장음표시 사용
151쪽
N omnibus amitis est FIGURA, sed non omnis figura habetargutias. Istae figurae proprie Vocantur argutae,qVae
h bent siGNIFICATIONEM INGENIOSAM. Quin
omnes quidem ingeniosis significationes regiae argu tiarum stirpi merentur inseri, sed illae demum quae altos natales ab illustrissima de nobilissima ingenii parte ducunt. Hoc discrimen, Lector prudens, me inducit, ut veram Rhetoricarum FIGURARUM:genealogiam tibi retexam, non solum ut a reliquarum vulgo illam unam segregem, quae una nobis hoc libro est pro-Iosita, sed quia eadem a reliquis omnibus tanquam ancillis dome icis coli vult dc observari. Sicut enim ars symbolica ex eo oreo anima constat, hoc est, imaginibus dc verbis sic etiam verba
contihent omne genuS dictorum argutorum, aculeaωrum responsionum, inscriptionum sim ligata se ista orationis, Epigrammata, statuis vel piacturis subscripta, titulos tumbarum arcuum, tropaorum, dedicationes in. disciorum templorum, altarium, lusu in munera, fontes, villas. Haec
omnia ut vidisti, scecundi sunt hujus generis surculi, atque ex omina gerie refigurarum emorescunt. Sod e diversb quoque verum est seriem istam Rhetoricarum figurarum adeo dissiculter possedistingui ut etiam prisci Rhetores Latini illam texturi confuderint, dc explicaturi obicuraverint. Quin ipse Romanae eloquentiae pa- rens in libris de Oratore figurarum confusam enumerationem inciens satis ostendit, se nec verum genus, nec justam partium dii visionem tenere, cum infinitas illas Vocet, quarum videlicet primcipium non cognovit. Quare dc hanc materiam ab alto Arist -- doctrinae sonte repetens sic ratiocinabor.
152쪽
cius formalis argutiarum. Gap. IV.
Solis hominibus non animalibus, non angesis ;s. natura in- ΟεJsitum est, ut rerum. quotidianarum etiam si utilium eos fastidium capiat, nisi utilitas varietate, varietas delectatione commendetur. it. V ris ' Primis navigantibus a timore potius quam vento impulsis'd aeqvcrsulcandum lignum rude sed sblidum Iusticiebatis. Tici stu-
Frondentess ferunt ramos, oe roboras Da et
Infabricata fuga studio. naturam
Hodie Vero avarum mare minime morigerum sore existimant, ni--m
si preti ossi inauratorum remorum flagello percutiatur, nec proram ferre nisi pardis leonibusque animatam, ut regnum aquae infiilvas impellum habere videatur. Qx ahium ad habitationem, quid am- ς φιεμ/σplius requirat architectura, nisi ut te ab iniuria hominum coulique detendat: ab illis quidem murorum iliditate, ab hoc tecti firmitate . Jam vero luperbia virtute major hospitium sibire dedi- gnatur, nisi idem sese cum omnibus ornamentis emundat, nec pluvias digne depelli existimat. nisi culmen figuratis si ontispiciis nubes tranicendat. Idem de aliis rebus, quae in quotidiano simi usu, dices. Delicatos bibere nil juvat nisi ex figurata christasso bibant, qVae sitim etiam oculis excutiat: non dormire iuvat nisi in ostris S 'I ν gemmis, ut ea Qmnum gratiorem reddant, quae throrem ipsius acerbiorem faciunt; non pavimentum calcare,nisi marmoribus co-Opertum, tanquam homo ingratus matrem suam intueri dedignotur: Nullis vestiri pannis, nisi tot si lis diffluant, tot plicaturis rideant, tot auri argentique ramentis splendeant ut hodie homunes foeminae videantur, S Reminae statuae Cybeses in pompa g statae. Eadem satietas etiam circa orationem reperitur, quin hic eo magis quaeruntur desiliae, quo sensus aurium est iastiarisioris utpote cui humanus sermo non uno' momento exhibetur, sed sensim ac veluti guttatim instillatur. Hinc nullam rem avidius expetunt homines quam seire, & nullam rem magis abhorrent quam dissere ita ut etiam profundas acialutares doti bnas negligenter ει oscitanter audiant, nisi acumen novitasque strali, quae ingenium pungit, eos ocitatOS teneat. Sicuti igitur omnia ornamenta quae navium, murorum, Vasta rum sbliditatem Heganter Variant, graece Vocantur ΣXHMATA .Q- - Latine. Diuili eo by Corale
