장음표시 사용
301쪽
De riguris Ingeniosis. cap. VI. cunt, ut populo risum excutiant: veluti SERENONE pro serena,stisICATIONE & TAVERNATIONE pro Musica, ct cibum emirere in plantare in capite. J CORNACCHIONI id est rari
Ratio, quam a Plauto acceperunt in Voce tui inrcinari, pro raptim a
cibumcapere. Sed Laberius in mimis Latinis, alioqui latinissimus de elegantissimus aurei seculi scriptor ipsis praeivit: LIBIDINITATE LUCULENTI PATE evius alienum APPETONES pro coroneide ACCIPITRARE pro fixis oculis instar accipitris currere& MANLIATUS est pro furat m. Qua voce Augustus postea procuratores de dispentatores suos irridere solitus eu. Eiusmodi derivato idem autor arrogantiam pauperis seperbi fregit. Cum enim. dicturus videretur: Homo frugies, arisdrisi Mictum est patrimonium retines alia voce derivata sententiam seriam in tacetam Ironiam convertit, dicens: Homo frugi α, -drisi reti m est miserimonium retiisti. Ubi vides istud MISERIMONIUM licenter derivatum esse amiseria, sicut PATRIMONIUM consuetudine probantea Patre. Altera de causa ob dignitatem nimirum interdum in gravissimis orationibus non sine plausi, talia nobis vindicare possumus, ut 'de nominibus illustribus accepisti, triplici tamen cautione adhibita, primum analogia aut similitudine cum aliis vocibus derivatis: deinde sono qui auribus blanditur: S denique emphasi quadam significatiaonis. Sic magnus ille morum dc Latinae lingvae Censbr Porcius Cato Imperator de Orator aeque animosius, in orationibus suis per intervalla, non secus ac catapulta displosiones, resic nare faciebat Giusmodi peregrina derivata: duritudinem, dulcitudinem disciplino sum ct consiliosum, quae verba obdormiscere non patiebantur audit res , quorum adhuc memoria in imicis conservatur. Idem de in scriptionibus antiqvis utut seriis dico,veluti in illa JuliaeFuscinae: OMSuARIUM SIBI FECIT Derivatum ab οι ossis, sicut MORTUARLUM a mors mortis, hoc feretrum sisnificat, in quo mortuus collo-catur, istud urnam, in quo ossa colligebantur. Similiter in inscruptione 4Fontei sepultura vocatur RE IETORIUMa--ddin illa Cai Cicurini EDITAVIT ANNIS XVI. id est aditu-fui . Sicut in Plauto PERPETUAVIT id est perpetuus fuit. In quibus e
emplis tres cautiones praedictas Observare licet sonum,significationem. dc similitudinem . . Suoce Disitirco by Corale
302쪽
, Succedunt verba MUTATAM pote quae ab 99.) autoren vis o inter modos figuratos δἴ elegantes numerantur. Hodie tamen Poet. c.at. scriptoribus licentia haec pene ademta est, cum rigidi cenBres qVam- IIIon mia vis immutationem a Grammatica abeuntem vitio potius qVam Om is assenamento ducant. Sed ut paucis absislvam, tribus modis graecis dc Ahior . latinis haec elegantia ratio in usu fuit: detrahendo , arficiendo mutam conferreri aliquid in propriis S communibus verbis. partem ad Detrahendo formabant in nutriero plurali Vocciduum,'trium dimonis
virum,sestertium, nummum, divumDeum, pro duorum triumvirorum, ρ rstieu
sestertiorum o c. Neque tamen dixissent armum pro armorum. PONro hujus generis siunt nosse, dicasse, pro nOVisse,judi Visse, limi adsutoa
D ct ala pro maxilla de axilla, de famul O facul pro famulus dc faci--ὸ elis-le ob quam vocem Ennius hetisius est a recentioribus. Δὰdum
Haud facul mulierem intentes bonam. prsi ctio
