Jo. Baptistae Morgagni ... Opuscula miscellanea quorum non pauca nunc primum prodeunt, tres in partes divisa. ... Pars prima tertia

81쪽

enim ς ut alios eius loeos omittam ἔ ea de urbe sermonem habet in hunc modum c i , in qua palade indesinenter rerum ommum lege perversa , muri cadunt , aqua flant a turres fluunt , naves sedent i - βtiunt tari , natant sepultι : quae postrema duo verba , cum in omnibus quae praecedunt , & subsequuntur , contraria poni , animadverterem , aliquando suspicatus sum ita esse legenda putant sepulti . At certe anno 467. suum illae iter serio describens,

pingens memoravit . procopius autem ut

se res habarent anno 3 36. proponens ῖ , stadiis Mobus intripolatam Ravennam ait, quo minus maritima est id est , ut Ru-

quorιdie - diluculo mare , in morem sum nis , tanta Datto , quantum expeditus via De m.o die conficiat , in terram effundere se fe , oe naves patι ire messia continente Pitaque navigia ad urbem ipsam perserri. Jornandes denique 6 cum anno, ut Cre d dum videtur, 33r- Ravennae suum describeret ninne hunc ex Dionis deperdia ιο loco , quod Cellario excidit, forte ut fit in longis operibus, minus attenden ii , de Classens dumtaxat portu Dionem ab Iornande laudati urbem illam dixit inter paludes , o pelastis , hi terque Padi

Meuia tina tantκm parere aece su 2 - δε- per mare Iomum constitutam , in modum ιnfulaui uentiAm agnarum redundatione ncudi d habere ab oriunte mare, --ab oc eiderise et reo halere paludes , per quas unus

arisin simus intrint x, At porta , relistus est iego enim ex parte , ut in Ambros. Cod. ex parte , ut Cluverio 8 quoque legendum ella visi,m est . Cemis, ut si

primum tempore de uno tantum introitu , ecque angustissimo , per paludes ad occi-d:ntem solem relicto . verba fiant . Proco. pios ' certe pedestrem exercitum , inquit , ab Ravenna enludiam aquae , quibus Fadus amnis , o mon/ibtis Gallicis eo de.

eus, urbem tuam undisue s bisus. . Unde autem factum dicemus, ut a gustissimus illa tramet per medias paludex apparere in perit , & mare quoque ad 2So. passus ab urbe removeri Seilioet fi mina quae in eas diximus paludes conflue re, limo sensim, sed semper invecto. pa tem tandem soli aliquam minus prosundam extulerant . Eadem quoque in mare denique limam importantia , illius oras longius protulerunt , & mare ipsum , de cellis praesertim agitatum , dum ad easarem arenam impulit , magis magisque littus extulit, ipsumque ulterius produxit . His potissimum de causis aecidit quod Pyth goras se quoque vidisse aiebat apud Ovi

iadi factas ex equore torax. Eque palud a siccis humas aret arenis ..

Nili donum . Atque , ut ad maria aede mus italica, se Lancisus ia intra annos non totov. Io. littus ad Tiberis ostium passibus plus -Ile in mare se produxisse, eeria observarione de monitrat : & ne to gius ab Adriatiso nolim abeamus, & pedivinitia exempla Patavinae orae omittam

adeo inctae , ut vicus ostendit 13 , qui

Turrim alteram, posea excitatam, σ ipsam iam distare ab Utim, Portas 4 . seνe ρ- fur. Quod si quo propiora sunt magnorum flum tuum ostia , eo plus littoribus additur limi ; animadvertas velim, Deae maris Ra vennati proximum fuisse Spineti eum Padi ostium, id est . ut noci semel diximus, i lius alvei qui inter emeras Padi longo sim eulorum spatio maximus sest , eamque eonvexit limi topiam , ut si uerum Str. bonis ci 5 aetate tradebatur, Spina , quam

olun

82쪽

olim urbem ad illius ostium alvei tonitructam unda miris aIluerat , tunc ab . amari flad. distans, in meiterranea iaceνel. Fac igitur cogites , limi ab eo alveo a

vecti partem eo motu Ravennam veriustasse compulsam', quo perspectum eii ,

Adriatici Sinus aquas , secundum littor Illyrica ab oriente occasum versus tendentes , in reditu secundum Italiae littora ab occasu ferri orientem versus . Sed ut limum nullum praeter eum spectemus quem Non tonus , & Ronchus sequioribus saeuiis importarunt , quid ei acceptum serendumst , & Magini , & caeterorum deinceps