153쪽
raa Causa formata argutiarum. Qu. IV Latine FIGURAE: sic i6. omne id quod ad taedium auditoris le- - Poet. e.ai. Vandum Verba lententias aut Enthymemata a nudo simplici &M obd quotidiano stilo distingvit SCHEMA rhctoricum S FIGURA ELpra er u Citur. Hinc nascitur oblectatio S plausus Auditorum in vocabrusum rem 'qVae aliqvid in OVi S peregrini habent, non aliter ac si aliquis no-m,isjdi S peregrino habitu sese oculis offerat. In cujus rei argumen-ejtur tum 37. autor noster eundem Versium duorum arte poetica aemuleis, a lorum affert, qVOrum alter Voculae mutatione ex propria dc vul propria gari in figuratam dc peregrinam cum mirificis acclamationibus disersum palmam reportavit. Nam in Tragoedia queruli Philoctetis sui lin. est isiud sius Vulneratoris AEIchylus eum sic loqui facit:
minime ' Meia, carnes usem ABSUMITV pedis.
s. quibiu Unde subjicit G8. tam parra ac peregrina varietate tam EuripN quidem dem visum esse elegantem quam AElchylus videbatur plebeiucώtivom Idem in integria propo Dionibus observavit Macrobius, quae dc si na. re quoniam a sint lepidae r tamen si figurate vestiuntur, maiorem acquirunt a quotidia Et pro exemplo assere dictum alicujiis causidici, qui .mi sermo cum in ruborem dare vellet adversarium hoc dictor Tace tu, arri es nis con- filius sirdidi si amentarii , quod judicibus modestis nimis immo. fletudine destum videri poter,i dicere maluit: Tace tu, esus pater se cubito oratione emunxit. QV'niam ejusmodi homines manus, quas, pollutas ha--mutat bent, ad eiusmodi necessitatem adhibere non possunt. Sic conscreticu- vitium vestitum erat urbanitas, dc pro indignatione applausturire. aiah in ' tulit. Aliud Laberii dicterium , qui individuus erat Caesaris arnu peregrina cuS, nobis idem reint Macrobius. Hic theatrum aliquando seri fise M. us ingressus Ciceronem praeteriit, qui mordaciter pro morer Tuic ι . Ar. locaeam inqVit, apud me darem α nistam a Pe sederemus. Caesisem ip-3. Mn. e. sius taram, qVi ordinem Senatorium infinita turba auxerat. Cuia. --s m statim Laberius reposuit: is vi subia duabus filis sedere, expro
lagra- quod enim ad peregrinos ct advenas palisur id etiam ipsim erga dictis-viorem nem fistinemuι. reddsunt 63. Arist. Poet. e. at. Cum Euripides unum duntaxat vocabulum, oratione, sita non trita immutaverit γ tam pulcher insu est, ornam iste abe . Diuill res by Corale
154쪽
Cap. IV in meo antiam fidei , quod bellis civilibus victoriae curisum non causae aequitatem secutus sit, leviter nunc Pompeio nunc Caesari adhaerens. 'Dictum hoc sensius duplicis tantum risum e Citabat, ut etiam offensus ridere cogeretur. Quin tanta est eiu modi duplicita is gratia, ut etiam res pariam honestae non inhone- significentur. Sic callidus quidam cum ipsi demonstrarem puella, quae decocta existimatione famosa habebatur, atque domini Iud cis uxor esse disebature Quin hae inquit, 'sa est justitia, quoniainm suum cui e donat. Hinc lumbolum in ipsam potuisses formare pingens cum dicto: CUIQUE SUUM. Deniqueis
omnis res odiosa turpis gine molestia auditur, quando sub peregrinis formis apparet. Nam utut molestum sit id quod exhibetur, nihilominus modus exhibendi jucundus est. Ita ut ramtula, bufb, aspis, scorpius visi quidem propius terrorem incutiant, sed microscopio inserti cum delectatione videantur ob novitatem ingeniosi instrumenti, quod illos exhibet. Hinc infero figuras rhetoricas nihil aliud esse nisi morem quendam pere --, civistilum
