장음표시 사용
221쪽
cius formalis argutrarum s um sinem conspicuarum , CLARITAS consisnantium, dc GRAMDITAS vocum: quis erit triumphus eloquentiae 3 quae aurium O,
lectatio ξ quis populi plausus 3 qualis humani ingenii partus ξ At
nimia, inquis, haec est opera pro mortali ingento; cui respondeo 'periodi plus certe olei requirere, quam concinnitatem quae est in concisa, quoniam in hac sententia ipsia verborum ordianem facit, dc ab ae qualitate membrorum nascitur harmonia periodi. Sed in rotunda aurem eam esse convenit, quae omne Verbum,
mnem syllabam selicite requirat, ct expendat: eius vim intelligate sonum ponderet: metrum dinumeret; cum quibus coire possit aut non possit observet; suam cuique sedem assignet, oc nunc sti- , Ium nunc limam adhibens ita suo quaeque loco disponat, ut, quam vis omne verbum arte sit periodo illatum, nihilominus sponte eo venisse videatur. Non exactior ars est ejus, qui in opere Musaico claborat, cum pavimenti figurandi gratia ex variegatis lapidibus, enunc hunc nunc ilium seligens, eo usque experitur & reiicit, d nec aliquem ibrinae operis quadrantem inveniat. At.cisim ad Gjusmodi exactitudinem perveniunt poetae, qui non istum omni verbum, sed omnem syllabam, omnem literulam in statera colimcant, nec sbium avitum consilio sisti etiam rigidis & infinitis prosodiae legibus coacto parent. Et nihilominus Ovidium legis adeo leganter adeo naturaliter scribentem ut eadem sententi aliis verbis in prosa oratione vix exprimi posse videatutis.
Claudianus quoque adeo dulcis est de harmonicus, ut si Musae lo querentur, vix frivius loqui possent, dc cum aegre in Virgiliove bis occurrat sine synaloephe, ducentos ordine in Claudiano leges, prius quam in ullam incidas. Sed quantum ad prosam orationem , eandem exactitudinem Lucilius in periodis Albutii, de Cicero in dictione Callidii, cadem comparatione operis musivi, iisdem qu
que versibus, summe admirantur .
am lepide sex eis composta ut reseruia omnes,
Arte pavimento atque emblemate vermicu
lato. Eiusmodi quid observavit pavorinus in divini Platonis oratione r
222쪽
, Tigura Harmonse . G p. IV ιυtia i quantum in Platone , tantum eviantia. Idem dices de Ciceronianis & praecipue de ista periodo quam in exemplum proposui:
Rempubiacam , Quirites, vitamque omnism vestrum , bona orim xvi liberosque vestros, atque hoc domicilium clarissimi imperii, fortu/-tissimam pulcherrimam urbem , hodierno dis Deorum Immortalium sumismo erga vos amore, laboribus , consiliis peruultra me meis, ex flamma a que ferro ac pene ex faucibu3 fati, ereptam est vobis conservatam ac rostiurea, miaetis. Nunc singulas periodorum virtutes supra mem mitio mecum hic distincte observa. Et primum reperies PROPORTIONEM in quantitate, aptissimam aridis populi auribus implendis. Neque tamen nimis prolixa videri potest, cum clarit. Mdcunitas sententiae ciliciat ut ab omni populari ingenio periodus integra capi, S memoria retineri possit, ut quae omnis ab uno Verbo VIDETIS pendeat, quod: in fine tanquam clavis pcriodi positum est. inantum ad DIMENSIONEM numerolam, jam deci ravi, quam bene procedat, ct quam pulchre pedem ponat omne ejus membrum. Nec minus lat dabilem repol ies verborum Pulta
CHRITUDINEM, qvcniam RES SI G NIM C A TAE nec illustri
res nec ampliores cith possunt, ut puta nunc divina': De rum immoraritam summo erga vos amore, nunc civiles: Rempubl. domicilium Harissimi imperii, nunc terribiles: ex flamma at e femro ac pene ex faucί fati. Omnia substantiva, omnia adjectiva, ex
nobilisIimis Categoriarum fontibus derivantur. Quantum ad SONOR ITATEM, multa vides verba ex clarist mis VOCALIBUS composita, quae animam au sunt membris , Ic illum conspicuarum in pruno membro concentum quem demonstravimus. Nulla est in CONSONAN I IEU, durities, nisi quod interdum geminatae rapiditatem, ut diximus, inhibent periodumque majori gravitati decurrero faciunt. Quod si quibusdam vocibus vocales ingratiores insunt, quales sunt V. de I. iis proprer calus obliqvos evit ri non potuit. Sed haec non impediunt, quo minus suavitate
reserant, aut sonoritas in vocalibus conspicuis, aut claritas in vici nis, aut amica varietas, aut multitudo vocum GRANDlt pluraliun*, superlativarum , compostarum, quibus interpositae parvae voces
pro tenuinibus liant & ligaturis, in quo diximus ultimam maximamquepericii lonorae perlectionem este politam.
