장음표시 사용
191쪽
isa Causa formalis argutiarum , est in pronuntiando concino aut concinno , nosceris praescias 5 nosco
in futurum imγο pro iratum reddo & irrito provanum reddo. Cuiuslibet auris nescio quid laetius in his vocibus percipit: piam dite , concedimus , impero,gaudeo, sentias , quam in istis : Exspecto, conredo, veniemus. Ista quippe sunt verba SALTANTIA oc laeta, haec JACENTIA & pigra. Hinc spiritus capit pes Creticin , qVi In Musica triplam iacit tripudiare, ct in ludis Ciciensibus arma pu nantium in Vebat, animosque spectantium commovebat. Linde Terentianus cxactus ille metrorum climcnir, eum sic describit.
Optimus pes, s melodis s pedestri gloria
Grandis igitur 6 sonora decurret tibi periodus, si ejusmodi inte vallis disnonas verba saltantia ac arentia, ut nec illorum sicqven tia canasaltare faciat instar picae, nec parsimonia illam retardet instar currus stadii. Sed suo loco illa facias aut resbnare aut deside rari, nunc sola nunc geminata, εἴ priecipue secundum praeceptum Terentiani in extremo clausularum:
Plurimum Orantes decebit, quando pede in
Obtinet sedem beatam, terminet ut Clausulam.
Atque hoc est illud artificium, quo Sanctus Leo non Verbis minusquam factis magnώs periodos silas suas stilo sublimes argumento profundas veluti tomo expolit, ut non alia cathedra nisi throni pomtificii, nec alia lauru nisi triplicis regni dignae videantur. εὀd si enim attente illas consideres, sionum dc pompam nasci senties ex diligentia singulari in duabus rebus adhibita, una quidem, qVod membra verbo aliquo saltante clauserit, plerumque syllabam bre' vem praemittens pro majori celeritate: Altera est quod periodum verbo Deente terminet, cui saltans praemittit: sicuti saltatores facto in aerem saltu postea recti firmique consistunt. Exemplur habes in panegyrico duorum Ecclesiae luminum
omnium quidem sanctarum solennitatum, dilectu is lolud munis
dia est PARTICEPS: ct Anius fidei pietasEXIGIT: ut quicquidprosalute universorum RECOLITUR: eommui. ibus ubi e GAUDIIS CELEBRETuR. Ver tamen hodierna FESTIUITAS: praeteritam
192쪽
reverentiam, toto terrarum orbe PRO MERUIT speciali ρορν pria nostra urbis exultatione veneranda est, ut ubi praecipuorum UHo--m glorificat- est EXITUS: ibi in die mari ii eorum sis LAEI ITIAE PRINCIPATUS. Isti enim sunt viri, per quos tibi Evangelium, Roma, RESPLENDUIT: ct qua fueras magista erroris acta α . DISCIPLINA VERITATIS. , '
π αΑtque hic erat seculi illius stilus, quo lingua Iatina inimicae barbaret mixtura cum Ulb imperio prolapsia, in digitos veluti pe-
dum erecta incedebat, ut grandior videretur. 63. Verum est fre-- quentiam eiusmodi clausularum saltantium artem aperire, quae tamen quo minus apparet, eo pulchrior est, minusque mentes audit rum Glaahit. qui eiusmodi casus clausularum exspectatione occu- pantes eius numero quam sententiae attendunt. Hinc M. Tullius' etsi illis in exitu membrorum multum delectetur, ut in illa modo laudata: Atque hoe domicilium clarissimἰ IMPERII, quin nonnun- quam periodum iisdem claudat, ut: non ista quidem erunt meliora sed 'certe condira Flael DIUS. Diam in veteris fortuna discrimen AD DUCITUR. Dolorct querelasi COGNOSCITE. Mi inarum delitiarum , . eomes en extrema SALTATIO. Nihilominus observabis ad tegenas' dam artem dc varietatem, quae satietatis medicina est, adhiben tρ dam, eundem saepius verbis )acentibus iv parvis numerosam illam exultationem compesicuisse.