Adjicientes dixerunt thbtic trabes numero singulari elis lancirier, Induperator, descendideram ct ebriacus pro ebrius. ct nomia Mutando: volim, vortere, optumiu , pessumtu, purrhiu pro Pὶ rhus, meridies pro medidies. mutati
. Nec sbium literie in voce, sed Voces in membro mutantur ma- ωασα loris elegantiae ct suavitatis causa transpositae, ut Cicero: Omadrem, si os per gradus, hac in divisione, propositis bonorum*diu , quae dicendi rationes figuratae sunt, quoniam a plebeia peregrinam orationam distin3vunt, magisque conspicuam reddunt. tInde cim. boo. D. autor noster ridet ineptias Ariphradis, qui poetas reprehendebat Poet.e.at. scribontes domibus ab pro ab domibin est Achiare de pro de Achitur pro siti ignorans inquit iderni luod hac omnia dum troprium vitant, plebeiam interim dictionem essetiunt. Et si attente Ciceronis stilum consideras, numerosam illam suavitatem pendere cernes a transpositionibus, quae adjectivum a substantivo, particulas a relatis sitis, no- men a verbo hoc in finem rejicientes dividunt. Et ex Italis nostris eo Ravior est Boccacius quo melius intellexit de imitatus cit trajectiones Ciceronianas. Antiquas vero casque celebres inscriptiones legens reperies multas ejusmodi baibalis is figuratis adspersas esse, postea quam
Vocum communium, in aulis maxime novitatem amantibus, taed ἀ re
303쪽
Σ . Tluris Ingenis d. Cap. VI. re coeperat. Reperies augmentum in quadam inscriptione quae Imlio Caesari tribuitur INTRORUSLIS-introsin. Mutilam vocem in alia nempe MUNICIBUS pro municipibus mutationem in illa Putalii Senii: MENESTRATOR pro misi'ator. Et in alia INFER- NO PLOTONI ET CARAE UXORI dc alia sexcenta. Quorum barbarismi studio adhibiti orationem interdum venerabilem dc per Jot. Ar. grinam reddunt. Porro,ut Ioi. autornoster docet, eiusmoὶ im-3. Rehet c. mutationibus fiunt alliterationes ingenios e. .lis fuit ista graeci M. quod Theodori, qui cum Nicone Citharoedo disputans ili se dicere sim vero πο- lans in i. e. conturbat te dixit ρα fiunt id est Threicia demin m tranatives argute ipsi servilem originem exprobrans. Argutissimus EF πη- in hoc geneiae fuit Martialis, qui in vanum quendam hominem, cuitioneΝ - nomen erat Cinnamus, qui tamcn Cinna dici maluit, tanquam giuu facit nus a Cinna quater Consule dc quinta vice tyranno duceret, sic vam di- lusit rCinnam, Cinnaamrejubes vocari Non est hic rogo, Cinna, barbari ψ si FURIUS ante dictus esses, FURisa ratione dicereris. .
γ' licentia inscriptiones facetae risias gratia confiste scrLhuntur, velut epitaphium muta, ubi loco formulae usitatae: DIS M,
NIBIIS SACRUM legitur DIS PEDIBUS SAXUM. At de his fia
Nunc ad VERBA COMPOSITA venimus, in quibus figm est
multo inseniosior quam in prioribus, quoniana in his Recunditas imgenii insitiones admirabiles parit earum rerum, rae naturata tibi repugnant. Praeterea stiniquore illa magis inora, cum, ut 0οa. Ar. alibi docui stillam vehementer instente tubam veluti heroicae eis Polt.c. an qVentiae canant. HinC est, qVod ioa. autornoster obim avit, ut Composia metaphorae iambis, exoticae voces hexametris Sc compositae dith ta nomia rambis audacissimo dc maxime inflato carminum generi potissimum
mum Dia Non modum bis adrant, in heroicis unguarmis varietavambi si translatisnmdith λ Et 3. n. c. a. Composita diciis disjrambicis es erutilis, infinienim sunt.