223쪽
uo Causa formalis argutiarum , Neque tanaen in longioribus orationibus hac diligentia omnes periodos concinnari volo sed tantum eas quas majori arte elaborari interest , dc praecipue inscriptionum periodi summo studio expoliendae lunt quarum plurimae gravitatis causa rotunda potiusquam concisa ibrma exprimuntur, ut infra disces. Hae leges porro exercitationi potius serviunt, quam continuis orationibus quibus illud potius retinendum est praeceptum, quod 7s autor noster in periodis ornandis commendat OPTIMAM LE
GEM NEGLIGERE INTERDUM LEGES. Ad nimiam eiu
modi accurationem pertinet censura illa Plinii: Orator hie nihil peccat, nisi cruod nihil peccat. Est itaque virtus oratoria in vitium aliquod incurrere, ut & locum aliquando dare cacophoniae, ut CX- cludatur cacodalia vitium nimii cultus, quod arti erubescendum est, quia illam renudat. Hinc videmus multa aspera, ius, hiatm de industria latinis graecisque tam orationibus quam poematis in se tos ea quidem gratia, ut negligentia ipsa diligentiae praestet, & spontaneus error figura videatur. Sic elegans puella capillos siuos sine lege creare sinit, qui ita incompositi r pondent figurae Rheto ricae , quae in compositionem peccat. Sic peritus citharoedus conia centui dulcissimo nonnunquam admiscet est quid dissoni, ut vel rudeat eos , qui ipsum rident vel ex habitu potius quam ex arte canere videatur, velut figuram imitetur barbariseni. Sic denique oratio properata magis videbibur quam affectata. Audi Roma
num Rhetorem, ut nostro consentiat: Habet enim uti tanaimam hi arvi concursι vocalium molis quiddam ct φυod 'indicet non ingrata NEGLIGENTIAM hominis de re magis quam de verbis laboranti
Idem ipse non refugit in periodo ipsius maxime rotunda, isto hi atu velut Oscitans: In otio cum dignitatE Esse possent. Et alibi cum una voce dicere potuisset, MAGNOPERE eam dividit data ope ra dicens: mag=m opere. Et in Virgilio notarunt eruditi, cum primum scripsisse't vicina - Vesevo nota jugo inducens postea vocem NOLA rescripsissie: vicinavesevo Ora juge. It hac ovatione artificiosam Homeri negligentiam assequeretur. Sic de Martialis in dulcissimo Episn ammate in matrem mellis, qVae in sepulchro iactari
224쪽
Dignum tantorum pretium tulit ELA LAbo
Yum. Interdum dc quaeruntur asperitates subtili calliditate, ut siententiamssino ipse, exprimamus. Sicuti Virgilius repi aesentavit languidum. senum sagittae Priami, quae non trajecit scutum I*rrhi sed in superficie haesit:
- - - telum k imbelli fine ictu
Conjecit, rauco quod protinus aRE REpulsum
Haec de clausillis periodorum in oratione continua non minus C pienda sunt , quarum quaedam, ut varietate auditorem fallant, a temque neglisentia tegant, ut ante indicabam, in medio quasi cumsu deficiunt, S gyrum abrumpunt. Talis est haec non quidem laudata attamen pro exemplo allata ab 76. autore nostro: A
Post terras re aquas Oceanum rapit atra s. Rhet.