Tabulae praecia re ostendunt , quarum pleraeque ad commune utriusque olitum, aut contra ipium α brevia, & tumulos, nonnullae quosdam euam quasi aggeres utrinisque in mare longius productias commouitrant. Denique his omnibus si redundantium fluviorum alluxiones addantur , quae crebro iisdem saeculis circa Ravennam contigere , satis multae erunt causae unde intelligamus , non productum modo ulterius in mare littus , sed ita solum fuisse altius factum , ut quod in urbe anno 336. etiamtum . ut dixi l o. paulo magis quam circumiectum, exitabat, annis luperioribus effodiando inventum sit c 1 unum circiter Bonome em pedem depretius jupe=feie maris in medior, i quotiuigno aesti , quod veruilius pavimentum planillime ollendit Metropolitanae Baliticae, circa annum qO . aedificatae. Et quamvis urbanum solum ruderibus subinde per tot saecula superjectis multo altius hanc praesenim ob causam fieri debui sis , non negem; tamen & urbi circumiectum solum tanto magis quam olim fuerat se extulisse , manifestum est,

quanto minus hoc tempore eit spatium quod in quotidiano maris aestu aquae oe

cupant , quam illud esset , quod Procopii tempore diximus 33 occupat te .ro. Igitur uti eae quae propositae sunt, caulae senturi quidem , sed aliae Interdum, aliae seni per, aliae minus , aliae magis suas vires exemere , ita snsam semper , sed

nonnunquam tardius, alias citius mare visum eit ab urbe reeedere donec revera

tanta intervallo diliare coepit , ut creat derint aliqui , ncia mare ab ipia , sed

ipsam , aut certe magnam eius Partum amari recellule, aut rarium videlicet, nova, ut non paucis contiόit urbibus , aeuincatac ne retraeiam . uuorum opiniouem a vero esse prorsus alienam . perfacile eit de momurare . Porta enim illa quam ob operia magna licentiam , dc marinorum nobilitutem Auream dicebant L nam ex uuabus maximis conitauat pintis , quibus minores utrinque adii aut , marmoribus autem ornabatur eiusmodi, ut m u. ta Od pre

lium , dc raritatem Federicus I l. Caesar digna crediderit quae , inde ab iraua, Panormum mitterentur 3 λ illa igitur eo

ta , quam eandem cite quae a Liberis Claudio anno aerae , cuius eii mihi usus,

vulgar. 42. Ravennae Cum muris uata lue

rat , inscriptae litterae te uabantur,.paeclaret omnibus otiundat ad annum usque quo penitus diruta ea Porta eii, IS 2. non alio urbem translatam ut se . Cluvcrius autem to cum duo poneret, alterum, POL iam Auguttam mediam Ravennam diviti Lis , alterum, eius Foilae alveum ibi fiuila ubi nomen adhue supersit Eltimιηιs iste ris s ex his adparere, non dubitabat, magnam rum urbis partem ab orientala Iuisse praeaι dii Fluminis veteris parte in ra comfluenteis nunc Bedem Mentis': quo e

iam illud Pνοαριι iam recte congruat, ubstradit , eam is duum sadiorum intervallo is remotam fuisse , quo minus esset liti is rea Verum, ne hic quaeramus. numquod Jornandes dixerat , Padum me

aiam emitatem influere , Sidonius autem

η iηterluere , significet in duas aequales

partes dividere , num ve qua nomen supere ii Fluminis veteris , illae Fos Ia Augulla trans illat ', magnae illius, quam tanto Pro

pius mare suille , Cluverius dicit. Ravennae partas , de portionis item illius non

parvae , quam inter eas confluentes duorum fluminum , dc praesentem urbem pinnat , necesse est, cur aedificium , imo vestigium superfuit nullum , eum alia diu suis perluerint, Sc quaedam adhuc supersintque aut multo ante Sidonii, de Iomandis tem-

83쪽

para , aut paulo post ipsa in praesenti ur-he , aut extra ipsim condita fuerant , ut puta porta , de qua dimim est , Aurea, Ades S. Martini in coelo aureo, aedes S. Vitalis , Mausol rum Theoderici, Classen. sas mdes S. Apollinaris, & alia id genus λIIlud praeterea quo Claverius creditionini nem confirmari suam , hane ,'li recte

attendamus , omnino eonvellit . Si veterem urbem eo pirvenisse , p namus intervallum inter eum locurru, & mare idem

est . inquit , qnod erat Procopii tempore. Ego vero aio , s Caesenas littus , Raven-ris proximum , intra quatuor se eula tan tum excreoit, ti in mare productum est, quantu .n superias i oliendimus ; credi non posse , Ravennae littus intra decem secula ; tantum enim , imo plus temporis inter Procopii , R Cluverit aetatem intercessit ; nihil omnino crevisse : neque credi igitur posse, Ravennam eo pervenit se Procopii tempore , quo nimirum si pervem Lset , nihil omnino intra decem secula li

tus crevisset.

