장음표시 사용
291쪽
DIALECT. LIB. II. lam ibbuenit, adhuc tuetur. Circunsticienda δειnt igitur diligenter omnia, nec utiquestatim ab eo quod in praesenti est quaestione lucipiendum sed repetendus plerunque altius ordo rerum psit in eis aliquid,quod prosit. Cicero pro Cluentis,non statim incipit a criminibus corrupti iudicii, ut ea quatenus
tueatur narret sed a persona matris,quae maxime Cluentiupremebat , primumque a nuptiis matris initia duxit quae ut adpraesentium criminu ordine nihil attinebant ,si ummae debensionis res ipsa indicat plurimum ea profuisse. Ouinti- 4ςς' m'.
lianus autemsicut in caeco in limine,patιm expositιonem in- mme.
cipit ab incendio : quia nihil erat, quare altius repeteret hoc imum primum,continuosirmisimumpro causa erat . sic
in milite Mariano, a severitateparetum m educationis cir- Mitripit. Pater,inquit, huic emeritis bellosilediis. Prius ergo iam mentem militando durauerat. Ne tame otio molliretur,ex- authoratas armis manus agrecti abegit labore. Hinc est mater praedura , pri cis moribus,'perusta frigoribus ac solibus,serustici operis difficultates obire cit marito solita. Ab hac educatumsilium, bitrum, qui iam merueraisipedia,m his assῆetum moribus, qui uam de stupro appellabit: citne illam quidem quanuisseminam quisquam fuerit appellaturus impune praesertim cum m hic ipse emper aliquid maius annis conaretur,'omni opere primae aetatis aunos contra voluptates firmauerit. Sic natum P educatum,quis iam non indignissime ferat tetari destupro ' Similiter etiam cum aliis in locis,lii in matris infamia, in parte matris expositionem petit a natiuitat iij. Incipiens ergo, non semina, non mater inruit,bed matrona. volatim ex nominis eius reueretia fauorem aliquem captet. Cuius puellares annos: quo incredibilius iam sit in grandiore natu . Et cuius primam ru
292쪽
RODO L. AGRI C. DE INVENT.dems coniugii metem: quato magis igitur assuetam iam firmatam ad coiugales assedius' nulla libidinum restersit infamia. Et cui impudens rumor, quiparsurus utique nosse sit ei: Fusticax maritus, quem non potuisset latere: nihil unquampotuit obiicere,nisi ilium. uuis ergo iam credat incautiorem c in iuueta ab omnibus aliis intasti libidinibus, seniorem peritam rerum in filio demum peccare coepisse
Simile est quod paulopo quitur. Natum de se continuo,si
quid ipsi creditis, impatientius complexa quam reliquae, parentes,non in nutrices nec in ministeri possit suis aluit v-beribus ofuit amplexu. auo magis potuit muniresequotis aetatis indulgentiam, o asseritum notabilem, quam hae educationes Ante causa uni haec. Sed illud et ii quo quitur: Accendebat hanc erga unicum optimae matris impatietiam rigidus pater, aster maritus. Simul itaque patri cionem'rumorem,seritatipatris signat. Et hi quidem qui praecipuisent cause colores, quibus fere causa es inni-
,extra causa uni. Ducuntur tamen ex his,quae sunt in
ea fidems inde habent Primae enim iuuentae integritas, velut certa es coram tali marito,quisuit paratus accepi ustiationesilium occidere. Sic quod es aluerit infantem,relia qui temporis assedius credibile facit cum seleat omnium matrum in recens natos impatientissimus animus esse. Et patris asteritas eis mariti ex praesenti litis conditione defendunt. Non inde eo Asterum enim maritu uisse verisimile es, que malae tra-T .d' stationis uxor coadia est facere reum: serum patrem, qui Haesiui. na rumori quaesiuit*j mortesatisfacere . Praecipui vero coninci . h. a H es, ridere, non modo piae primo at ectu tanquam profu-
subsit . quod tura blandiuntur,vel tanqua nocitura terrent sed altius cu
ia ζ' dia intrasticere , si qui subsit etiam quodpsit ossendo
293쪽
re crutari. In Caeco in limine,quid magis uidebatur essepro filio,quam Vietins in patrem maxima ostenderetur quisu rit autem iliad imprudentiuscuius,dice lium csiprimum in incendium cucurrerit, extulisse sine cunctatione patrem O quo plenius sit meritum filij, illam miserabiliorem, istam
