장음표시 사용
231쪽
ao8 QUAEST. CLXV. ART. II.,, denter, vel astute suadendum . Neque etiam seris,, pens verborum sonos intelligebat , qui ex illo fie-
bant ad mulierem . neque enim conversa credeu- ,, da est anima eius in naturam rationalem: quandoquidem nec ipsi homines, quorum rationalis na- tura est, cum daemon in eis loquitur , sciunt quid ,, loquamur . Sic ergo locutus est serpens homini , ,, sicut asina, in qua sedebat Balaam, locuta est ho-
,, mini; nisi quod illud fuit opus diabolicum , hoe
M angelicum. c quae sequuntur , habentur e. 36. ci ,, med. :Unde terpens non est interrogatus , cur ,, hoc fecerit οῦ quia non in sua natura ipse hoc fe- , , cerat , sed diabolus in illo , qui iam ex peccato,, suo igni destinatus suerat sempiterno . Quod au- tem serpenti dicitur , ad cum qui per serpentem M operatus est , refertur . Et, sicut νυ tim Auguβ. ,, dicit in lib. a. super Gen. contra Manichaeos, cap. M II. . 18. to. i. oe hab. in glasses. nunc qui-M dem eius poena, scilicra diaboli, dicitur qua nobis,, cavendus est, non ea quae ultimo iudicio re erva- , , tur. Per hoc enim quod ei dieitur, Maledictus es,, inter omnia animantia , Κ bestias terrae , pecora, , illi praeponuntur , non in potestate , sed in con- ,, servatione naturae suae, quia pecora non amiserunt se beatitudinem aliquam coelestem , quam nunquam, , habuerunt; sed tu sua natura, quam acceperunt, ,, Peragunt vitam . Dicitur etiam ei : Pectore , &M Ventre repes, secundum aliam literam : c 7o. In-
, , tem. J Ubi nomine pectoris significatur iuperbia ς,, quia ibi dominatur impetus aut madi : nomine auis,, tem ventris significatur carnale desiderium i quia ,, haec pars mollior sentitur in corpore: His autem se rebus serpit ad eos, quos vult decipere. 9uod au-M tem dieituν , Terram comedes cunctis diebus vi- M tae tuae, duobus modis intelligi potest Vel ad te se pertinebunt, quos terrena cupiditate deceperis, iis D dest peccatores , qui terrae nomine siqnificantur :,, Vel certe tertium genus tentationis his verbis fi- ,, guratur , quod est curiositas : terram enim quis, manducat, prosunda, & tenebrosa penetrat . Peν,, hoc autem ρωod inimicitiae ponuntur inter ipsum, ,, & mulierem , ostenditur nos non posse a diabolo M tentari , nisi per illam animalem partem , quae
se quasi mulieris imaginem in homine gerit, sive o- itendit. Semen autem diaboli est perversa sugge- ,, stio , semen mulieris fructus boni operis , quoa, , perversae suggestioni resistit. Et ideo observat ser. M pens plantam mulieris , ut si quando in illicitat, labitur , 'delectatio illam capiat a di illa observat
232쪽
QUAEST. CLXVI. ART. I. xost ,, caput eius , ut eum in ipso initio malae suasionis, , excludat . .
EX art. habes primo : quomodo per rationem mstendas, merito esse a Scripturis , & Augustino insinuatum quod modus , R ordo primae tentationis fuit conveniens. A D. August. quidem , ut extenditur cum discursu in arg. contν. A Scripturis vero per hoc, quod introducentes hanc primam tentationem faciunt in ipso ingressu mentionem de sapientia, Mastutia tentatoris , dicendo ly semens erat callidior cunctis animantibus, vel c secundum aliam transi ationen ly ferpens erat prudenti gimus omnium be-IIiarum . Sapientis enim prudentis , sive astuti est ordinare media ad suum finem convenientia , sive in bono , sive in malo : ut habetur ex Philosopho lib. i. metaphys per hoc ergo , quod in tentationis hujus primordio Scriptura meminit de sapientia , prudentia, seu astutia serpentis, quasi scholastice locuta dixit : Modus , & ordo primae tentationis fuit conveniens . Secundo vides : quomodo ex iis bene pensatis, applicatisque doctrina praetens Angelica viiscissim declaretur, & confirmetur.