I. Cum igitur constet, Ravennam ubi nune videmus , ibi etiam olim filisse , &quae , Tiberio imperante , aquis diffusa, pontibus lem bisque peragrabatur , sub Justiniani imperio iam mare diisitum habui DB ad passus 13o. nune autem habere ad passus a melius 4ooo , ex me qua res , extentne Maiorum teli imonia, unde scire liceat , a T iberio ad Iustinianum , & ab

Iustimano ad hane aetatem quae littoris a c. cessiones , & quae portus mutationes quo tempore ad Ravennam snt factae . Mihi vero alia quidem incerta sunt alia certa.

Incertum exempli gratia est quod scribit Clara montius χ Honorio imperantec imperavit autem ab anno 3ς 3. ad 411. Ravennam fuisse instar Venetiarum nunc , oiam lembis , o pontibus ut dicit ne isnius peragratam . Undecunque id hause rit Clara montius; Suetonius certe nihil hahet horum , nee habere quidquam potuit de Honorii temporibus is qui anno florerat ii 7. At enim hae de Ravenna tradiderat Strabo . Vero : si nos huius locum

sopra 3 produximus . Sed ereditu disti-

ella est , qui status Ravennae fuerat sub

Tiberio, eundem suisse sub Honorio . prae sertim eum Ulpiani, imo Celsi I. C. aet te iam in ea urbe hortos haberent homianes etiam neque praedissiles. neque prImarii. Conilat enim ex Dige rum libro tr. , reserrente Ulpiano , Celsum respondisse super aedificiis quae , mandante 4 urelio Quieto , DI es huius Medicus Leerat in hortis , quos Medicus ipse habesar Ra venne , in quos omnibus annis valetudinis

causa fecedere Diebat Aurelius . Quod si sorte dubitas , an is Celsus fuerit P. I ventinus Celsus , quem sub Traiano , &Hadriano alia floruisse docent , alii autem multo iuniorem iaciunt fortasse quia Sparistianus ue) non illum, sed Iuliam Celsum nominat inter Iurisconsultos qui in eonsilio ab Hadriano habebantur; satis est ponas id quod manifestum est, illud eius relponsum ab Ulpiano suisse relatum . emus eximii In risconsulti ignorari aetas non potest . Etsi

enim anno ras. quod Viris excidit alioquiti Eruditissmis , occisus non est a Caratalla qui anno 2i7. ipse occisus fuerat, imo ab eius successore Alexandro tanti factus est

ut , quod Lampridius 6 scriptit , ideo

fumimur Imperatoν IDerit , quod ..ejus con liis praecipMe rempublicam reait s tamen si uel Alexandro superiles fuit , qui eum Iispe a milisum ira obtestu piarpura summa defenderat ἰ non videtur mox effugere potui cse Maximini crudeles manus, qui, teste C pitolino 7). omnes Alexandrι minVires v miis modis interemiis ut ad annum al6. quo Maximanus trucidatus est , non perveni putem Ulpianum. Et certum quidem est quod ex produeto consequitur loco gra. is hujus A ultoris. Attamen longo post ea tempora interuallo illud quoque certum est , omniabus Venetis monumentis testantibus apud

lum Exarchum Ravennam a terra oppugnasse , simul Venetorum Uatam a mari

adortam , 'Sc ad urbis moenia antιcitam esse , ut majorum narium mali, atque an ron.e armatis oneratae. murisque pontιbus

par ter confirmante , cum anno acciderit

84쪽

23. non satis potest eum Procopii i deictiptionibus conciliari, nisi effossum posiannum 336. amplum . profundumque a portu ad ipsa usque urias moenia canalem dicas , per quem gravissimae na des tuto

Pollent ad haee usque perduei , A si res Posceret , inde reduci . Ueri autem simile est, ejusmodi canalem illum ipsu in alveum suilla qui aquam Fossae Augustae per urbem

Ira luctar vel omnem Olim , vel ex parte saltem aliqua , ex quo ea Fossa ad Classensem portum producta fuerat , ad Ravennatem portum perducere solebat , Procopii tempore sortasse oblimatus . Honorio enim , de quo paulo ante diximus, VI. Consule , ideit Anno go . eius iter Ravenna Romam se describere incepit Clau

antiquae muros egressa Raυenna

Signa movet , jamque ora Padi , portusque relinquit Flumineos, certis ubi Iegibus advena

AEIluat . oe pronas puppes nunc simu secundo, . ne redeunte vehit , nudataque littora mitti . Deserit , Oceani lunaribus aemula d mnis ;Laetior hine Fano recipit fortuna se lupo . Quae certe commodius non possis explie

M , quam si ponas , primum illud Padi alveum , videlicet eam Augustam Fossam in qua primum Padi ostium agnovimus 3 , etiam tum portibus inservientem , Ravenna egressis , & pedestri itinere Romam versus tendentibus occurrisse .

