장음표시 사용
161쪽
Beati miserisordes: quoniam ipsi misericordiam eonsequentur. '8 8 i Beati mundo corde r quoniam ipsi Deum videbunt. y ς Mati siet: quoniam Filii Dei vocabuntur. iio' tot Beati, qui persecutionem patiuntur propter justitiam r quoniam
ipsorum est regnum coeloriun. HAU ONIA. MATTHAEus.'
11 Et Matieri is cum vos oderint in Brat estis. ii. mines, Mn em -ledixerint Vobis, L eam Mediaerim vobis,& eum separaverint vos, Ecexprobave- 'rint, Zc Mecerine nomen vestrum tam
quam malum, propter Filium homi- i
et a Mi. Et persecuti vos fiserint, de vos irerint, ae dixerint omne malum adversum vos,
as Reati erilis o in vos oderint homines.c x Minavertat di exprobraverint, ace-cerint nomen vestrum ta- liniri malum, Propter Finiam hominis.
mementes, Propter me. 11 LGaudere in illa die, & exulta' ax Gaiulate νter ecce enim merces vestra multa est iaccelo. Mi. Me enim persecuti sunt ρο - perseeini me prolvieras,
phetas, qui fuerunt ante vos, L Patres
ces vestra millia est in coelo: v seeundum haec enim ebant prophetia Patrem
I4 14 Vmmtamen ruae vobis detritibus, quia habetis cooselationcin v stramis ' is Vae vobis, sui siturati 'estis r quia esurietis. Vae vobis, qui ridetis nune et, quia lugebitis & flebitis. . L . 16 26 Vae cum iis dixerint vobis homines e secundum nac enam laci bant pseudoprophetis Patres eorim.
VULoo Harmoniarum concinnatores. hune sermonem istin 1 Domino pronunciatum volunt. vertim qui novam levem pistaturus -- aerat, statiin ac plurct discipulos collegit & muraculis suis obtinuit utere tetur, cur illam le--m non pro ulisset, optima doctrina imbuens dici pulos, & plebem quae euin sequebat t Ubi Moyses eum popisto Hebraeo mare transiit, di ad montem Sinai pervenit, mense tertio ab exitu rupti veterem legem a Deo accepit.Sed quan to a nova discrimine, ipsa natura legis, cprae tunc data est, di ratione qua data esti Inter tonitrua tisalouramysem, quem sol uni adsis saltis tu tum. te Si i , compellavit Deus, caeteris Israelitisi poena mortis interdicens ne quis montemta': set. Verum Iesus ex monte deicendens, discipulis stetit in loco eampestri, ubi erat cop4osa multitudo plebi nee fulgusibus det nurui sed agersens ossaeum . Mebais . . Continet autem illesernio summam doctrinae Domini suam explicii ita verbis 8c exemplo docuit .. Adeo ut promulgatis novae istis possis censeri. facta ia e monte, in quo nunc versatur Dommu . In illo, inquam, sermone qui fundamentumenta vanoesicae doli ritiae , animadvertere est 3 quae Minai, disertinen i otii, dulitat cordisti braeorum plurima data esse, B Eram n vem omnia ad initium reuc care, kilicet ad hilum mine, tu is statimii quo primitus homo fuerat conditus, attemperat tamen se illius nolitae conditioni, tinret sanet nos in iis quibus obno κα nascimim tum ut vhttinentumplectamur ι cua
sectand e peccatum imbelle 1lacerae. Decor drenis potissimum lucet in hoc seri me , ' quem ut Gilius elucidarent, in plures partaculas dissecui . . t ' a L ει θρε--ἰν κωπε In iampnui Do a ' a Mn M a rema Moiam Orebar eos, in v. .
162쪽
in t ulla Liss serenotiis enim pHma pars quamlinrelligo viratun mendi eantes, quἱ inediam , in hocce capite propon ius, videtur eos solariliunt. tabescere qu1m labore cibum eo nitate . spectate. Id a itum est ex vetias Evamlis vo autem huiusce doctrinae non occulta est. rum . enm sessio, , inquit Matthaeus, ausam istIn hoc quo nascimur statu, eropensi similis in res ad exm discipuli dua. aperiens MDnm doedis eorporeas. quibus dum fruimur, maioris seliei. M. Lucas autem scribit, elevati iculis in distultam obliviscit r. asiastisar tremeaenaam pulos , exorsum esse sermonem, illum stilicet adlait B. Ambrosius in Psal. i. snia nisua iam eos diligens. -- distiquiis magis eonvenit 3- ma mihin m mmer narilitatem δquamquam nemini non utilis sit sti plebs omnislsaeis eψω ρο-- ώωνεν. Prodest itaque -- quae aderat, illum auribus suis exoperat. bis vitam praesentem easteriri amaram, ut alte-3 3. Marit seros ritu, vsoniam immias lius di melioris desiderium in nobis exardescat . est regnum αππ--. Fundamentum vitae bonae Malis sicilius est catere divitiis, quiun illis benε est scire quo gaudeas, quove doleas. Cognitu uti. Sed istisceret animus omni fraudatus dele- rerum finibus inventa via vitae est, eonfirmati ictatione, si spe festis iucundioris non recreat
que . of iorum, insuit Ciser . Ita Christus tur ι ideo adjungit Dominus: sis iam ipstarum protinus docet quae si vera beatitudo , stve p is rena ν caloris aes . Significat, inquam, adtius quae si via ad beatitudinem 3 extra quam pauperes pertinere promi in nes iactas de regno viam quisquis errat, licti videatur Mariis, reiquo Messias regnaturus est cum ruis, quasi dia miser est. mapropter etiam , ut aiebat Torqua- eat qui pauperes sum in terris , caelum ingrediem
tus, partes Epicureorum apud Ciseronem agent, tur at vites .
nasentirem voluparnm davniri aeqvae Hupri,iseream. Moisit. quos Hebraei appellant ' Iz, quos doloria, in qua sol iasinonisAAM, O iana lim, id est amictos, oppressos, mites , man. caecasa -piditata non 'Aιdme. Utens autemisuetos, humiles, modestos. Id enim omne si- verbis magni Augustini adhue elegantioribus dalsnificat vox Hebri UP anan, quae saepita ab --ib. Eecti eap. 3. subjungam. Beatus estemiinterpretibus Graecis bibliorum redditur .e e.