De Studiositate, in duos articulos divisa. Postea considerandum est de Studiositate , & Curiositate sibi opposita.
Circa Studiositatem autem quaeruntur duo. Primo . Quae sit materia studiositatis. Secundo. Utrum sit pars temperantiae.
ARTICULUS I. 8- Utrum materia Studiositatis si propriaeta nitis. p. q. Icio. a. 2. ων- ω inf. q. 167. a. i. cor.
AD Primum sie proceditur . Videtur, quod materia studiositatis non sit proprie cognitio. SLudiosus enim dicitur aliquis ex eo, quod adhibet studium aliquibus rebus et Sel in qualibet materia de bet
233쪽
het homo studium adhibere , ad hoc quod recte faciat quod est faciendum. Ergo videtur , quod nousit specialis materia studiositatis cognitio. a. Praeterea. Studiositas curiositati opponitur: sed curiositas, quae a cura dicitur, potest esse etiam cirisca ornatum vestium, & circa alia huiusmodi , qua pertinent ad corpus. unde Apostol dicit ad Rom. 13. Carnis curam ne feeeritis in desederiis. Ergo studiositas non est solum circa cognitionem. 3. Praeterea. Hierem. 6. dicitur: a minore uotis ad majorem omnes a eleiae sudent: Sed avaritia nonost proprie circa cognitionem , sed magis circa pose sessionem divitiarum, ut supra dictum est . c q. a. a. a. 3 Ergo studiositas, quae a studio dicitur , non est proprie circa cognitionem. Sed Contra est , quod dicitur Proverb. 27. Studa sapientiae, fili mi , oer Mimea cor meum , ut possis νespondere exprobranti sermonem: Sed eadem itudio- stas est , quae laudatur ut virtus , S ad quam lex invitat . Ergo studiosiitas est proprie circa cogniti
Respondeo ditendum , quod studium proprie importat vehementem applicationem mentis ad aIiquid . Mens autem non applicatur ad aliquid, nisi cognoscendo illud . Unde per prius mens applicatur ad cognitionem, secundario autem applicatur ad ea, in quibus homo per cognitionem dirigitur. Et ideo studium per prius respicit cognitionem , & per posterius quaecumque alia , ad quae operanda directione cognitionis indigemus. Virtutes autem proprie sibi attribuunt illam materiam , circa quam primo N principaliter sunt ; sicut fortitudo pericula mortis , & temperantia delectationem tactus . Et ideo stidiositas proprie dicitur circa cognitionem. Ad primum ergo dicendum , quod cirea alias materias non potest aliquid recte fieri , nisi se eundum quod est praeordinatum per rationem coAn stentem . Et ideo per prius studiositas cognitionem respicit , cuicumque materiae studium adhibea
Ad secundum dicendum , quod ex affectu hominis trahitur mens eius ad intendendum his , ad quae afficitur, secundum illud Matth. 6. Ubi es the-Dυνus tuus , ibi ess γ eor tuum . Et quia circa ea, quibus caro fovetur , maxime homo afficitur , consequens est, quod eognitio hominis versetur circa ea , quibus caro fovetur et ut scilicet homo inquirat , qualiter optime possit earni suae subvenim. Et
234쪽
secundum hoc curiositas ponitur circa ea, quae ad ea Mem pertinent ratione eorum, quae pertinent ad coisgnitionem . Ad tertium dicendum , quod avaritia inhiat ad lucra conquirenda ; ad quod maxime necessaria est quaedam peritia terrenarum rerum . Et secundum Boe studium attribuitur his , quae ad avaritiam spectant .