vularem ct epistidianum orationis immutat, ut doctrinam cum novit
re conjunctam asserat aeve auditor eodem tempore gaudendo disiat, oedimnaeo gaudeat. Cum vero omne gaudium humanum in eo positum sit, ut alia da harum trium facultatum sensus, assectus,intestigentia iucunde as. iiciatur: Etiam figurarum quaedam destinatae sunt ad-audiaeus harmonica periodorum suavitate demulcendum: Maedam ad - Uectus efficacitate vivida commovendos, quaedam ad intestinum Mnificatione ingeniosa demerendum. Atque sic habes tria suprema dc adaeqVata genera, unde omnes rhetoricae figurae late desce
dunt: videlicet HARMONICUM, PATHETICUM & INGRNIOSUM
T ut ab HARMONICIS incipiamus diu apud apud Graecos dicentes viguit garrulus quidam dc ditatutus stilus 4 o. -- O . tore nostro appellariis ORATIO PENDENS. Haec bonis videm atque insantibus verbis, Sed sine aurium iudicio state. Q i sine tem pem
155쪽
,1 m sine intervallis moderati ι, verboso, mutirmi, atque perpetuo cui su saniat longissimarum clausularum similis garrienti rus cicadis nullum ex- ωρὸν se itum sermoni dabat, nisi materia integre adfinem estet perducta. habet exi Dicerra argumentum non tractari ab Oratore sed oratorem ab ari uis nisi, ghmaento, & cum auditor ad metam se pervenisse putabat nondum res qua ad dimidiu pervenerat. Et post longos circuitus tandem ad fi-dscitiar, nem deductiis Oratori applaudebat, non ob ea quae dixerat , sed adretiam Pod tacuerat. Transiit haec peris orator ia,ex Areopago ad prisca perveneia rostra Romanorum, implendis attonitae turbae buccis, eaque in , D. orationibus juvenilibus aliquantum insems fuit oratorum princeps. Unde Augustus admonuit Tiberium, ut ab eius imitatione sibi caveret: Antonius illum irrisit: Largius ipsi cominsuit FERU- LAM: Tacitus, qui ipsi palmam tribuit non ubique tamen palmao
dignum reperit, primas ejus orationes Vocans enervatas ct vitiis antiquitatis infectari Sed ille ipse sium agnόscit peccatum ocr. ritur sibi potius tacendum fuisse,cum dicere incepit: in ultimis ora- . - tionibus canam quandam maturitatem recognovit. Tales erant Philippicae ultimus cygni moribundi cantus,quibus famam nomemque R IS DIVINI quae sivit. Nomen quod nimis scro,
di nimis magno comparavit. Primis idiomatis Italici Scriptoribus' - aeque haec sermonis profusio accepta fuit. Johanni Boccacio imprimis adhucjuveni in Flammula sua atque Atmeto splendinti. Stilus cognomini eius vere conveniens, quem multi postea historici laesi imitati stat qui facundiae pulciarum do elegans in eo posuerunt, ut res omnis uno anhelitu diceretur. Exemplum habes in prima periodo historiarum Goselini,cujus palmo metiri potes alias ejus p
riodos. Familia Gn garum inquit, Wγa secundum diversos audiores varie inis a primariis Germania fa-iliis ain a Teutonitas aut a Cimbriae aut a regibus Longobardorum in has regisnre delata dicitur, tam alta cit nobilitavissea fundamenta ut hacantiquitatis ct imperiorum nobilis ma miner 2 nutrix Italia non pro externa aut peregrina , sed pro genώ-- ' ina or nativa iliam agnoscar est in sinu foveat, non quidem lacte ut reneLIariam infantem sed ut j m adultam ararve provectam ea laude atr- -- mortali gloria illam pasiit, quam propria viremesi comparavit, dum hane veluι genisticem dilectam fortiter pugnando a fero exIrrarum naiarionum impetu defindit, multosque annos tutata estis tandem inter ilias
156쪽
n sta Harmonicae. C. IV. δυΡrtu vi familias eam numerat charissimami ha t, assarum excellentia st 'pulchritudine tua plurimum ornamenti or splendoris accepi accipit.
