장음표시 사용
181쪽
Deisitio di ditione rei propositae, quam aptissme adsidem dicetur. Erit ergo nobis hoc pacto definita dialectice,ars probabiliter de qualibet reproposita disserendi, prout cui que natura capax esse
Et nomen quidem dialectices)Hac de re non inutile fuerit legere ea,quae habet Fa-- , bius lib. sessido de nomine Rhetorices. Quo ex loco facile erroris coargui possunt,qui
Disputatura. vel disputatrieem vel disputatoriam dialecticen interpretati sunt. etiamsi non me elam Disputatrix. est, ab ipso etiam QAintiliano non unquam obiter atque aliud interim agente, disput trice eam vocata esse. Sanὰ queadmodum literatura, questura, prstura,censera, dictatura: ita disputatura quoq; aut dissertura dicedu foret, si pateretur usus. Quod si ars est, me quidam definiuere. Simon parasitus apud Lucianum, ostensurus parasiticen esse a tem, hane finitionem ceu basim ac fundamentum totius suae disputationis ponit: ἀχὴ inquiens ἰσιν. ως- αμνημον:vis, σοφου τινφς ακούσας, ἐγκαταλήψειον ἰγγι, - μνιυμ ων, πρός m τέλος iv MMDν των Ari inquit ut quidem ego a sapientate quodam audisse memini, est collectio comprehensionum exercitatarum ad utilem aliquem eorum quae in comuni hominum vita sunt, finem. Crebra γων καταλι ψεων α tio fit apud Ciceronem in libris de finibus:quas interim cognitiones, interim eomprehensiones interpretatur. Qua de re nonnihil attingemus & postea. Vel, ut alii, recta ratio rerum faciendarum. Ita enim discernunt prudentiam & artem ut prudentia rerumgendarum recta sit ratio.ars autem faciendaru. Porro actionem esse, quae intra sese eo sumitur,neque operis quicquam post is relinquit: factionem, quae relinquit post se ilia quid, ut sunt scribere, texere, fabricare, aedificare. Neque vero est cur vocabulum factionis tantopere reformidemus in hoc significatu, cum no modo in topicis, sed in septimo etiam libro familiarium epistolarum,tema Eti factionem dixerit Cicero. quod si pira Latine diei putasset, non tanti apud eum fuisset authoritas rureconsultoru, ut in illorii gratiam barbare loqui siustinuisset. Quatenus faciendi verbii potest istis aptari:) Hoeideo dicit, quod id verbi magis ad corpori qua d animi actiones pertinere videtur isne corporis quidem omnes, sed eas maxime, Quae operis aliquid poli se relinqvsit. Artium autem aliae ad naturas rerum. Hanc ipLam artium diuisionem Deit & libro supe riore, eapite undecimo. Hoc est quemadmodum Aristoteles inquit Aristoteli, hae dου re. r.Topicorum libro verba sic habent: Π Hν καὶ πρωνα, τα μή δὶ ἔρων, ὰλλα δὲ λυγίν τήν πιηιλ οvδεῖ γ e ἰνταις ἰηιέημοῦνικα ς ἐπι cire αι νώδια ὶ, αλλ' γων αρχωναστοῦν καθ' lan UJήμ. ωέα δὲ τὰ δε υνγα iarim, Prima princi- ς Gli πλάγIbie, ς τοῖς eos. και τούτοις, ς ποις πῶσιν,οῦ τοις π seις , ζγοι est a. γνωρίμοις και issobir. Hoc est, Sunt sanς vera & prima, quae non per alia, sed per se robabilia: metipsa vera esse creduntur. Neque enim in principiis scientiarum inquirenda est eausa, quamobrem vera sint: sed unumquodque eorum tale esse oportet, ut per se ei fide, habeatur. Probabilia autem, quae vera esse videntur, aut omnibus aut plerisque,aut sapientibus atque iis rursum, aut Omnibu , ut plurimis, ut spectatissimo atque illustrisii mo euique. Lucianus in libris eis quos vςrκ bistoriae inscripsit. Hi κατ' ανγ Dari, nomen habent. Inscribsitur enim ποῦς ovesssopisci cum nihil veri, sed fabulas meras eo- tineant. Id quod ipse Lucianus testatur, cum priori libro inter Cetera sic ait Μαφω GL
Κν ἁ χοῦν γε, θα δυναμνων,δεο δεῖ τοὐς ira vi . ας--πi Jἰva, Arruli. Posui ne homines in aues mutari. Extat dialog Luciani, qui inscribitur c Ajα In quo Socrates Chaerephonti argutissimis aliquot ratiunculis persuadere
natur, homines in aura mutari. Prudentia.
