Emanuelis Thesauri, ... Idea argutae et ingeniosae dictionis, ex principiis Aristotelicis sic eruta, ut in universum arti oratoriae, et inprimis lapidariae atque symbolicae inserviat. Accessêre ab autore adjecti tractatus duo; alter de argutis concio

발행: 1698년

분량: 807페이지

출처: archive.org

분류: 미분류

211쪽

i a Causa formi argutiarum ,

Mνδαλον ρro , dc Itali pro Spata ct Strata ut maiores nostri scribebant, scribunt Dada dc Sirada. Dulcior adhuc blandi Ord; est T. mollis, in qua lingvae cusipis inter cancellos dentium conjunaissi- 'μμ' nioruin siubtiliter se insinuat, ut in vocibus mali M. Cui si

addas parvum motum produces literam Z. ut α'αψhus , Uvae Vocem' velut in fidibus suavi tractu plectri sensiim extenuat. IInde hodie mul thujus consbnae delitiis capti t. mollem in Z. mutarunt, scriben-

tes graeia ct conseia et, ne,pro gratia Monsolatione. Quae res in mentem

revocat argutum aliquod dictum Mutii Levitescit,quem cum amicus quidam ejus e familia Maggarellorum,homo ingeniosus d novae or thographiae affectator. literis scriptis Mugi si vocasset, argute hic respondit: Cave, obsecro mi Maabeareste,ne si t. in meo nomine mutes in alius eodem jure tui cognomisis mutet in t.hoc est,te fatuum appellet.

Contra si lingvam implens, dc paulo altius palatum tangenS, natum expellas proiercs literam S. sibilantem potius quam sonoram,oc pinguem magis quam politam. Unde transalpini,quorum aures delitias idiotismi Latini aut Italici non capiunt,loco i mollis dc Doronuntiantia S. ut casia pro gratia, dc selin pro η elvi: pronuntiatio Latinis parum congruens, vi tantum abest ut S. in aliena sede locarent, uti illud sirpius loco sitio deturbarint, veluti pro osmen dc Cinmoena ut vetus Latium lorebatur, politius putarunt, si dicerent omen ec

Superest classis GUTTURALIUM, quarum caput est C. ut Cri' put. Conlbna vere λnans, at dura dc violenta. Dum enim pectus undam mandam flatus ad fauces propellit, lingva reflexa palato im terio i sese opponit dc resistit, dc ab hoc conflictu existit litera haec strepitos a dura dc insuavis. Sed sicuti litera T. miti sata mutatur sta in D. : sic C. dulcius pronuntiata in palato anteriori het G. quod imdicare voluit Terentianus e Gamma penitus Lappa senat. Hinc est, quod etiam Itali quidam delitiantes scribant: Gastigo pro casti o, ut quidam inter latinos gamelus pro eamelus. Quod si mollius adhuc. s mollis. dentes tangas sonabit G. mollis,scopulus linguarum exterarum,quae dicturae genu , literam maxime gutturalem dupplicant dc quasi v j mituriviicera dicunt Isti inm. Majorem disticultatem sentiunt in , I. quae est ipsa C. scd magis tenera: unde loco Jacob dicimus Gia c m.stiri iacilius prUnuntiant exteri C. mollem, in Cicero Caelum cujus Diuiligod by Cooste

212쪽

Figura Harmonisa. cap. IV. II

cibus loco ultramarini dicent αἰαero dc Transalpini Sissero utrique ridentes Italorum Geuiei qui tamen judices latinae pronuntiationis magis idonei habendi sunt , ut Carolus Magnus in gravissima lite de pronuntiatione inter Italos dc Gallos Musicos iudicavit. Maiorem adhuc dissicultatem praebet exteris C. quam praecedit S. ut in Seiapio: quam vocem illi c. devorantes pronuntiant Sipio, ita ut in altiqVo occursu ab Italis dignoicerentur, quemadmodum Galaaditae ab Euphrataeis qui pro Seh leth dicebant Siboleth. Non minus dura dc insuavis quam C. est litera inquae est ipse C. cum it conjuncta. o Unde cognoscitur, quam ingrata sit haec litera, in qua dura conQ-nans brutae vocali coniungitur. Quin filii cum Latini uterentur litera inloco C. simplicis, dicentes in tertio casu-prOCui, ut per spicitur in ridicula inscriptione patrisfamilias, qui priusqVam mor

retur , patriinonium suum n ventre condiderat.