EX art. habes primo : quomodo per rationem Ostendas , merito suisse a scripturis insinuatum , quod studiositas est proprie circa cognitionem . Ut Proveν. 27. secundum quod extenditur cum discursu ἐn argum. eo uir. Item Iudi. ai. Ingenti sudio proυ dendum es , ne una tribus deleatur . Providentia enim cognitionem dicit. Nam ratio ordinandorum iu finem proprie dicitur providentia. Est namque principalis pars prudentiae, ad quam aliae duae partes prudentiae c scilicet memoria praeteritorum , & intelligentia praesentium ) ordinantur : prout ex praueri tis memoratis, & praesentibus intellectis , coniectamus de futuris providendis . Cum ergo providentia cognitionem manifeste dicat , & studium circa providentiam c iuxta I . ai. assumendum dicatur , patet ex hoc , quod scholasticis Theologis scriptura concludendum reliquit ; quod materia studiositatis est proprie coxnit in , idest quod studiositas est proprie circa cognitionem . Secundo vides: quomodo ex lighene, &
Utrum Audiositas sit pars temperantia . AD Secundum sic proceditur. Videtur, quod studi Olitas non sit pals temperantiae. Studiosus emitti dicitur aliquis secundum studiositatem ; Sed universaliter omnis virtuosus vocatur studiosus , ut Iatet per Philos. qui frequenter sic utitur nomine stu-iosi. c hab. ter i. p. Fν-. . e. .. ω bis e. 8. ω --pties e. q. ω I i. Mago Moral. cin prim iuxta grae. Iit,so. I. Ergo studiositas est generatis virtus, & nota est pars tempe tantiae, et Praeterea. Studio iras , sicut dictum est , ar-pram ad cognitionem pertinet 2 Sed cognitio non Pertinet ad virtutes moiales , quae sunt in appetitiva animae parte , sed magis Ad inteIIectuales , MI M
235쪽
sunt in parte cognoscitiva, unde & solicitudo est actus prudentiae, ut supra habitum est. q. 07. a. q. Ergo studiositas non est pars temperantiae. 3. Praeterea. Virtus quae ponitur pals alicuius principalis virtutis, assimilatur ei quantum ad modum: Sed studiositas non assimilatur temperantiae quantum ad modum et quia temperantiae nomen sumitur en quadam refraenatione; unde magis opponitur vitio , quod est in excessu : nomen autem studiositatis sumitur e contrario ex applicatione animae ad aliquid ;unde magis videtur opponi vitio quod est in deiectu, scilicet negligentiae studendi, quam vitio quod est in excessu, stilicet curiositati. unde propter horum sim tutudinem dicit ludor. in lib. Io. ElymoI.
c ad iit. S. quod studiosus diςitur quasi studiis
ciariosus . Ergo studiositas non est pars temperantiae a
Sed Contra est , quod Auqust. dicit in i lib. de moribus Ecclesiae; e. a I. eis. Arine. to. I J Curiosi esse prohibemur, quod magnum temperantia munus G IScd curiositas prohibetur per studiositatem moderatam. Ergo studiositas est pars temperantiae. Respondeo dicendum , quod , sicut supra dictum
est,c q. 14 I. a. I. a. oe 3. 3 ad temperantiam pertinet moderari motum appetitus, ne superflue tendat in id, quod naturaliter concupiscitur. Sicut autem naturaliter homo eoncupiscit delectationes ciborum , & venereorum secundum naturam corporalem : ita secundum animam naturaliter desiderat cognoscere aliquid . Unde es Philol. dicit in princi p. Me t. quod omnes homines naturaliter scire desiderant
Moderatio autem huiust nodi appetitus pertinet ad virtutem studiositatis. Unde consequens es, quo sudiositas sit pars potentialis temperantis, scut virtus fecundaria Ei adjunEla ut pνincipali υirtute, o com prebenditur sub modeylia, ratione superius dicta . q.