Veri quoque simile est , polleaquam eadem Fossa ad illam tantim aquae inopiam xedacta est ut neutri iam inserviret portui , sed naviculas dumtaxat .ex Spinetico Padi alveo Ravennam usque perservet , tunc in reliquum eius Fossa alveum , qui videlicet inter Ravennam, & mast interjiciebatur, hinc Montoni , inde Ronthi aquam fuisse inductam ea spe , ut circumiecta urbi stagna , in quae illa antea effundebatur , siccarentur , ut quod munimentum

siJ De bolo Goth. I. g. e. r. sa I data Epist. vlo n. 3. Ibid. DI Hist. Dec. I. I. r. lal rest. Ilam. I.

N A VII. Art. II. 8s

urbi adimeretur stagnis exsiccatis , tircum ductis eirea moenia amnibus suppleretur , denique ut suus Ravennae portus, huiusque cum urbe communicatio aliqua conterv

I a. Sed quo haee tempore facta sint, aeque incertum est , ae pro primum tempore turris illa pharea si pharea tamentat ; ad Ravennatem portum exstructa sit, quam sacrae turris usum iEdi S. Mariae. - portu dictae , nune praebere alibi memoravimus . Ea sacra AEdes ab urbe abest pertieis Ravennatibus quingentis vi ginti, a mari autem quingentis ἔ ut eum citea initium saeculi XII. sicut ostendimus 3 condita si ς ubi tune esset Ravennae portus, ex eiusdem aedis cognomento printlatu appareat . Quod ut certum est , ita certum quoque esset , aliquot ante saeculis

ibidem illum fuisse portum , si turrim ibiam revera phaream fuisse , constaret . Neque enim exstructa esset postea, quam Ravennae antiqua dignitas , frequentia , mercatura iam valde erant imminutae.

Illa enim quae lignea, ut diximus 6ὶ, tota suerat Tiberii temporibus a C Iaudio postea muris.& marmorea speciosissima Porta . a Galla autem Placidia , & ejus filio Valentiniano , a Iheoderico , ab archis, aliisque Graecis, magnificis Templis , aedibusque , atque auro in iis , &non uno celebri musivo opere , ac ma moreis praesertim quantivis pretii columnis

Omata, quas Blondus Constantinopoli,& Roma ex palatio Pinciano advectas ruisse , tradit . eadem ex quo neque Imperatoribus neque Regibus neque Exar.ehis sedem amplius praebere coepti , Ornae menta quidem illa retinuit , sed non hominum frequentiam illam tantam , quae navigati i assiduae , & mereaturae occasio. nem afferebat, praesertim cum auctae interea Venetiae ad se rem nauticam fera o mnem , ut Rubet ipsus 8 verbis utar,

o mercataram , naυigationemque tradux .sent , quippe ad emporium multo comm dius tum ad transvehenda Orienetis aromata in Pannonias , Germaniamis , tum ad accipienda ; neque enim brevibus , quae eirca

85쪽

Ravennae littus , Procopio auctore si mmare ad XXX. salum procurrunt Radia ,

majores a Ueueto iam re arcentur naves , neque poliqirum portum sub era , quo minnus In mediam pergant urbe na prohibentur , quod Ravennae post imminutam ais quarum profunditatem amplius non licebat; ne quia de aeris minori tuae iacta certis praeterio anni temporibus salubritate miscam postquam maris aestus ob auctam littoris altitudinem ad circumiecta urbi sta. gna haud amplius perveniebat , neque fa-

aquarum , ac refluxu agitabatAν aer, atque expurgabatur, nec sturtiqu3d erat carinruptius , ιn mare procul assi ortabarων , ut antea fieri consueverat , quemadmodum

de Vitruvii sententia , loquitur Rubeusia , quι insuper maris saUedinem addit,

quae quia Venutiis praeliet, Ludovicus Tmitius 3 Amicus, cum vivexet', noster Ostendit. Ob has igitur aut Omnes, aut plerasque causas eum Ravennae opes , &mercatura decrescere coepissent circa amnum 3lo. ut idem fatetur Rubens ), turris pharea neque tune potuit , nsque pollea , sed superioribus temporibus Omni no debuit aedifieari. I. Ravennatis portus quae olim fuerit ab urbe distantia, ex antiquis Seriptoribus,& monumentis clarius olfendere non licuit , quam hactenus sacere conatus sum. Nee vero id mirum adeo in tanta rerum

antiquitate. Illud mirum, ubi ad propiora nobis laeula ventum est , de ea distantia

vileri neque inter A uctores convenire , neque interdum unum , eundemque satis secum consentire Scriptorem . Nam Blon.

