장음표시 사용
131쪽
quare nee moneta nec armis carent. Maxima est, si partes desunt, integrum esse non potest.Notae sunt rerum uocabula, quae ab Aristotele συμβι ι dicuntur, ab aliis etymologia qua Cicero nota & notatione transfert, originationem Fabius:
Rodolphus nome rei. Hinc probatio erit, si ex ui uocis argumentu sumitur, ueluti si quis Solem solii inter astra lucere dicat, aut astra ignes esse a nomine aether, quod si ab Le.. est, ut dixit Anaxagoras, incendium significat. Verum haec argumenta urbanitatis aut ridiculi gratia saepius adhibentur: ut si quis dicat quemadmodu apud Aristotelem est in eum cui sit nomen Polus, semper tu polus es, mutabilem enim significat. Aut si quis leges quas Draco tulit, no hominis, sed draconis esse dicat .Maxima est,interpretatio nominis & nomeipsum, eandem uim habet. Antecedetia stat, quae re quam- Antece- piam neces lario aut uerisimiliter antecedunt,ut curationem demia, morbus, pugna uictoriam, pariti concubitus, cosuetudinem
colloquia &congressus,caedes odium, eruditionem l boret uigilia.Huiusmodi in omni quaestione dilige ter consideran- coustuu is iunt Ducimus autem argumenta a cosequeti ad antece- dens necessaria assirmative ': ut,si cinis relictus est,incedium praecellit: si cruditio, mi di uniri caedes, odium aut ira fuit: si poenitentia, errorem suille oportet. Si ab apostolis hominibus peccata remittebantur, consessionem delicti praecedere
oportuit. Ab antecedentibus ad consequentia argumentum affirmatiuum non semper necessarium, negativum sere semper: ut, error non fuit, igitur nec poenitentia: affrmative nosequeretur, nisi uerisimiliter. In iis quae tempore antecedunt
& consequuntur, Maxima est, si consequςntia sunt, praecslsit aliquid Quae uero naturali ordine inter se reseruntur, Ut superiora dein seriora, eam habet maximam, qua genus & species.Verum hic locus etsi per omnes alios dispersus est, non erit tamen inutile sub hoc nomine aliquando argumqntumc- quaerere. Causa est, cuius ut aliquid euenit; & sint quatuor, materia & sorina,quae pertinent ad locum partium: efficiens usiclini. & sinis, quae sunt huius loci. Ab eis ciente negativum argumentum uecessarium est: ut , non fuit exercitus, igitur no est commissa pugna. Telo ac serro caruit , igitur hunc non occidit. Affirmatiuum non semper necessarium, ut si artifex sit, opus proinde esse non sequitur. Α fine aute huiusmodi sunt:
132쪽
Quo mihi diuitiae, si non conceditur uti Z Finis enim diuitiarii usus est. Et, si beati fieri non possumus, quid uirtutem sequimur ZEt si disci nequit eloquentia, frustra homines discunt dicendi praecepta. Huc spectant ea quae ab utili &honesto sumuntur. Maxima est, unam quanq; rema causis esse spectandam. Effecta sunt, quae a causis oriuntur, Essem. ut a stitore calceus, a pictore pictura,ab arbore fiuctus, a parente proles,a doctore discipulus. Hinc argumenta sint huiusmodi: Bonus parens, quia bonus filius rinali conii, malum ouum,&c. Maxima est, causas ab effectis non separari. Coniuncta sunt, quae ut plurimum accidere solent, ut pallor aesritudini, morbus senectuti, aut morum discultas, caedi iurgiu, contentio , inuidia, odium. Ab his coniecturalia sunt argumenta: ut si laborare eum dicamus qui crebro Pspirat, illum occidisse qui pridie cum occiso inimicas habuit contentiones. Sunt nutus loci signa ueris milia, ut amat qui osculatur:& necessaria, ut uiuit qui spirat. a Rodolpho contingentia
haec dicuntur. Spectant etiam huc, locus, tempus , connexa.