182쪽
Tr Delum haud dictile fuerit videre, qui sit dialectistibisse,ad quem sint isti cuncta referenda.Si enim finessunt
artium, opus cuius gratia disiuntur e vi quae contemplationis ea a disiuntur, earumsivi sit contemplatio: quae propter formandam vitam, probit*ἰ quae Wopter aliam aliquam
actionem, hane esam actionem cui destinantur finem ha-bὸnt: erit nimirum diale diices finis, probabiliter de re proposita dicere: quando huic seli rei ea sectituta. Id iliret in quod initio dixi, docere aliquid eum qui audit. Neque i lud
tamen sic accipiendum ea, ut quisquis aliqua natione docet, dialectices munere fungatur. Nam Ggrammaticus,qui fabulam poetae explicat, qui hctoriam recenset, qui verba interpretatur, docet sc etiam qui interroganti, ea vel non H, restondet, docet: nihil tamen uterque horum agit, quod ad dialenticum pertinet. βuoniam enim stis habet ab eo qui audit intelligi, quod utpraediximu , aperte emendat eque loquendi praeceptis conflat opolin grammatices finibus, quae
ista docet , esse contentu . Sed qui ita docet, ut fidem fetisse
oratione velit, dicendo a ditoris ad se trahere mentem, quatenus Usacit, dialecitici negotium agit. Oratione autem
φυd dicendo fieri velim: nam qui talia auditoris credulitate abutitur ut sunt plerique, qui non ductioni credunt,
sed dicenti,quanquam dicat ι redibilia, quaquam repugna
tia hie non magis diale tisi praestare serium videbitur,
quam imperatoris iste, cui non a virtus id hostium metus ruictoriam tradit. auod dicimus autem, aperte dicendi rationem ad grammatic m pertinere, istud non erit ignoram dum nobis, persticuitatem orationis verbis constare rebus. Verbis, ut non sint vel improprietate, vel vetustate,
Finem dis ctiees esse, δε- babiliter de re proposita dicere. Quae doeendi ratio spectet ad dialeis
cticum. Duplex in o ratione per spicuitas.
183쪽
vel nouitate obsecura: quanquam nouandis verbis apud La-- i ii tinos nustus fere relidius sit locus) neue contra naturam sium perplexius.construcita. Haec quidem persticuitatis pars ad At persticuitas quae in figuris orna-a, etorices praeceptis constat. as ,partim in natura illarum, pa sp n tractatu consistit. In natura, quoniam aliae natura ob curiores sunt, aliae apertiores , cognitioni nostrae magis expositae. Ea ad orationem non pertinet, quoniam cum rebus' ipsis ad orarionem qualisiunque est,assertur. Alia est, quam ordine disto dirique consequimur rebus: quoniam ut aliquid ante postue dicitum est,ita plus minu ue intelligendo alteri ιο- fert. Haec ex dialediici est institutis,quoniam non modo pere piendis rebus ordo plurimumpraebet adiumenti Id nonnunquam etiam fides earu magna ex parte is es innixa. aue
admodum enim nemopidiorem quempiam aut*torem com summatu diserit, qui omnia quidem seorsum membra exsecte exprimeret, iungere autem ea nesiciret, in eam habit dinem componere, ut motus aut adius alicuius quam vellet
imaginem imitarentur: sie ne dialecitici quidem nomensibi vendicabit,qui omniafaciendorii inueniresciat,sed di nere . in ordinem redigere, viseem cui destinantur facerepsint,nstat. His itaquesinis erit diale diices, docere profacultate rei de qua diseritur, id est, inuenire quae fidei faciendae sint apta, edi inuenta dissonere, atque ut ad docendum quam accommodatissimasint ordinare. Iudicandi enim paritem,hoc ipse quod faciendae fidei apta inuenire deberepraeseriabo eo rehenseam in praesentia velim. Nanque perinde vid tur,non inuenire, inuenire eiusmodi, quae iudicentur iustis tuto nostro apta non esse.
tuque verborum est posit ud in Rerum autem persticuit
184쪽
Erit nimirum qille hices finiso Recte hoe. siquidem idem est osseium arti, & sint. Iod Cieero in Rhetorici, negit. Quanquam nouandis verbis)De his Fabius libro m
S Ed quia inuentionem , docendi subiecimus ossicio, λι-
deatur autem suam etiam habere inuentionem qui mo
uet'qui delicitat, quae dictisfia a ratione docendi au
thoresfecerunt, non immerito videbimur angussioribus temmini qua rei natura inuetionis, hanc partem terminasse.