. Si quis autem harmonicum istum numerum periodi rotundae se non sentire diceret: ei responderem,quod Valerius Probus iuveni
idem dicentir styniam aureτ habes adeo fellere, ut maVin radium non ea in pias ex duritie quam ex numero Oratoris: abi ct scribe quam porcip&sime,
--Πusmodi aures habuit pater historiae Romanae Salustius, qui brevil ventiam pro eloquentia ostentans, spirituque magis quam voce loquens ultimos periodi pedes abrumpit, saepeque ex circulo arcum iaciens, periodicum gyrum subito aliquo monosyllaho medium dirimit, & dimidium siententiae devorat. Audi ipsum rLiuius Posthumi- ct M. Favonius mihi videntur quasi magna navissemper eisne onera esse, ubi salvi pervenire visi SUNT. Si quida resi ortu EST: De istis potissimum jactu a FIri ruta pretii mirim. S UNT. Eodem morbo affictae incedunt periodi claudicantes c Disj j oo by COrale
193쪽
gitabundi Taciti, qui veluti nominis sui amore dumis aut tacet I quendo aut loquitur tacendo. Cum cnim in ea tempora incidisset, Pibus vera eloquentia evanuerat ut ipse confitetur , diuisus se pota . 1e numerosam Ciceronis facundiam aequare, in contrarium ster desperabundus se conjecit, ct pro amuenti ciaritate, qua oratio illustratur, obscura eam brevitate oppressit magisque verba sententiis , quam sententias Verbis exornavit. In quo genere sine dissicultate sectam secit dc novi styli ducem se praebuit, utpote cum vitium fa- cillime imitatores inveniat. Neque tamen non in . autor noster agnovit eiusmodi characterem orationis succincta es adstricta, quam ipse opposivit Asiatica ct dissus. Sicuti enim ex ductibus faciei quidam laudantur ut sicci pleni & delicati, quidam rursus ut subtiles S macilenti, sed iidem adeo gratiosi sic vividi, ut plus animae quam corporis in iis cernatur: sic stilus 6s. histori s ut ante dicebamus, .' . adstrictior esse debet quam oratio contentiosa dc popularis. Ait in . nam in hac ipsa tenuItate elegansqVadam proportio, u non rorimis da saltem concinna, qualisest in Thuydide, elucere debet. Quin , etiam inter rotundas quaedam periodi de industi ia praecipitantur, ut dicemus, atque hocstitim figura est. - non ignia Hactenus de Sca fione n eras. Venio ad ultimam periodi re non ROTUNDAE Virtutem, quae posita est in PULCHRITUDINE VO- eande uni CUM. Absque hac enim quae esset harmonia metri Z Certe sicuti moti, g eadem materia bene aut male disposita, palatium regulae conformimeri H aut difforme erit, uere, sic ex iisdem pedibus noram aut disi amranionem periodum componere licet. Exemplo sit versus hic Claudiani ,qui congrum ex mixtura trium dactylorum totidemque spondaeorum resultans re , non e- suavitatem cum majestate coniunxit:
ea ct .m iisdem temporibus Satyricus poeta hunc versum cecinite
Indignum coges: adimam bona: nempe pocuae,
Cantus magis Satyri quam hominis, aptus potius musis strephure.jiciendis quam alliciendis. Neque tamen Horatio deerat seu tyr sonora seu dulce plastrum, quando uti iis tempestivum erat: sed in his
194쪽
his sermcnibus satyricis studio quaesivit in venibus heroicis cantum plebeium vel invitis Musis. Id quod idem indicavit:
Dixeris eo satis: enim si quis scribata,
SERMONI PROPIORA : putes hunc esse
Haec Vero vocum pulchritudo nascitur ex NOBILITATE , RERUM SIGNIFICATARUM de ex SONO VOCUM SIGNIFICANDUM. Quantum ad primum jam dixi, verbarae auribus
non secus acpicturie oculis lG7. trafimittuntur, vivam rerum imaginem menti imprimere. Mens igitur instar Vertumni ad omnem vocem in Ermas repraesentatas convertitur, essicitdve ut animais 'gaudeat, si illaegaudium significent: exterreatur si illae sint terribules r admiretur, si illae sint grandes: contemnat, si illae sint viles rqvas murationes in superciliis dc vultu auditoris tanquam in culo animae naturali, nisi malitia obtegatur, manifesto animadvertes. ν vertere igitur ad INDICEM tuum CATEGORICUM S: omnis Categoria tibi suppeditabit voces PULCHRAS seu jucundas seu teri miles, quae limul dc periodo amplitudinem S auditori oblecta- i