SI QUI MINUS RELIQUIT, UBERI SIBEII QUAERANT , TU VIATOR VALE.

Eadem litera C. coniuncta cum S. aut G. parit asperimam illam consenam X. delicatarum aurium crucem. Nam voces illae, qVae temporibus matris Evandri flectebantur cum C. aut G.-rreg gregis faci, facis, Npecs vicis postea in recto casu scribi coeperunt et grex,

fax, apex. Sed genti Latinae subtiliori adeo intractibilis visa est lu- tera X. ut vocabula quaedam satis sonora exenteraverint, ne aures

audirent literam X. dicentes, ala ct velum pro axista, ct vexistum. Denique molestissima quinde gutturalium literarum maxime terrubilis est H. quae priscoot suo sono prolata flatum evomit , dc animam quasi extra gulam projicit, ut vocales animentur. Sic aurea aet

te sermonis Latini pronuntiaba ur mehercule, comprehendere, habitud shomo. At nostra aetate litera tanti spiritus spiritu plane caret, quod primum induxit Ptolomaeum Scriptorem clari sumum, ut ex scriptis eam plane tolleret, quam videret e viva voce sublatam ino. Scripsi ilaave sine aspiratione, Onore, Umilia, Cristo, undi Abbas Gryllius vir ingenio amoenissimo ludens dicebat: Ptolomaus est iarro, vi Gripo as iis literam H. Ulut sit novam hanc Orth graphiam multi nobiles scriptores secuti sunt,& magno cum piam ui r Cperunt. Et ipsis, si renascerer nomenque meum in aliqVoesset numero, libenter ipsis accederem. At superiori seculo qVibus

213쪽

π causa formalu argutiarum ,

tam nimis grave erat in scholam reverti, & manum dare novo m' Io, existimantibiis cxiguo damno esse Reip. literariae, si qui litoramulam, quoad viverent, veluti conse mere pergerent: quod vestitui obQleto accidit , ut tandem cum iis , qui eo usi siunt, sepeliatur. Ad haec si latinam lingvam haec litera spoliat nemo , utut hodie inutilis sit, flatumque amiserit, atque adeo non necessitatis sed memoriae

causa supersit: Quis filiam ipsius lingvam Italicam adhuc viventem ea spoliaret, vcluti priscae gloriae latinae nobili nota privaret, cum Roma adhuc ruinis suis superbiat ξSecundum hasce observationcs poteris expendere aequo ac vorales , dc ex illis reperies quasdam sonoras ct dulcώr ut P. L. T. quasdam δε es sed minus sonoras r ut B. F. M. N. V.

F. T. G. T. 6 C. Molles: Quasdam sed parum C. S. Alias denique asperas: R. X. H. Atque hoc distrimen , tum auris sed citam 69. oculus animadvertit, siqvi-3. Rhet. e. dem ab utroqVe Voces ad sensiim communem & facultatem ima s. Oportet ginatricem transmittuntur.' Cuius rei si non aliud certe hoc te,

admonere potest, quod eiusdem imaginationis virtute objecta , se p=od viiiii molesta etiam auditu sint gravia. Unde e converso quicquid

serjium auditum offendit, etiam Oculis in charta exhibitum imaginatio esct diti nem offendit. Primum igitur ex iis quae ante dicta sunt cognocti. Desti sces, eas Gabin esse pulcherrimas, quarum vocales a pulcherrimis o cla- an odiae riis is consenis percuti se. Unde haud paulo melius inat ρ Hy. vor qVam favor , σ - Π qVam ρον-- ct telum quam Zelum. Et e - converi ubi consona cum pulcherrima vocali cosungitur,flgabam esse maxime claram Osonoram. Tantum enim stilabis decedet laudis, . quantum Vocales a persectione sua desciscunt. Sic potens magis

