De bono, malo et pulchro dissertationes tres Andreae Spagnii florentini e Societate Jesu

131쪽

qui de his agun t, ut apud Suar eg i . ubi errorem Ioannis Hus impugnat : S ppud Ripaldam , qui contra Bajum s ripsit a : ct apud Vivam ' , qui propositiones ab Alexan. VIII., ct a Clemente XI. damnatas exposuit: & apud Franciscum Van. Ranst , celebrem etiam per suam cum Que ello dimi. Cationem, qui brevi de omnibus egit: & passim apud

Theologos , ubi agunt de Gratia , invenietur , Contra quos haereticos illae . sint ,& quibus aliis, ac quam multis Certissimis algumentis eaedem demonstrentur , & quo tandem modo Adversariorum objectionibus Occurratur, ex quibus. unam tantummodo subjiciam.

I 32. objicitur . Ex S. Augustino s Sine Fide eultu Dei non possunt haberi actur vincitis i ct ex eodem 6ὶ Regnat carnalis cupiditas, ubi nou es charitate ergo iuxta S. Auginstinum sine Fide &Charitate nullum habetur opus honum

Resp. Conc. antecedens, ct nego consequentiam, quae in volvit duas falsas suppositiones ὸ alterani, quod ibi S. Doctor Ioquatur de bono morali in genore , alteram, quod loqua tur de Charitate Theologica , hoc est amore Dei super omnia dilecti . Utrumque certe eit falsum . Quod enim pertinet ad primum locpm de Fide, manifestum est ex ipso libro sa de Civitate, ibi S. Augultinum requirere Fidem, non ad bonum morale in genere, sed ad illud, quod sit meritorium vitae aeternae; Nam quaerens Caussam diuturni Romanorum imperii, Illam reducit in praemium virtutum illorum naturalium . Iuibus, inquit, non erat Deus daturus visam aeternam , si neque hane eis terrenam gloriam excellentissimi imperii concederet , non redderetur mere es bonis actibus eoruis, ides vi xutibus . Quod vero pertinet ad alium locum de Charitate , ibi ejus nomine intelligit amorem boni, si ve voluntatem recte agendi , quia rectum est quod agitur, & nomine cupidi-

132쪽

tatis intelligit malam illam concupi si entiam , de qua scrip tum est, Ι Coue scent a , cum conceperit, starit peccatum. Ipsemet Augustinus frequentissime hoC modo Charitatem explicavit . En aliqua ejusdem telli monia . Aliud a , inquit, es charitas, radix omnium bonorum . aliud eupiditas radix omnium malorum , tantumque inter se disserunt, suautum virtus O sitium . Luid c ) es dilectio vel ebaritas , quam tantopere Seriptura laudat o praedicat, quam amor boni Z

hona voluntas, quam charitas ' Mala igitur fide ii., quibus volupe elt errare, usurpant ex Augustino objectas propositiones , ut adhuc tueantur illas jam damnatas: quarum sensus non solum diversus est ab illo S. Augustini, sed etiam alienus ab ipsius doctrina, qui sexcentis in locis agnovit,& distin ixit Omnes alias virtutes , quae Communiter admitti solent praeter Fidem & Charitatem, sumens illarum inter se discrimen a particulari singulis motivo , non ab uno illo , quod

est proprium Charitatis . 6 Noverisis, sic ille, non o iis, se uibus a vitiis discernendas es virtutes . O cium es aut rem , quod faciendum es , Inis vero , propter quod faciendum es. Addi potest id , quod demonstratur a Viva in expositione propositionis 3 . damnatae ab Alexandro VIII., scilicet Ubi quis iuvenerit doctrinam in Augustino clare fundatam , illam absolute potes tenere ct docere, non respiciendo ad ullam Ponti eis Bullam , nefas omnino esse pertrahere verba Saraetorum ad contradicendum determinationibus Summi Pontis Cis, eontra cujus auctoritaIem , ut S. Thomas

dixit 8 , nec Hieronamus, nee Au Unus , nec aliquis San Norum Patrum suam sententiam defendit.

t. i

133쪽

DE BONO

SECTIO VIII. De Regula cognosendi bonum morale for

maliter rati .