Maxima est , ex adiunctis adiuncta debere perpendi. Paria, maiora, minora,uno nomine comparata dicuntur. A pari huiusmodi argumentum est: Si imperator aliquando uincitur, cur n5 etiam orator 3 Arte eligitur gubernator, igitur & magistratus, & si uobis locare turpe non est, nec nobis coducere. Maxima est, aequa paribus conueniunt. A maiore argumentum ducitur, cum id quod minus est insertur: qui sacrilegium facit, faciet & surtum : si ne dii quidem omnia sciunt,
quo pacto homines λ Maxima, quod in maiore no ualet, nec etiam in minore. Ducitur argumentum a minore, cum id quod maius est, insertur: ut, qui furtum facere noluit, hunc sacrilegium commissurum putas Θ&,an tibicines qui fidibus utuntur, suo, non multitudinis iudicio, cantus, numerosque moderantur Z uir sapiens qui multo arte maiore praeditus,
non quid uerissimum, sed quid uulgus uelit exquiret ὶ Item apud Comicum:
Hic tam paruae consuetudinis Causa, huius mortem seri ram familiariter.
Quid si ipse amasset y quid mihi hie iaciet patri r Maxima
est, quod ualet in re minore,ualet quoq; in maiore. C5traria hic accipies omnia opposita,praeter relativa. Ducutur ab hisi argu v
133쪽
argumenta, quae sola rhetores enthymemata uocat propter excellentiam, ut illud: Cum fatentur satis magnam uim inesse uitiis ad miseriam, non fatendum est eandem uim inesse uirtuti ad beatam uitamὶ Et apud Aristol. Si bellum horum malorum causa est per pace emendabimus. Si quod scis prodest, quod nescis obest. Maxima, contraria contrariis conuexetu uantia. niunt, Repugnantia sunt, qua nec cohaerere, nec eidem con' 4 uenire possunt. A cotrariis disserunt, quod horum unum uni duntaxat aduersum est hic plura uni aut unum pluribus: ut, ebrietas continentiet, studio, ut siliis . labori repugnat. Ab his
argumentantur negative:ut Si auarus est, non comessatur:
Si uoluptarius, literarum studiosius non est. Si inimicus, noni, rodest Si dies, no sunt tenebrae. Maxima propositio huius oci est, uni repugnantia no couenire, nec coli rere inter se. v T, inquam, omnia haec quae intrinsecus sunt aspicias. E locis quos huc usq; Trapezuntius recensuit, dictitur argumenta artificialia, quae arte ac ingenio disserentium excogitatur, diculum; a Cicerone in eo ipso, de quo ambigitur, saerere. Quare Trapezuntius huiusmodi locos intrinsecus rem aspicere dicit. Quod quidem cu Rodolpho no pugnat, apud quem illi ipsi quos hic Trapeauntius intrinsecus narrere dicit, diuiduntur in ternos & externos. Nam Ciceroni & Trapezuntio interna dicuntur, quae ex ipsa causa ingenio dicentis finguntur Quae uero aliunde adseruntur, ut sunt testimonia, praeiudicia, fama, rumores , tormeta, iusiura sum, probationes sunt , id est, in artificiales, n5 quidem ob id iparte tractari non possunt, extenuantur enim aut amplifican-
AH,um tisaut tur artificio: sed si desunt, a disserentibus ea excogitari non eae ipsa quae Itio possu ut. atq; ob id Ciceroni & Trapezutio extrinsecus herene nis sunt ur, re dicitiatur. Quemadmodum si Helena quis longe pulcher- aut jumuntur rimam esse asserat,m dei filia, o per tot discrimina terr mafori . risq, Paris ad eam rapiendam prosectus sit, quod tot Graecorum principes tot copiis, tot classibus, repetitu ueneriat, ' decennalem obsidionem sustinuerint, artificiales erunt probationes. Ex locis enim causarum & destina torti qui intrinsecus sunt, hoc est, cum re coniuncti, ducuntur. Quod si ut Inerti etesia apud Isocratem est pulcherrimam esse dicas, quoniam Themaiore uim hae seus ita iudicauit, artificiale est, id est . aliunde extra causam hensi assumitur. Habent aute inartificialia illa longe maiore vim, praescr
134쪽