304쪽
Non uixa autem est facies harum vocum. QVaedam enim conflantur ex duobus lubstantivis separatim aliquid significantibus, ut: hircocerum, mrris iura, parriculium, V gra , a id est pedis captura. Quaedam ex si1bstantivo dc verbo ut belli erare, aericrepare: aut eum a lessivo ut elacu signifer , Alci eia viger, ager fuctifer, mons ignivomu , homo parricida, ct foedifretus , fulmen trisulcum. Uujssi Sauricapripiata Laberius arietα -icutti Naevius Testindo tardigrada, terrigena , domiporta , ct Asemnon nocticolor. Et Plautus: muliercula , dioboiam Obarisin , quomodo Virgilius maria velivola, dc Andronicus cammodoris os de Ennius Cethegu. Ivaviloquin & CL cero versutissum ct magnilo γω. Quae adgessiva in verba nomina 6 adverbia commutari possunt, ut Damiugum , fiam cruentia ,s
viloquenter , Ericrepare , mricrep- , aericrepanter , cst .ericrepantia.
Quin tanta est humani intellectus fertilitas, ut ejusmodi propaginum tos. tres aut qVatuor eleganter possit sibi invicem inoculare, velut ά Pindaro Mercurius vocatur quod Poe μῶν. latine diceretur aureagestiuorvirga ct αναξιφόρμιγχεs υμνοι hoc est Tripis
hymnk in cithara regnistre dc familiam Xenophontis idem vocat ικην h. e. ter Olympico in certamine victricem. Ubi vides νη-
latinam linguam similibus inserendis multo steriliorem esse, quam graecam, Δ Italicam adhuc magis quam latinam, ob verborum lom situdinem dc connectendi difficultatem. At si ventiora & modestiora sunt composita, ubi verbum aut
nomen aliqua particula orationis augetur, utabdicare, adriditare, circumscribere, circumvolitura es de nere, deoscere, deminueres emacu lare, emergere, exprobrare, infatigabilis , inamom, i Liberalis , peramba lare, proscribere,procumbere, reprobare, rescindere succ-bere, secet
rectalia. Eius generis est compositum a Cicerone laudatum E PECTORARE ex animo sipientiam dc apud Plautum Bassionem Ex BALLISTABO leptae , verbum ductium a balistis bellicis. Unde etiam Boccaciust baliaestrato dialia fortuna. Atq; haec composita,ut audistis, mirifice implent dc attollunt Imscriptiones,vesuti in illa Constantini:ObAΜpLiEi TAM toto orbe L .ruBLICAM factis consultibi. Et in ista Septimii Severit Obro ML RESTITlnAM imperium populi Romani PROPAGATUM dcinis
305쪽
ασε De Tiguris αερ. VLalsis ob INFATIGABILEM pietauem, redita naarvamum Facida PROSILIENTIU U. Et saepe iacetis inseriptionibus salem adspergunt. Qualis est haec cujusdam Romani in tumulum jumenti , cui
DIIS BELLUARUM . MARTINO PATRIA ILLΥRICO EPHIPPIGERO, AC CLITELLIPERO, DORSIGERO, AC CLUNIGERO.
Et Martialis in vocis compositione argutias in clientem avarem dc
Sed nil Patrono porrigit : hae CHIR AGRA
. . est i Innuens non manibus minus quam pedi s constrictum esse. risibi riserus eum , vi ex medico oculorum, quem composita Voce graeci hiatmicum Vocant, factus erat gladiator rem iidem Hoptimacha- dicunt , scripsit r
omachus nunc es , fueras Ophthalmicis
Fecisi mediciti quod facis Hoplomachus.