wantum existimo , ne isellis diei potest , .anislini divitiis pollent , superbi, elati sunt. N
nod habest mne si γελωm D. Plamo quivis δε,--humilia e νοι Suod ne intelligo quasi petis, μοι adisset non polost, mietas aqqωIl dixisset: vosis Iudaei , sui Christum potentem, adeptus est quod appetendam non est , finitar sit perbum expinatis, disicite a me, Christum aD qui Muvmis quia adipiscenda. sis, aeristas.lstictum, pauperem, & spretum esse oportere. Sola Dei possessione tessu is esse latices .lSed qui nune amicti iunt,&veluti hominum o Gim enim nos ad se secerit, irrequietum est eorIprobrium , quales fuere ostoli ι di quae sae- nostrilin donee in illo requiescat. Quis ergo inlpiu sors est optimotum Christianorum, ipsi sunt hae vita 'lix eenseri potest, eui legitima spestqui jure haereditario aliquando possidebunt ter possessionis divinae non est qua s si istia sellam in m. κληικμή-a s. ut habet sons; pastum qui non sunt tecti. Pae autem vulgusiquod promiserat Deus, Psalmo 37. e. ri. οἱ A
mer mala numerat, docet Christus veram esse Mesrie αλ--μοσππι μοῦ. Sie LXIta exprimunt beatitudinem , quatenus spem spondeant vitaelvocem P quo confirmatur nostra interpret ver beatae. Fina opinione beatitudinis delusillio . A llusio autem sit ad terram promissam quae solos beatos praedi eadant Iudaei, quos noveranticas estis haereditatis typus est. Post Anne tis di is es, raetems quos premeret paupertas, pini don terram India, verba sunt Hieronymi, tabant nil seros . mne opinionem Cluistus proin nec steriam sis mundi, non sterram maledisam,
tinus amovet dicens beatos pauperes ι adiunxi Ispinas Osrib εἰσι asserenum, quam e Oli μείρ,irn, ut significaret non quoκumque paupe- quisque basiaιον Visp.Fdo, sed terram,quam res a se beato, praeiticari ι sed em solos qui spiriat almista deservat, dicens ι enoda videre bona D
tu, id est ultro pauperes essent contenti sua eo inuni an terra viventi m nemo enIm teriam
ditione. PIer;que paωμνοι θιλεω intelligunt Nam premansuetudinem, sed presuperbiam postia eos qui earent animi tumore a sed de penurialdat . Nihilominus. verum est mansitetudine sermonem 1 Christo fieti eonstare debet ex eoiquam vulso amictio rit, homines eoneili oubd ista additio non repetiatur in L a. & ea si s di qua ultro se aliis LMunt, sicilius aliis
iubseqliantur in sermone Christi, quae cum vera imperare. paupertate coniuncta sunt, nem , luctus, eti- s ' s. Becti'ui lugent, quonia, inprensia kies , sitis, opprobria, injuriae. bainax r. In codice Graco praeponitur verseulus Pauperes ergo spiritu sint . qui sorte sita tenuitille superiori . Rioniam tela praevisa minus seis contenti sunt , qui regum opes aequant animo ,iriunt, de conditione sua dura admonendi erant aut saltem raupertatem sitam aequanimiter ω ripostolis declarat autem illis Da minus non dein uni, nec uriident divitibus. Etenim non eost bere se reputare infelices, si in terris degentes l
163쪽
Iugeant, quoniam eonsolationem aerepturi snt ι& luctus in gaudium vertendus sit. Mati quarenne fletis, εχον iam ridebitis, ut habet Lucas. vicibus enim res est disposita, ut ait Tertulli nus . Qui nune in luctu sunt, aliquando in gaudio erunt. De hoe saere praemonuit suos Ap stolos Dominus: mimdna, inquit alibi, bia , sed a stilia vestra verin ν in gaudi-. I tere1 gaudio per uinditur antimas piorum, ut etiam in ipso liictu gaudeant. 6 6. Beati qki Φινἰmiso fiant,fluiam, qωον iiam ipsi Daurabisnta . Decebat discipulos Christi patientes esse iniuriarum , ut statim animo non desponderent, experturi omnia adoristantia . Qui alios premunt , se putant feliciores ιsed ex sententia veriori, beati quies .isnt in se 1iunt iasi iam, id est qui vindicari de adversariis lustra postulant ardenter. Verba illa ιμπιακνO 'Iune, notant intensam cupiditatem . Qui tutelii denegata omni justitia oppressi ardenter
expectant, ut Deus eos vindicet, tandem gaudebunt δ σvonram Diti rabMntur, id est explebum tur desideria eorum . Vindicabit enim Deiis sanis sit inem Sanctoruni suorum a ut si ita adstruitur in scripturis. 7 7. Beati m serieredea , dynamis ipsi εν - eordiam eonsequentnr . Necesse est ut pastorum viscera alienis commoveretur mali , dcc d lete possint nostris infirmitatibus. ibi videtur Don'. inus taxare in lenientiam Pharisaeorum,qui despiciebam peccatores. Etenim ea doctrina, Zeiis motibus Christus videtur imbuere discipulos suos, ut aliter sent tent 8c viverent quam Phar, i, qui vati, ambitiosi de superbi erant. 8 s. mari mrιndo eorde, cynoniam sesi Domet Idibmit, hoe est qui sinee tostant animo, non intus pleni rapina , ut Pharisaei, specIosa tanthmdecori pelle. Deus qui eoida novit, aversatur hypocrisin . Nemo ergo stile tur beato illius conspectu nil qui sincero est animo. Totam munditiem in abstergendis corporis tflibus sitam putabant Iudaei carnales, interiorem Deus postulat. D cem cum omnibus O sanctimoniam , sine
neat pe sine intei oti 5: vera sanctimonia. 9's. Mari pacificἰ, 'neniam Filii Dei εω ἷunt:ιν. Saepe suis praecepit Dominus, ut sese invicem dilio etent. Omnes Christianos admonet Paulus ne i ni in et eos schismata I ut autem s
cesse est ut ipsi pastores sint paeifici κώ--n , id
est pae A stud os, pacem conciliantes I qua r cognoscitur verε eos esse Filios Dei, hoc estve. re a Dem ti, istos a scut ε contra qui discordias seiunt, sti Bel; at jure reptitantur.