praesertim si magnet autoritatis uirorum aut deorum fuerint testimonia: ut de Socrate, si quod sapies suit dicere uelis, ritus erit, quoniam ita iudicarit Apollo, quam si eum philosophiae cotinenter operam dedisse dicas. Si in sacris,quod confitendum sit, esticacius erit, quoniam ita Iacobus Apostolus iis ob praecepit, quam si dicas , hominibus remittebantur peccata, confitebantur igitur. Prolixius haec recensuimus, quo studiosis aditum qualemciiq; ad dialectices usiim patefaceremus. Argumenta igitur omnia aut soris allum utur,ut, hoc uerum est, dixit enim Marcus Cato: aut in rebus sunt, ut bonus est, quoniam boni parentis filius. Nec te quonia res est ardua deterreat.) Ab utilitate aesacilitate locorum breuis commendatio est. Summam enim utilitatem dicendi eleganter, ac inueni edi expedite cum ea sacultate coniunctam, quam dat exercitatio , continent. Vt enim usus legendi lectionem paulatim reddit faciliorem aec mendatiorem, paulo li post absolutat sic crebra locorum
usurpatio sacit, ut illi ipsi loci, qui quaestionibus explicandis
aptiores sunt, ultro sele offerant. N A M quemadmodum qui literas sciunt. Apta similitudo sumpta e literis : Nam ut argumenta omnia, infinitaq; Elocis sunt, ita literis n5 amplius xxiij. unaquςq; uox continetur. Quin etiam Aristoteles locos argumentorii, seu ut ipse loquitur enthymematum ij.Rhetoricorii mina uocat, quo nomine quoq; literas significat Grςci. Eil autem ut uidetur)hoc simile deiumptum ex secundo lib. Ciceronis de Orato. ubi de inueniendo disputatur, quo loco sic Antonius ait: Aetibi sapienter monenti L. Crasse libenter assentiemur, ut sin, illarii causarii de sensiones, quas solent magiitri pueris tra,
ere, relinquamus, aperiamus aute ea capita, unde omnis ad omnem causam & orationem disputatio ducitur. Neq; enim quoties uerbum aliquod scribendu est, nobis toties eius uerbi literae sunt cogitatione conquirendae, nec quoties dicenda caula e ii, toties ad causis seposita argumenta reuolui nos oportet, sed habere certos locos, qui ut literae ad uerbii scribendum, se illi ad causam cxplicandam :latim occurrant.
OMNE s igitur loci unde ad syllogiis os medium quaeritur.) Eisdem locis oratores utuntur, quibus dialectici. Quare qui Rhetorica tractant, hos.etiam exponunt : uti a Cice
135쪽
Cicero lib. h. de Orat.&Fabius lib. v. Aristoteles quoq; lib.
secundo. Quod uero alios quosdam personarum addunt,&quas circunstantias uocat, quod sub iis nominibus argumetum aliquoties inuenitur citius,id factum est. Caeterum natura ab his, quos ante recensuimus, discreti no sunt. De quare latius uideatur Rodolphus circa finem libri secundi. Nedium. NON enim aliud persecti, aliud imperfecti syllogismi medium. Medium dicitur argumentu&instrumentum faciendae sidet,quoniam duo illa quae Aristoteles id est,extrema uocat, coniungit: estq; semper si syllogismo uti uelis,
NAM sicut in re parum cognita ratiocinari oportet absolutius. J Si argumentum huiusmodi fuerit quod non satis quale sit nisi omnibus suis partibus diligenter ac susὰ ratio nibus confirmationibusq; aperiatur intelligitur, syllogismo Lity I F Fabio autore, ubi nefas non est, ut amplissima illa ratio cinatio apud Cicerone multis partibus tractata, in principio refutationis pro Milone, Quod si duodecim tabulae, & caetera. usq; ad eum locum. Est ergo haec iudices, quam rem Fabius animaduertit libro quinto, capite ultimo. s r c in re aperta propolitionum altera fastidium parit.)Ad eundem modum Aristoteles secundo Rhetoricorii, Non
enim, inquit, sumentem, aut longe, aut omnia oportet colligere Nam alterum propter prolixitatem obscuritatis est,alterum quoniam ea quς manifesta sunt, dicuntur, nugationis
est. Et paulo post, Si quid eoru perspicuum silerit, id dicendu
non est: ut m Milo recte secerit satis erit dicere oratori: quoniam uim illatam repulit. Quod autem uim a se repellere ii cet auditoribus relinquendum est, ex se enim hoc adserunt. s Eu cum tribus constet ratiocinatio propositionibus. Syllogismus imperfectus aut propositione aut assumptione cum csiclusione costat. Quod si in antecedete &conseque te viris imposit, idem fuerit subiectu, deest et propositio maior, sin idem praelio dicatum minor.Veru quod Trape Euntius admonet, spectainent mema dum esse ex utra votius propositione colligendum sit, me-ie. diocris erit iudicii. Qui enim non uidet huius consequentis, Ego hominem non occidi: hoc potius fore antecedens, Quo tempore hic occisus est, ego in prouincia sui: quam illud, Qui in prouincia suit, eo die hic caede facere non potuit.