debiliorem reliquisse. auintilianus autem cum videret, qua-tumfauoris accederet ex patre Mantum cause ex matre periturum. quinetiam visem irieatrem isti inuisum quadaque potuisse eri, qui potuerit eum damno maternae pietatis amare :facit ergo m Meros parentes prope feriisse pietatis aequalitate,dum dubitat utrum prius esserat: m dicit tandem orator quanquam nolente id audiresilio, patrem esse elentum. Contra, videtur in matris infamia, primo sestu matri nocitura benignior cumsilio consuetudo. Non putauit tame ne gandum,cum expersona matris multo posit honestius defendi amplectiturque laquam plicitatem ista materni amoris. Omnis igitur miserae cumsilio remo, omnis in publicum pariter egressus. Subdit deinde simplicem innocentis,nihilque metuentissecuritatem . Gaudebat etiam quod laudandus occursibus,quod omniseluetia cortuque consticuus,populo iam
ipse fateretur, quod plus amaretur a matre. In summa ,si animii nobis sumamus aduersarij, subindesingula quae venient in expositionem apprehendamus, interrogemurique nos,
quid hoe ad rem' qua parte proderit 'tum si viderimus, quo padio volemus o tendere aduersario prodesse : facile videbimus elli,quomodo narranda sint, ut prosint. Et quo modo quae videntur obstare nobis,disi utere volumus, ea etiam ericludenda sunt in expositione,ne noceant. Nec est quod qui quam putet,quanuis aselis Propemodum oratoribus exempla sum erimim, idcirco non esse in aliis artibvd locn expositioni.
294쪽
V qui in Philosephia dis utant, per pe exponant opor
tet. Nec enim sicubi recondita res aliqua deducitur in certamen satis commode tractari potes, nisi prius exposierat is, contra quem disseritur,omnem ordinem rei: quomodo habere eam putet,'quo facito assirmet eam, quoue neget. 'de
videmus in plerisque distulationibus, in quibus non exposuit mete 9am qui cum di siericur,csi iste aliud defendat, aliud
aduersariimpetat, argumentationes omnes seundi in uetum, solum seuperuacuis clamoribus diem teri. Ioannes Scotus
itaque ut persepe , sicubi perplexior quaestio incidit, velut
expositionis praeponereformam imaginandae rei. αuae quando sic explicatur, ut quadret, constentque sibi omnes partes elim, incredibile est, quantum facultatis tuendae rei adiiciat. Id autem non aliis praeceptis quam eis quae tradidimus fieri, qui uis experiri volet, acile videbit.
Primum sequuntur poetae. 'loratius tamen in arte poetica, tria poetarum generas ei liquorum alii solam legerium voluptatem, alii utilitate, alii quaerant haec utraque:
Aut inquit pro deise volunt, aut delectare poctae, Aut simul, L iucunda.& idonea dicere vitae. Et paulo post: Omne tulit punctum qui miscuit utile dulci. Historiae lex. Scriptores rerum exontrario primam omnium veritate expetunt. Cicero secsido de Oratore: Nam quis nescit inquit primam ei te historis lege, ne quid salsi dicere audeat: deinde .ne quid veri non audeat, de qua suspicio gratiae sit in scribendo, ne quid TEucydides. simultatis. Quam sanxisse Thucydides historiae videtur.) Hic est rhucydides ille Α-theniesis,olori filius, inter historiae scriptores facile princeps, qui a suis in exilia mis sus,bellum Pelopones, iacum, cuius supra mentionem feci. octo libris complexus est. Herodotu . Quale herodoto. Hic patrem habuit Lyxum: matrem Dryo. Cumque patria Ha licarnasseus esset, propter Lygdam in tyrannu inde Samum profectus est:ubi & loni- . eam linguam edoctus,nouem scripsit libros Historia tu, sed qui plus fabularum, quam