Ubi vides noctem rapide supervenientem non tam involvere mumdum mundo, quam inVolare. In qua ratione etsi aures Ciceronis multum voluptatis non sentiant: sensit tamen cam Virgilius, qui cacophoniam quoque vitio majore adjunxit r
Vertitur interea caelum , oe ruit oceam
Et Ovidius praecipitium duplicavit r
candiduου interea nitidum caput abdideratSOL Et caput extulerat denses ma sidereum X.
Sed ut ad propositum revertamur, secundum haec praecepta poteris exercitationem instituere pro arbitrio in veris aut fictis a gumentis , componens insicriptiones harmonice ROTUNDAS, licqvibus flavitru numeri , nobilitas obectorum or sonorizas vocum eum p riodi sexu ea proportione decurrat, ut oculi ob uturam pei currens simul & sententiam menti impressam, S numerum memoriae inhaerentem sentias. Pulcherrima exempla apud Gruterunt reperies inter A a inscri-Diuili od by Cooste
225쪽
ias causa formiis argutiaris 3 inscriptiones veterum monumentorum , quae utrum homirum χ- pulchra an literarum cunas dicam, nescio. Illic remota omni conmcinnitate, quam Roma nondum cognoverat, observavi summam. in sentencia gi acilitatem, in epithetis nunc teneris nunc flebilibus nunc hCnoratis clegantiam, cum tanta suavitate & puritate stili co
junctam, ut adhuc hodie in domibus silentii vera latinitas habitare videatur. Unde Scaligeri, Lipsi, Puteant exactissimi nostri temporis Logodaedali thesaurum quendam sibi reperisse visi sunt, lapido
aliquo ex antiquis ruiniS eruto.
Sed praeter reliquas sit perbissimae, ut ego iudico, stat inscriptiones illae, quas aeternae bene meritorum civium memoriae in taculis illis sincerae latinitatis ex decreto ponebat Senatus Romanus sutpote ex ipsis Senatus Consultorum verbis excerptae, a felicibus illis eloquentiae parentibus dictatae & ad trutinam scrupulosaeGrammaticae verbis elegantissimis dc amplissimis adornatae, quae in or tionibus contra Antonium a Cicerone vocantur: VERBA Ain
PLISSIMA, SINGULARIA VERBA, CLARISSIMAE LlTERAE, QUAM AMPLISSIMA MONUMENTA, LITER R DIVINAE, URTUTIS TESTES SEMPITERNAE. Ex his SENATUS CONSULTIS HONORARIIS quaedam ab ipsb Cicerone dictata
S recitata in orationibus istis leguntur, quae haberi debent pro in sauro inaestimabili. Unum memoriae dicatum est Oraculi illius I risprudentiae Servii Sulpitii, quod tale est: ς
m Sem --1ti fum Lemania Rufus , Reipubl. tempore, gravi perica Rimo M assectus, auctoritatem Senatus salutemi populi Romani vita si a praeposuerit, contrai vim gravitarem
morbi contenderit, ut adeas,a Antonii, quo Senatus eum miserat, perve
niret, is , cum jam prope eastra venisset, in morbi on susvitam ami
rit in maximo Reipubl. munei e , Uusque mors consenta , cavisa fuerit Ian
mssime honestissime iacta, in qua sepe magno usui Reipubl. Servius Sulpiarius ct privatus ct in magistratibus fueris, cum talis vir ob rempubl. in Isione mortem obieris: Senatui placere Servio Sulpitio statuam pedest, em - - in rostiis ex hujus ordinis sententia statui, circumi ea strituam locum gladiatoribus ludisi liberos posteroii ejus ιν qua versus pede quispiae habere, ννodo ob Rempubc mortem obierit, eami causam in
226쪽
Nonne videris tibi posse cognoscere, a quo prosectum sit hoc decretum Senatus, si vel in media via illud reportast Nonne am scis duas acutas sententias ingenii Tulliani, sed sine ulla ingenii assi otione magnificis illis suis sisnoris numerosisque verbis vestitas, illo Senatu S aeternitate, quam alteri afferebant, dignas 3 Et ex ejusmodi decretis estiorescebant inscriptioneri ut his verbis indicatur
EAMQUE CAUSAM IN BASI INSCRIBI. Has Consillas imperabant, aediles ponebant, Grammatici, ut dictum est, examinabant. Talis erat illa Sulpitii inscriptio , quae uni & rotundat periodo nobiles Senatus Consulti sententias ct majestatem significantium. verborum inclusit.