Acerbe exprobrans hominum interficiendorum non minus peritum fuisse medicum, amnunc sit gladiato zi, r. υ Sed in seriis inscriptionibus tibi cavore debes a Grammatico rum censura , qui eiusmodi composita graviter Iblent reprehendere. Sic probam illi quidem compositionem habent in uribulu ct Co barim, non item in Coneliis , utut analogiae ratio eadem sit. Similia ter parriciaia fierenti usu comprobatur , magricida raro statricia nunquam, multo minus seror a utudCicero veluti proverbialium eo usus sit. Et in universum quaedam compositas anativa videntur poctica1 Diqitigos by GOrale
306쪽
De Tiguris Ingenis d. mp. VI. poetiaea, quaedam ob irequentiam. Unde uia vocabula Gorgiae rPer ι- OHM homusin & Alcidamantis ista faciis inicolor σ-ου. ab cro Autore nostro inter stis 'ra Llutae orationis referuntur, quae in poesi ut gemmae splendescerent. Sed, quod depe- :regrinis vocibus monui, poetarum propria in prosis oratione saltem figurata esse possunt. Restat ut de verbis FICTIS ios. dc prorsus ab ingenio nostro sectis dicamus, quae adeo magis peregrina sunt quam composita, utut minus barbara. In hoc genere primum pono, quae nihil cant & risus gratia conficta sint, veluti istinc quae coquus Plautunus excogitat, ut lurconem illum Ballionem irrideret, cibos quos. dam nominans, quos nemo qVi Vam gustaverat, imo ne Qmniaverat quidem; .
' ptam eb CICILE RUM quando in pa- est, udatina scindidi,
Aut POLINDRUM, aut ME ACIDEM aut sane RAPTIDEM Ea ipsa sese patina fervefaciunt ilhccx- me ad Neptuni pecudes condimenta sunt.
Merrestres pecudes CICIMANDRO condio :Aut HAPPALOPSIDE aut CATARAE
Cui Ballio se derideri sentiens respondit:
Diis omnes perdant cum condimentis tuis Cum tuis istis omnibuου mendaciis.
307쪽
aer De Flauris In euisse. cap. VI.hus, in conventum iis ossissimariim mulierum tauro vehi lic loqui. tur, mi veri te vivi la Dan A BARBANICHI I la Rei de B
SCHI: ia Mettioideli Sol mor ia Imperatrue di OBSEC: MCIMA CONFERA H FNIERA: ia SEMISTANTE H BERGRL ME, OD SCALPEDRA AI sta Gio tunc In quibus verbis etsi aliquid simile vocibus communibus auditur: significationes t men sunt fissie novae, in qua novitate consistit figura-argutia. Alia ratio est verborum μα-- quae imitatione fiunt , quales initio subre vocos suum imitantes , quomodo ingratus ille gentium . Septentrionalium, quae Grinciam invaserant, senus V in V r nometia peperit ramariam , quod Latini barbarismus dicunt, quo extraneus S impurus sermo notatur. Sic a primis infantilam vocibus va natus est Romanis infinitum Deus dictus est Vaticanus. Similis imitatio vocum, quae animalibus propriae sunt peperit nomiana: h Din, ululatas, boatus, mugisus, ut ratus. Et ista Ovidiit
Sic Itali nostri nusmodi imitationibus exprimunt Gallinae coechia,
telis miagoiar, caniis liniare, apum ou er, vesparum ruDi S inge-itiosus Danto nova Voce CRICCA repraesentavit shnum glaciei quae rumpitur, atque inde rythmum fecit a TABERNICCA. Et quis vetaret easdem voces in latinum transleimmi, latius, λι-HIus, rum