sonorum est qVam Ρimi, dc hoc magis quam Deinde hinc

cognosces rationem, cur consonans consbnanti magis aut minus congruat, cum perspicuum sit duoem demoneris claro niare quam duas Astersas.Ut LAtus potiuS qVam Batus ct teLL- quam teAram cta esis, quam eXPHIO. In similibus enim lingua aut labra uno m

tu vim duplicare possunt, sed in dissimilibus duo requiriuntur motus, ct quo hi motus magis sunt dissimiles, dc inter se di intes; eo durior & contumacior crit syllaba. Unde T. facilius convenit cum Linu.I-, qvam cum C. inacita: siquidem lingva fac, . Eus. Diuiliam by Coosla

214쪽

Figura Harmonica. Cep. IV. i . Pra

cilius ab L. ad Ε. pervenit quae sedes habent ad dentes vicinamquam ad C. quae situ adeo remota est & formatione adeo disserta T. ut lingua in hoc traiectu laboret. Hinc Boccacius, ubi R. duas syllabas ingreditur,majoris Eni S claritatis caula in unam syllabam eas colligit, dicens: dim eRRebbe pro Dem ReRebbe ct SofRReieapro S RiRete , er SomministeRRa pro SomministRem, cT Lavorro provorero. Eo autem maior erit durities, qvo plures consonantes concurrunt ut in OBS RuS, OBSTurisio, quam Rhetores vocant Synodum Consonantium. II inc Itali nostri quando vox sequens a duabus conssinantibus, quarum prior est dura astera, incipit: vocem antecedentem vocali terminant. Neque enim dicunt. rL. SCulio ; ἐL SPirito sed lo SCoglis,ois θιrito. Atque haec Synodus eo erit dissicilior, si ex asperi imis consonantibus R. S X. quaedam intervenerit ut PeRS utari, OBSTRuctus SiXTRA, te aSTRophes. Inde memini facetissimum equitem Marinium, cum Odam Ludovici Porcelletti in laudem ipsius scriptam legeret, cui Horatiano more hic erat titulus: O DE TRICOLOS TETRASTRO PHOS, admirationem prae se serentem dixisse: Hic ejusmodi ve sua facit, nec rumpitur 'At o diverib observandum, n iam fiaba ume pulcherria

matrum similitudinem non nunar m adeo foediate O ingrate Ionare , uasari Oratorci in ea cacvhρniam ponant, maxime si uniformitas baLutiem imitari videatur. Unde Cicero socium Marci Antonii cui nomeni ridebat, tanquam nomen ipsum designaret limminem inepte loquacem Sermo enim syllabarum utut Enan, tim iteratione balbutiens plus satis ridiculus videtur. Unde argutus Martialis in puellam lusit, quae molliter & affectate more imsantium patrem adhuc TATA α matrem MA MA vocabat:

. tarum. .

Dici oe mammarum maxima mamma i. potest

Absurdior evadit haec similitudo, quando rem vilem dc ignobilem

reprae

215쪽

rra Causa Formasiaear Mia re, reptaesentat , ut in Oratore Ciceronis: Cum tu optime, Brura,n. π-; qVO canis ad venatum incitari videtur. Et in plautor

Faciam ut commistafit tragim Comoedia.

od gallinae crocitationem resere, cum Vox Tragicomoedia, Utud 'llaba brevior, politior sonantiorque decurrat. Et in hoc hemi- stichio Ovidiano multo magis: ab infinitivora cabare, qVod vocem perdicis significat, dc aliud quid innuere videtur. Ac ejusmodi alliterationibus, nimia con nantia dislanis, Interdum argutiae ridicule mordaces vestiuntur, veluti haec, qua Romani quidam celebrem ducem superiori seculo Faventiam oppugnantem tetigerunt, cum is aliquantuIum balbutiret, atque Romanorum illorum bona simul invaderet .

Ni ferro, ου igne vicero Ea - viventiam. Magne Imperator balbe CU - Curaveris: Torto repente capite FUR - Rcam imbuas: ue imperabit, quem Φocas PAPA-PAter.