tionem dctari autoritatem asserenti
Et ut exemplum aliquod tibi proponam ex CATEGORIAI,
Bbstantiae, si nominas Deum opt-um Maximum: Adiabilem Ur -- '
Cabula qVae periodum venerandam excelsamque faciunt. Unde Romanus Orator cum ad populum verba faceret, ut non Arpino sed coelo demissus videretur, tanto sono nomina Deorum Dearumque inclamabat, quibus non multum alias callidus ille tribuebat. Porros nomines mamdam universum, iamiam naturam, corpora plicia re piternar έον- em reum , beatam regiam templumque Deorum , u a Totam Diuili by Corale
195쪽
iis Causa formalis argutiarum, rotanteS rotatOSque globos coelorum, raptores & raptos: Iolem cor mundi , inexstinguibiles faces stellarum fixarum dc errantium,spect trices & spectaculum mortalium: instra anni temporum indices perlaea ct vllaea extrema planetarum in erroribus suis non errantium: auram aetheream salutares & benignos in xus siderum sibaxe utriusque poli immobiliter se moventium: isnam clavum ct fibulam utriusqVe mundi, elementa inferiora in reciproca inter se trans mutatione immortaliter mortalia: mixta eorpora ab illis& ex se generata: sphaeram igneam: tractum aereum palaestram ventorum O nubium auras spirabiles & spirantes: meteoricas impresonu riridem aerei certaminis compositi icem: Zephyrum patrem, O rorem vegetabia
lium altorem: chorum amicula rum V,sicant an apes murmurantes s
somridentes , sylvas stondiferas , Jontes perennes , speculum potum que aurei seculi, immensum vas Oceani , sinuosbs lacus , Eaeripos stuplbs vomentes ec resbrbentes , Vastum terra globi , fundamentum omnis rei in nihilo sundatae , semper caducum ili nunquam Cadens: ι ilici nobiles metalla locupletia: aureas ct inauratas glebas dem misericorditer avara in duris visceribus suis abscondidit: lucudasgemmas divitem sterilium arenarum messem,margaritas honorata ncharum CXcrementa , c Minam glaciem, qVae pretium acriuit soliditate, flexilia eora ia, quae moriendo gemmascunt. Deniquegenis humanum ex coelo dc terra concretum, Q mam immortalem in corpore mortali, mundum parvum cui magnus servit , restam divinam ct Deum terrenum , diversas hominum nationes torrida stigi ve Zona habitatores, nobiliora corporis membra, caput tribunal rationis, cor Vitalem spirituum officinam, oculum mutum cogitationum interpretem artium minist , ct instrumentorum instrumentum, praerogativam sexin masculi , unde honori ducitur nomen viraginis, virtutis masculae iacti virilis. Omnes hae voces sint , quae ex classe substantiarum orationi nobilit tem dc auditori voluptatem praestant. His adjungere possumus nobiles substantias arte factas, templa, theatra, regias, arcus 3 pH- eia, machinas, triremes, aedificia volantia. Item nobilia instrumenta, ut coronas, sceptra, fas es, purpuram, aut militaria ut arma, vexita, tropaea, spolia opima. Et insignia honorata: mansilia, statuas colos
si, populum lapideum et e contrario si memorandae sunt Fubstantia
196쪽