136쪽
Ob id hic non tam canone quam iudicio opus est. Veriorem enim aut certiorem praeponendam non perpetuo uerti erit. AT haec quoniam simplicis conclusionis conseques anterius consequentis fit antecedens. Recenset obiter eam argumentandi sormam, quam Graeci lu/υα , μακα uo- σαντο cant, Latini aceruum & gradationem. Ea est argumentatio, in qua multa sumuntur, ut ex primo inseratur secundum, ex Grudatio secundo tertium,& ita deinceps,ut quod omnium postremuest, cum primo coniungatur, seu dum continuo prioris propositionis praedicatum, aut annexum, sequetis fit antecedes
aut subiectum: ut apud Cicerone quinto Tusculanaru Qvς- stionum, Atque omne bonum laetabile est quod autem ictabile id praedicandum, quod autem tale, id gloriosum: si gloriosum,certe laudabile: quod aut e laudabile, profecto etiationestum: quod bonum, igitur honestum. Vides hic postremum cum primo coniunctum Z Fit etiam ubi conclusio non Iponitur: ut,Vilius argentum est auro, uirtutibus auru .Trait hanc argumentandi sormam Aristoteles in praedicamen. tis: Quando alterum de altero,& caetera: notus enim locus
est.A syllogismo differt, quod hic si perfectus est, tribus partibus tantum perficitur, gradatio certo numero n6 astringitur. Numeratur etiam inter ornamenta sententiaru huic argumentationi non multu absimilis ut, Africano uirtus glo, xj m, gloria aemulos, aemuli mortem pepererunt. Quanquaautem paulo ante huiusmodi argumentationes σω, aer etiauocari diximus: mcminerit tamen puer apud artium scriptores, σωρον argumentationem esse superiori nonnihil diuersam, uidelicet cum paulatim addendo aut minuendo nusquasisto, sed probo nec essici quicquam, nec destrui. De hoc sic est apud Ciceronem in secunda Quaestione Academica scriptum: G enus illud minime in philosophia probari solet, cum
aliquid minutatim aut gradatim additur, aut demitur: soritas hos uocant, qui aceruum esciui uno grano addito Huius exemplum erit si quaeratur, Septem multane an pauca suntὶ Si pauca dixeris, multane erunt, si unum addiderist Deinde si alterum,si tertium,& ita deinceps ad quemvis alium numerum. Quod si multa dixeris septem, paucane erunt si unum detraxero ξ& sic deinceps, ut nec quant uuis magnum numerum multa, nec quemlibet paruum, pauca esse dixeris.