PROPOSITIO.

REgula universalis pro cognoscenda bonitate

morali actionis humanae seorsim ab ejus exercilio consideratae, est Voluntas Divina nobis manifestata vel Der lumen rationis, Vel per Revelationem Divinam , vel per Ecclesiam, scilicet per Concilia, per Summos Pontifices, ver Patres , ct alios proprios PraeCeptores . Regula vero oro cognoscenda bonitate morali actionis humanae , quam cuis actu exercet, est Conscientia operantis recte formata, iudicium scilicet, quo Operans, remoto omni errore Voluntario, & culpabili , Certus est Deum velle , ut actionem illam faciat , vel praecipiendo, vel consulendo , vel illam non Ie-

''' 'sunt ut sua fer a ,& Alphonsus de Sarasa, qui nomen re

nutae remotae, & nobis extrinsecae tribuunt Voluntati Dei, omen vero regulae proximae ct nobis antrinsecae tribuunt conscientiae. Alfi, ut Dominicus Vi vaca & Joannes Gisbertus, Voluntatem Dei vocant regulam oblectivam, quia lenabet per modum objecti, cui si actio Conformis sit , bonraliter dicitur , sin difformis mala et Conscientiam vero insensu definitionis modo positae , quae est receptissima , quam citatus Sarasa luculenter declarat, & vindicat, et ii In sudiversis significationibus nomen conscientiae verpatum i eniatur, ut videre est apud Suar eg , Conscienta am m- quam, dicunt regulam sormalem , non quia se habeat per modum formae constituentis actionem bonam ; haec enim forma

134쪽

ex dictis q. 18. eit convenientia actus Cum natura rationali, sed quia formaliter seu immediate nos dirigit in agendo .. Melius diceretur regula subjectiva ἀ . Propositionis prima pars est primo contra Deiltas qui aliam regulam objectivam actionum humanarum non admittunt , nisi lumen rationis L Secundo est contra illos, qui Voluntatem quidem Divinam accipiunt pro haCactionum regula, sed prout nobis innotescit vel per solam Scripturam , vel per hanc simul cum antiquis traditionibus , &Canonibus veterum Conciliorum, aliis posteriorum temporum neglectis, vel per solos Sanctos Patres, rejectis prorsus. aliis Doctoribus,

di determinate Theologis moralibus . Utrosique distinctim confutat Ioannes Gisberi l): Contra secundos in particulari

13 . Prima jam pars probatur Illa est regula universalis pro cognoscenda bonitate morali actionis humanae seorsim

ab ejus exercitio. Consideratae , quae opportuna est pro Cogno stenda utraque specie bonitatis moralis , intrinsece scilicet&extrinseCe talis, omnino ex dictis q. 89. ta6. admitten dis . Atqui regula opportuna pro cognoscenda utraque specie bonitatis moralis est sola Voluntas Divina kNam per hanc so lum , actio secundum se indifferens transit in speciem moraliter bonae:. neque haec deesse potest respectu etiam actionis. intrinseCe bonae,. eaque tunc effulget , quando lumen rationis offusum sit tenebris vel naturalibus vel poenalibus ex pec

Catorum Colluvie exurgentibus juxta illud Petri Apostoli, 3 Habemus miorem propheticum inermonem per quem Voluntas Dei nobis manifestatur eui bene Deitis attendentes quasi

lucernae taeenti in caliginoso loco: ergo hujusmodi regula universalis est sola Voluntas Divina . 1 3 S. Quod autem Voluntas Divina sumenda sit, prout manifestata vel per lumen rationis. , vel alio ex modis enume ratis , nullum ex. illis. excludendo probatur , quia illa mani festatur quidem per lumen rationis, respectu majoris partis actuum intrinsece bonorum , ostendens illorum Convenieni t iam

135쪽

tiam vel disconvenientiam cum natura rationali; Nam rogantibus, ci) Luis ostendet nobis bona, responsum est . Signatumes super nos lumen vultus cui Domine, & 29 Gentes , dicit