Ad primum ergo dicendum , quod prudentio est completiva omnium virtutum moralium , ut dicituriri 6. Et hic. e. ult. to. b Inquantum ergo cognitio Prudentiae ad omnes virtutes pertinet, in tantum n men studiositatis, quae proprie circa cognitionem est , ad omnes virtutes derivatur. Ad secundum dicendum , quod actus cognoscitiuae virtutis impetatur a vi appetitiva , quae est motiva omnium uirium, ut supra dictum est. I. a. q. '. a. I. Et ideo circa cognitionem dupleκ bonum potest
attendi . Unum quidem quantum ad ipsum actum
236쪽
cognitionis . Et tale bonum pertinet ad virtutes in tellectuales ; ut scilicet homo circa singula aestimet verum. Aliud autem bonum est, quod pertinet adactum appetitivae virtutis ; ut scilicet homo habeat appetitum rectum applicandi vim cognoscitivam sie, vel aliter, ad h c, vel ad illud. Et hoc pertinet ad virtutem studiositatis. Unde computatur inter virtu
Ad tertium dicendum , quod , sicut Philos. dicit
in a. Ethic. c cap. tiis. tom. I. ad hoc quod homo fiat virtuosus , oportet quod servet se ab his , ad quae maxime inclinat natura . Et inde est , quod quia natura praecipue inclinat ad timendum mortis pericula , S ad sectandum delectabilia carnis , ideo laus virtutis fortitudinis praecipue conssistit in quadam firmitate persistendi contra huiusmodi pericula; & laus virtutis temperantiae in quadam refraenaistione a delecta bilibus carnis . Sed quantum ad c gnitionem est in homine contraria inclinatio : quia ux parte animae inclinatur homo ad hoc , quod cognitionem rerum desideret. N sic oportet, ut laudabiliter homo huiusmodi appetitum refraenet, ne in inmoderate rerum cognitioni intendat. Ex parte vero naturae corporalis homo inclinatur ad hoc , ut laborem inquirendi scientiam vitet . Quantum ergo ad primum, studiositas in refraenatione consistit : &fecundum hoc ponitur pars temperantiae: Sed quantum ad secundum , laus virtutis huiusmodi consistit
in quadam vehementia intentionis ad scientiam reis rum percipiendam i R ex hoc nominatur . Primum autem est essentialius huic virtuti, quam secundum . Nam appetitus cognoscendi per se respicit cognitionem , ad quam ordinatur studiositas Sed labor adis discendi est impedimentum quoddam cognitionis. unde respicitur ab hac virtute per accidens , quasi removendo prohibens.
APPENDIX. EX art. habes primo: quomodo per rationem tum directam , Haec est in corp. tum indirectam , Haec est solutio argumentorum : Ubique autem in appendicibus de tali ratione duplici intelligitur , ut alibi etiam diximus, & ostendas , di in recto sensu intelligas, merito fuisse insinuatum a scripturis , RAug. quod Radiositas est pars temperantiae . A D.
Aug. quidem et ut extenditur cum discursu in argum. coner. A scripturis vero per hoc , quod dicitur Eceles 3. Altiora te ne queseris, oe sortiora te nescνα
237쪽
sitis fueris, scilicet per studium, sed, quae praeepis ibi Deus, tua eogita semper: γ in ρIuribus sper
bus ejus ne sueris curiosus. Ex hoc enim, quod Radiositatem importatam per ly praecepit tibi Deus , illa cogita sempeν , refraenare intendunt curiositatem , dicendo ly altiora te ne quaesieris , ω fort. sene serti. IDeν. & ly ne in operibus ejus De. curiosus , aperuit scholasticis veritatem hanc , quod scilicet studiositas consistit in quadam nimiae cognitionis refraenatione, & consequenter , quod est pars temperantiae. Secundo vides, &c.
De Curiositate, in duos arti Ios divi D. Ρostea eonsiderandum est de Curiositate.
Et eirca boe quaeruntiar sio. Primo . Utrum vitium curiositatis possit esse incognitione intellectiva, Secundo. Utrum sit in cognitione sensitiva.
Utrum circa cognitionem intellectiυam posse esse eurioselas .