SENATUS POPULUSQUE ROMANUS SERVIO SULPITIO QUINTI FILIO LEMONIAE RUFO QUOD DIFFICILLIMO REIPUBLICAE TEMPORE AUTORI TATEM SENATUS SALUTEMQUE POPULI ROMANl VI DE SME PRAEPOSUERIT ET IN LEGA TIONE MORTEM OBIERIT VITAE CONSENT,
Aliud Senatus Consultum, eodem Ciceronis torno elabor tum, ibi leges in honorem invictae legionis Martiae, quam in eodem hello civili Marcus Antonius nominis sui non immemorem comcidit. eiar m legis agartia sine usta nee Pate pro patria vitam prosederis,
mi simili vinaue reliquarum legionum militω pro salute ct ubertateρ puli Romani mortem oppetiverint, senatui placere, ut G a Pansa, Aulus Hirtius Consuta Imperarom, aiser ambove , si eis videatur, iis qui san- . inem pro vita, libertate ,fortunisi populi Romani , pro urbe , templisi Deorum immortalium profudissent , monumentum quam aramplissimum locandum faciendumve curent , ut exstet ad memoriam posteritatis sempiaternam, ad scelus crudelissimorum hostam ct mititum abusnam viri se
Ex hujus decreti m. aiestate decerpta fuit pariter inscriptio, quae animavit Mausbleum fortunatorum illorum militum, qui, quam vitam in acie gladiis amiserant in lapide scalpi is recuperarunt. anquam dc horum ossa tandem Mausoleum de Mavileum te
227쪽
pus sepelivit. Aliud non minus nobile dc clegans Senatus Consultum idem recitat honori immortali eius, qui Caesarem occidit.
Cum Decius Brutus Imperator Consul designarin provinciam miliam in Senatiu populit Romani potestate teneat , eum, exercitum tantum ra- brevi tempore summo studio municipiorum coloniarumi provincia Gallia optime de Republ. merita merentisi conscripserit, compararit: id eum re
ste ct ordine exi Repubc fecise idi Decii Bruti praestantissimum meriartim in Rempubl. Senatui populo, Romano gratum esse or fore , itu, Senatum populumi Romanum existimare , Decii Bruti imperatoris Conse Iis designati opera , consilio , virtute , incredibili istudio ct consensu provin ria Gallia Reipubc di istimo tempore esse subventum. Hic quidem nec acumen sententiarum nec concinnitatem antithetorum reperis: at harmonicam illam rotunditatem splendoremqVe Verborum, de quibus diximus. Non minus dignum est etiam hoc in honorem Marci Lepidi decretum, qui postea rebus ipsis spem hujus cncomit coarguit.
Cum a Mareo Leptao Imperatore Pontifice Maximo sepenumero Requbi. ct benest felicitergesta fit, populusi Romanus intellexerit , ei d minatum regium maxime displicere, cumi uus opera, virtute, consilio, fingularis clementia ct mansuetudine bestum civile sit restinctum,Sextust Pompuus Cneislius Magnus hueus ordinis autoritare ab armis discesserit, Senatum populum I Romanum pro maximis plurimis , in Rempubl. meriatis magnam stem ιn ejus virtute, autoritate , felicitate reponere 1 otii , pacis , eoncorvia , libertatis , e si in Rempubl. meritorum Senatum populum, Romanum memorem fore, ei, statuam eques em inauratam in roastris ex hujus ordinis sententia statui placere.