νum. Nonduor liquido denuntiat sitis discipuli, Clitistiis , qtia: ta deberem pro ejus nomine pati, sed serendis perlecutionibus praeparat docens eos
beatos, qui eoquhd sectentur iustitum, ab Initastis mala fetum . Patientibus tanquam pugnantiabus regnium ipsum pro quo pugnant, pollicetur. Tritum est ore omnium, Ecclesiam non vicinnisi perferendo. Verh Christiani nunquam rebellaverunt aperias imperatores; unde restrisbebat Ambrosus, lib. s. cap. 3ι. de tradet is basilieis. RUmnia ,si ἀ- petis Imperaure, quia
metim est, id estfasnda in menm, Metenta.m meum, μι huiusmodi meum , me non refragaιnrrem, eraeam 3tiam stimnia, qua mea fum, essent em p rum ι verum ea divina, impoatamia p.rsati non stibiecta. Si prarimonium peritur invadite ,si vasa , -curram . nisia in vineula rapere fvultis in mortem p mluptati est mihi. His ego mavalial o ei rex tisione popistorum, nee altariar nebo vitam obsecrarim sed pisatiaribus Ospiria raritatis ad ipsa pertinentibus immolabor . a 22. L Beati eritis, enm vos fortas homines, II. Mι. c. m maledixerint vobis, Loea.m separaverinι usa , ct exprobraverint ,, eseeerintu men vestrΜm tamquam maiam propter Fiatam hominia. Dominus clare convertit orationem
suam in discipulos, ut haec ad se pertinere intelligerent. Separati, exprobrati, e chi sunt, si veexeonini Pati sunt . Iudaeis s apud quos priamus excommunicationis gradus erat 'mani I, id est rimMM. aut separatia, qua per uiginta dies ad distantialis quatuor passuum auebantur a ciis vili , domestiuo, & sacro aliorum consortio, qui sic excommunicabantur . Alter gradus dicebatur 'n εν- ι eui sabjecti expellebantur euiri proin bris di maledictis, quae a Moyse denuntiantur adversiis homines sceleratissimos. Videbimus e spirantes Itidams , ut siquis Ieiam eonfiter tur esse Cluistum, extra synagogam fieret. Praedicit ergo quid eis aliquando contingeret propere filiam haemini, , id est q-ndoetum eonfiterentur esse Christum. Noster interpres legit ἔν-α δε π
i 2. ' Μt. Ea perseeuri vosmerias O diseἡneomno matam, id est qliodriamque malum, aduri fremusa, menrienteι, pro om me, quia mei estis distipuli. Vulgatus videtur solum legisse παν-- - ε, Graecus codex addit quo caree Chrysilamus i illud autem μμα, verbum, pr re sumitur. Idem sensus et nempe beati vos, quidquid dixerint &commenti fuerint adrersus vos . Uanae quidem eriminationes non timendae ι sed non solum locus eriminationibus non dandus est, sed nee suspicionibus. Cavos, scribebat Hieronymus ad Nepotianum, amnes suspiariones, uideraei 'probatiliter singipo , na
dere est in Actis, Apostoli ibam a conlpectit co cilii gaudeates pro nomine JesuChristi contum
164쪽
Iἰam Iinti. Merees autem non percipitur nisi in caelo . nam ut ait B. Hieronymus , stadium est haec vita mortalibus a lite contendimus ut alibi coronemur . Qitae sequuntur, demonstrant hune sermonem Domini spectate discipulos ejus , nempe eos, queis ut olim prophetas, mitteret ad populum durae cervicis. ra. Mi. Sis enim presecuri sunt prophatas, qu/ Derrens ante vos χ patνει -νω m. Vos io itur beati estis, quibus smilis metres parata of . Etenim qui semel certum iter beatiti id in s in ressus est, quaecumque sint huius itinetis dii euitates, miser diei non debet. Praeterquain, non solum spe . sedec laetitia perfundunt iit pii. Cruces eorum apparent , consolationes eorum latenis imis etiam reputandos selices Salvianus evincit lib. t. Venis
mi opinor, b aruressunt, quam qns ex sententiasma, atque ex voto agunt. Humius sisnst religi si, hoc volunt, taenperes faene, pauperia delectan. nr, sine ambit ne sunt, ambitum respuunx ,
honori fiant, honorem fugiant, ingone , lugeregstant. Quae subjicit Evangelista, demonstrant ad literam aceipiendas stapradictas beatitudines, videlicet inopes, amictos, lugentes, expuliss, spretos divitidus beatiores habendos esse. i
nedictionibus sibi cit Lucas maledictiones in eos quos hominum vulgus beatos putat, qui scilicet opibus pollent, saturantur, rident, laudibus eum uiantur r sora ordinaria in terris pseudoprmphetarum s veri enim prophetae odio habiti, &variis eliminationiblu impetiti sunt. Vae erg iis qui in opibus fiduciam, amorem, felicitatem
collocatis 3 neque enim alia vobis expectanda felicitas ars as. Havalis stilasarnvarIsis, quia Uuriatis in altero saeculo, omnis veri boni , reique desideratae eoestatem patientes. υobis qm redetis nune, cinia lupebiais O flebitis, novissima gaudii vestri cupabit luctus.16 as. - euis benedixerint vobIs iamianas . secundum hae enim faciabanν pseudopν-phatis patres rarum , clim illis placentia imque rentur ι mundus enim non probat nisi
quod diligit i ideoque vix bona eue possunt, quae pleriique placent.
Dominus admonet suos discipulos. ut praeluceant moribus bonis sanctioribusque, quam quibus viverent Pharisaei. MATTHAEUS, Cap. s. . I 3-26.
V lum valet ultra, nisi ut mittatur soras, & conculcetur ab hominibus. 'I4 Vos estis lux mundi. Non potest civitas abscondi supra montem posita. I Neque accendunt lucernam, & ponunt eam sub modio, sed supercal, . delabrum, ut luceat Onimbus qui in domo sunt. I 6 t Sie luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, i ii. de glorificent Patrem vestriim, qui in caelis est. IT Nolite putare quoniam veni solvere legem, aut Prophetas: non veni solvere, sed adimplere. I 8 Anien quippe dico vobis, donee transeat caelum & terra, iota uniun, aut unus apex non pineribit a lege, donec Omnia fiant. J9 t Qui ergo solverit unum de mandatis istis minimis, & docuerit sic homines, mini inus: vocabitur in regno caelorum: qui autem secerit &docuerit, hic magnus vocabitur ita rugno calorum. zo Dico eii in vobis, quia ' nisi abundaverit justitia vestra plus quam Sab . - ,.b rum&Pharisaeorum, non intrabitis in regnum caelorum. δεσιδεν.