Nonne loqvaciviusmodi Oratori ad omnem periodum adhibenda esset refectio, quo animam possit recipere Θ Proposivit sibi . res gestasnarrare F antis Gonragae, de cum necessario de inclyta eius stit pc dicere deberet pro eo, quod tam magnificum argumem tum in plures periodos dispergere potuisset, totas buccas impici atque Uno anhelitu totum illud emat, eadem linguae lubricitate de argumento in argumentum delapsius, Auditorem semper suspensum tenet, de instar accipitris circumagit. Haec igitur est oratio penderis a nostro . autore rejecta qui eam comparat οδ -- tb amborum, qVae recitabantur tanquam coecorum cantilenae a Bac- s. Rhet. c. chi laudatoribus. Stilus dictu aeque ac auditu ingratus , cognitu p.pende dc retentu dissicilis. Unde eiusmodi locutuleis dici posset id quod Scinatus Spartanus respondit legatis Atheniensium, ejusmodi ambo- tione co lis subsidium pet*ntibus: orationis vestrae dimidium prius emente exiit, junctiρης
ct dimidium posteriin mentem non intravit. unam ut Maumachm primus fuit qui obsei vanspe-en umorationem tam qua inDi
taediole audiri, quam iucunde odae lyricae accipichantur, Pipim 1 rrambi admonuit hanc differentiam a grata vicissitudine pausarum dc DoL cuanis late poeticarum mensurarum proficisci. Coepit itaque massam clau-la I t. sularum illarum anabolicarum in brevia intervalla discerpere,Vocans . illa PERIODOS, hoc est, circuitus ad exemplum dc mensuram Str pharum dc Antistropharunt,in quas Odae pindaricae distributae erant . saepiusque respirandi, dc dc ab initio repetendi facultatem habebant. Jam periodi issae rotundae, dc ut autor noster nominat r. supina
etsi uno stili traditi inorae decurrebant S Veluti se Pentes Caud Sia . e.
caput comungentes Verbum in finem differebant: idem nihilomi- I p. i. nus benencio prossidiae reperit secretam quandam modulationem , quae in principio cursu dc fine aures nova lamirabiliq; dulcedine timplebat. Sic Auditores,emeetiam artis sentientes sine artis ci gestione, audientes illum laetabantur dc causas ignorabant. Sed sicut m- inventis iacile est addere, Gorgiis Leontinus disientior obser tinta bis
etiam Patarn , quo quasi secreto a Thrasymacho - venio incipiem uteri e nrsistis ednsiebant dicere quis esset
157쪽
. ex rotulidis istis periodis magis concisias offecit 3. in Rhet. e. eXiguas particulas, qVas membra dc articulos Vocant, quaeqVe elegam s. ex me ter sibi respondebant S mensiura pares erant. Unde periodus sidib, is eois- pina dc plana cum fieret figurata dc concisa , non rotunda magis stare dia nec tamen abrupla , non metrica nec sine metro, non ligata nec eo eum poeticis legibus stiluta, sine Vertis nec sine Π-mo ut versiis viderminatio ab tur Oratoribus , O prosa oratio postis, utrisque mirifice crat ac- solis a sit cepta, Haec peregrina merces apud Romanos tandem ultima re-d stiis tate Ciceronis suum pretium nacta est, cuius stilus cote sorcnsi acta Dei deo sese acuit ut Vel rem cae i im , Antonium punctim petiisse videa- confitetur pulcri itudinem periodi concise prae- νὰ χηis. ferendam rotu ndis 'lim ipsi adamatis & familiaribus. De n or o mebrum periodiu, inqVid, flest articulumembris i distisina, quam fleontinuara
mero eIt producta, quia β.M respirationes habet, mens respirat cum oratore emis ali ra de magis dilucida est , quia memoria facilliu tenetum ct magis particula. patet. Q S- Considerationes ab autore nostro describit .
