장음표시 사용
171쪽
ro Causa Formalis argutiarum, hae duae denuo in nodum collectae rursus longiori tractu dividuntur. Et ad hoc exemplum sormatae sint aliae ab ipso recitatae periodit
na umcisor lege civitates - privantur-- Nam alii misere interierunt s
alii turpiter exularunt. Et periodus supra laudata: Pedibus maria calcavit , remis terras tranavit. Nam - Hel spontum coueunxit , Athon montem effodit. Similis est haec Tullii: Aliad HI maledicere aliud euaccusare - Nam accusatio crimen: maledi lis contumeliam desiderat. Et Claudianus adversus Eunuchum Trabeatam: Nusquam mater eris nusquam pater se hoc tibi ferrum: hoc natura negat. Virgilius quoque
Uusmodi harmonia dulciores reddidit hos duos versus pastorales r
. Compuleranis greges Coridon N Thyrss ista
Thyrsis oves , Coridon distent ad lacte capesias. .
Sed prae coeteris pulcherrima est haec Ciceronis: Conservate prirent; filium; parentem Νω - ne aut senectutem jam prope des erata, contemsisse: aut adolescentiam plenam spei assisisse videamin . Sin interdum in expositione multos videbis articulosseparatos, quorum quilibet in in fisationeresumitur, quod periodum S grandem dc valde harmonicam reddit. Talis est haec, rae magnuma populi studium, magnasque exclamationes Tullio juveni compar vit, ut ipse ait : DYntis in clamoribus adolescentuli diximus de Iunti
e parricidarum' uuide vim tam commune, quam stissim vivis, terra moraxis , mare fluctuantibuι, littus Vectis ' Habes expositionem: se quitur consideratio: At illi ita vivunt, dum possunt, ut ducere anima, is ealo nequeant: Ita moriunmr, ut eorum ossa terram non tangant: ita jactantur 'Itibin , ut nunquam alluantur: itapostremo uiciuntur , Mene ad saxa quidem mortui conquiescant. QVamvis in canoro hoc tractu orator rotundam periodum cum concisa copulaverit, ut paulo pondicemus. Atque haec est concinnitas duplicata, sed dc raedam est triplisa magisque magnifica, qVae praeter expossionem O consideratisnem etiam continet, quae instar ligaturae utramque concinnitatem constringit, dc catenae adjicit claustrum. Tal. est haec Senecae de Socrate loquentis: Nunc
172쪽
Eodem typo concipi posset haec periodus Romani oratoris rliud est malidisere , aliud aeeusare. Nam accusatio crimen , malidictis contumeliam - - desiderat is is Barve - - ιs MDi cum e. tarmelia acc-μ , maledicus est: or rri criminibus tantum maledicit , accusion ri
173쪽
nius formalis argutiarum iratorem Commilitonemque miscueras - - ut medium omnium re tanquam exactor intenderes, ct tam am socius relevares. . Et haec eiusdem Senecaer Aheseanda sunt ista - - solitudo ct ste ventia: In nobis facit - - hominum desiderium , haec nostri - - altera aberis remedium. Idem judicium faciens de Democrito & Heraclito, qVorum alter res omnes ridebat, alter res omnes plangebat et De humano genere plas meretur - - oi ridet istud, quam vi luget - - suete spei bona aliquid relinquit, hic stulte defet , rva eorrire desperat. Voris enim animi est - - qui risum non tenet, φυ- φυi lacrimas. S nora satis est haec Sabellici de Roma loquentis, quia suum qVOd-qVe membrum habet oppositum: Enim vero populin iste , arvi bestam do innumeraι vicit genis, ab innumeris est demum gentihus vleius. Nec de usta mundi parte triumphavit cui nontriumphandi materiam rependit. Ut di iusis judicare, fueritne isti in pros gis indulgenior mater Iortu
na , an crudelior noverca in adversis.
Sed in hoc genere gravissima maximeque Enora est ista Pici Mirandulae ad Angelum Politianum scribentis periodus, in Otiosum eorum laborem, qui Deum in libris qxeterunt, x procul a coride distinent. Vide, mi Angeis, quae nos insania teneat. Plus possumus amare Deum , crvam quaerere.-Amando pluι proficimus, quaeren- plus laboramus: malumus res quam amando possidere, Ne ' mrosam nitido diunr Carmitam
semper arvarendo nuncly m inveniaremus , va inrueniretur.