Audistis quia ditium est antiquis: et Non occides: qui autem occiderit. ' Ex reus erit judicio. aa Ego
165쪽
116 COMMENTARIUS IN HARMON l A M.
21 Ego autem dico vobis r quia omnis qui irascitur fratri suo , reus erit judicio. Qin autem dixerit fratri suo, raca : reus erit concilio. autem dixerit, latue t reus erit gehennae ignis. et 3 Si ergo offla s munus tum ad altare , de ibi recordatus fueris quia fibter tuus h t aliquid adversum tera Relinque ibi munus tuum ante altare, & vade prids reconciliari fratri
tuo : & tunc veniens esseres m us tuum.
ax Esto consentiens adversario tuo cito dum es in via cum eo : ne sorse tradat te adversatius judici, de Iudex tradat te ministro : & in carcerem tabraris . . 'in Amen dico tibi, non exies inde donec reddas novissimum quadrantem.
PE R GIT Dominus suos distipulos instruere
monitis quae 3c adstanti turbae utilia erant ;nesue enim pastor virtutem praefert, nisi quam imitentur populi. 33. Res estis μι terra, id est electi ut tales sitis inter homines, quod sal est inter et batia . sal symbolum est sipientiae, sine qua quidquid fit, non minus animo ingratum est, quam palato cibus sale non conditus. Ex satis autem natura, sive ex comparatione naturae
salis , ostendit Dominus araviora em peceata
eorum qui praesunt. soa si sat e vanueria, insa inνὸ Nempe si contingeret ut insitu Ietur, μώρανεα, dspuerit , .& ita virtus omnis
ejus evanuerit, hoe est amiserit saporem silum ι ro corrigeretur insipientia e us, sive qua re
e retuliamum redderetur. Ad nihilum istit mura, pia reximietatur foro, innentietur ab hominisns. lam nullius virtutis est aut usus r nec condire rei nullam, nee eondiri ab ulla alia repotest. Ita ut eiiciendus sit in viam e culeandus a transeuntibus . Similiter qui praeest moribus emendandis, si vitiosus fiat, 1 Oibus emetiis dabitur pi sis tax munia . Non potest eiυIta boscindi supra montam posita. Electi estis, ut praeluceatis bonae vitae exemplo, ut sitis tanquam himinaria coeli, quae latere non possiunt, sicut nee civitas in monte posita. Scilicet qui urbem aedificat in vertice montis, non potest velle, ut lea occulta st. Similitet in hocce dignitatis culmine vos constituens, pastores Zc principes po-lpulis praeponens, volo ut sitis in oculis omnium
tanquam exemplaria quaedam in excelso atque edito loco collocata , quae omnes intueamur. Igitur putate omnium oculos in vos conjeetos Ineque enim elegi vos ut lateatis, sicut nemo accendit Iucernam , ut ponat eam sub modio, quo
abscondatur. is. aetendunt lucerenam
ponunt eam sub modis , sed furr candelabrum . mr luceat omnibis3 qtii ta domo Inna. Modium hieponitur pro quocumque vase, quod inversum
lucernam abscondere potest. Lucernarum flamma alebatur oleo, eandelabris autem altis imp nebantur, aut appendebantur lucernae.16. Sie luceat lux vestra eoram hominibias, ut
videanι opera vestra bνna, ἔν' gur cras Patrem instrum, qui Ineali est. Id est ut homines via dentes vestra opera glorificent Deum, ex ea re agnoscentra veram eue religionem Christianam. Ergo satagite ut bonis operibus praeluceatis, noctfamam aucupandi causa , sed ut homines vestris bonis operibus excitentur ad debitum cultum exhibendum Deo. Exscribam elegantem locum B. Augustini ex lib. a. de serm. Dotvi in monte. Si quidem non rin. υἰυω, Hrniciosum est : ν s. autem υeis em noua laudari quid est aliud
qu4m inimieum esse retas humanis, quae uriqueranto fiant miseriises, quanto minus placeι reera Oixa hominum i Si oeta inter quos vivis, te recte υἰυnuem non latitaverint, illi in errare sunt : Fautem Gradaverint, pia in periculo : nisi tam sim- ρι- ων habueris est mnndum, tit ea qua recteDeis, non propter bominem faetas ι magisque illis νε-cta laudantibur gratuleris, quibus id quod bonismest piarer, quam tibi ipsi ; quia res. viverra, et iam si nemo ιandaret. Ne autem qui ex iis qui adstabant sermonem Domini audiens , crederet jam quocumque jugo se liberandum , Ee nullis postea legibus alligandum abrogata omnino vereri lege, quo nomine Judaei exosam habent religionem Christianam, quasi adversetur legi Moysis, cujus Deus
auctor est: ut, inquam, opinionem illam malam a se removetet Dominu , protinus subju git. II. Notire pistare quoniam veni μυοe t gem , an prsphetas i non veni solvere, sed adimis
plere. Fundamentum legis Iudaicae putant Iudaei, quod illa finem non habitura sit. Huic opianioni nec adversatur DOimnus.Non veni, inquit, ut evertam legem, imo ut perficiam . In lege Moy lis duo erant. a. Quaedam tralatilia ex iure naturali, quae Evangelium non abolevit, imo hujusce juris legibus malis constringit christianos, quod ex modo dieendis liquebit. 2. Lex Moysis
habebat caereinonias, quibus Christus adumbrabatur, quae ergo complendae per Christum, Niam do ab eo iterent, quibus praenuntiandis saerarie ordinatae , quas ec abroga ise nec censen illis est sneque enim pictor incestatam imaginem abolet'. eii in primis lineis quas duxeiat, novos superinducit colores a licet postea pri inae lineae notan
pareant. non magis, inquam, pars, illa imam
166쪽
LIAER H. CAP. XVI. Apostolii at o lux mundi. 11
Mosaicarum laedebatur 1 Christo, quam si pictae
imagini regis rex ipse succedens, omnium in se oculos de necteret. Evangelium plenior est e plieatio Mosaicae legis, ideo vere complemeninium ejiis, etiam eo sensu quo Iudaei glossas suas,sve expositiones in Talmude vocant , id est complementum a verbo nate fecι, vis, absolvit. Iam observatum est quinque libro, Moysis dici legem a Judaeis ι di per prophetas intelligi eaeterorum librorum sacrocum a ctores . Omnia autem quae in Mose di prophetis sunt , delineabant Iesum venturum. Vaticinia erant de illo suis temporibus implenda, quod adstruit Dominus . Praeterea monitis suis, &praeceptis cavebat Dominus ne lex violaretur. Mἰ enim non irascitur , ne chrisima praecipis,mnlia remat Iar erit ab Mmiridis. quidaeet ut non Iraseamur, non fulsit legem ne Mendamus, sed impl/t potiari, aer c foris tam non o eidimus, sis eorde tam non irascimur, iano eemiam restodiamus. Hare Augustinus , lib. l. de sertia. Dom. in monte. P a ιex quam amisi , invenit, aiebat Teretillianus .is. Amen quippe dieο vobis, donee transear c