dus sin eum circa annum scriberet , ut alibi is ostendimus , i 43o. diuare a Tu secundo millimis Raυenuam , tradiis

Bernardus autem Iastinianus qui

Historiam non ita multis post annis eOndebat suam , quippe ipsa necdum absoluta

anno mortuus I 89. nane urbem ait abvMis recedere passuum plus quam tribus millibus . Rubens denique cum suas Ra. vennates Historias iterum anno ederet

milliaris Ravennam a maia ς suorum a tem patrum aetate multo minus suilla diis

famem . Alio autem loco ς supra dixerat , eam tunc a mari , sua parte Septem

triones respicit . bina passuum millia ς ad

Orieuum vero hibernum , quatuor abesse;

verum mox abesse, inquit , a mari supero quod ad Orientem Solem oecZat , millia passuum duo . scilicet videndum est i aciintelligere hie potuerit ad Orientem aestia vum; Blondus autem , & Iustinianus aualius aliam spectaverint plagam ; multo

enim magis in mare producitur littus qua ab urbe ad mare lineam contra orientem aequinoctialem sile ducas, ut neque ad dexteram , neque ad sinistram partem obliquaseratur , quam si utrolibet , & praesertim ad orientem lallivum , magis aliquanto inclinetur . Quod non aecideret . si littus ipsum parallelam Ravennae lineam servaret ; illud vero diu convectis a communi Ronchi, & Montoni alveo arenis, ibi quo lineam ducendam dixi , in duos quasi aggeres ulterius procurrit , de quibus supra quoque o memoratum est . Itaque ibi

nunc extrema ora ab urbe distat mille.& quadringentas circiter perticas Ravennates , quarum ducentas quinquaginta

aequare passus mille facile intelliges libro inspecto qui Rapsu lio Imrico inserib turdella Diisinione dei due Frtimi it Roncs,M A Montone GIIa Citia di Ravenna cit .r . Quod si arenae , ab duobus illis

amnibus importatae , semper omnes ad latera in eos aggeres ita secessissent ut &satis spatii relictum esset ad naves excipiendas, nec arenis ipsis ad fundum labentibus hie altior fuisset factus ; sane eorum nihil accidisset quae homines denique eo

gere , ut alium ad veteris latus alveum, portumque es derent ; ut confluxus utriusique amnis mutarent locum ; ut ab urbe ad mare pararent Fossam meret bus transvehendis; postremo ut amnium alveos tum peculiares , tum communem longius ab Ravennae muris amoverent . Quibus de singulis rebus eum pauca subiecero ; finem continuo scribendi faciam . Igitur vetus

86쪽

Ravennae portus si non eam hapacitatem servaverat , ob quam anno siet . si de elasse Frideri et Imperatoris a Venetis v

cta triremes quatuor M portum se Ravemnatem recepera ς at is saltem erat etiam-llum anno I 3II. I at duae naves post infandam illam gavennae direptionem D. Iiis nullioribtis ontigia - dum e Ravennatὲ

partu enavigare contenderent una eum eris. re remorum quadraginta , R Venetis duabus

navibus caperentur e quod Petrus Bem g 3 , quem Rubeus laudat auctorem , factum ait in Risennae portia. Sed postea hic idem portus qui ad orientem hibeν me tus erat , cum oblimatus arena fieutubeus η tradit naves nora exciperet . alio facto Viti Montonique flumiuibus an

dem , sed erebro depositis eum fundus huius quoque novi mrtus , & alvei altior fictus esset. ; aeeidit denique mi inda inla Ravennae inundatio sub finem Maii A. a636. Cumque inter emera ad eiusmodi

infortunium in posterum praeeavendum auxilia . confluxus utriusque amnis mutatio

proposta ellat ; han amo t6 7. ut alias diximus persecta est . Scilicet ex quo illi ad cingenda utrinque urbis moenia perinducti suerant; sui ipsis moenibus. ut Blondus so) loquuur . sive patito infra urbem, et ait Rubeus ., iungebamur. Tun antem AIontoni alveus longius ab Raven na productus , bis mille propemodum pas suum ab hae intervallo in communem cum Roncho alveum deductus est.

vennae eon sinaretur , simulque via minoribus navigiis pateret qua a portu ad uvhem traherentur anno ios . 8 Fossa ducta est , quae ab Ravenna ad portum Candiani pertineret , Panfilius Canalis ab