Ex eadem Tullii officina prodiit alterum hoc Senatus Consultum in laudem Octaviani Caesaris adhuc pueri, qui hinc animadvertere coepit Capitolium sivis pedibus subesse. 6 d qui Casar
'isi ius Pontifex Propraetor summo Reipubi tempore mitiles veteranos ad tibertatem popula Romani cohortatus At, eosque conscri erit, or quod Gallia provincia cum exercitu subsidis profectus fit, eat vites , sagittarios, ct elephantos an suam populique Romanipotestatem redegerit.dficillimoi Reipubl. tempore saluti dignitatique populi Romani subveneris ob eas cau-μ Senatui placere , Cayum Caesarem Csi suum pro Praetore Senatorem seri , sententiamque loco pratorio dicere. Nunc
228쪽
Nunc periculum fac, ut substantiam horum decretornm in exiguum orbem contrahas in inscriptionibus enim superfluum erit, quod in decretis superfluum non est dc sine dubio rotundas m xime dc harmonicas Inscriptiones, quales unquam priscum vidit L tium, concinnabis. Eiusmodi decreto Senatus Romanus eidenis Ortiam Augusto, quique ad autoritatem huic titulo parem sutut consiliis suis inferiorem pervenerat, fasces submittens Cum inscriptione posuit arcum triumphalem, qui adhuc hodie in pedibus Alpium Augustae Sallassiorum superest, memoria non min victis quam victori gloriosa .
IMPERATORI CAESARI DIUI FILIO AUGUSTO PO TIFICI MAXIMO IMPERA IOLI XIV. TRIBUNITIAE POTESTATIS XVII. SENATuS POPULUSQUE ROMANUS QVOD EJUS DUCTU AUSPICIIS E GENTES ALPINAE OMNES, QUAE A MARI SUPERO AD INFERUM PERFLNEBANT, SUB IMPERIUM POPULI ROMANI REDACTAE
SUNT. Haec inscriptio,utut prima specie simplicibus simplicior videbitur, cum sexcentis argutiis lepidisque concinnitatibus adornari potuerit, ut de inscriptionibus ingeniosis dicemus: nihilominus pro Senatoria dc gravi Inscriptione non totis centum annis melior excogitabitur, quae aut clarius erudita, aut elegantius magnifica, aut numerosius latina sit. Unde particulatim eam expendam pr
pter ingenia illa stulte rumida, quae ejusmodi inscriptiones graVradc planas alto supercilio contemnunt, dic longe meliores se facere posse gloriantur. Primum igitur quantum ad titulos honorum , hic omine vide, precipuas nus dignitates relatas, sine ampullis illis Variorum agnominum, dc hyperbolicis istis clogiis, qualia R mee barbaries invexit, ita ut agnoscere possis scriptam illam sui se, quando Senatus adhuc libertatis umbra fluebatur. Porro obse Vo vocatum esse hic non octavianum Oftassissium sed Caeserem D vi filium postquam enim a Julio Caesare avunculo tuo haeres test mento scriptus S adoptatus fuerat, quem popularis opinio consis Craverat: nominis proprii obscuritas, quae in proverbium abuerat, splendore adoptivi nominis oppressa fuit, ut etiam in priori decreto cernitur. Nec geminatus titulus IMPERATORIS super-
229쪽
fluus est. Primo loco enim principatum civilem denotat, rem ipse primus a Senatu ut Tacitus scribit cum titulo SUMMI I PERII obtinuit. Unde anni Romanae monarchiae numerantulo. At secundo loco significat avitoritatem illam militarem, qVam spectiali decreto quilibet dux in expeditionem missus consequebatur, ut in Senatus Consiliis Bruti Lepidique vidimus. Sic igitur altero loco imperator Romani exercitus, altero imperator Romae ipsius demonstratur. Porro in numeris Arithmeticis XIV. dc XVILd tre vides evitatam controversiam Grammaticam ad id usqVeis tempus indecisam. Jam enim tertio Pompei Consulatu cum ambigerent Constites, utrum in templo victoriae incidendum etata,
TERTIO CONSUL AN TERTI IM CONSUL cum ab utraque