pari licentia nova derivata fabricari possunt. d si mi AEnnio permissum fuit Enum tubae vocare TARATANTARAdc hodierunis ibrmare nomina sithstantiva SCLopus , BOMBARDA r cur non a deremus & verba facere GRATANTARE, SCLOPARE, BOMEARDARE: Ulut Grammaticorum auribus honὶ -um viderentur dispi siones. Quod de μνi imitarisne diruim est , extendi potest ad imisini nem actionaram ct motus , aut ad quamcunque aliam Caregoriam, ut a strusa de peregrina vocabula inde extrahas. Sicut enim a prehendendi & manibus aliquid arripiendi actione Laberius formavit verobum MAMuΑRi quod est furimi sic iuroc praedo ab Italis vocaturis MANESCO. Eadem ratione a motu pedum Cato iecit verbum PE
308쪽
De Figuris Ingeniosis. ωρ. VI. a DARE , quod est progredies Lucilius RaepEDARE , ouod est regrediun. deporro est nomen PinATus pro itinere dc adverbium PEDETENTIM. A celeri motu , quem hume elurientium comedendo laciuut , na tum est verbum Plautinum TulluCCmARI. Et GRAECARl nimium vini graeci bibere. A relatio nibus dixit Plautus PATRlMARE &T rentius PATRlZARE r a situ GENiCuLATiM, DEHRov-suM , S sic
Αt hae imitationes, quando a genere ad genus aut ex diversistat oriis ducuntur, fient verba nova satis lepida dc ingenio s. Maecenas eques a columbarum osculis phrasin novam ad homines transtulit , LANUs C uin Rr. Et Varro ab insana dc ridicula satitatume Sacerdotum Cybelas , .qvi GALLI dicebantur, transtulit verobum GALLAM pro in ira. Sicut eadem significatione Virgilius aBaccionalibus sumis verbum BACCHARi. Similiter verbum Ε ORARE in arte factis numerat Cicero , dc verbum Α lRTRA Laberius excogitavit, ut cutitim velocem accipitri similem exprimeret. Et I i a Categoria petierunt vocem TORRE Gi R dc GIGANTE IAM , quibus enormem corporis humani aut plantae magnitudinem norant. Et ex Categoria Η Allios verbum MIMEGGIA pro lascivire, dc Bur Essi a quod ingeniis stolidis di insulsis tribuitur. At eiusmodi translatae imitationes gratiam a cipiunt a nobiliori figura, quae est metaphora proportionis, videt
Cce tandem qVasi per gradus ad summum sistigium miniti sumus Hirearum ingeniosamm, ad cppas reliqVae com paratae evilescunt. Est cnim METAPHORA ingeni susimus staculi simus maxime peregrinus ct a malitis , LM tissimvi ct uti iis m,facundissimus Nacundisv mus men-
309쪽
De Metaphora. Cap. VII. tis humanae scutus. Ingeniosissimus quidem, quoniam ut diximus positum est in remotis & separatis propositorum obiectorum noti nibus compariundis &connectendis: istud prorsus est ossicium mo. taphora nec ullius alterius figurae. Haec enim mentem non minusqVam Verba a genere ad genus traducens, notionem aliram ait rius plane diversae beneficio exprimit & in rebus dissimilibus simili re, . Ar. tudinem reperit. Unde inferet IC . autor noster metaphoras e Poet.h ai. cogitare perspicacis esse de versatilis ingenii. Atque adeo hinc ap- In musto paret, eam qVOqVe prae reliquis fi ris acutiorem esse proptcrea quodd resis coeterie grammatica veluti ratione formantur, dc in superficie mperi uere rationis haerent: haec Vero acuta animadversione detegit &pen iuenis trat abstrusiores notiones, ut eas copulet dc conjungat, sic cum istae . at' δε- sistentias verbis Gornent, haec Verba ipse sententiis convcstit.,riis, Hinc eadem prae reliquis omnibus est maxime peregrina ob limnuod L geniolaeta illius rerum diversarum conjunctionis novitatem, , disium in sine qVa ingenium gloriam , translatio virtutcm nullam h philos- het. Unde autornoster admonet iam esse metaphoram Palmathia simia per nos ipsi