Apostolus . quae legem non habent, naturaliter ea , quae t

gis sunt, faciunt: sed per hoc lumen nullo modo manifestatur, respectu actuum bonorum extrinsece talium ; implicatenim actum , qui per lumen rationis cognoscitur e ste indifferens , polle per illud cognosci bonus vel malus moraliter rneque pariter per lumen rationis illa fatis manifestatur reia pectu aliquorum actuum, qui etiam intrinsece boni sint s), Certe , inquit Gisbertus . is illo lumine non fatis evidenter apparet omuibus malitia usurae , guam tamen certum est esse

illicitam et non fatis apparet , eur non liceat mentiri osmiose propter magnum aliquod Rei publieae bonum , eur fleri ias non sit ratio sufficiens matrimonii d/sDIvendi . . Haee o alia id

genus mulsa,solius rationis arbitrio vix deridipossunt: Neque per idem lumen manifestatur respectit illorum , qui ingenio sunt vel tardo , vel rudi : ergo Voluntas Divina relate ad omnes actus extrinsece bonos , ct ad multos etiam actus intrinsece bonos, saltem pro minus intelligenti multitudine aliter manifestatur , quam per lumen rationis . 136. Dato jam per aliquid aliud eam manifestari occurrit quidem primo Revelatio Divina, quae continetur tum in Sacra Scriptura , tum in Traditionibus a Christo immediate venientibus . Hoc modo, qua ratione Deus honoretur per usum SaCramentorum . & aliis modis nobis innotescit . Occurrit secundo Ecclesia , quae vel per Concilia, maxi me generalia ab Universa Ecclesia re repta , quae aliter di-Cuntur in cum enica . vel per suum visibile caput, Romanum Pontificem declarat honestatem aut turpitudinem aliquarum

actionum , de quibus ratio humana silet , & Uerbum Dei vel scriptum vel traditum dubium est . Ex quo refutantur illi. Jui ad morales actiones dirigendas solam S. Scripturam Con- utendam praedicant , quasi ea vel omnia & singula Complectatur , vel in omnibus di singulis ita sit clara, ut nullum sit

Periis

136쪽

periculum malae interpretationis, qualis revera habita fuit ab illis , qui ex eo , quod scriptum est ci qui odit auimam suam in hoe mundo , m vitam Hernam custodit eam, seipsos occidebant, ut resert S. Augustinus sa) . Illi etiam , qui attendi in moribus volunt solas antiquas traditiones, Apostoli eas scilicet & Ecclesiasticas , & solos Canones veterum Concillorum . ex sola notione Ecclesiae & Concilii reiiciuntur , quae non prae se fert authoritatem docendi alligatam uni tempori potius quam alteri , sed parem pro quovis tempore . Quare quae olim vigebant,aliquae ex hujusmodi traditionibus abrogatae deinde fuerunt, ut traditio de conviviis in

Ecclesia fieri solitis, de ab itinentia a sanguine , ct ab animalibus praefocatis , dc aliis similibus: & pari jure processis

temporis sublati fuerunt quidam veterum Conciliorum circa disciplinam canones , utpote qui minus Opportuni evaserant mutatis temporum Circumstantiis .i37. Occurrit tandem Authoritas eorum, quos vel ipsa Ecclesia habet pro Magistris credendi & vivendi, cujusmo- di sunt Sancti Patres, vel pro suis ad docendum alios mediatis vel immediatis ministris adhibet . Ac immediatos quidem ejus ministros in hac re eme singulares Pastores , aut Praeceptores dubitari non potest, cum ad hos Communiter

extendatur illud Christi, 3 sat vos audit, me audis. Medi di autem ejusdem Ministri sunt Theologi Morales , qui in

ordinem redegerunt , quae ad moralium actionum Cognitionem pertinent, & quae itiones resolvunt non jam ex sensu suo tamquam homines e Coelo delapsi , sed ex iis, quae accurata Conlideratione viderunt, vel necessario inferri ex natura rationali, vel confirmari aut doceri a Revelatione aut ab Ecclesia . Quare qui de his Theologis uni versi m cum contemptu , & etiam execratione loquuntur tamquam de morum Corruptoribus, videant ne apertam faciant vel ignorantiam suam Cum temeritate conjurii tam , dum Avelares sibi ignotos accusant, vel odium quoddam omnis boni moralis, dum ab hominum manibus hujusmodi Auelares excutientes P CO-