Melius itaque cadet oratio ex syllabis senoris diversi quam uniinge meru constructa. Unde Virgilius, cautus ille pi aedo, Ennio versum subtrahens, qui buccriam ad arma vocantem sonare facit:

At tuba terribilisonitu TARA TANTA RA dixit,

Noluit uti affectata hac similitu e , sed potius syllabis tribus, quae omnes senorte sint r

Alexan- Denique animadvertes simplicitate eonsinantium se M tantopere sumis. c. a . ura reddi quantopere earundem geminvito ct frequentia gravitatem o vocalα in Vestatem orationis, quando cursus Vusdem sustinendus est,auget. QVa- aute jux- re maxima scriptoris diligentia in eo Versatur, quo cons nantesta invice ita committat ut nec earum copia exasperet nec inopia nimis mponenda molliat periodum, cum ex cro. vocalibus continuatis existat eiu non cune. modi Dissiligoo by Corale

216쪽

' Agura m monica. Cap. V mod Nuitas, quam Oratores vocant hiatum ct soatum. At ex utriusqVe temperatura 'resiuitat harmonia aeque gravis ac suavis. Mollis & enervata nimium esset oratio, si ita loquereris:

Mea ea opinio, oculei ingenti acie, heroa munificentia, adea militia,eum .eminem eximie evehi.

e Dissicilis autem dc aspera foret haec: sic tuimus M. disi Dynastas strenuis tropais versutis asibus endidis donis excepi ras μα essepraetervectos. Ex qVibus priorem audis balbutientem , posteriorem barbarizatitemi in illa enim vocales consenantibus, in hac consbnantes vocalibus praeponderant. inod si vero aequa lance vocales cum conssinantibus dispenses ita, ut una vocalis ab una con ita clare pulseturr aliter fieri non potest, quin periodus tua instar placidi fluminis sine allisione dc strvi Pitu in hunc .modum decurrat: Ba staejudico, militari fama , vigil sagacitate , munisca liberaliaraue , seper humanae cacumina felicitatis animos evolare.

inod si maiori gravitate eandem vis ingredi, sicuti reipsa Seri non potest, ut hoc tractu diu continuetur oratio, neque semper misi stati argumentorum convenit: plumbum calceis infum des ,4d est, conssinantes plures adjicies in hunc munduriLr

e Nos Da constituimus , praeclara triumphorumgloria, versuta sagacitare mentis, ac liberali munerum stlendore ad urbanara m fastigia digni- -- - e convolare.

Hinc nec aliunde proficiscitur contraria ortho phia script Tum aere Varorum, quorum alii consbnantes geminant, alii sin, plices reti enti Ariosius enim aliique ejusdem Muta dulcem fluidumque stilum consectantes, consbnantes geminatas tanqVam si mres orationis fugiunt , scribentes vestare, avenireabando res avis oramemorare, ramaricams, risermare , apres, ἐmprovis, imagine, talo α& mille alia. Contra hodierni Academici, qui majestatem dc nergiam suavitati praeserunt, scribere malunt, invenire abbod mares omisare, rammemorare rammarieas rifrmare appresso imi

vusso, i sine lasera. inod si te, ut Herculem Prodici hoc hivuum , suspensum & perplexum teneat: tutissimum puto fi scrib cum calamus aut typographorum licentia non repugnet, ut linsis Italicae lingua: m trem ducem sequaris, id est latinae lingvae E conis

217쪽

σι Caus formalis argutia um, consuetudinem , quae unius modi est& per tot secula simino ingenio omnem literulam, omnes accentus eXamin it, eademqVepintestate orbi terrarum leges tulit & faciendi dc dicendi: Haec igitur sicut secundum leges compositionis conssinantes geminat, in vocibus appello, or advenio: sic Italice scribendum esse docet aneia