Delo oc quoniam exactius initio dicturum mesium pollicitus, . his locus videtur aptissimus huic rei explicandae. Definieri iis r*nt i , m ostendedu quidsimi, quoscilius quiant dissi, '' ''
gui. Docere ergo, est rem ex ignota facere notiorem. -- Docere.
uendi quidem generale est nomen . quod late patet sed in praesintj tantum ad mentem referimus. ut sit mouere, pacatam tranquill que mentem a diibusperturbare. lecta- D ρα re, ea tale aliquid adhibere, cuia flensi atque perceptione, is qui accipis,gaudeat. mel, est aliquid facere, quod sit -δει eius qui id percipit,accomodatum. saque vel rebu fiunt, es detes i.
vel oratione. Nam re docemur, quoties rei alicuius expe- ' rimentu umimis , vel praecutem aliquem praemonstrante-
ves tumens vel causi aliquid exprimature quis color umbram reddat,quis lumen: quomodosubsidentes res vi in e longinquitate subtrahentes, in planosint imitandae: hic re buriret. Possunt haec eadem orationesieri, ut non monstren- tu ed tradantur verbis. Erudite itaque Plutarchus inquit, ema picturam loquentem esse, picturam esse tacens poema r
185쪽
istudsignificans,docere ambas, perspe res ea em esia al. teram tirucid quod altera ostendat. Sic afficitus, rebus
oratione mouentur . Multo autem maxime resus in letum prorumpent. Nerue enim cre Herit quisquam, tam paratassis P.R.lachrymas,ut qualibuscunque epilogorum Ciceronis verbis, quilua At illa quidem ingeniosissime aptissime ad commiserationem composita, ad lachr mas cogeretur, nisi tamen insignium reorum ante oculosposita calami- tute actione Ailibusque modis qui, lim ante omnia manantibus ubertim lach mis Ciceronis ista commendaretur. DeleZiari nos rebussimiliter verbis,notius es, quam Qui εhuthie indicari oporteat. Nobis autem de his rebus tantu ea:.όs ait ratio, quatenus iant oratione: hacque via,quod ad inuentione agatur. nem pertinet, minime videntur a dyceri ratione esse discreta.
mouendii an Sane seri toteles ait,cum commouere quas audietem ve-
2 ν si peruacuam esse argumentationem . id quod haud dubie
PMςx Ἀψω. 'ta accipimus argumentationem, qua puram nuto que corruptam asseditibus Hem conamur facere. Tenet enim argumentatio intentam velut experges tam mente, ut nul
lusfacile subrepere auferre i ampsit assctus.' uiu-
etiam tenue istud γ sedatum argumetandigenus, turbulentae assectuum agitationi minime couenit: non quod eadem res
ad docendum m ad mouendum apta esse non psit: sed
quia argumentandi illa quies, rapienda eis sedes fas animo accommodata non est. sed haec, si capimus argumetatio. nem,ut id ostendat co eat,cuius mentione volumus commouere audientem, certum est asseritibus eam non conueniare. Nemo enim sterauerit queni am ea in re commoueri posisi,de quasit ne ita, nec ne,prorsu addubitet. Euod si omne id vocemus argumentationem, quo dubia incertaque co
186쪽
DIALECT. LIB. II. gimus,non modo opus ea esse ad afficitus euocandos crediderim, sed crebriore etiam densioremque esse oportere. Viribus enim opus est,s, rapieta mens, auferendi que i e sibi animus cst velut extra seponendus. Imitantur hoc in eloquendo authores: vis quo mininoi lsis plura quae dicant, idem tamen, mutat ubinde verbis, velut plura ingerant. βuid aliud 'rgilius expressit, cu dicit apud eum Dido, Per ego has la- Li .Ave.