174쪽
Satis dictum est de Periodo CONClSA. Necessitas postulat ut de Sil PINA seu ROTtsNDA disserere incipiamus. Tam ut Cleganti utriusque coniunctione tertiam speciem magis harmonicam ut dicemus cssicias, quam qui, rotundae quoque magnus interdum usius est in argutis ili magnificis inscriptionibus. ROTUNDAM so. voco periodum , quae instar lubrici serpentis ex uno membro numerose continuato de sinuose reflexo componitur. Verum harmonicus iste numerus non ex membris sibi ex adveris aut aequo oppositis, ut inconcisa, existit, sed ex tribus aliis virtutibus, quae periodum suavem dc pulchre cadentem faciunt quae sunt: SCAN-
SIO pedum , PULCHRITUDO verborum , dc QUANTITAS
ius a. Et ut postremum primo expediam intelligenti discipulo ad cognoscendam QUANTITATEM PERIODICAM sussiciet verbulum ab autore noliro uet. iachim magnitudinema e MEDIOCREM. Sed mediocritas mensura est, quam Deus in capientis pectore recondidit. Quare M. Tullius in Oratore illam ad oculum demonstraturus, periodo sphaeram a amor hexametris aequalem nec ampliorem praescribit. Rectius ibrtest viam Odarum Druarum praefiniisset, quoniam cui dictum est)ab his Thrasymachus nomen oc emplum periodi .cepit. Sed hoc est periodos acu definire. Et qVbmodo acutis ingeniis una mensium satisfacies 3 quomqdo ad eandem qVantitatem conceptus adeo diversbs exiges ξ nisi bibrie ut Pro stes ad lecticulum quendam suum miseros hospites applicabat, aliis grandioribus truncans genua, aliis brevioribus eadem fidiculis distrahens 3 Paulo doctius in tertio de Oratore aures auditorum mensuram facit brevissimarum, dc Spiritum Oratoris metam longissimarum periodorum. Moda ne eis itus verborum fit ut brevior , m aures postulente aut longior , quam vires O anima
patiatur. Satis recter sed quid de periodis scriptis in historia dicemus qVarum non auris seu oculus auscultator est Non lingua sed charta pronuntiatrix Αtqvi dc historia stript i sua inter- Valla, suas periodos requirit, multum o. a concionibus popularibus divertas. Autor s3. itaque noster ab altiori radice MEDIOCRITATEM PERIODICAM repetiit di demonstravit. Postquam enim periodum definiverat: numerosam compositionem qua perse L so. rip. 3.
Supinam dicimus a uno membro constat.
175쪽
jicit; qua compositis SUAVIS est sic DILUCIDA. Hihcss . duas
s. ibid. istas voces explicans SUAVITATEM derivat a brevitate, cum in Mamis teste tus humanus sententiam assequi gaudeat, non taediosa Via M.3 idem, nabolicarum locutionum, sed brevi gyro ordinatorum verborum.. .mam Hinc CLARITATEM deducit a compossime numeros, qvar sente semper a- tiam suaviter memoriar instillat. Statim itaque ac periodus finit, com. υνυώse' ceptus in memoria relbnat atque alius exspectatur. Jam igitur inperiodo utrumque conjungas, Ut dc Condeptus numero Oratoriodi orρω- conditus sit dc comprehendi atque retineri memoria , qVando teria' 'rat,eum minatur, possit: haec erit QUANTITAS MEDIOCRIS periodi. semper a. Unde liuolligere potes, MEDIOCRITATEM, quam Philosbphusu Oid noster in periodo requirit, non esse arithmeticam quae brevi versilia termina- um numero constat, ted Geometricam quae auditoris capacitatimm sit respondet s. Meida Ex qua ratiocinatione primum hoc collicitur, periodum ro- vero quo- tundam qVOque Aguratam e te, cum numerosa compositio eam ex niam me- vulgari loqVola eximat. Deinde Epigramma breve,stropham -- 'moria is ratianam, aut Pindaricam vocari posse periodos poeticvir cuni di nu- eile re L merum metricum dc quantitatem memoriae congruentem hab nem . ant. At pendens Oratio non item; quoniam utut numerosa situ da ss.) proportionem tamen non serVat estque ex tot periodis reve
eluis , ra composita quot punctis distingui polost. Praeterea, si duobus saperL Verbis argutam sententiam explicares, ut Lacedaemonii Phillippo rodi nu- DIONYSIUS CORINTHI:non erit tamen periodus,cum s6. nimia merosa est. brevitas numerum non habeat. Porro dicta ex articulis seu inci Os. Ar. sis composita, ut illud ab autore nostro laudatum: VENI, DL
ιbia. A XI, SUPPLICAVI. Et illud Caesistis: VENI VIDI UICI, utut
prolixa nescio qVam concinnitatem praeferant, non magis tamen sunt priost, non est riodi rotunda cum ne uirum quidem membrum habeant. Poti dilucida. us sunt tres conceptus, qVi tamen in unum periodi gyrum potu- los. Ar. issent includi, ut si Caesar pro rostris ad populum Romanum di Gid. Sed xisset: Tam diligenti dis , QSires , tanta De Re . felicitate GaInei bre- licam expeditionem Britannicamque vobis expedivi , ut nusto fere te vis. Nam poris interjectu venerim , viderim, vicerim. Hinc etiam disces, eam
et a brevi dem mediocritaSem periodi, nunc majori nunc minori circuitu membros definiri.