Innocentii X. qui tunc erat Pontifex M ximus , cognomine appellata . Is portus

uni iam Blondi tempore ς ex tanta iula amplitudine eo redactus fuerat , ut nec

a Matino cro autem nec immerito, prorinsus omalsus , tunc iterum , ut sunt rerum vicissitudines , portus nomen recuperasse visus estis

Mon toni& Ronthi confluxus novae inu dationis metum . qui saepenumero intentabatur , nequaquam arceret , Candiani a tem portus qualismnque , arena aggesta minus in diis, minusque utilis reddereturialiud in rem utramque auxi Iium quaeraeceptum est . Itaque eum vel postquam amno l72I. communis utriusque fluminis alisveus brevior aliquanto redditus fuerat. pe rieulum nihilominus inundationum urgeret ; ad illud tandem auxilium quod olim anno t363. ci γ, & si ius deinde agitatum fuerat , Ravennates redierunt, ut stuvii procul a moenibus averterentur. Igitur nihil spei amplius, ut antea , positum estant in tonfluentis infra urb.n , aut in communis alaei mutatione , qui a confluente ad mare pertinens , Blondo , &nonnullis qui aquarum , undique R avennam olim tingentium, immemores , secuti ipsum fuerant , Plinianus Bedesis vid

batur ta Sed supra urbem inchoato opere , Eultaehio Μansredio . & Bernardino Zendrino Mathemati eis Praestantissimis

docentibus , novus alveus effossus est , qui primum per firmissimam Cataractam omnes Montoni aquas , praeterinas quae in eanalem derivarentur ad frumentarias m Ias agitandas ς tum deinde omnes quoque Rouehi acuas excipiens , urbe procul a finistris reliria, eo pergeret , ut inter Uet rem , & Candiani portus in mare influeret . Qui quo iam alveus tum Romanam viam, rum Panfiliam Fossam, minus ali

qui , ut dictum est , utilem factam . intersecaret Romanae quidem viae prospe.ctum est lateritio Ponte . septem fornici. bus nixo , ineredibili celeritate persino; proi Fossa autem Panfilia , nova Fossa d nique excavata est quae ab urbis moenibus. incipiens , & a sinistris alvei' fluminum

veteris

87쪽

veteris ad mare perducta. , mercibus ultro citroque transvehendis inserviret, ad ostium autem suum necessariam portus utilitatem praeberet, ut in praesenti rerum statu . non eontemnendam ; si cum antiquo conseras, modieam . Hine enim olim suerat Cla sentis ille amplissimus portus , inde autem Matrent , uterque per Auguilam Follam eum Ravenna coniunctus , medius quoque inter utrumque Ravennas antiquus portus, quem eadem pariter Augusta Fossa cum urbe iungebat . Nunc vero hine Candiani portus , inde Pirotoli exiguus uterque , &ab Ravenna disiunctus , ut nisi media inter utrumque haec nova Fossa urbem eum mari coniungeret; Ravenna tot olim , tantisque portubus praedita , ne tenue quidem hoc eum mari commercium esset habit,

ig. Haec de portu Ravennate habui quae

ad te scriberem . Inter quae ea quoque commemoravi , quae omnibus , non modo tibi, notissima annis superioribus accidere.

Neque enim prorsus omittere illa debui, quae mihi primam tot Litteras scribendi oecasionem praebuerunt . Scilicet cum latina quaererem nomina Montoni, & Ronchi,

uae Ravennae in foro sub Pontis eis bene centissimi statua scriberenrur ; in plura alia incidi quae ad fluvios illos . aliosque proximos, & ad urbes singulis adsitas, R vennam in primis , & Forum quoque L

vii attinerent , nec viderentur pleraquae prorsuς indigna de quibus ad Amicos Da. ., ctissimos scriberem , ut in obscuris propter vetuitatem, dubiisque rebus suo me, quandocunque possent , iudicio adiuvarent r id quod a te praesertim & quae sui , R expecto , alia quae supersunt , si id non negaveris , fortasse additurus . Nunc vero quae ex me quaeris, verba subiiciam qualia tune misi.Ravennam pontifici, statuae subscribenda et faciamque id tanto libentius quod

omnia quae novissime commemoravimus . ita comprehendunt, ut novi alvei, & Fonsae longitudinem c quippe in utroque , &in alveo prasertim δl. P. VII. maiorem non omittendam suisse, indicent , eamque per sglas icitatiore apud Latinos more significandam , non inscitiae Sculptorum quae

non ea tantum in re te psodidit omnibus. relinquendam . Hoc quoque nolui nescires. Valea