parte starent Grammatici celebrest Cicero arbiter Eleinis, ne qVem ostenderet, cavillatorium quoddam enugium reperit , sustulitque vi litem dc verbum litigiosum, scribens TERT. CONSUL. Ut utraque pars suo commodo id acciperet, de victa simul victrixque credi posset, quomodo finita quidem sed non definita fuit controversia. Sic igitur cum pari artificio hic numeris exprimatur avi Verbium numerale XIV. potes pro arbitrio tuo legere IMPER
tabis amplius civilitatcm Senatus, cuius nomen Augusti nomini postpositum est. AEquum enim est, ut nomen ejus, qui iubest Primcipi, nomini quoque principis subjiciatur Quod tamen in columna Triano dicata, negligentia an de industria, non fuit observatum in qua legitur: SENATUS POPULUS EROMANUS IM PERATORI CAES ARI DIUI NERVAE FILIO. Conjunctio autem illa causalis: QUOD Uin ductu formula erat in honorificentissimis
Senatus Consultis usitata, qua ratio decreti reddebatur, ut videre
est in priori decreto in Augusti gratiam facto, QUOD CAJUS CAESAR. dcc. Nec sine latinitatis mysterio conjungitur EJUS DUCTU AUSPICIIS E , ut scilicet duae laudes coniungantur,
quae aliis Imperatoribus divisim conveniebant, qVando in umbra, palatiorum suorum commorantes alterius nCn suo utebanturdio, dc in pace bellum gerebant. Sic de Tiberio scribit Tacitus Sueu Ge; manita, auspicio Giberii receptasigna. Unde vides Suet
nium dimidiam Augusto gloriam cripere, quando belli fortunam
230쪽
adversus ah inas gentes narrans sic scribit: Eos domuit partim da ctu partim austissis sisis. Digna quoque consideratu est haec phr sis: GENTES ALPINAE OMNES. quae non ilum multas civita- . tes S regiones, sed nationes liberas diversis lingvis utentes signuficat. Uti Plinius de Mithridatea Duarumst viginti gentium ore loquebatur. Quare augetur victoria S laus Magni Augusti, qui uno tempore de Alpibus maritimis, Cottiis, Graiis, Penninis,lmsubribus, Rhaetiis, Juliis, quarum incolae vix inter se intelligebant, triumphavit, nomenque adco Romanum vario idiomate Italico, Cisalpino, Gallico, Helvetio, Germanico pronuntiari' fecit, cum alii vixunam provinciam fecissent. Minus itaque honorificum est, quod scribit Suetonius: domuirgenteν Inalpin M. Inalpina enim gemtes sint illae tantum quae scopulosis Alpium vallibus includuntur rat etiam illae dicuntur, quae uitta citraque amoenis montium ridibus commorantur. Unde Augustus illo tempore duas Augustas condidit, quae essi ni populis devictis frena, & secui itatis publicae claustra: alteram citra Salassiorum, alteram ultra Vindelico, Tum. Latinissimae etiam &elegantissimae voces sint istae: A.M
RI SUPERO AD INFERUM: illo Adriaticum hoc Mediterraneum
mare significatur. Sic Titus Livius II seor- -re 2 minorum im V NAU perium lare opes paruere mari supero inferoi , νανώ.s Dis Λ μμιι maddcingitum. .ae voces ex Cosmographica scientia petitae sunt, siqvbdem, ut autor noster docet, maria septentrionalia altiora sunsa
siralibus, in quorum sinum influunt. Latine etiam dictum est Sin PERUM & INFERUM , non superius, inferius cum non fiat comparatio inter plura stuperiora& plura interiora: sed inter duo quae ejutere sibi opponuntui respectu Italiae in medio sitae. Unde Virgilius in eius encomio:
Seu mare quod supra, memorem asiuit infra.
Ita ut magis proprie de Italia, quam de Gallia canet e potuerit Anni-hal Carus: Inter duo maria velut magna conchasta est. Elegantisimum porro S peregrinum verbum cst PERTINEBANT, quatenus ad locum reicitur. Unde Julius L aesar, qui eadem lib. rtate scrupsit, qua bellavit, & non calamo minus quam gladio Romanos su-por Disiligod by Corale