137쪽
Sic quantum addendum aut deme dum sit, ut diues, pauper,
clarus,obscurus,dicatur aliquis,aut multa pauca, magna parua, longa breuia, lata angusta, quando dicantnr, certum non habes. aptiosa igitur argumentatio σω HVr est, quemadmodum Crocodilites, Ceratine, Dilemma, Anti strephon,&id
Quos incidit explicita oratio.) Perstat in mataphora: Neruos enim dixit quibus incidit,apte redditur. Docet uero Cicero hanc eandem sententiam libro primo Rhetoricorii,&de Oratore libro secundo, post tractationem locorum. i v et in epistola ad Plancum, Senatus non est,&c.) Locus est libro x. epistolarum, in ea, quae incipit : Etsi Reipublicae causa. Meminimus aute supra enthymemata saepe sic efferri, ut quod probandum sit, primo ponatur loco, deinde subiungatur ratio: ciuod si inuetias, forma erit simplicis conclusionis: ut, mirabiliter populus uniuersus,dc caetera. I3itur Senatus non est tibi amicior quam tota ciuitas. Verum nisi pro conseita haberetur a populo Romano illia amari, qui Rempub. liberare uult & potest, dein, Plancum eum esse uirum, propositioni non uideretur satis accommodata esse ratio. s Eo inuenta implicitὸ atq; inuolute conscripta. Inuenta seu argumenta tacite aliquoties ac breuissime orationibus inseruntur,aliquando uero argumentationes expolitione, quo argumenti uis fusius tractata cerni queat, omnibus suis partibus latissime explicantur: ut, T urcarum irruptio nessemper timeamus, quando incolumes sint, oportet: aut stactis eorum copiis suinma ui eos e confinio profligare debemus. At motum Barbarorum hominum cum possumus, non
sistollere longe stultissimum est. Quare, nisi stulti esse uelimus,extremis nostroru uiribus semel exterminabimus gentem tam Barbaram. Hoc sic simpliciter eloque inui: Quo - niam perpetuum impetum eorum sustinendui non putamus, aduersum eos pugnemus: aut breuius, Aduersius Turcas,ne amplius nobis timori sint. pugnandum est. Don tame in omnibus. Clausulam hanc superesse opinor,aut aliud quippiam deesse. Si quidem cum eo quod sequitur non satis quadrat. Vniuersa enim, inquit, in quibus aliqua probationis uis, ad syllogi simu pr dicatorium possi,ntroduci, quod ea argumentationum dialecticarum regula sit.
138쪽
Qua de re plura uide apud hunc ipsum lib. iij.Rhetorices. NON ergo feci. Hoc ad simplicem conclusionςm, qua: L Aromun a sententia compraehenditur, non pertinet, sed additur explanandi causa. sc o M p o s i T E Loc modo Non re, sed uerbis, quaerepetuntur instandi causa. Ergo aut simpliciter cocluditur, aut iterata sententia: quod ad oratores pertinet. NEC solum enthymematicum. Id est, tertem inue. niendis argumentis, quem uulgo discursiuum uocant. NAM quemadmodum. Similitudo ex Cicer ij de Orat. OMNΕs igitur loci unde ad syllogismos medium quaeritur. Loci sunt syllogismorum& enibymematum communes, sed frequentius enthymematibus utimur, syllogismo autem cum res exactiorem probationem requirit, ut apud philosophos , quia omnia certius Renucleatius explicant, cum . interim rhetores sint probabilibus contenti,M qua: per se in . . . telliguntur, negligant. Item enthymemata ex solo loco habent,syllogi linus autem ex structura: quare loci euthymemati potius, quam syllogismo tribuuntur. ME D I v M terminum. Si medium in antecedente cum praedicato conclusionis iunctu fuerit, enthymema est ex maiori propositione syllogismi, sin cum subiecto, ex minore: ut, Infimator iure occiditur, frgo Clodius iure caesus est. Item, Clodius insidiator fuit, Est ergo iure occisus. I L LvD apprime tenendum. Necellarium est enthymema,in quo oppositum consequetis repugnat antecedenti, si non repugnat, credibile est tantum. Item quicquid sequi . tur ad consequens bonae consequetiae, sequitur ad eius antecedens, quam argumentationem Soriten uocant.