88쪽

CLEMENTI XL PONT. Μά

QUOD AD AVERTENDAS AB RAVENNA EIUM, AG-RO INUNDATIONEsBEDESIM FLUUIUM CATARACTA MULTIPLICIS USUS EXTRUcTA IN NOUUM ALVEUM M. P . D E D V X I TIN EUMDEM Q. V I T I MIMMISIT QUOD ROMANAM VIAM EO ALVEO INTERRUPTAM MAGNIFICIO PERIS PONTE COMMISIT OD AB URBE AD MARE PER M. P FOSSAM PERDUXIT IN EAMQ.CORRIUATIS AQVIS FAClLIORI MERCIUM TRANsVECTIONI PROSPEXIT

S. P. Q. R.

PROVIDENTISSIMI PRINCIPIS MUNIFICENTIAE DEVOTvS STATUAM P. A. S. CID IDCC XXXVIII. INCHOATA CATARACTA ET ALVEUs BARTH. MASSA ABSOLUTA OMNIA IvLIO ALBERONIO S. R. E. CARDINALIB. FLAMINIAE LEGATIS.

89쪽

EPISTOLA AE MILIANA VIII.

od scribis . eorum quae hactenus as

e misi , alia esse eiusmosi ut addi nihil possit , alia, de quibus amplius

quaerendum putes in altero tuam agnosco humanitatem, in altero ingenuitatem : &eum de utroque gratias agam ago , mihi et ede , de hoc maiores , acturin maximas, si me ut dubitantem laudas.lia adiuves quaerentem . Hac spe mittam caetera quae

requiris, inde instio ducto, unde eepi Epistola lII. a Pado uidelicet, ae Padusa, ut proximos ordine I miliae fluvios deinceps sequenς, ab iis qiit occiden tr soli propiores sunt , ad eos perveniam qui orienti sunt viciniores ex iis quidem de quibus ad te scribens egi, aut certe non multo pluribus. Sic enim de urbibus quoque oppidis quae eorum plerisque adiacent , potero ex ordine tantum dicere , nihil ut serme reliquum sit in iis quas ad pomium , & ad Marchesum , & ad te quoque Epistolas

scripsi, quod pro mea hae medioeritate , tirerum masna saepe difficultate , saepe o,scuritate non illustraverim. a. Padi alveum quem olim omnium sui se maximum . constat , mirum est , in ea

Cellarii i Tabula . quae inseribitur Italia

Antiqua , in aliisque non. pleniorem pingi caeteris alveis . De eo alveo loquor cui nunc Primarii nomen est ti quem Cellarius adscriptis litteris Padusam s. Dineticum vocat. Non leviorem, quamvis in re minoris momenti , Magini Tabulae ca errorem habent , vi eum S. Alberti ad illam eiusdem alvei oram proponentes , quae a Comae i. parte est . nisi forte , ut aliquando in audivimus. ibi tunc erat r nunc cer te ad oram oppositam , ad quam bene Co ron ellius 3 exhibct. esse videmuq illum

leum , a nobis . aliisque memoratum,

cum de Angusta Fossa , inde Ravennam. perducta verba fierent 4 7. Hanc Fossam, si Ve hunc Plinio, ut ostendimus , primum de septem Padi alveum , omitti video in illa Cellam Tabula qua antiquis ostenditur Gallia Ci00ιnr . In ea autem quae hac aetate vulgata est Tabula . Italiae faciem exhibente ,. ut inclinante se Romano imperio, suisse creditur , neutrum quidem' eorum deest quae apud Cellarium desiderantur . Nam & Padi alveuς qui in Spineti eum ostium desinit , maximus est pictus & Fossa addita, quamvis nullo adscripto nomine, quae ab eo alveo ad Raven. nam pertinet . Sed circa hanc urbem nullum apparer stagnurn , nulla aestuaria , contra atque rem etiamtum se habuisse , alias 6ὶ a nobis ostensum est. . De Uatreno aliis Litteris satis mihi uideor scripsisse , nisi quod Geographorum quosdam in eo lapsus qua Cornelii Forum praeterfluit , aperte non indicavi . In illa igitur Cellarii Tabula quam secundo loco Κ) memoravi , flumen ei Foro nullum a pingkur. In ea autem qua Vir Cl. de P Iste praesentem expressit Italiae faciem . appictum imo lae cernimus. non ut est , ad orientem solem , sed ad oecidentem ut omittam , non denique iaPadum, ut debebat, sed in paludem quandam induci . Geographi autem alii recentissimi , ut recte illud Deerunt quod de e ins altiore in Padum In fluxu .vis sunt dissidere Matini Tabuliς ' sic utinam quem hae delineant, Imolae canalem non pro altem duorum in quos se Uatrenus divide.

ret, alveo accepistent eum fossa tenuis sit, manu iacta, in quam Forocometienses tantum aquae ex flumine derivant quantum satis sit ad frumentarias molas agitandas. Sic enim verior eorum descriptio esset: nec

90쪽

esse insula , quam insulam faciat Vatre

nus.