steribis . - , donee amiasior . Id est: prius ranseat, sive ν ut ait Lueas, cap. 26.9. II. ωeilius es eaellim& terram praeterire, hoc est desinet esse id quod sunt, quam ut minima particula vaticiniorum quae in scripturis de me sent, non impleantur. Dicunt Hebraei in lege non esse vel unam literam a qua non montes magni d pendeant ι unde circa voces & literas tam sed tum Masorestarum studium, quod non inane di supervacaneum esse inde conantur probare, ut videre eli in Tiberiade Biixtorsit. Quo autem legem prorsias implendam esse significet, Dominus,
id est non literula , qualis est a d Hebraeos litera, quae omnium minima est, & ab Irenaeo appellatur dimidiaualitera. A pex vero κεραία, mpars literat, seu cornu quoddam exiguum, ita Graeca vox signifieat eomu quo distinguitur v. c. litera ' datitis, a litera ' iasib, quod cornu ob exiguitatem sillit oculos eorum qui Hebraia
nesciunt. I udovieus damm, reconditae doctrianae vir, observat is etiam significare lineam, unde & hae voce laxita nominant Antentiam navis , nempe lignum in superiori navisparte trans. versum collocatum, eκ quo velum pendet. Linea ergo εc antenna , quae lineam imitatur,
κυμα direntur, quia duobus cornibu exis mitatibus ab iuuntur. Sis dieir Damians gnia nee tina linoa peribιν. Lineam dixit Dominus, quae literarum pars tantlim est & init Ium , clitem enim apud Hebraeos linearum ductibus absistu untur ut innueret, nee Integram literam etsi nimam. nee partem eius . adeoque nihil prorsus legis inretiturum, donec Oamia finem
s. Qisi ergo Iolveris Mnum de mandaris sis minimia, id est quae pro nil nimis habentur , Oiaeueris se homines, minimus voeabitur in regnae ruma qu3 -temfecerit O docueris, hie nia rama vocabitur .n runs ealorum. Ad intelligentiam huius versieuli advertendum est, magistros , doctores , pratceptores ab Hebraeis a pellati P an rabbim, a voce m , quae idem si nat quod mutius, magnus, altissimus, digniutate major. Puto ergo hie a Domino allusionem fieri ad Iudaeorum doctores; quos subleisquens versiculus clare denotat a qui detorquebant scripturas a vero sensu, quem si aliquando sequerentur docenda, male vivendo deserebant. Senias itaque est: illa solus meretur nomen ma-
isi, sive rabbi, sive magistri & doctotis, qui
iacit 5e docet. Actionem Dominus praeponit doctrinae, ε contra qui solvit unum de mandatis legis, quod vel minimum videtur, indignus est nomine rabbi, doctoris in hoc novo regno Eva gelii. Imo opposito titulo dedecorandus est; non rabbi , sive magnus, sed minimus vocandus. Praemonet ergo suos discipulos Dominus ne s- miles sint tringistris Iudaeorum, qui solvebant legem Dei, irrita sicientes eius mandata. R gnum caelorum quo hie significatum putamus Evangelium, alii intereretantur sedem beat rum in quam minimh intrabunt qui aliter fee rint quam docuerint. m. meo enim υοεἰr, qvia nF abundaverisj- stilia υ fra H suam Seribarum o Pharisa
rem, non intrabitis in regnum eatirum. Nolitς
imitari Iudaeorum doctores , scribas Se Pharia saeos; quasi id satis vobis esset ne dissimiles essetis hista vitis, qui tune temporis suspiciebantur. Nisi, inquit Dominus, maior suerit obedientia vestra leti . eam finiendo de docendo ι ibi enim obedientia legi designatur hoc nomine iussiria,
quia re ipsi bithis est qui legi obedit non digni
eritia Apostoli in praedicando meo regno, uve Evangelio meo; nec adseribemini numet obe totum. Hactenus quae decerent doctorem Eva
selicae doctrinae proposuerat Dominus t jam ipsam doctrinam Evangelicam, quae non aliter a Molatea dissere quam puer imbecillus a viro, in quem , progressu temporis & grandescendo eu
sit. Ita Minica lex facta est Christiana , id est
alia quam erat, ut alia fit arbor, elim soliis 3c fructibus ejus immaturis siseredit fructus maturus. ai. . distia quia dictnm est otiquis: Non se-eideas lia autem o Minis , retis eris , te, o. Illudanriquis, in dativo casu situm denotat eos ad quos verba Dei olim iacia erant i hoc est me los veteris testamenti . aa. Eσo aritem diss-sia r omnιs, qvi irascisur hasHμο, νωι eris itidacia. In vulgato eodice Graeco legimus mi&- .a αδελ- αἰ- ι sed illud iasi Decausa , videtur additamentum. Ia quumsdame.diribus, inquit B. Hieronymus, iactar sine Ua. caternm in υeris desinita senon st, erisa
167쪽
isa pen tus tollisur .... sedendism est ergo sine
Sementia autem Domini est r tantum abest ut laxem legent , quin arctius stringo. 1 alienu hute videbatur secisse satis qui neminem occiderat , nunc audite quantum ego adjiciam. I'ari crimine ac si occidisset, reum habeo . qui irascitur fratri stio , damna
iisdem poenis, decet ut non irascamiar, i quit ai:2ustinus, n- silvis legem ne occidamus,
μd Impsi pMik1. Et si autem ne et Hieronymus , ει κοῦ , Hie causa, reperiri in vetustis de bonae fidei exemplaribus, duas illas voces Ampi istinus vult esse subaudiendas , εc merito; nam 4ra bona est, scuti nullus affectus petis malus est, si sciamus uti. Praecipit Don,inus discipulis ut ea quae prae. cipua sit ni in Iere , nimirum ea quae ad jus naturale pertinent , fc quibus boni essitimur, majori servent cautione, declarans mdiorem suis expetere justitiam, quam quae esset Pharisaeorum, qui graviora legis negligerent, rutualia quaedam observantes cum religione. V ra pietas sita est in magna erga Deum reum rent ia, dc mutua inter homines charitate ι quam charitatem se praeeipit Christus, ut vel min
ra in illam petrata extremis suppliciis punie da velit. Alludit autem ad duplex Jucaeorum tribunal. Primum dieebatur judicium aHa, cujus primi consessus erat dijudicare minores
causis. Tales consessus in omnibus civitatibus constituendos praecipit Deus in Deuteronomio, cap. 15. P. t s. Alterum dicebatut -- , quod nomen Latinus interpres reddit eonialium.