137쪽

cogunt suo quemque arbitrio vi vere. Quod enim aiunt Sanctos Patres loco ipsorum legendos, proponunt rem phusice impossibilem respectu multitudinis , quae nequit sibi tantam

librorum vim Comparare, neC eam aut legere aut intelligere . Secunda propositionis pars, nimirum Conscientiam

recte formatam juxta iplius jam datam notionem , esse regulam pro cognoscenda bonitate morali actionis humanae . quam quis actu exercet, sic probatur . Posito judicio rite instituto , quo quis certus sibi est licitam sibi esse actionem , quam exercet , jam illa est sor maliter bona in linea morali, praescindendo autem ab hoc judicio non est formaliter bona: sed tale judicium est ex dictis conscientia recte formatae ergo hae eest regula proxima boni moralis . Major suadetur primo, quia non intellecto eo judicio, non intelligitur actio facta modo humano et ergo quando sit conformis Voluntati Divinae erit solum materialiter bona . Quod si loco illius judicii adsit j dicium aliquo modo oppositum , vel quia certo non Creditur licere sibi hic & nunc illam actionem , vel quia judicatur illicita , jam actio etiam materialiter bona evadit formaliter mala . Suadetur secundo, quia eκtat illud Apostoli, io Omne quod non es ex Fide, pereatum es , ubi manifestum est ex toto Contextu nomine fidei venire ibi credulitatem, seu Con scientiam operantis r Quod confirmatur ex eo , quod hOC modo accipiatur a Gratiano a , Innocentio III om nibus tum Graecis , tum Latinis Interpretibus; et si enim S. Augustinus , aliique interdum illud exponant de Fide infusa, attamen non excludunt priorem expositionem , ut notat Suarea ) . Suadetur tertio , quia ad non peccandum requiri judicium certum de eo, quod actus ille liceat, Communis est Theologorum Doctrina , ut so forte nullus quoad rem disseniar. dieit Anto ine, illius veritatem pluribus demonstrans . c

138쪽

Legem Der, non excusatur a peceato , quzmvis non faciat contra conscientiam : ergo S. Thomas non admittit conscientiam esse ullam regulam boni moralis. Resp. Conc. antecedens, & dist. consequens : non ad mittit Con lentiam esse regulam boni moralis materialiter talis , Concedo: formaliter talis , nego Consequentiam. Cum igitur S.Thomas dicit in objecto loco illum, qui facit Contra Legem Dei , etsi non faciat Contra Conscientiam , non excusari a peccato certe intelligit non excusari a peccato

materiali; Nam paulo infra in eodem articulo docet , quod ille , qui dum eligit unam ex duabus oppositis opinionibus . in nullam dubiIationem adducitur, non peccat, scilicet pec- Cato formali, & ipsi imputabili : & in alio ejusdem quodli-heti articulo, ci) Error, inquit, eon entiae habet vim ab solvendi , risve exeurandi, quaudo proeedis ex ignorantia ejus , quod gui cire non stotes, vel scire non tenetur; eamdemque doctrinam alibi in suis operibus repetit frequentiss- me . Alii , quos citat, & sequitur Thyrsus Gonga leg a RQ disserens de variis hujusmodi loquutionibus, quas adhibet S. Thomas in objecto articulo, dicunt verba objecta debere intelligi , quod non excusetur a peccato formali , qui facit

Contra Legem Dei ex conseientia Culpabiliter erronea. Utraque solutio est legitima & bona, sed prima opportunior, ut pote deducta ex ipso met articulo . I o. II. Objicitur . Conscientia erronea etiam per errorem in vicibilem nequit dici conscientia recta, seu recte formata e ergo non est dicendum Conscientiam rectam excludere solum errorem culpabilem . Antecedens probatur, quia implicat conscientiam erroneam esse conscientiam

rectam .