verae hilioriae cotineant. Omnis dispulatis ea positio. Huic loco toti intellige do exactius, no minimum momenti attulerint ea, quae Rhetores praecipiunt de narrari onerinqua tria est primis exigi aiunt,ut sit perspicua,ut breuis, ut verisimilis. Porro, quae exepla assertex Virgilio de Cicerone, ea partim superi ascriptat nobis sunt: partim sunteiuscemodi, ut vel minimum, si huc ascribatur, collatura videantur intelligedis verbis Rodol. itaque ea omisimus. sed haec argumenta ponuntur. Hoe ipsam quarto institutionum libro hisce verbis dicit Quintilianus. Argumetabimur inquit)m narratione, ut dixi, nunqua: a gumctum ponemus aliquando. Et in eodem capite: Ne illud quidem, inquit,suerit inutile, semina quaeda probationu spargere, verum sic, ut narrationem esse meminerimus, non probationem. Nonnunquam tamen etiam argumento alia quo cofirmabimus quod P posuimus. sed simplici, de breui,&e. Quae vel ideirco ascrimbea da hue videbatur,quod hic locus Rodolphi,ut quidem videbatur mihi, n6 vique-
295쪽
quaque vacabat mendis. Etamq; hoe quicquid erroris erat, planὸ assignaturus typographis,nisi pridie quam in hunc locum scribere coepit Lem. allatum ad me suisset exesae scriptum. Id. m eum usque diem delituerat Dauctriae, primit m apud Iacobii Fabrum. deinde apud istos, quos vocat fratres. Quid multui Thesauru aliquem inuenisse mihi videbar. sed posteaquam aperui, post qua coepi euoluerec aliud nihil quam sy lui qua dam futuri adhuc operis deprehendi. in iis praelertim, quae Ida manu exararat Rodouplius. Quadruplex enim scriptura, aut si id mavis,cbaracter erat: de quae scripta essent
manu ipsius. id iam constabat ex epistola quadam eius, ad Langiu, cuius nobis legendae copiam fecerat anno superiore amicus quida. In iis ergo alia velut obeliscis cosonsa erant, alia rursiis ceu asterisci quidam in margine notata. Quaedam bis te rue paucis interim commutatis verbia repetebaturi quaeda immutata sic erant, ut vix agnosceres. Quoties autem capita tota, vel expuncta omnino, vel in alium erant locum traducta' quoties pagellae aliquot desiderabatur quoties interlitis mediis, margo occupatus sicerativi extrema verba legi no possent quoties ita cosusa,atque pennista omnia,ut nec e pur, nec pes usquam exi stereti id ergo exemplar, quanqua hac parte alterius quam Rodolphi manu scriptum, habebat ad hunc modum. Fiunt autem haec Omnia argume iis,quaesumutur ex locis, quos superiore deseripsimus sed hic argumeta ponutur. Navi veniat quandoque argumentatio in expositionem &c. Quae lectio te ipsa par uarridet: apparetque mihi, hane esse sententiam eoru quae scribere destinarat Rodolphus. Fiunt autem naee omnia argumetis, quae sumutur ex locis quos superiore libro destria psimu . verum ea hic argumenta ponuntur tantum, no etiam explicantur. Nam ut v niat quandoque argumentatio in expositionem.breuis tamen ea est, fitque no ita crebro. Quae lectio plane cosona est ei quod habet Fabius, ponendumno nunquam esse in narratione argumentum, at nunqua esse id argumentum explicadum. Hoc enim est quod argumetari dicimus: cum ex sententia Ciceronis, argumetatio aliud no sit, quini
argumenti explicatio. Terentianus ille Simo. Verba Terentia in Andria sic habenti
Simo. Interea mulier quaedam ab hinc triennitun. Ex Andro commigrauit huic viciniae, Inopia & cognatorum negligentia Coacta, egregia forma. atque aetate integra. Sosia. Hei vereor, ne quid Andria apportet mali. Simo. Primum haec pudicὰ vitam, parce ac duriter nAgebat, lana ae tela victum quaeritans: Sed postquam amans accessit pretium pollicens