Illud est Synedritim magnum de quo jam l
cuti sititius. Ad hune consessiim majores eam
is reserebantur ι ad urbem scilicet sanctam, tibi sedes Synedrii in Templo. Iam excultamus sintula verba loci in quo
versamor. Indicat Dominus Legem summatam ttim crimina vetuisse a stilicet quia nondum
idonei l uilines sanctioribus legi s. Lex, inquit, solo eos qui occidi fient, adducebat ad id tribunal quod dicebatur iudicium I etv VPQ eadem poena qua prirmis consessus plectit homicidas, puniam vel eum qui adversus sta-.trem suuin ara fuerit comm ttis . Primus adlaomiciditim gradus est irasci. Hic autem, &insta 1 adicitus Christus avehῖt peccatum , di omnes peeeati causas praee di tu e ι ut quivere Christianus sit, pari diligemia Measonem
peccati ai peccatum ipsum sugere debeat. Adiungit i qui istem 4ἰxerie sestri Doraea, reus νit . oneilio. Id est qui hcin solum iratus fue-At cordeo sed iram pici inferat fastidiens fratrem, di per desee nellen vaea , quas dira ι nem , iisdem ro 'is π- reus est, ac si seelus
dus. Vox alii 'ra rarae, Syriaea eli qua usos esse
Iuda r ῆ diici in iis ex Talimide ad senificandum
despectum B. Augustinus dicit se audivisse a qum
dam Hebraeo'raea, vocem esse non signifieanten aliquid, sed indignantis animi motum exprime tem e quales sunt interjectiones quae commoti animi amctum significanis velut elim dicitur 1 dolente hem , velut ab irascente, hem ι di vere eule θ. Ita rara, vox est quae actionem indiagnantis di proximum despicientis innuit. sui antem dixeris, fatue e Hur erit geh-na ignis. Nempe mea sententia non leviori s suppliciis addirendus erit, iis quae olim exerineebantur in gehenna, hoe est in valle Hennon, ubi in honorem Dei Moloeli fiebant vivi misburia.. Iuxta R. Κimchi gehenna Iocus erat proate Jerusalem contemptissimus , in quem proiiciebant sordes, di eadavera ι ibique et uti ignis erat ad comburendum sordesdcosin. . propter locus ubi cruciantur impii, metaphorictgehenna vocabatur. Ergo ibi gehenna est quasi tertium tribunal, sive potius locus in quo crueiabantur homines variis poenarum generibus, quem Judaei opponunt loco beatitudinis quem Eden appellant. Gebenna, inquam, locus erat
suppliciorum, in quem supremum Dei judicium
mittebat homines, quos damnabat reos. 23. si ergo rennara tuum ad ibi νecordatus fueνιι quia fratre inna babet alia quid adversiam te i 24. relinque ibi muntis enum ante alsare, vada prii a reconcitiari θανῶ
Quantam charitatem praecipit Dominias, quam etiam praeponit cultui divino: etenim di ipsum altare vult deserendum, aut ad illud non deesse accedere nisi composita pace cum fratre quem intellexeris habere de te Quod quer tur. Haec autem non sic accipienca sunt , ut docet B. Augustinus , quasi u de absente, de quod fieri potest etiam trans mare constituto
veniat in mentem aliquid ad versus nos habere, relinquendum esset munus ante altare , quod post terras di maria pererrata offeretur Deo .