176쪽
E Gemque tam ad sententiam , quae implet periodum sunt, fer
quam ad capacitatem Auditoris accdmmodandam esse. Quam Minon' o. causam minorem ambitum verborum scriptae quam rocitatae, periodi requirunt. Cum enim ingenium humanum minuS prom- ripitem e- tum sit f endae de labris fugienti sententiar, quam ei, quae pagu nim a- inscripta est: necesse est ut recitat . auditori circumί ita guntaktias numerosius minutatimque designet, quas lector ipse per oti- ditorem. um considerare potest. s7. Atque e contrario oratoriae istae dc OZ PD- in gyrum currentes periodi, quae mIrabiles clamores taci- rant, videntur agrestes, nec aliam admirationem pariunt, e.ia histo-Pam quomodo tantum admirationis pepererint. Eadem de cam risi quia i majorem dc numerosiorem tractum requirunt periodi in Exori dem in diis, dum Auditox recens adhuc attentus est, quoniam in fini conci-- memoria sessa atque auribus satiatis, cum Veluti ad numerum Oo bin angu- calluerunt, periodus acutior fieri debet, dc ex ense in acum Con-130 verti.' Sic etiam multitudini majores adhibendae sunt periodi Ora ores Wam paucis ct ingeniosis auditoribus: cum illa sit instar hominis oba autem bo xysi de surdastri, hi vero instar hominum liqvidolblei liqVe auditu. ni cum se unde his vel signa sufficiunt. Istis inclamandum est periodo-arum sono dc magnixudine, cum alteri intellectum in auribus, alteri grestes via in intelletau habeant. . . , dentur . i. stantum ad SCANSIONEM, qVam dicebamus alteram pe- ὸ ia eon virtutem: etsi prosa numerum certum non habeat, habet , elonitam tamen. cet una numerum, qui aures audientis vel juvat Vel offendit, Hinc pedibusque non minus ac soror ipsius poesis mensurari potest. Et pamqvam auditor scandere nesciat, nihilominμs semina artium Gmniam in mente humana sparsit natura, ut hic symnaetria aedificii
dc proportione picturae laetetur, qui pingere nunqVam didicit, nec aedificare. Atq'e hoc multo magis in poesi dc musica, qVarum cuique insitus est quasi surculus. Hinc pueri nondum Prossidia itincii majorem voluptatem capiunt ex versu numeroso pers quam ex imperiecto, de aspero: dcINentes Catilinariam aut Verri m naturaliter modum numeri assequuntur, dc periodice cantant; quin dc rudes atque indocti in theatro currentem dc numerosam periodum labris apertis sorbent , eiuS tempora motu . ,
Mitis notant dc in fine se erigunt, rident, plaudunt, judices facti ,
177쪽
vulgaris oratio est. ιb. iccirco
Dumetrisio Cans formalis argutiarum, eventus, cujus causam ignorant. Sed quales de quatim scansiones rotunditatem periodo canoram numerumque gratum concilient,
si quis ad calculos revocare vellet, praeterquani quod prosam n tura liberam injuria vinculis adstringere videretur sicut pros 'diam natura servam, etiam operam susciperet & stultam 4 infinitam. Nam has duas solas voces DILI TtIRNI SILENTII metiri lucet dibrachy, spondeo, duobus jambis ad hunc modum : Dis t.