parere, non aliunde tanquam partum suppositum 'rou eLy. debeamus. Unde nascitur Io'. admiratis, qua auditoris animus bos. Ar. nDVitate captus S acumen ingenii repraesentantis oc inexspecta-;. Rhet. e. tam imaginem repraesentati considerat. egri- Quod si haec est adeo admirabilis, non minus d 'gr , -m ast ta sit necesse est, cum admiratio detestationem pariat, ut in subiferi trans- tis theatri inversionibus dc nunquam visis spectaculis ipsi experimur. iis, Quod si voluptas qVam figurae excitant ut ni. autor noster doc a cupiditate proticiscitur mentis humanae, quae res n6vas sine labore dc multas parvo tempore addiscere gestit: certe prae aliis figuris jucundior erit metaphora, quae mentem nostram puncto temporis Da. ab uno ad alliud ri Masfert, ct in una voce non unam rem exhibet dc repraesentat.1 Nam si dicis: orata AMOENAnu
maxime navissima βnt. admirati Ibid. ι insutis autem id maxime facit. Nam eum senectutem is stipulam dixit , di iplinam per sene tium cognitionemi fecit , g
310쪽
- . De Metaphora. op. VII. arihil aliud mihi obbicitur, nisi pratorum viriditas. At cum dicis RIDENT: cssicis ut videar mihi videre terram ut hominem vivum, cujus vultus sit pratum S ri amoenitas. Sic in una Vocula apparent omnes hae notiones diveribrum generum et teme, prauum ammmi , homo ,--- , risis, laritia. Et vicissim celeri trajectu obse Vas in fecie humana notiones pratorum, quaeque inter haec intercedat
similitudo Ic proportio a me alibi ostensa. Et in hoc positum est illud cito ct facile discere, a quo nascitur oblectatio, cum mem amditoris in una voce theatrum qx oddain rei um admirabiliuin se aspicere sentit. inam vero auditoribus iucunda, tam oratoribus commoda est Metaphora. Haec enim inopiae sermonis saepius prospicit S clafi- 100 Ariciente voce propria, succurrit translatio. Sic propriis Verbis vitα s. Rhet.In gemn int, oesia lucem sta gis dicere non possumus. Unde elegan- epithetister Ckero metaphoras vestibus comparat, quae necessivitis Isaia afectio inventae ornatui roqve dc splendori serviunt. Sed praeter haec, nessent quod Rhetorica instrumentum habet accommodatius ad laudan- tamam
dos Mufaceto rises relaxa ses ' Mupo fonte Simonides duas pi quam ac uarias Metaphoras Musit,eandemetem altera quidem reprehem meliore ut ditinera praedicavit. Cum enim ab eo peteretur, uti iudaret m. SimonDias in ludit Olympiis victrices, neque praemium ullum acciperet , idvis, inquiti νμι dicam in honorem FIL IARUAM ASINAE i At ιι . Arimniis oblata mercede rogatus heroicum ilhad cecinit: s sivere A ibid. m. UM VENTIPEDUM FILLE. it . Sic curn sub eodem g las iam nere Mndoraa, Gomine' argentum dc sputum , nives Alpium ma- velis a , Difict vocat Potita Italus TENERUM ARGENTUM,at Potita L melior tinus ridicule SPITUM BOREAE. sc cum Avae oratio ex imbus propriis adeo facunda reperiri p*- vitupermis, quaeingitva pi in Q hisibis carentia, quae res sensus exper- res a pej t ad sensum adduceret , dc a visu remotas oculis subjiceret, nisi ribus, Wametaphorae auxilio uteremur Z Vesuti cum dicimus hie moribus est in eodem
--s PE RV VATO , consilia fovet PRAECIPITIA, quae propri- sunt, da is vocibus aeqvὁUnificantibus nullo modo dici postunt. cenda. O Vare Astra oricas voces cum aliis quibus dictum transutis est, HL