Hac credere absurdum dieit Augustinus. D minus tantum docet satram debere esse ossere iis intentionem, nimirum pronam vel condo nandae inIuriae quam acceperit, vel quam i tulerit, resarciendae. as. Esto consentiem --rsario tuo eis. dum es in via eum eo. Comparatio illa si pia est, rebus serensibus, ibi enim adversarias, dicitur in sonte Graeco ἀδι- , id . est actor qui litem, pura nomine debiti movet, de inius trahit ad magistratum, vel ad principem
c. ut habet Lucas, cap. I a. p. 32. Nam cui lis intendebatur , actorem seqiii Mapparere cor m judice tenebatur . Si ι ιυι murittio dam debitori ea ι, μι de assa uos rased certista Syniario sem ν, debitorem cuunt iuueeum eo ascendo. . Pari modo si incuset qωis ait rum da aliqua re ab eo ablata, vel de aamna a quo illato, vini qui Mensat, res a superiori Syn
168쪽
nti siti.e ascendere eunuta aliis omnibαι istiusmodi . Haec mimonides in Trin. Sanhedrim, cap.-Εroo Dominus utens hae comparatione .rens , dicit s cum adhue tecum adversatius est in via , esto consentiens eum eo , id est Meupa ipsam sententiam judicis, eo- pone cum eo. VeDrae tradae te adverserius imGa, index o adat 3e minisira , Oineareerem mitiaν s. Id est ne damnatus tradaris ministro ψ lis. Sic exactor, qui sententiam judicis executioni mandaret , appellatur a Iosepho , ita a. de bello, cap. a I. aG Amen dies tibi nox axἰes Indo, donee reddas novi mn m quadrantem. Quadrans erat aes minutissimum , quarta pars vilis assis, quadrans enim mimus erat Romanus. Dum it quadran lavatum, Cave , insuit Dominus, ne contingat tibi,
quod ei qui litigat, qui eum in ius vocatur nisi
antequam ad judicis tribunal pervenerit, qua potest ratione eomponat cum adversario contro versiam, in insa via dans operam liberati ab ipsci debito, postea totum debitum solvet , ut ne vilis numus desit. Pariter non expectanda Dei: sententia adversus persecutores fratrum suo tum, illi privs placandi, ut facilius postea placetur Deus. Quorsum haee omnia λ scilicet vesoveatur concordia inter fratres, nec usque ad mortem inimieitiae alantur 3 di siquem facto, vel dicto laeserimus, per nos non stet, ne cum eos alpm in gratiam redeamus, memores aute rum ver tum quibus B. Augustinus Iliadet i Hotibus, lib. a. de ordine, ut inimicitias viatent eautissune , serant aequishnie, finiant citi iasimh. Ex postremis autem verbis illis Domini frauer tuus habest aliquid adυresum te, disce. te liret potissimiim denotati eos quorum preces supremus judex audiis quos di vindicaturus de persecutoribus iniquis.
Pergit Dominus demnstraro legem Evangelii strictiorem esse legibus antiquis qme o occasionem mali praecidat . MATTHAEUS, Cap. s. 27 8. A Udistis quia dictum est antiquis: t Non moechaberis.
A. a 'ρ 28 Ego autem dico vobis: quia i omnis qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo. - g 29 Quod si oculus tuus dexter scandalizat te, erue eum, & projice abs ter expedit enim tibi ut pereat unum membrorim tuorum, quam totum corpus tuum mittatur in gehennam. 4 ao Et si dextera manus tua scandalizat te, abscinde eam ,& projice abs ter expedit enim tibi ut pereat unum membrorum tuorum, quam totum corpus tuum eat in gehennam.
3 3t Dictum est autem: ' Quicumque dimiserit uxorem suam, det ei libeD
Ium repudii. 6 3a Ego autem dico vobis: Quia omnis, qui dimiserit uxorem suam,exceptasornicationis causa, facit eam maecharie & qui dimissam duxerit, adulterat. ' 33 Iterum audistis quia dictum est antiquis: t Non perjurabis: reddes amrem Domino juramenta tua.. 8 3 Ego autem dico vobis, non jurare omnino, neque per coelum, quia
s' 3s Neque Per terram, quia scabellum est pedum ejus: neque per Ierosolyniam, quia civitas est magni regis rIO'36 Neque per caput tuum Iuraveris, quia non potes unum capillum ab
. 3T ' Sit autem sermo vester, est, est: non , non: quod aute in his abundantius est, i malo est. ra' 38 Audistis quia dictum est: linesvin pro oculo,,dentem pro dente.
169쪽
I 3 3st. Ego autem dico vobis non resistere malor sed si quis te percusserit in dexteram maxillam tuam, praebe illi
I4 Et ei, qui vult tecum judicio
t . c. . s. . contendere, I & tunicam tuam tollere , dimitte ei de pallium. is Et quicumque te angariaverit mille passus, vace cum illo & aliat D 4rilis. K I 6 l a te, da ei, & vo
lenti mutuari a te, ne avertaris, Lqui aufert quae tua sunt , ne repetas. 17 Et prout vultis ut faciant v
bis homines, & vos iacite illis smia
I 8 31t. Audistis quia dictum est: τι iis. Dilises proximum tuum, & odio habebis inimicum tuum.. Io Ego autem dico vobis L qui a ditis: Mt. L Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos.' ao L Benedicite maledicentibus v -- bis, 31 & orate ' Mn pro persequentibus, &Mi. L calumniantibus vos. - I ML Ut sitis filii Patris vestri, oui
in coelis est: qui solem suum oriri facit super bonos & malosi & pluit sinper justos, dii ustos.
aa Si enim Mi. L diligitis eos, qui vos diligunt, Av. quam mercedem ha bebitis λ Nonne S publicaui hoc faciunt L nam & peccatores diligentes
et 3 Et si benefeceritis his qui vobis benefaciunt, quae vobis est gratia ἰ si, quidem & peccatores hoc faciunt. - 24 Et ii mutuum dederitis his, a quibus speratis recipere , quae gratia est vobis λ Nam & peccatores peccar
ioribus scenerantur , ut recipiant
am ualia. . .as Mi. Et si salutaveritis fratres vestros tantum,quid amplius facitis λ nomne & Ethnici hoc faciunt p- in L Verumtamen diligite inimicos vestrost benefacite & mutuum date, nihil inde sperantes: δc erit merc
MATTHAEUS. L U C A s , is Ego autem dico vobis, .- - ὰ ''isi . . . resistere malor sed ά .
qiiis repercutarit inde 13 Et qui te reus erit in ram maxillam Luan , Prae maxillam, praebe & alie-be illi&alteram. Tam . - Et ei, qui vult tecum Et in eo qui aufert tibi ve- iussicio conte Mure, & M' ctimentum , etiam tunicamnicam rarani tollere, uiuat noli prohibere.
Et niticumque. te a gariaverit mille passus, va
de cum illo & alia duo. x Qui petit a te, da et ,
volenti mutuari a te, ne avertaris.
est: Diliges proximum Nisi.& odio rubebis inimicum Io omni autem petentite, tribue: re qui aufert quae tua sunt, ne repetas. 't Et prout vultis ut ciant vobis homines , Mucis iacite illis similiter . .
x' Sed vobis di eo , qu auditis di Diligite illimi eos vestros, benefacite his qui
18 Beliedicite malediemintibus Utinis. & orate pro calumniantibus vos. 4 Ego autem dieci vo bii: Diligite inimicos vestros , benefacita his qui
rum νω:& orate pro persequetibus, de calumniantibus vos .