li mae, brutus or larus Capricornw duplex bestia, pallidi moritis faeciales, trisulca 'inrabia, quae unum occidendo terient reliquos, prodigiosi procellae , turbines , ventorum tempestates, Syrii, gelidi A lunes, anhelantes Vulcani ermontes ignivomi, profundi Tartari eminentes solles, naufragi)copuli, maris praedones rapaces vortites, qui stipis deglutilant: corruptae paludes , atrae , generales con grationes ct cataclysmi , qui, ut scelera filiorum terrae purgent, matrem nunc suffocant, nunc adurunt , partus monstrosi, peccatum dc supplicium naturae, barbari anthropophagi ct Lesbi ni inhumani generis humani deum ratores Numidici leones, Hircana tigres, maculos panthera pulchritudines proditrices et crudeles Hyrea, voce misericordi.deceptrices immisericordes, res rapaces, venenos e Cerastae, Interfectores visiubasilisci, qui intuendo trucidant, insatiabiles balana natantia sepulchra muti gregis, Cerberus triceps inserorum ostiarius sectipes, Hamnia, Plutones, Styx, Strages, Lamia 6 quicquid Astica incestuosa tremendi aut insolens faecunditas poetici ingenii peperit. Et artuficia horribilia dc funestat amphi eas in quibus homines in m tuo occiciunt lusus dc spectaculi causa, carari icota , carceres , pati .la , numena,seores, gladii, globi ignei, bombarda fulmina terrena , omnes sunt voces quae a sententia animatae, deccre continuatae sdc ab epithetis suis valide sit stentatae periodum aeque obno- ac homrendam reddunt , ct ex horrore is nasiitu Oluptas. Audi Theseum desperatum dc aeque in metro ac argumento mirum, nonne qV qVetibi verbum bombarda videtur adversius fatum sivini fulminans
Unda mi 'is grata LET s: io rete rem pentes LACUS
197쪽
Contra quae majestas orationis est, qua Iuno utitur indignabuno in prologo furiosi Senecae Haec non aliunde proficistitur quam a vo cabulis substantivis rerum magnarum dc coelestium ab adj vis suis stipatist ' .
Soror TONANTIS: hoc enim forum mihi Nomen relictum est: semper alienum JOVEM Et T EMPL A Mummi, Vidua deserui AD THERIS:
Locums COELO pulsa , PELLICIBUS
Commuta nunc voces nobiles cum ignobilibus , dc videbis idem, metrum humi repere 1 ut si rustica quaedam de fortuna sua conquerens sic loqueretur r
Anrita RURIS: hoc enim Diam mihi nuae relictum est: semper ignavos BOVES Et foeda parma limina observo CAS AE:
.illustribus histe si uisatis seu ingratis nominibus nascuntur venia ha pariter illustria, quibus periotas exsplendescita Descare , beare, inflammare, &c. &civerbiat diviae nyMein reice. Et adi. viva substantialia, magnifici in Quis amplificatores: dis G,angineamia alis, hera is in L. Et multi flexus peregrini dc inusitati, qui quamvis hactenus in rancidis Pandectis purorum Grammaru
198쪽
Figura Narmonicae. C. IV. δυcorum , a quibus libera ingenia rigida tyrannide detinentur, i cum non inVenerint: nihilominus populo eo gratiores sunt quo graviores, cum unus quisqve ut de nominibus fictis dicemus in1criptis ludicris ut Apulsus, gravibus interdum, ut Laberius pro arbitrio quaedam posit niagere: ut beati ari pro excessu laetitiae, pro honore sitimmo, angelificari pro rara pulchritudine,
adamantescere pro duritie dc obstinatione ,s enim.siere defloribus, margaritas rede rore, is c. Sic simi unus monstrificus, Gorgoneus,
. Plutonim, Cerbereus, diabolicus S ejusmodi infinita 'vae ex sim gulari privilegio 68. princeps noster prudentissimus iis indulget, qui data opera viam regiam te deserere profitentur, Quod Ludio ille mirabilis in pictura faciebat. Et si quis tibi dicam scribat: hae.. vox non est usitata: responder est mea. Et si instet: non est propriar responde: est figurata. Nec in Categoria SUBSTANTIAE modo sed in omni ACCIDENTUM categoria eiusmodi verba Mnstria ci- florescunt, quaesiuis coloribus actiones & substantias ipsas tam Ju-CUndas auditu quam terribiles depingunt, atque inscriptiones dc monumenta verbis pompaticis grandibusque extollunt. A Categoria QVANTITATIS nascuntur haec adjectiva: --
mensus, amplus, excelyus, nimius, excesios, augustus, infinitus, innumerabilis , giganteus, turritus, transcendentilabascens, poηδεν suo , asser, gravis. O c.