Resp. nego antecedens, cuius probationem distinguo , implicat Conscientiam erroneam esse conscientiam speculati ve seu logice rectam, conc., practice seu ethice rectam, ne-ΕO . Logice rectum dicitur judicium illud practicum, in quo Consistit conscientia. quod habet consormitatem Cum obje P a cto

139쪽

dio suo, secundum quod elt in se realiter. Ethice vero rectum dicitur illud, quod habet consormitatem cum objecto suo. se cundum quod apprehenditur . Quando conscientia est tum Logice tum Ethice recta, opus secundum illam factum est adaequa te bonum moraliter, scilicet tum materialiter , tum formaliter, cum vero est Ethice dumtaxat recta, opus secu dum illam factum erit sor maliter dumtaxat bonum . Responsio est legitima , in cujus confirmationem addo haec S. Thomae verba: i quod a ratione proponisur ut malum, V oluntas, m in illud fertur , aeeipit rationem mali . Hoc autem cohringit non solum in indimerentibus , sed etiam in per se bouis vel malis ; Non solum enim id . quod es ivdissereni potes

suscipere rationem boni vel mali per aecidens , sed etiam id quod es bonum , potes accipere rationem mali, vel id quodes malum , rationem boni propter apprehen onem rationis . Quando haec S. Doctoris verba habuerit prae oculis Daniel Concina , cujus est a haec Objectio , confutata jam a Carpano 3 in suo de opinione probabili opusculo anonymo , illam credo omisisset, & multo magis ea,quae dicit Contra doctrinam ejus solutionis landatam in distinctione boni per se ,

S per accidens, quam in Theologis quos Citat , male reprehendit . I i. Instabis . Si conscientia erronea per errorem etiam in vincibilem, qualis esset in eo, qui crederet sibi licitum, aut praeseriptum mendacium ad tuendam vitam sui genitoris, posset dici aliquo modo recta, dicendum estet. Deum hi C& nunc praecipere illi , qui habet hanc conscientiam erro neam, actum intrinsece malum, cujusmodi est mendacium: Sed non pote it dici , Deum praecipere actum intrinseCe malum o ergo Conseientia erronea per errorem etiam inVinCibi.

lem nullo modo potest dici recta . Resp. dili. maj., dicendum esset Deum per accidens prae- Cipere actum intrinsece malum, quatenus scilicet praecipit conformari dictamini conscientiae saltem Ethice rectar, ConC. maj.; praecipere per se actum intrinsece malum, quatenus

140쪽

hunc directe velit , scilicet ante omne etiam dictamen conscientia: Creaturae , quae sit saltem practice recta , nego majorem. Et simili distinctione excepta minori , nego consequentiam. HinC intelligitur, quam provide Constituta 'nobis sit a Deo conscientia nostra pro regula proxima actus formaliter boni in linea morali, quia si sola Voluntas ipsius esset haec regula . jam in omnibus illis casibus, in quibus certo a nobis illa non Cognosceretur , vel quia honestas objecti inva actus non ex Cederet respectu nostri limites probabilitatis. vel quia Lex Divina circa illum sileret, vel non esset nobis lassicienter proposita , jam opus esset abstinere ab omni ope. ratione , aliter volentes incurreremus periculum peccandi, quod non licet.

De Bono DeIectabili .

r a. o onitas delectationis vel sumi potest sor maliter , I scilicet pro delectatione ipsa, ct hoc modo distinguitur a bonitate honestatis tum naturalis tum moralis rvel sumi potest objective scilicet pro ratione illa objecti, proin pter quam ipsum delectat. st hoc modo non distinguitur realiter a bonitate honestatis naturalis: sed distinguitur per modum cogitandi nostrum, quatenus bonitas delectationis etiam objectivae exprimit suavitatem ex illa manantem,tamquam rationem motivam ad illius appetitionem , quam bonitas honestatis non exprimit. Probatur prima pars primo . Bonitas delectationis, maliter sumptae dicit convenientiam , seu Conformitatem Cum natura Cognoscente , quae consistit in suavitate , α quadam quasi vitali quiete appetitus in hono . quod possidetur ἔ.a3. : Atqui haec convenientia est diversa ab illa , quam dicit honestas vel naturalis vel moralis q. . : ergo bonitas delectationis formaliter sumptae distinguitur a bonitate ho