Nec sine magna argutia periodos figuratas & concisas idem appella lavit CONCINNITATES. Unde de Gorgia dixit: Cujus in oratione numerumplerumque incit ipsa concinnitvi. Et stilum AEuchyni de Eschylis comparans: In iis erat admirabilis cursus ora/ionis: ecceperiodum rotundam )ornata sententiarum concinnitas non erat. Periodum supinam comparare Videtur capillis pulchris sed dispersis pendulis. Concisam figuratam iisdem capillis, sed in cincinnos
collectis, quorum unusqVisqve candenti calamistro inustus sese con trahit S in annulum coit.' Qua metaphora facete utebatur Augustus Rhetoricas figuras Maecenatis sit appellans CONCINNOS.Illud certum est exto tempore Romanam eloquentiam abiecto pati lio manicisque stili illius Asiatici dic rotundi Spartano more ingresiccepisse, Attica veste succinctam , dc pro sceptro sagittis usam; seu
hic genius erat auribus Augusti senilibus accommodatus , quas ve horum odium ceperat: ieu novum studium exsplendescentis exertacitationis in nobilibus illis declamatoribus Cestio , Asinio , Argenta rio, Seneca , Porcio Latrone Areliq, Silone S Oio, quibus omnis periodus sine acumine dc brevitate Brdebat. Illorum vestigiis in cesserunt postea Plinius , Nazarius, Ausonius, & omnos illi celebres Panegyristae, in quibus renatus Videbatur Gorgias Leontinus. . Diuitia ed by Cooste l
158쪽
Hae sunt istae periodi, quas HARMONICAS dc FIGUR TAS voco. Variat enim periodum quotidia nam eamqve peregrinam ciscit harmoniae ciegantia, qWe naseitur ex triplici proportione qVae vehementer aures juvat: AE ALITATE membrorum: CONTRA POSITIS vocum S SIMILITUDINE literarum. ALITAS a Dodore nostro appellata . Isocolon harmonia eirrcsultans ex simplici mensiura unius partis periodi ad alteram.
Talis est haec liboeatis ab Autore nostro laudata: Sue numero eos μ'ηρ ρυ miratus sum qui festos dies celebrarunt, agones Dmnicos instituerunt. VUbi vides tres illas voces agones gymnicos instituerami respondere tribus stiperioribus festos dies celebra ni. Et haec Ciceronis: Spere-m- τυα volumiu, quodacciderit feramin. Et eadem eiusdem: rum optare crudelitatis est , alterum conservare clementiae. Ad hoc genus referuntur parva membra nullo vinculo conjuncta, quorum alterum altero metimur. Illud fit interdum verbis singulis ut Plautus et Magnus, Crispus , Crassus, Casim. Interdum verbis conjunctis, ut Plinius Orator Domitianum pingit: Superbia in fonte, ira in oculis , pastor in corpore , in ore impudentia. Et nic Aphorisinus adversus pellem:
Cito fuge: longe vade: tarde redi.
Et in deisiptione navis tempestate jactatae :
Mugit mare: fremit mallu: antenna ge,
munt. Et opulchrum illud Tullii dimam in quarta lavectiva a Domitio
Maris merito inter Apophthegmata relatum: Sipstia obtigerit, αννο πιν-. paratoque moriam. Nearis enim potest aceidere turpis mors foret Viro x neris immatura Coselari, neque miser/ sapienti. inodsi duxisset tantum: Non po est accidere turpis mors forti Viro, sententi quidem fuisset gravis dc profisda,at harmonica non item. Ad hoc genus refero quoque illa membra quae certis inte
vallis sibi respondent: quale est hoc distichon scriptum vel adscriptum Virgilior
Pastor, arator, eques, pavi colui, stuperavi, Capra , rus roses, fronde, ligone, manu. '
159쪽
Et hoc ad imitationem illius gratia minori scriptum:
Anguis . juvenis, pereunt vi , vulnere,
Hic fremit , iste gemit , sibilat hic moriens.