MI V u e de definitione ac diuisione coniunctim
pauca dicamus. Num ita se habent,ut altora alterius egere uitiatur. Nec enim nisὶ
qui recta distributione usus est, definire se unquamintelliget, nec unquam recte distribuere poteris, i nisi
139쪽
iis quid sit quod distribuendum est,conscripseris. Definitio
est coactae in se atque complicatae rei breuis,atque absoluta explicatio. Desinitionum quatuor sunt genera: submittia Desuliiο- te: describetis: per partitionem:per diuisionem. Num qi in. g tμqr plura faciunt,ea conectunt quae aut ad haec facile reducungm tur , aut leuiora sunt quam ut definitiones appellari pos sint. substititialis definitio est oratio quae id quod definitur, quid sit explicat, breuiter, er ab olute complectitur.Perpartitionem desinitio, est oratio quae per enumerationem partium breuiter π absolute aliquod totum ostendit. Per diuisionem definitio, est oratio quae specierum disiunctione breui ac absoluta genus aliquod ostendit. Diuisio, alicuius '' e I lan partes siuas est distributio: eius duo sunt genera: Vnμm, quod perbe rem aliquam dist ribuir:ulterum,quod per accis dens partitur. Prioris rursum tres sunt species. Generis in species,quae proprie dicitur diuisio:ut animal hoc rationais,illud irrationale: differentias etiam formae specieis no*mine complectimur. Totius in partes, quam partitionem proprie possumus nuncupare, ut domus infundamentum, in parietes,m tectum. Voces in significationes,quae distin, Divisio per cito appellatur,ut canis uel piscis,uel terrem e unimat,uel accidens, didus. Posterioris itidem tres sunt modi, quo substantiam quae sub Vcitur, per accidentia partimur, quae subiecti in accidentia diuisio dicitur,ut hominum alij pq, alij impij. Qv accidentia per siubstantius,quam accidentis in subieαcta nominamus,ut omnium quae expetuntur alia in corpoarsim alia in anima sita sunt. Extremus,accidetis est in accidentia distributio: ut,candida omnia uel dura sunt,uelut lapides albigimi, uel liquentis,ut nix. Haec accidentis in acacidetia diui sola in alterutrusiparatu .ut eoru quae e trira sunt,quaedam alba fiunt ut apis Parius: quaedam nigra,
140쪽
DIALEcTIc A. 337 ut terebinibus. Et rursus eorum quae nigra fiunt,alia dura, ut ebenus alia liquentia, ut pix. His ita dictis communiter, Canon dii lud mihi praecipiendum uidetur, sussionem generis, si ρ' eam quae secundum accidens es in oppositasemper fieri et cum oppositionis steries quatuor hint,contraria commorae inre omnium adbibem. contradictoria etiam, et quae per priuationem et habitum dicuntur,non esse abi cienda: quae uero relative opponuntur di rem perse diuidamus iussum habere locum si per accidens, non omnino negligenda. Di cimus autem homines alios dominari, alios Feruire. Item omnem diui ouem ea excepta,quae uocem in significatioun s Istribuit tubis oportere plus minusue contιnere.
v N c de definitione ac diuisione coniunctim pauca dicamus.) Plato uniuersam diale cticam partitur in diui- NEo M. filiam, definitivam,& analyticen, id est, resolutoriam, qua- Ium duae priores ad thematis simplicis, ultima ad compositi thematis explicationem pertinet. Est autem diuidere ac definire uniuscuiusque doctoris in sua pro sessione. Nam quid planum aut solidum, seu quid circulus, axis, diagonus, geommetra dicet: quid absis, apogium, aspectus trigonus, aut tetragonus, aut quid Pleiades, Hyades, Arcturusve sint, nemonis astronomus : Sic Scriptor moralis, quid uirtus, quid uitium. Verum dialectici tradere canones ac leges, quibus . oportet omnem definitionem, ac diuisionem perfici: locos 4M' ἔς etiam ostendere unde & diuisiones & definitiones petendae --μr sunt. Vt siquid uoluptas sit, quaeratur, monebit dialecticus ιυς hic primo loco generalius quiddam quaerendum, genus numarum, deinde aliud quo res genere similes sed specie differentes secernantur. Quae uero illa sint, non est huius artificis scrupulose perquirere. i o si Nirio est coactae in se rei atque complic)xx db coactis . soluta explicatio.) Metaphora est in uocabulis Coa i combi,
Complicatae. Nam quod definitur, in se conuolutum & con- 'clusum, una tantii uoce o tenditur. Quod si orat s Cne ea reS, ueluti ueliis aut pugnus complicatus aperiatur, deliniri dicitur : ut idem est homo, & animal intellectuale, mortale,