A QUALITATE visibili, eυideas, ligustris, praelaminer
πω. elucen sin istans , bestin persed , candiduι purpurem, verosicolor. Aut etiam: ater, caliginosus , deformis, gibbo , maculose., contaminaras,tivi ,decolor cte. Ab auscultabilibus: eanorm harmonisus , modulat rivi murmurantes, aurasusur ranses de ex opposito: boans tonans, idiam fremens, epens, Accia e elangentes ore. Ab odoratis: odrea arma a retranoria thura incensa Sabaa, Idumaea opobalsama: E contrariograveolentesfarrores,slphuraselida, mephises morbida, ohelia rus putentes se corrupti ore. a sapidis: dulce, sapidum, necta-
reuam , mellium, coaeditum: dc contra; amarum, acersam, ac
199쪽
delicatum , politum, umbra gelida, therma tepida: & contrat asserum, durum, rigidum scopulosum , si brum ,glaciale Um-rum, roseum &c. a naturalibus: vιυax, vegetum, senstirivum rodivivum e S contra; fragiis, enervatum, impotens , caducum, exsangue .semi morsuum , cadaverosum &c. Ab intellectualibus :incomprehensibiis inasimabile , in iliis, inopinatum admirabile memorabile, dignum fastis, famosum aut contra: infame vituperatum . a Deo hominiamque maledictum ore. Ab affectibus: optimin , jucund- , beatus, hilaru, genia alis, blandus desiderabilis S opposita: terribilis, formidabilis , horrendus rremendus , abominabiΔου exorandus , flebilis , fune-s- , feralis . lugubria see. Α moralibus: sanctissmin, pius , innocens, bumanus , cι--lis , magnificus sapiens docilu honesin, honora in , verax , sirilis cte. & contra et impiin barbarus , heleratus, fraudulentatus , per in rapax, implacaristis, rebestis, rudis, insanus or. ARELATIONE: parernus , avitus marisaia, vidu-, amitabilis , inimitabilis , incomparabilis , unitus, rarus , singularia, dominicus, regis , nobilis ingenuin , gentilis, aut contrar aduLeerinus, ignobilis, degenerans, tyrannicin , servilis, plebejus , trivialis , inimicuη, adversm oe.
Ab ACTIONE S PASSIONE: potentusimus, frenua , ef f ax , induseriin, laboriosivi, negotiosin, artifex , faber, autor,
lictor is triumphator. Et contra violorus , pernitio in , δε-s actor aut etiam negligens, otiosus, non occupatuν, percussus, mimu, triumphatus. Sc. a causis ericientibus: destinarum, fatale fortunatum , inspiratum: a caris amatum, dce conversi, insita, infortunatum, a furias agitatum, coactum s ore. Abactionibus ceremoniarum: msterioψῖm, sacrum, adorabile, in avi. guratum, solenηe, festuum, feriarum, sacrificatum aut Contrae. superstitiosum facrilegum, profanatum, excommunieatam. Abatanibus civilibus & judicialibus: accusatum , interpestatum, damnatum, punitom. ι A SL
200쪽
E contrario: insimum, Deens,iro alumem asum, inaur- sum, confusum, inordinatum. eAE E f PORE 1 novum, pramaturum floridum tem
mortale. Aute inrem p ivum, ----m ,Ρbuaneam, momentaneum si ii timor Me. O .ri A LOCO: publicum ,priva um, pene Dele, arcgnum, capax amamum, apricum patrium, domesticum. ' Mit: peregrinum,frusre, solitarium, inh, itum forense Iarba is, exul, ab humano commercio exclusum sec. eremtra. A MOTU stabile inolidum, /ranquisium, Hacidam mMe, Malacia: dc contra: tempestuosimis undani , Vacrmia ,raFIdiam,
vetabundum, volubile, vis stinosum, Araeceps. Πιuosuo,
In hunc modum ingenio tuo haes ὀh bospheiminessecuhdi Indicis Categoric Dpotes eatruitissimam gestivana ct verba st a cista de pmere , lybst uti ii id , ut lumen dc pulchritudo periodiis accedae. Et adocumentum labeas, quam aures imi eam stilumque extollant Ii Ua-F acst adyemsa illustria: visum eri recitare particulam EMESIN τs i, -Reo judicio singularis illivsingenii niaxime nitrui fuit istipetus: ' ' -