AD Primum sic proceditur . Videtur , quod circa
cognitionem intellectivam non possit esse cuis xiositas. Quia secundum Philos in a. Ethicor. c e. 6. a med. to. s. in his quae secundum se sunt bo-Na , Vel mala , non possunt accipi medium , & extrema ' Sed cognitio intellectiva secundum se est bona. in hoc enim perfectio hominis videtur consissere , ut intellectus eius de potentia reducatur in actum ς quod fit per cognitionem veritatis. dicit etiam Dionys. 4. cap. de div. non . par. 4. Iect. 22. quod bonum animae humana es seeundiam rationem esse, cuius persectio in cognitione veritatis consistit. Ergo circa cognitionem intellectivam non potest esse vitium curiositatis. 2. Praeterea . Illud , per quod homo assimilatur Deo , & quod a Deo consequitur , non potest esse malum t Sed quaecumque abundantia cognitionis a Deo
238쪽
Deo est, secundum illud Eccl. r. Omnis sapientia a Domino Deo es . & Sap. 7. dicitur : Ipse dedit mihi horum quae fune scientiam veram , ut sciam
dispostionem orbis terrarum , oe virtutes elementorum&e. Per hoc etiam homo Deo assimilatur , quoaveritatem coilnoscit : quia omnia nuda ; γ aperia fiant oculis ejus , ut habetur ad Hebraeos 4. unde I. Reg. 2. dicitur , quod Deus scientiarum domianus es. Ergo quantumcunque abundet cognitio veritatis, non est mala, sed bona et Appetitus autem boni non est vitiosus . Ergo circa intellectivam e gnitionem veritatis non potest esse vitium curiositatis. 3. Praeterea . Si circa aliquam intellectivam e gnitionem posset eme curiositatis vitium , praecipue esset circa Philosophicas scientias: Sed eis intendere non videtur esse vitiosum . dicit enim Hieronymus
sa vino regis noluerunt comedere, ne polluantur,
s sapientiam, atque doctrinam Eabnoniorum scirent esse peccatum, utinquam aeq&iescerent discere , quod non licebat . Et Augustinus dicit in a. de doctrina christiana , c e. o. in prine. tom. 3. quod se qua vora Philosophi dixerunt, ab eis fiant, tanquam ab imiussis possessoribus , in usum nosertim vendicanda. Non
ergo circa cognitionem intellectivam potest esse euriositas vitiosa.
Sed Contra est , quod Hieronymus dicit: c δερ. IIud Ephes. 4. Non ambuletis in vanitate Noum ne vobis videtur in vanitate sensus. & obscurita- , , te mentis ingredi, qui diebus ac noctibus in Diam lectica arte torquetur , qui Physicus perscrutator ,, oculos trans coelum levat ' Sed vanitas sensus, ει obscuritas mentis est vitiosa. Ergo circa intellectivas scientias potest era curiositas vitiosa. Respondeo dicendum , quod, sicut dictum est,cq. praec. a. i. studiositas non est directe circa ipsam cognitionem , sed circa appetitum, & studium cognitionis acquirendae . Aliter autem est iudicandum de ipsa cognitione veritatis , & aliter de appetitu , iactudio veritatis cognoscendae . Ipsa enim veritatis cognitio, per se loquendo, bona est : Potest autemper accidens eme mala, ratione scilieet alicuius cono sequentis; vel inquantum aliquis de cognitione vexitatis superbit, secundum illud I. ad Cor. 8. Seiantis inme ; .vel inquantum homo utitur cognitione veritatis ad peccandum.
Sed ipse appetitus , vel studium cognoscendae Ve-
239쪽
ritatis . potest habere rectitudinem , vel perversit tem . Uno quidem modo , prout aliquis tendit suo studio in counitionem Veritatis , prout per accidens
jungitur ei malum ; sicut illi qui student ad scientiam veritatis, ut exinde superbiant . Unde Augu-1tinus dicit in lib. de morib. Eccles. c. 2I. ante med. eom. I. J ,, Sunt qui desertis virtutibus & nescientes,, quid sit Deus, & quanta maiestas semper eodem di, modo manentis naturae, magnum aliquid se ageri re putant, si universam istam corporis molem , D quam mundum nuncupamus, curiosissime. intensi D,, si meque perquirant . Unde etiam tanta su ..erbia
D gignitur , ut in ipso coelo , de quo saepe dispu-
,, tant, sibimet habitare videantur. ,, Similiter et-i im illi qui student ad discere aliquid ad peccandum, vitiosum studium habent , secundum illud Ieremiae s. Docuerunt linguam suam loqui mendacium ; tit inique agerent, laboraυerunt. Alio autem modo potest esse vitium ex ipsa inoris dinatione appetitus , & studii ad discendam veritatem . Et hoc quadrupliciter . Uno modo, inquantum per studium minus utile retrahuntur a studio , quod eis ex necessitate incumbit . Unde Hieronymus dicit epist. 346. ad Damas de Filio Prodigo ante med. eerdotes, dimissilis E Gangeliis, cir Prophetis , videmus comoedias legere , Θ amatoria Buco Leorum versuum veνba cantare. Alio modo , inquantum studet aliquis ad ὀiscere ab eo , a quo non licet : sicut patet de his qui aliqua futura a daemonibus perquirunt; quae est superstitiosa curiositas. Unde Augustinus dicit in libro de vera religione t c c. 4. in si tom. I. Nescio, an Philosophi impediren- τυν a fde vitio etiνio itatis in percontandis daemonibus. Tertio , quando homo appetit cognoscere veritatem circa creaturas , non reserendo ad debitum
finem, scilicet ad eognitionem Dei. Unde Augustinus dicit in libro de vera religione, c c. 29. a princ.