Vnus & item alter. ita ut ingenium est omnium Hominum a labore procliue ad libidinem. Accepit conditionem,nem quaestum occipa. Cieero pro Cluentio. Duo diximus Cluentio obiecta suisse, iudicium correptum,& veneficium. Horum prius illud defensurus Cicero narratione incipit a sceleratissimis nuptiis matris,cui nome Sassia. E capta amore generi lui Aurii Melini, primum hue impulerat iuuenem, uti filiam suam Cluentia domo exigeret: deinde ipsa eidem nudserat: quod factum mire initio narrationis exagitat Cicero, docena hinc omnium malorum sontem originemque extitisse. Tum in matris infamia. H qe declamatio hodie inscribitur. Infamis in matrem. in ea Fabius orditur narratione hoc modo: Matro na, iudices,cuius puella rex annos. primam rudemque coiugii mentem, nulla libidinsi. respersit in sar a. cui impudens ritinor, suspicax maritus, nihil unqua potuit obiicere, nisi filium: quae pudicitiae prima fiducia est, aedidit parium, quem maritus agnoscereri Natum de se cotinuo, si quid ipsi creditis, impatiet ius coplexa,quam reliquae matres, no in nutrices, nec in ministeria seposuit. suis aluit uberibus suo fouit amplexu. Nun. quid Se hos annos parricida. nunquid te pueritiam miseri iuuenis infamasi A mi est de sacrorum nominu fide, si ut videatur innocens mater, aetas tantu filii facit. Accedebathac erga unicum optimae matris impatientia rigidus pater,asper marit us. de sibi vide
296쪽
RODO L. AGRI C. DE INVENT.batur parum implere.quem pro duob' eonserebat assectum . Rarus hienaque ad oscula.difficilis amplexibu . se qui unicu aspireret animo.quo quadoque pollet oecidererseeit Wt notabilior esset charitas matris.Omnis igitur niiserae serino cu filio omnis in publicum pariter egressus. Gaudebat etiam,quod laiidadusoccursib'.quod omni frequentia coetuque conspicuus, populo tam 3pse faleretur, quod plus amaretur atre &e. Reliqua vel attacta iam sunt,uel se satis aperia. qna orati ias eia r.e p. xo I. Quot orationis paries socerit Cicero.
In lib.de Oratore ad. .QαFratrema
Quae oratio sola una parte possi tesse
D Eliquum s , de oratione, ut dicamus quoisint partes, eius. Cicero libris istis,quos de Rhetoricis adolesienti sibi rudes, m imperfectos excidisse scribit, sex fecit. Eis quos
postea velut exactiori cura compositos edidit, tum quatuor voluit esse quarum duae rem docerent,narratio m confirmatio duae mouerent auditorem, exordium . peroratio. gristoteles duas tantum quae necessariae essent putauitero positionem, confirmationem: narrationem propositionem
esse, non semper necessariam, nisi cum longior pemplexior res incidissi. Exordium, perorationem quemadmodum c Cicero sensit non ad rem ed auditorem per
tinere. Sed isti de ciuili tantum oratione dixerunt, nos in uniuersum dicamus. Oratio, quae credentem habet audito
rem,oe sola expositione constat, sola expositione potes esse
contenta. uisunt Aristotelis nonusta, cui modi est praedicamentorum potinus a resumptum initium Eorum quae dicatur,quaedam coplexim diculur, quaedamsine complexione.
Elposseriora itidem: Omnis doctrina, m omnis disiciplina intellectiva, ex priore fit cognitione. Sic Caesar libros b stiGallici inrepiti Gallia omnis diuiditur in partes tres.Sed in istis forte aliasit ratis,quoniam commentarios olum cs indices rerumvoluit esse illis,qui post essent e rapturi. Vicunque,tamen nihil est quod ad abselutionem operis extra des-deretur. Hi plurimum autem duas fere partes habet hoc ora tionisgenus, ordium mi aere praeponitur ornandi magis
297쪽
DIALECT. LIB. H. ,,6 Goperis gratia,qua quia res id exigat Cicero quandoque,in his praecipue,quae sine dialogoseunt, pilogum adiecit. Sed ut dicimus una tantum pars es necessaria. uae argumetatione χη bar. constat oratio,duas habeat partes necesse est, expositionem latiusfusam ei in propositionem collidiam ero rei de qua disseritur qualitate, proinde ut vel plex e I , vel variis partibus perplexa, vel cognita es audienti, vel ignorata, me alias desderat partes, si sit ei modi quaestio,de qua di steritur,quae cognitioni sit selum: quis sic, velsic accipi, nihil intersit, dicetis audientis. Eliasi ut actioni,sit ,si parata habeat beneuolentiam,vesgratiam sibi ex cui qua
periculis petat exordio no induet: ut siunt laudationes,acitis- - .