Dixi minore gratia, quia in membrorum proportione non est CX- . acta aeqValitas. Quin etiam responsiones ex eiusmodi proportione harmoniam & gratiam acquirunt. Talis fuit illa Romanorum, cujus antemsminimus Sabinis data. Cum enim in horum insignibus extaretr
Sabinis Populis si is Resistet λ .
Senatus Populus si 'e Romanuου.
Argutior fuit illa resiponsio Agesilai, cui medicus quidam, qui Jovem serebat literas inscripserat, hoc titulo:
MenecratesJupiter Agesilao Regisalutem.
Agesilaus Rex Menecrati Jovi fanitatem.
Innuens cerebri sanitatenti. o. Ar. CONTRAPOSITIO, quam s. autor noster appellat antia M. An thesin, harmonia est nascens ex membrorum oppositione, cujus a- εἰ hesis est cumen nonnunqVam in duobus verbis latet. Veluti illud de palia eum DG τ r Incumstaresstgo. . Et illud de sole nubibus cincto: Ol is, inroque solvet. In quibus dictis nescib ram harmoniam ingenii sentis, membro cum una vice menti tuae duo conceptus oppositi exhibeantu o. eontraria Magis hamonicum est ejusmodi dictum, quod seipsum eve rum eis ab tit. Qualς suit illud Isocruis ab autore nostro laudatum: sapisisteri con- acridit, ut imprudentes feliciter,prudentes infeliciter Et pervuliatrario gatum ilhid: Non ut vivat , erit: sed ut edat, vivit. Et hoc di Dinis constitu- cogitas agenda, non agis cogitanda. Et hoc nostrum in Claudium itum, vel sultinprudentibi : prudens stultis 's . Et hoc senecae Tragicitidem ex miser ex potente flat ex misero potes. Et argutissimum hoc distichori i
160쪽
Infelix Dido, nisi bene nupta marito Hoc pereunte fetu, hoc fugiente peris.
Aut etiam directe verba verbis, membra me bi is opponuntur, ut Isecrates r uutvιvos amplisica , aut mortuos derelinque. Et Virgilius:
. Alba ligustra cadunt, vaccinia nigra leguntur.
Parcere subjectis oe debestare superbol.
Quod Alberti Ducis Bavariis dictum familiare fuit. Aut specicinlcient nervosi Gemmatis, ut hoc Vibii Galli adversius miseram. virginem vestalem, quae improvide hunc versum scripserat:
Felices nuptas moriar , nisi nubere dulce est.
Illam enim hac antithesi stringens ream mortis secit: Aut experta juras: aut non experta meras. Et hoc Phaedrae: Morere , si eam reviro ,flancesta, amori. Et haec exprobrato Acheloi in Hercule Jupiter autfalsus pater est, aut crimine vera .
Pulchra etiam haec est antithesis ubi idem est agens ct patiens: Veluti Ovidius de invidia: Carpit e ct carpitur una Suppliciaramque sisum est. Et de iis qui ludos gladiatorios spinantes a pulchra quadam forma incaute vulnus hauriebant r
o qui spectavit vulnera, vulnus habet.
hismpe tuis qui terras igni ae uris
Interdum contrapositum non est assimans' sed negans, ut illud Triariit Darta ibi muros habet, ubi non habet. Et hoc de Myrrhaa patris amote correpta apud Ovidiui et .
Nunc quia tam meus es, non est meus: ipsaque
Est mihi proximitas, alienapotentioresm.
Et Tertullianus de pavone scenam colorum suorum assida mu tanter Semper ipse, a inquam ipse. Et Martialis illud ingeniosissimulti in puellam cui Giaeee nomenerat Chione, quodnivem significat: R Frigia