tom. I. quod ,, in consideratione creaturarum non ,, est vana,& peritura curiositas exercenda: sed gra- ,, dus ad immortalia , & semper manentia facienas, dus. Qua to modo, se inquantum aliquis studet ad cognoscendam veritatem supra proprii ingenii facultatem e quia per hoc homines de facili in errores Iahuntur. Unde dicitur Ecccl. 3. ,, Altiora te ne,, quaesieris ; α fortiora te ne scrutatus fueris ; Se,, in pluribus operibus eius iae fueris curiosus . Et D posea sequitur 1 Multos enim supplantavit si spi- ,, cio eorum , R in vanitate dettinuit sensus eo-M rum. D
240쪽
Ad primum ergo dicendum , quod bonum homi aliis consistit in codnitione Veri : Non tamen sumismum hominis bonum consistit in cognitione cuiuia libet veri , sed in pei tecta counitione sumniae vertistatis, ut patet per Philos. in i O. Et hic. c e. 7. γ 8.to. 3. Et ideo potest esse vitium in coqnitione aliquorum v crorum , secundum quod talis appetitus non clebito modo ordinatur ad cognitionem summae veritatis, in qua consistit summa felicitas. Ad secundum dicendum , quod etsi ratio illa ostendit , quod coqnitio veritatis secundum se bona
sit; non tamen Per hoc excluditur, quin possit aliquis cognitione veritatis abuti ad malum, vel etiam inordinate cognitionem veritatis a Ppetere ; quia etiam oportet appetitum boni debito modo regulatum esse.
Ad tertium dicendum , quod studium Philosophiae
secundum se est licitum , es laudabile propter veritatem , quam Philosophi perceperunt , Deo illis re-Uelante , ut dicitur ad Roman. I. sed quia quidam Philosophi abutuntur ad fidei impugnationem, ideo Apostolus dicit ad Colos . a Videte, ne qtiis vos decipiat per Polloso ρbiani , Θ manem fallaciam secundum traditionem hominum , m non fecundum Chria sum . Et Dionysius dicit in epistola ad Polycarpum c γ es p. parum ante med. de quibusdam Philosophis, quod diυinis nou san te contra diυina utuntur , per sapientiam Dei tentantes expellere diυinam υ
EX art. habes primo : quomodo per rationem &ostendas , & in recto sensu intelligas , merito
insinuatum a Scripturis, & Hieronymo, quod circa cognitionem intellectivam potest ellis vitium curioiitatis. A D. Hieronymo quidem, ut extenditur cum discursu in argum. contr. A Scripturis vero , ut Eccles 3. secvndum quod adducitur in qu. 166. art. 2.ap. Nisi enim circa cognitionem intellectivam posset incidere vitium curiositatis . non diceretur lynon lis curiosus in operibus ejus & maxime , quia replicatur bis in illo capitulo . Secundo ex prima
Parte conclusionis ly eognitio fec&ndum se es bona,
cum sua probatione habes di quomodo per rationem destruas errores illorum, qui literas,ti studium secundum se damnabant c nam , qui absolute de alse qua re loquitur, de illa secundum se loqui intelligi