nragratiarum, reliqua iugenus. Cicero ergo acturus uui tus ab loue
ritibus de reditu so gratias latim a re coepit. Et Musonius G si'. dii, protinus: Ago tibi gratias imperator Auguste. Euod si dicen- 'tis existimatio ducetur in di men, si quid forte audietis of . q. ξ 0rdia
Iendet ammumer auum erat nimiru, exordio munien qua Gratiano
dus contra obstantia qui dicit.Sic si fuerint in decursi dicitis ἡ Idi
nis exasseratae aureselacidae erunt epilogo. Et enumeratis si
ne redigenda in mmam quae dicta nisi multa mete me- moriam , audientissultura dixerimus. At ubi vel res au- pinei ditoris, itur: vel is perinde tanqua agatur favebit aut ori- ' 'rit nec iudicium stili audietisse proprie certatis asserat,aut inter diceta m accipies udis me ubi quatuo artes orationis res ima posiet: duas,captando auditoris animo paratas,duas rei doce L. β'arum quae ad docendum stertinent,narratis, confirmatio: haec argumentatio selya,expositio de quibussatis multis quatenus huius es instituti diximu3 . l, quae duae quae permoueri destinitur auditor principium G exordii in Droratiotartim argumeratione constateartim expositione. ' '
298쪽
Principi' tria fere constat esse munera: ut beneuolum faciat
auditorem, ut attetum, docilem. auorum priora duo amgumentatione propemodum conficiuntur eostremu expositione. Perorationis ite tria fiunt, i cociliet auditorem sibi, ut ad- . Ty' oris isfaciat infensem, vi collectis enumeratione capitibu
reru, quae tota demonstrarit oratione,audientis ea memoriae
affigat. auorupostremum expositionis habet naturam priora similior uni argumetationi. Sane si demussanctum, incorruptil auditore,non gratiae,no offensis obnoxium f. cit principio docilitas,menumeratio perorationi. Ad illos qu
rum animos,amor, ira, stes,metu3,fauor,inuidia poterit a
I ' ferre,reliqua adhibentur. Dociles facimus auditores s breui
summa,quae dicturisumus, lut oculi ubiiciamus, sedamusique ordinem rerum dicedarum,oe in partes oratione ΔEnum Myst ducamus. Enumerari quoque est expedita ratissifirmame- φ ξ ' '' iasivula si argumeiationu colligentes,dicamuss,cum haec haec probauerimus,no videre nos, quid amplius quisquam de re dubitet, aut quid istis restondere aduersarius posite aut aliqua figura alia utamur,cui nodi multae pontitur ab a. - Σ, ..ta toribus, masto plures possunt fieri. Beneuolentia,odium,Pς x x. q. misereicordia ira, rebus quide non disti in principio, mperoratione. tractatione vero, eloqueri ratione , multu diss-nit. Lentus enim modestius in principio pro sierunt se,uonia conciliato nobis,aut ducto in partem nostram auditore. In peroratione, cum flexus est oratione accesiit , nobis,'pro Auribus. nis omnia' animis accipit tum ardet affictibus cuncta, tum illicitur auditoris ira aduersarius,tum nouras partes miseratio lachymaei comme dant. Cumflant autem haec omnia. assectuumpermotione, quo pacto oporteat ea expediri, pauApost aperietur m in commune quae pertinent ad assectuum
299쪽
. DIALECT. LIBIII. 1srnaturam, quaesit ratio eorum tractandorum, dicemus. Ducenda siunt autem exordia,non ex his suae causam confirmant,aut rem de qua quaeritur,docent rc rmatio en siet, non exordium: sed Ex eis, quae circa resper ase eposita fauorem,aut alienationem audientis paratura videtur, quibus non tam rem secutus,quam animilsum eronuciaturu or-tesit de quaestione. Si quis autem perdidiceris,quae sit auditoris, depersena dicentis, de causa, de aduersariis, opinio: quantum permotus aduersariorum oratione sit, quid in per- senis rebusiquefauorabile, aut infensum facile ridebit, unde beneuolenti bi cocilianda, quomodo aduersariis odium offundendum,quomodo conflatae iam si inuidiae occurrendig.