4. Ab illis vero iisdem Geographis minus mirum est fuisse minoris proximi amnis suo loco mentionem omissam , quando Uatrenum ipsum in Cellarii Tabula omnino praeternum esse , vidimus i γ . Is tamen minor amnis in vetusta Peutingeriana Tabula , in qua Uatrenus desideraIur, non eis praetermissus , eum inter Forum Cornelii , & Faventiam S/untim sit flumen indicatum . Senium alii vocant cum nostratibus . Circa huius uinem Paulus Merula a Silvam esse , ait , Lucanam , deinde & Padaneas Silvis , de quibus videndus est , inquit , Solinus in PolyhUf. east. 13. Sed eo capite Solinus agit de transalpina Gallia , non de ei spadana , nec ibi quidquam de iis si vis, ut neque capite T. quo de Italia verba. facit . Verum tame a eii , haud ita procul a Senio esse Luci, sive, ut nunc vocitant Lugi oppidum non ignobile. Ad ipsam autem Senii oram quae ab occidentis parte eit, oppidulum est C tignota dictum , unde Ssortiae illi extiterunt, qui militari virtute inclyti, poli Uicecomites Mediolanensibus imperarunt. Id oppidulum A. Ia76. conditum fuisse a Fo. xolivientibus , sicque a Foroliviensi Cotoniorum Suburbio appellatum . Hillorici aiunt nobiri ; negant Faventim , isecti Documenistis , ut Kavina 3 loquitur , antiquissimis , landum in quo, illud pollea aedificatum est , eodem nomine.designantilium, itemque 'Cheonicis, a Tolosano suo ad A. usque i 226. quo mortuus est , perscriptis, in quibus ad A. 1217. inter oppida , &loea a Faventinis munita Cotignota . que nominatur . Huc illud insuper accedere , animadverti , quod in Monumentis Hi

nem Antonium Flaminium in Forocorneliensium Annalibus , manu exaratis . lTemoriae mandalle , cum circa A. 26o. ab

Ravennatibus. de Faventinis Cot ignota o sideretur, Silvium Alidosium , suorum au. xiliis in eam partem dustis , obsidionem sol villa . Quae etsi ita sint , aliamque insu-

per eius nominis causam suisse , ostendant, non tamen satis sertat se convincunt , ante A. I 276. oppidum illud extitisse, cum T losanus non oppida solum, sed & loca memoret Opportuna, quae tunc munierint Faventini, potueritque , ut illis temporibus , turris aliqua paucis adlectis munimentis &defendi, & oblideri. Quo spectare quaedam

uidentur verba quae in Collectione Hilio-riarum, manu Alexandri Paduanii conscribpta , legisse memini ex vetu stis Chronicis excerpta , in hanc sententiam . A. 277. aliis ia76. Faventinorum , & Forolivi en sum exercitum . subii itisse rure Cot ignotae

nella villa di Cotignota ibique aggeribus , & fossis locum egregie muniviise . Ut ut est; non oportuit, a Kavina 3 vicinos in limulari, quasi illa in re fabulas ipsi Unxissent , a Tondutio autem coὶ niminatim Bono lum accusari. Leander enim Albertουs 7ὶ tanto antea diserte tradiderat , Cotignotam is aedificatam esse A. ta 76. M a Forolivi ensbus, & F xentinis , . Hieronymus autem Rubeus η) Foroli υianans

Rempublicam scripsit , extrui oppidum Co-tiguoiam jussisse A. i 276. Atque ; ut alios sciens omittam ; Matthaeus Uecchiaraanus Forolivi enses ait is Faventinis id petenti-- bus , oppidum aedificasse , & incolis im-- plevisse Fore livio missis , iisque maioriis ex parte e suburbio Cotoniorum , unde, Cotoniolae nomen is . Quorum certe Hiit orcorum nemo fuit Foroliviensis , omnes autem ante Bonolem scripserunt, qui non plura dixit, quam Vecchiaret anus . Sed ut

magis magisque intelligas , non haec B nolum elle commentum ; teias licet , in Chronicis Iacobi Morat in i , antiquo charactere scrii iis , & ab A. io s. ad A. i 73. perductis hae me legisse ad A. petiti nentia MCCLXXVI. Dominiae G, ido de MontesArro Comes Roserius, o Commu ua FGHii ii , arisistini - obsident Agna. cauallum, o itissu Communis Forti υιι Comitis Guι donis praefati consimitur oppidum Culauolae ad iniuriam illorum de hasnaca-υalis , o defensionem ιbstrictus Fat entini r