chromas,dexter que tuam te, Per connubia nostrater inceptos HI menaeos. Idem erat dextra'conubium G H
menaei: non enim aliud quam fidem coniugi, his tribus significatrepetendo tamen aliis verbis,tanquam plura inculcauit. Sed adhiberi moti,in argumentationem facilestiet ,si quis poetas omnis generis, qui aliquid, hoc est,quia tum personinque habent , versaverit. tum vero praecipue poterit ostendere tragoedia, apud quam exprofesso omnia ardet ussenibus. Sed historici m oratores etiam quatenus respem misit, hac laude ingenij poetis non cessere. Cicero ut omnibus eloquentiae partibus,omnibus aliis suis seuperior: ita hae parte, ipse sibi comparatus videtur supra caeterm laudes Fura emi nere. Ne ergo verbis colligamus, quod apud idum exemplo demonstrare in promptu est, ab eo potius huius rei fides nobis petatur. Longum est per omnes ire assedi vis,commiserationem
videamus. Visa enim est omnium in commune natura: quod in hac ostenderimus,facile liquebit in reliquis. Duoslat Duo ad misi oportet in misericordia mouenda, acerbus alicuius casus, eum qui perserat indignum illo videri. Euid erro non omni i . E plica-
bus comiserationibus Cicero, vel utraque haec, veis alterum:ςpilogi pro apertu putat,alteru multis argumetisprosequitur e Pro si 'lone,Clodi, primum inuidii e tota vita illius, omndus factis emit Sed omittamus hanc,atque quaeramus idquod m L
187쪽
s. auo maris potuit ostendere indiguum exilio Milonem, qPam quo fortisi με vir erat: atque praesentis per
culi metu, non animum, non vultum, non orationem muta
. ια' Eu ubiicit iamformatam . expressam argumentationem a minori deductam. J'i enim gladiatorum miseret eo magis, quo minu sunt Uplices, quanto reditus fortistimis vir cotumax periculorum nos mouebit ' Profert enim se primum Hsecius, utque animus dicentis, ita etiam pacatior adhue es oratio. Deinde datis Miloni verbis, liberius erumpit . Valeant inquit) valeant ciues mei. em non Milo erga populum Romanum hoc animo, quem l la uerba pro runt cindignissimus tali caseis videbitur. Iam reliqua ple
res, Ostes fallaces: merita habent Milonis erga omnes ordines , Deinde priuatim beneficium Ciceroni in reditu illius velut populi voluntate datum. Po i haec egregia ea omnium ordinu de Milone opinio. Iam animus illius omnia ex virtute aesimantis: quod rectefaritorum praemiumsint ipsa re-EMDEia. Iamgloria amplitudo,De me inquit semper Populus Romanus , per omnes gentes loquentur. auid his omnibus agitur, nisi ut octendatur indignissimum esse Milonem eo cass, quem intentent aduersari, ueo, ursi quis coniicere in ystos os i ta velit, eis distulantium mο- . re colligere, nihil expeditius aut facilius fieri psit. Pro eo quod reliquum erat, ut ostenderet grauissimum esse
hunc Milonis caseum, orator tractandorum animorum a
tifex peritissimus, transfert in se hanc calamitatem: proque Milonispersonas am, hoc est, amici, qua nihil fauorabilius esse potea, Iubctituis: ut lachrymae eius Per que, non iam Milonis vicem , se am dolentis desentisi
188쪽
que fortunam iniussissime fieri videantur. auid ergo potuit
grauius contingere Ciceroni, quam eose priuari amico,pro
euis alui uam ese paratu sit dependere: in atque mori,pri quam tantum mali videat 'eo amico cui cu sint omnia a se ossicia amicitiae tributa, in irritum sint omnia praesenti casu recisura eo etiam amico, cuius fortunam i suam ducat O in cuius casu omnia in se iudicii beneficia velit extinctaequisibi, qui liberis suis, qu atri, omnibus in uno conseruatis,autho ueris salutis quods omnium acerbissimum est, pro cuius incolumitate, non vitam modo Clodi' pacisi v sit, praetorem etiam eum consulemque, dictatorem ν dere. Res icit aute silbinde orator ab essectu ad causeam. Neque enim id agit filum, ut misericordiam moueat sed vepor misericordii, id quod cupit, a iudicii animis extorqueat. Hine ergo fiunt illa. auid vos Iudiceat quo tandem animo seristi Et,vos,vos appello fortissimi viri: Et quae paulo postsequuntur. At in qua cama non potuisse a quibus no potuisse cim quo deprecante Verum haec ad institutum nostrum n
hil pertinent, neque enim hoc loco inueniendi rationem expi eamus,sed istud voluimus sedere, ea quibus concitantur affectus,omnia ex eisdem duci locis,ex quibus ea, quibus doce mi. Est enim amplificatio ut inquit Cicero,vehemens quaedam areumentatio,vt ista docendi causa sit,haec commouendi. Illud non negauerim, latere plerumque argumentationem in istis, impetu vehementiaque dicentis obrui serissimiliorem expositioni orationem,quam argumentationi, quod ad dicendifiguram pertinet, plurimum inter ista inter- 1 - - Kh tori quidem mulium differre, dialedi copropemodum nihil. Sed de motu hactenus. Delectare, quod vitismum e tritus ponitur, an sit a mouendi docenArue os eis
Notatam Ampliseatis In partitioni
v. ut a Delectationε fine orationi eue ito possie.