nisi- sentit & aliis pluribus, quam quot syllabas habet modis. Qv de igitur ingenium tam ingeniosum foret, quod modum in totis modis atque similitudinem in tanta varietate periodorum currer tium instar torrentium reperiret 3 Sed si vel mediocrites quantia tales syllabarum tenes sine quibus tantum poteris de harmonia peia riodica, quantum Midas de lyra judicare communem hunc aph trismum tibi praesicribo, ut sicut ars aurigae posita est in regendis duobus contrariis instrumentis hoc ad tarditatem, accelerandam, illo ad celeritatem equorum retardandam: si rapperiodorum ducendarum posita sit in opportuno usu pedum lentiarum, qualis est Spondeus, &-qvalis est Dactylus Tribr lchvs dc Anapaestus quos heroicos vocant. Quo per dus tua ,
nec moram faciens nec praecipitata, dc expedita dc gravissimul imccclat dc utraque virtute a vulgari sic plebeio sermonemedens hin monice fiat Agurata peregrina. In hunc finem animadvertere - hes arcanam nostri autoris observationem pedem es se prae caeteris mancum dc qVasi claudicantem, cum ex duabus ta tum sylsabis constet, altera brevi, altera Ionga, atqVe adeo Ver
sum jambicum, qualis est hic: si l
ambica Esse de magis quotidianum dc mitivis numerosum ex omnibus ex tempo' tro ligatis compositionibus. Hinc apud antiqvos Comicos iam- re maxi' hi semiliarissimum atque servilem Davorum dc Tranionum sermo. medi' nem ficiunt quin sy. dc tape accidit, ut cum soluto loqui te e eunt. istimes imprudenti tibi versus Jambicus excidat. . Idem dico σο. in. Choreo, quem 60. Autor noster Trochaeum vocat utpote qui in ibid. Π ossicina
178쪽
ngi a III. proportionis , quanqVam contrario habitu , fabri- ex brevi & longa Murr ex longa brevi Compo- autem rissim ti Misaeoes: Fiante Mone terrariare , qVale erat metrum pie' pudiis m bootam percompita saltanti cim, unde& hunc pedem aut noster prere.
hi turbam reiicit. Quodsi enim dicas
atis 3 issi qui domi senescit.
r 36nόe audis sin illos chor i pede referre pi osam trivialem dc humi
repentem Z Cum spondatus totus rigidus orgra is, atque heroicus totus tripudians S ibnoi u oratibnem a communi familiaritate vindicent. Quoniam igitur si periodus tota ex ambis ct choreis texeretur , nimis familiaris esset d. vilis: si ex solis spondatur nimis gravis octaediosa: si ex selis heroicis , nimis saltans & laeta: ideo periodum sic debes regere dc tractare, ut jambi dc choret , sine quibus aeqvalis tenor in oratione servari non potest, suo loco nunc divisi, nunccq uncti audiantur, atque ubi repere Videntur, ab heroico meiten- . tur , di heroici audacia a spondaei severitate mox temperetur dc cota
rigatur. Verum est in ampla periodo saepius freno quam stimulo ἰutendum esse, spondaeo potius quam heroicincum una syllaba brevis orationem magis incitet quam ramor longae sustinent. prosa magis dura S aspera est qV3m haec λ vortet
Iesere penultimae voci duas syllabas breves, 'c plenum atqVesbnor versum hkoicum videbis procederer' . facere ac
a ternu er anssub pectore vulnω.