Dre 9 auuenire. E contrario, cum latine dicatur rememoro, res modi apud , improvisus, imago talis, etiam hae voces in Italicam lingvam transferri debent cum simplicibus consbnantibus. Ubi auteni Latina lingua viam praeire non potest, ut in vocibus abandonare avi re, aliisove innnitis e Gallia mutuo sumtis: in arbitrio tuo erit ,utrum velis sequi Galliam quae consisnantes non geminatim p tius in modum latinorum secundum compositorum rationem dicere abbandonare ct auulsare atque adeo Italiam donare literis his

geminatis B. V. Quod si vox adeo singularis esset, ut nulli DP mologiae Latinae aut graecae obsequeretur , sicuti multae ex baruharis spoliis Gothorum & Longabardorum relictae; aut si inter ip-sbs Italos scriptores usius esset adeo varius dc incertus, ut plane tui arbitrii sit, quid sequi velis: poteris indifferenter nunc hae nunc

illa ratione uti, prout tibi commodum videbitur, seu exasperare velis orationem, seu mitigarer quomodo dc viva voce, clum aut narramus familiariter, aut cum energia qVadam eXaggeramus, Voces easdem nunc minori nunc majori impetu exprimimus. Sic notat Valetius Probus magnum Virgilium, prout auris suadcbat,

aut numerosa compositio requirCbat, nunc urbes nunc urbis in quarto casu plurali, nunc tres nunc tris, modo turrem modo rum

xim dixisse. Vnde concludit celebris hic Grammaticus: non essequendas finit senes Grammaticas praerancidas sed consulcaedas aureri Illud plane constat, si populus literatus veterem abusum rationi latinae repugnantem torrentis instar se' aeretur, ut fit in voce Itala aequa cui litera C. magnum pondus adiicit, praeter latinam Originem, de

in Vocibus Gaminare, comento, comune, amatica, qVas gemina comssinante latina lex scribi jubet: doctrinam quidem tibi retinendam, sed vulgari consuetudini in usu ipsis concedendum esset ut ex tuo arbitrio judices, ex alieno scribas. Restat ut de GRAND laus verbis disseramus. Et certe docebit te auiaris Iam , lonantiora esse verba grandia quam minuta, quoniam syli hae Disiligod by Coosl

218쪽

Rigura Nammonis . Cf. IV. hae longius protractae tympanum auditus fortius percutiunt. Multo itaque melius Ibnat PORTENTUM trium syllabarum , quam MONSTRUM duarum: utut res significata sit eadem. Et MONUMENTUM quatuor quam SEPULCHRUM trium syllabarum,su γ .

PALUDAMEN PUM quinq; quam INDUMENTUM quatuor sylla-

sti dissicilci voces, non amplius sesquiped ales sed quadrupedales dici possunt. Hinc etiam melius resonant Voces numeri pluralis cymm ι ἡ singiuaris. 7'. Unde Poetae proportu dicuntporim in Achivos. ininvoces etiam vilis limae beneficio numeri pluralis admirabiles vivon tur. ut illae Horatii, quibus tam luperbe incipit, ut in nihilum de sinat: γ

. Mendici, Mima, BALATRONES: hoe

Marsum ac silicitum est Cantoris morte Ti- ζ

- velint filat voces auri quidem videntur nomina heroica, gnificaremen tes nullius pretii significant. portumsPraeterea sonantiores sunt Superlativi ut optimus , MMximus 3 dicunt immunificentis in, quana boniu , magnus, munislam. Sicut igitur dimi- mopor nutivae voces sententiam elevant & ridiculam videri saciunt, unde iis in Aria 730 Autor noster in Aristophane ridet aurulum, vesticula, morbulusi ebisos. S: Augustus in Maecenato suor Manula, lasciuuia, tenetalia, itia su perlativae voces sententiam augent & multiplicant: utut ex impe o Rhet. e. sectioribus vocalibus puta I. in I. constent, ut in hoc membro pG tariodi Tullianae in exemplum a nobis pi opositae: Fortunatissimam pul- Bis unia cherrimams urbem. Eadem si non majori Vi pollent sisy in cogitabunduι,palabundus , lac mabundus, ominos- ,luctuoseu pla- --α. Z a