189쪽
Functum, is esse nulli orationipotes. Omnis enim oratio docet. auonia sicut modo ostendimus, motus a docenda nullam habet quod inuentionis est disserentia. Docet aute qua
tum in iis est. Neque Verere quenquam dicas, qui no at
qua de re affirmare aut negare aliqui m certiores nos,quatum ipsius est orationis,facere velit. Ergo ut oratio probet aliquid, ex natura rerum distositioneque , ordine quem habent interse contingite ut delestet vero, in eius tantum qui audit ingenio spositum. Docendi itaque ratio eadem feres apud omnes. quemadmodum ressunt,quae'per quas docetur.delessitandinon ita,quoniam diuersa sunt hominum ingenia. si e t inquit Cicero res habent: me mea,te tua
delectat. Nemo fere est,cui idem quod alteri placeat. Et plerique ab aliis dissident, non ut melius Id aliud sequantur. Cupit enim qui usum esse,quod probat: probat qui uemaxime, quod suum est, hoc est, quod natur ensibusique sis est accommodatissimum. Non est ergo finis orationis δε-
lectare e quoniam non ex oratione, sed ex audientis id animo contingit. auid ergo ' Non multa voluptatis auriumque gratia dicuntur ' Non poema non historia,non actio ciuilis, id maxime agunt, ut delectatione legente detineant'admirationesi 'endant' Ista etiam austerior, eriori uesupercilij philosephia horrorem rerum mollire verbis, benignius in- fuere in aures atque animos cocupimis mora fiunt ista, ni-que ut dicitur,'oratione quihm fiunt. Non tamen d 1tionissent finis,sed dicentis. Euemadmodum enim cibi is es explere famem: at conuiuator, quo gratius excipiat conuiuam ,si lautius a parauit, idque prosterit, quo pactono tietati Abin ,sed guia stisfaceret: quanquam id eiabo suoque fiat, non tamen quatenus es cibus is in iniu-
190쪽
mentum explendae luxuriae est a domino translatus. Vi ergo cibi est alere, oe firmare corpus: contra qui voluptatem si ctas tersaepe ingerit noxia,inmagnorum irritamenta momborum : sic quae aliquando verum dicitionis ordine quenti possent videri culpanda, dum audientis captamus voluptate, inter laudes numerantur dicentis. auale esistrictim G breuiter dicere, oesolum pro necesiitate,ea quae capita sunt, firmamenta rerum . Aut quibu prote nihil est opus, dummodo excoli ornariquepsint alissime fundere. amnetium diae redimur ab eo quod infiituimus, ut in aliquid quodplausibiliter dici queat deferamur: quaesemel pauci ue dilia percipi poterant,ea repetimus,trahimus longo verborum ambitum enuntiamus. Poeta quoque persaepe aside rerum ad incredia .r--α, bilia delabuntur. Consendum etiam ordinem rerum,ut quod prius erat,dicant posterius quod posterius,prius. Haec aliaque permulta id genus, quae rerum essent, nimirum vitis,atque proinde orationis, quia significandis ea rebus edi infiituta: -- geniorum tamensent quoniam placen0 virtutes.Sunt tameo ista persaepe conivntita, ut quae delicitat praecipue, optime istam doceat oratio sedissidet quidoque locum occupat voluptas. Diuersea tame sunt,m diuersu habent causas. Docere ergo,vel I malimus probabiliter dicere proprium ect dissereth quod probare voluimu ) munus Mouere, ad inueniendi summa ti, rationem ostendimus cum doceri ossicio coniundiam cst. D Mi lectare,quoniam auditoris gratia expetitur, ad Rhetorem rectius pertinebit. Nec enim habet aliquid cum inuentione ne-ibiij aut si quid habet,a docendi sticiam ea parte redigetur. O- Euid igitur es dialecitice, quo finis eius sit docere,quid etiam ab eo mouere,dele diare distent, hoc padustis sit execu- ctarunt vi lo