1 Ut stis filii Patris ve- 19 Et qvi ea percusserit mi, qui in caelis est: qui Iana. solem suum oriri facit suis per bonos, de malos: dc pluit super justos, dc iri
qui vos dilutine . quam vos diligunt , quae vosntercedem habebitis Z in est gratia λne de publieani Me fi 3, Et si diligitis eos, uua
nam di peceatores dilige Dies se dii tuit. o Ets benefecerula Na. qui vobis benefaciunt. quae vobis est gratia siquidem dc peccat res line lacinat . 34 Et si mutuum dederi. tis his, a quibus speratis
recipere ; quae gratia est vobis nam de peccatores Mecatoribus fueueramur. ut recipiam aequalia .
et Et si salutaveritis se tres vestros tantum, quia amplitia facitis λ nonne de Ethnici hoc faciluit verumtamen diliti e nimicos vestros e benefacite de mutuum date , nihil . inde sperantes: oc erat met. v
170쪽
vestra multa, & eritis filii Λltissimi, quia ipse benignus est super ingratoS
27 Estote ergo misericordes, sicut
& Pater vester misericors est.28 Mi. Estote ergo vos persecti, Imcut & Pat vester Gelanis Peraecius est.
PER G IT Do nus demonstrare Legem se non solvi, imb novis suis legibus eo
firmari, quippe qui omnem occasionem prutern tessionis ejus praecidat . scilicet rapientis est eoislatotis, ut mediet corporis valetudinirem ejia accommodate, sie de moris bis animorum. Nondum homines ferre potu rant strictas 5c sanctas Ieges in ea conditione, eui peccatum eos secerat obnoxios 3 neque enim Christus advenerat, qui solus potest sanare. Ideo lex data per Moy sem summa tantum crimina vetabar, quae omnem societatem eularent, neutiqi iam praecipiens , quae nos Pe
secto amore devincire possunt , dc. sanctiores religiosioresque reddere . Ouod faciunt leges quas Christus modis promulgat. ι 'ar. Mi. AudistD, inquit, quia disium estam quis: non moechaberis. Praeceptum est mea- logi, cap. ao. ν. i quod Hebraei explieant de concubitu eum tamina nuptas de quo malo facinore agitur in Deuteronomici, cap. 22 P. za. ubi adulter de adultera meste puniuntur. Non
Heb minus in udaico populo fornicatio semper billa vetita dici potest , si quidem puellae Israe-
Iitidi vitam meretriciam agere non permittebatur , dc qui innuptam stupraverat, cilicere eam, aut si parentes nollent, dotate cogebatur. Puelis Iae, mquam, Israelitides, licti tantum de omniae alteri quam sponso copiam eorpori sui facientes, ec pol Iuto corpore deprehensae nubere, lapidabantur, ut videre est in Deuteron io, cap. 22. verumtamen sotnicatio omnis disettis verbis in Deea Iogo non prohibebatur; neque enim omnia delicta, etiam quae lege civili puniuntur , Decalagus praecipiebat eastiganda, sed ea sola dumtaxat . ut jam dixi, quae in unoquoque genere summam habent atrocitatent.
sed esto fornicatso Iegibus Moysis puniretur; quant f sanctior, . Si eautior lex Christi la ' agis Ba autem diaa wibis: quia omnis qui Udaris missierem . γιωακα, id est flaminam vitito conjunctam , ad c cupiscendum eam : quialtentE,euriose Sc cum voluptate contemelatur, tande irascitur maluiu destiri uiri , ocilis enim sunt in amore duces, dc primi in corpore cor-tumpuntur: Iam moechatus est eam in corde suo ,
censeo jam illum adulterum , dc ideδ teum. Ad-
res vestra milIis, de eritis filii Altissimi, quia ipse benignus est suser ingratos de malos is 36 4. Estote ergo miser, cordes, sicut & Pater v ster miseriora est. 8 Estote ergo vos γρο ν Mitte die. infra P. I . ecti, sime de Pater vester coelestis periectus est .
Misit Iam in anἔmo quod eoncupivit, adeo .desine sectis pisarna eordis est inaes, ut loquitur TertulIianus . His verbis admonet Dominus omne, libidinis defugiendas esse occasiones, nomenim vidis erime. ω , sed ut ait B. Ambrosius lib. de poenit. S. II. ea υendum ne priso M' iis minit. Unde Tertullianus lib. de eultu seminarum admonet eas, ut alteri non sint periculo. Persia anim ille simul nrtuam formam conenpi
ris, o facta es in stadias illi , ne risia istia υ eos, ab invidia non libereris. Ideis ut paulo post idem subjicit. Es Mensandisa deeor non est, usfelieitas eorporis ; ur divina plastica aeraso, is anima aliqua vestis bona, timendus est tamen proditis iniuriam Uinnriam sectarorum. . Ideo, inquam, ut ejusdem Tertulliani verbis loquar lib. de Virginibus velandis, veracteolao pura virgiaitas , nihil magis rime quam semeιIpsam ... confugis ad velamen ea ris, quasi
: seanda .m ωΗue spectat doctrina Christi, ut quae eausa lapsus este possunt sedulis vitemur. Tutius est sugere, eum tentatio adoritur, qvim pugna. res quod eleganter dieit D. Hieronymus Epastola adversus Vigilantium. Anι sexto, aut pediabus mors Utanda est. T. qui pugnas ct supreari
potes, viseere. Ego eismfugero , non vinear
in eo quia fugior sed idia fugio ne vinea ν. M la securitas vietas serpente dormire. Potest si
ri ne non me mordear ν ramen . p. st si ri , ur me mordeat. Praesumptio periculosa qui prasumit, minus Iam verriura qui minus veretur, minus praecavet 3 qui minus praeaver, plus perieliratur . Timον fundamensum salutis
s. verba sunt Tertulliani, lib. a. de cultu se
minarum: quae visum est asserte, ut attentius legantur verba Domini.
3 ap. a bd si oentas tuus Laris , Id est etiam dexter,vel ut ait B. Augustinus,quidouid illud est quod ita diligi ut pro dextro oculo M assan
dativi te, tieit ut inces, erue onm ct pNIiee abs te . Contemne illius jacturam. Projlae quaecumque cor tuum Ianiant,aiebat Seneca,quae si extrahi nequirent cot ipsim eum illis revellenditerar. Summa est praecepti, vitanda eue pravarum