Jam igitur rotundiores atque harmonicas Tullii periodos in tiaris: duas semper syllabas nisi in heroicum iricidas, qui integetis relinquendus coniungens , synaloephas atque usuras, cum sit ba aliqua superest , constituens: Et deprehendes iambos de chortem - secere veluti cantum Gregorianum civem Choralem vocant dc heroicos cantum figuratum, qui madestate gravioris muneri ex Spondaris reis datur ,ita ut sinumerum ineas stri uiarim, longe duplo excedanthroe ' ' ' ' . . . Sed Meo generalis doctrina adhuc iacilior nobilath a4toni redditur , quisnem tantum iam sitiarumn mem Monum reli-
179쪽
qui pedes ab ultimis cincti, auribus non satis attentis sine animadueritione elabiliatur. 62. Obsemat idem etiam rotundam periodunia G. Ari ex parvis memseu necessario coaleficere, quae quidem non tanquanti 'ibid. -- membra periodi concis, se invicem sustinentia atque respicientiaci, me ε-- persectam mensuram habent, sed successive alterum alteri sit ict-tem elocu- tur, interpositis brevibus resipirationibus, & tanquam musicis per-rionis cussionibus usque ad extremum membrum, quod applausiam retur t-- quis omnibus eripit. Jubet igitur unumquamqve clausulam num Hy- rosis aliquo & pulchre cadente pede terminari, ut tandem omnes mensura suis intervallis varium gratumque rythmum efficiant , non aliter aC decisionta numelos a Cymbali intervalla aut varii gestus Pantomimorum vel sunt. oculorum vel aurium oble stationem pariunt. Harmonia autem Πii- nutarum istarum clausularum pariter lita est, in recto usu tam feni quam stimuli, ut dextre syllabas ultimas nunc incites nunc cohibeas, ne metam transgrediantur, aut triviali dc plebeia terminatione in terram procidant. Pro exemplo in medium asseram Analysin periodi, quam Romana rostra unquam audiverunt, maxime rotundae V splendidae, quae sicuti ex pectore laetitia repleto, quod vitam R Miae dederat, Catilinaria factione oppressa, emanavit: sic videtulisperiodus in labris Oratoris & Orator in periodo triumphare. Rempubl. inrito, vitam , omnium vestrum ecce prinnarra clau sulam, quae nondum sensum facit) bona , fortunas, conjuges liberosi, vestros en secundam atque hoc domicilium elarissimi Lmperii r
en tertiam) fortunatissimam , pulcherrimamque urbem : - hodie no die Deorum immortalium summo erga vos amore - labressus consiliis , , periculisi meis - ex flamma atque ferro ae pene ex faucibus fati - ere, piam ct vobis conservatam ac restitutam videtis.
Quod dignius principium aut concione tanta aut Orator Cossise aut Oratorum principe aut nobilis limo atque amplissimo universi theatro reperiri potuit λ Finge nunc Ciceronem cum hoc nuntio in scenam prosiliisse atque in hunc modum clausillas quasi versuum secisse:
Rempublicam, si virites, vitams omnium Vestrum : bonao fortunas atque conjuges Vestros liberos : atque domicilium Claris
180쪽
ciarissimi imperii: fortunati an
et Pulcherrimami urbem vestram: hodierno die Amore summo Numinum immortalium,
Laboribus, consiliis, oe pericusis Meis: ab igne, ferro, fati faucibus
2ἰ aptam, ais vobis restitutam cernitis.
Nonne tibi viueretur Prologus Davi Terentiani aut Plautini Tranionis, qui ex culina aut ergastulo prodierunt λ Et tamen vides, qVam pari a mutatione periodus tam superba abjecta sit atque vi-luerit. Compara nunc tingulas claustulas iambicas cum Tullianis , dx videbis quanta consenantium varietate pes ultimus constitutus fit, cum idem procedat ut in Oratore periecto nos admonuit a prioribus pedibus tam varie conlertis adeoque harmonice permiX-tis, ut periodum ex aequo amplam S la tantem essiciant. Prima clausula ad vocem usque OMNIUM, versium iambicum producit, verum huic qui succenturiatui spondaeus, habenas tam . pulchre tenet, ut iambus duobus spondaeis inclutus non possit concidere , quin rigor hondaeorem a Jamborum mollitie ten eratur.
Rempublicam irites,mTAM QUOM NAUM- VESTRUM.
Qui duo postremi pedes coniuncti formant nobilem illum pedem JAMBO SPO&D EtIM, qvo epius orator auribus oblectandis periodum terminat. Bestianarati REFRIGESCENT; ut vos disceretis LABORAUL Impetinest conatus sunt RETARDATI. Altera clausit la minus thvcraeit, qu mvis enim contumax spondaeus illam sustu neat, idem tamen duobus imbellibus choraeis mitigatur.
Bona , fortunaου , coniuges LIBEROSQ VESTROS.
duo pedes similiter conjuncti constitiiunt pulcherrimum illum pedem CHOR FO-SPONDRUM , qui in metro eiusdem virtutis
est ac Dichoreus canorus rotundarum periodorum terminator . Sic finit sequentes: Consulibus, eateris , ultori DIMICAREM.