219쪽

Causi formabo argutiarum iἐκ φαvituperanor, palpones, balatronu, de quibus alibi in derivatis. Inde ora Us prime classis interdum aures Grammaticorum jusm i audacibus verbis laedere non verentur , ut Laberius qui

dixit mulierem a-rabundinoe peregrinia undam. Et Cato homἰnem disjunosum ct confiuosum spreverunt latratum Grammaticorunia, dummodo audirent acclamationes populi. ast Magis adhuc tumultuantur verba Co ista, quibus secundurno O .) autorem nostrum inflaturoratio. Ut Laberius . ct reciprocicornes dc NaeviuS Memnonem nocticolorem , quoniam nul, G-.a ger erat , imitatus Alcidamantem, qui mare voc ivitnocti orenis

Aa AL. Plautus inducens militem terribilem, vocat eum d ---. BOMBO MACHIDEM , quasi qui muros Elo nomine deiiceret. MM.6.13 ' modestiora eoque laudabiliora composita simi, quae nomen aut ver poetis a. aliqva particula augent, Cum sis nantius sit eo robavis quam pia.Gὰρ probavis r pracia μ qVam clar- , , qVam tumesere, O quamosmia amplissimam pro amplusimam. Sed de compositis agendi alius eritio .cus magis proprius. Porro gravius Enant verba iacentia dc producta, ut Imperandiri quam saltantia, ut imperium , utut illa nec syllabarum numero, nee tisnificatione praestent. Quare Ennio latinae lingvae proavo tam j unus est visus saltans ille accusativus hominem , ut quo fieret 'si avior,barbare dicere maluerit , miserum mandebar hinnonem. In quo longa penultima longius auribus inibnat, quae ut diximus duo tempora continet. Denique verba passiva orationem reddunt magis s noraniram activa. Sic hoc membrumr prata foecunda amnis peremnis recreaι, multo fit pulchrius sic exprestum e Pratorum facundi a

Concludo igitur tanto minus senoram esse periodum, ranishrevioribus vocibus constat. Harmoniam enim non recipit brevitas , ut intelligis in hoc versu Enniano:

Si iaci , si mox, si nox , jam datast frum

Et contra unum adjectivum quatuor vel quinque circiter syllabaritim dummodo λnorum sit, sufficit versui animando etiam exsucco, ut ex rubo, quod aiunt, fiat malum aureum. En pulcherrimum versum , quem Persius pro exemplo orationis inflatae affert

220쪽

Torva MIMALLONEIS in plerunt cornua bombis.

Ethunc Claudiani:

Et multo magis si verbum sit proHinum, ut in tribus pulcherrimis ovidit versibus:

Da PHARETR A fertur satiata Diana Vasta GIGANTEO aculantem saxa lacerto, Inter AVERNALES haud ignoti sima um-

. - phas. Quem Claudianus una syllaba superavit:

D PHLEGETHONTEAE requirunt mum

mura ripae.

Quod si omnes voces erunt grandes , maximus quoque sit Enus t tius versiis necesse est, ut Statius galeatus magis quam laureatus poeta, ut arma magni Achillis pari stilo canoret, quatuor verbis 3 vi atali i poema incipit , dc versium absiavit.

Magnanimum AEacidem, formidatami To

nanti

Progeniem : patrio vetitam succedere caelo.

Idem de prosa dico unde versatissimus ille in arte Oratoria, qui enordium humiliter inchoari vult , ut paulatim crescat animosque cupet oratior parvis vocibus& vocalibus exiguis utitur ut furtim Si viden is me Ingenii diere M. Siquis en udicta, νια Rabirium. Atque sic siepius. Ast ubi arma ostendenda sitnt , idem fistulam aucere di tubam inflare satis doctus eri Rempublicam - irisci vitam omnium vesti . ' Ut tandem concludamus, quae rotunditatem periodi conficuant, si in una periodo perspicitur pulchra PROPORTIO in quam setitate, numerosa DIMENSlo pedum, PULCHRITUDO verborum, NOBILITAS rerum signincatarum, S ONO R IT AS yocali-Za um

SEARCH

MENU NAVIGATION