Nec enim tum datur opera, hi audietis nobis animum adiungamus, d ut alienatu etiam nobis exasteratumque placemus. auodsi quando breuiter in exordio capita aliqua nos rum aut aduerse partis argumentationu pertingimus, quod persae feri stet,cἰm vehementius adductus aduersa-- riorum oratione videtur auditor,non facimus id tamen, ubprobare velimus Ucaut confirmare causeam, sed ut stemfaciamus hac qualisnque labefacitatione, postea nos omnia δε- montaturos. Demetrius itaque apud Livium Persi atri resto rus achryma Iratris primum inuasit,quonia videbatur illis maxime valuisse apud patrem, quem iampridem magi cundu Persensentire credebat. Deinde in reliqua in-
turris. Benignius enim insingulis audiatur oportet,cum uberius ea prosequitur, ubi omnium simul, quantulumcus hoe fuerit, aliqua tamen ex parte antes bleuaueri dem. Sic uuintilianus in Pariete palmato,inges domus statium cruore notatum, noctem Aediam steteri, Hadiu adolesi n-tis reli tum, uno vulnere per aEIu celus, O , institui iij
Exordiavnda ducenda. Quomodo fiat, ut inexordiisquandoque
eapita aliquot argumetationum perstringamus.
Maeedonici belli lib.Io. Declamati nis est inseriptio apud Quintil. hoo
300쪽
Dum haeredem,cunἱia velut delibaus,aperit sibi iudicum aures acilioremque ritam defensionissae sternit. Peroratio
nis autem fere haec est ratio. Primum caussides enumera
tion firmatur se tamen ea sit causa, quaepropter magnitudinem seam hanc diligentiam postulet. Postea approbata iam
causea, tu liberius stertur oratio, c scelus rei augendo exaggerendoque accusetor insidiatur. βuandoque conditionem eius etiam deflet,qui accepisse iniuriam dicitur. Contra reus,
ubi iam defenditse,tum peroratione duram missandamque sorte am ostendit,cui innocenti immerito pericula struantur. graues casis,quise maneat damnatum preces la- Asma que, omnia mouendae misericordiae experitur. Nonnunquam conspirationem contra se aduersariorum,
crudelitatem premit: qui odi a periculis . exitio cupiat innocentis explere. uuae omnia sevi capiunt quaestiones, C p. - - inueniendique ratione ut prius sedimus) nihil ab aliis differunt: eloquendi vero genere plurimum. In assedlibus enim
praecipue regnat eloquentia. Nam quieta compositaque mens auditoris,quanuissedata oratione,optime docebitur. His autem omnis impetu que m fulgura illa tonitruas orationis, qualia fuisse in Pericle memorat authores, quae non impellat modosed auferant eripiant edibu sis animos. rasent omnia,mouendis,turba lis,miscendi que assediibus parata. Quae sint ergos ecies orationis, m quid sit argumentatio, quid expositio, quot partes habeat oratis,'quando veniant,quibi e constent, hoc modo nobis sit explicatum.
Partes oratio Reliquum est de oratione, ut dicamus.) summa eorum , quae hoe eapite ab Rodol-nis quatuor. pho explicatur.est haec. Quatuor ad summum esse possunt orationis euiusque parteae exordium.narratio,confirnratio, & epilogus. Quibus tamen no vniuersis semper vi e- Exordium. du sed interim una, interim duabus,interim omnibus:prout postularit praesiens rei co- Narratio ditio.Porro exordiu est pars orationis,idoned comparas animum auditoris ad reliqua dictione. Quod eueniet,si illum beneuolum, si attentsi,si doeilem fecerit. Narratio est rei gestae,aut perinde ut gestae expositio. In qua tria haec exigutur, ut sit breuis, ut perspicua,ut credibilis. Confirmatio est, qua Ec nostra confirmamus. & aliena resellimus.