장음표시 사용
121쪽
Implex conclusis est, quae unius propositio, isses nec buria consecutione conscitur simpliciter,hoc pacto: Eo isto tempore,quo Romaei istud a me factum dicis, ego trans mare fui. Non ergo ci,nec potui quid facere. coposite hoc modo,
contemnis tu uirtutem,cum sis homo: virtutem ergo contemnis.
Huitia rei aiunioribus qui de dialectica scripsserunt, multa dantur praecepta, q ori m cognitio cr difficilis est: pa,
rum utilis. longe magis necessarium addicendum, locorum uim omnem rationenis percipere,quod non rhet rembolum constituit, dialecticum armat ruerum ad caeis terra facultates tam ornamentum quam copiam ad rere olat: nec solum enthγmematicum facile reddet ed omnium DPogi morum radices, quasi principia funditus aperit. ias ob res maxima semper diligentia, topica est a malo,ribus nostris ratio celebrata. Et pro rcto qui credit absque iocorum d es topici artificij cognitione recte,copiose, a- csse inuenire, is cum neq; perse quanta sit haec res, intestis gere quea neque maiores tam Latinos quam Graecos aues diat, quasi demens condemnatur. Quare tu quem ad mutatorum imitationem non casu ,sed recta ratione instituere cupio erminos quaestionis stic diligenter considera, ut gerinera, pecies, silerentias, propria, quae inhaerent accidenistia,partes singulas,definitiones, notas,antecedentia, condisequentia,causa effecisis, conisncta, paria, Cy rursus maαiora,minora,contraria, repugnantia, ut inqua omnia haec
quae intrinsecus Iant,albicias. - te si guisti logi morum
122쪽
DIALECTI c A. osus latura Hilitudo, Nidentia. Nam si recte lacos intrilexeris,exercitatione adhibita,mirabilem quandam focilem habebis dicendi copiam. Nec indoctu ac rudibus auscultes: qui idcirco putant uel nibit, uel perexiguum inde nobis suppeditari, quod ipsi aut nihil aut parum educere possunt. Nec te quonia res ardua .hdeterreat, aciet enim eam usius facile. Nam quemadmodum qui uterus sciunt,non est necesse,quoties legunt ac scribunt, toties cogitatione litaterarum vim is numerre conquirere sic qui locos iante conceperunt,exercitatione sirmarunt, ustu innatos sibi efficerunt, eos necesse non est,quoties quae do proposita est, toties ad eius Apositos locos reuolui sed occurrui illico petaritis ad explicandu qi stionem, ut Iitcne ad singula uerba scribenda,etia si non quelis,ut natura no arte ad eas institutus esse uidearis. Sed pleris adeo furit rudes atque agro es,ut antequa locos bene noscant nueniendi copia habe, re uelin quasi uero quisquam uerba legere scripta positini si literarum primo Durus acceperit,deinde usum lectio, ni sepius atq; sepius inccommodaverit. veru indoctos tabescere sinamus , nos ne indocti simu3, elaboremus. Omnes igitur loci unde adoragismos medium quaeritur,enthγmeramatici sunt. Non enim est aliud persteti, aliud imperstet D Og mi medium. Quod cum ita sit,rerum tamen ipsarum vel per stulta uel trita consuetudo facit , ut conclus onepotius simplici quam persectois logismo utendu sit. Nam
sicut in re parum cognita,ratiocinari oportet absolutius, sic in aperta,propositionum altera fastidiu parit. sed cremtribim constet ratiocinatio propositionibus conclusionent enim etia propositionem uoco ens Mema duabus,dubitare poteris qua ex praemissa conclinone potius ent memetis in 'resolemus. Qtiae res ut te certa ratione copraebesa,
123쪽
rio TR A PETUNT Ii non sinat buc er illuc tanqua imperitu fluctuare, medium
termina maiori er minori copura. Quod si aequaliter an, recedere uel consequi ad utruncidetur extremum quod posse feri contenderemus quavis raro aequaliter ex alteru
tro infertur coclusio praemitti potest utralibet. At si lacorum ui considerata,certius aut uerisimilius extremoru ab tera antecedit aut consequitur, certior aut uerisimilior e praemitteda:quod in dicera qui non obstruat, non ignorantiae j lumsed tarditatis quoq, crimine est accusandus. Illud apprime tenensi, sit scis conclusionis si nec uria uti debet consecutione) conclusionis oppositu praecedeti repugnares uerisimiliter costquatur,connecti posse: necessaaria isti non est con eculis,mater est, ergo silium diligit. Ad haec, quoniam simplicis conclusionis con equens, alterius Uequentis antecedes sin eius similiter consequens alij
antecedit,quod primo omnium antece it, necessaria conasecutione ad ultimum consequens praecedere, quod etiam in Orationibus feri obseruauimus hoc pacto: Si ridet Ma
moes si homo est, animal est: π si animal est ubstititia
est: T albumendo, atqui ride ergo ubitantia est. Praeterea tenendum optime est, oratores maxime in dicendo b dilare, eum ratione aliqua quicquam uelint comprobare, unicum propositionem dicere, auditoribus caetera relinquere. Hau bet enim pleruns, breuitas,quando res adaperta est,malaares neruos implicita, quos incidit explicita oratio, ut in Lib.x epistola ad Plancum: Senatus tibi non amicior est, quam tota ciuitas. Mirabiliter enim populus Romanus uniuera' 'μ ' sus,oe omnium genemum ordinumque consitisus a liberandam Rempub.conspirauit. Quae ratio et si plurimum moaueat,parum tamen accommodata subtilius haec perscrutauti uidebitur , nisi ad stilogistrium cuius viribus nititur,abusolutius
124쪽
D I A L E c T I c A. in solutius reducatur plurimum enim assere ad probandum, iam senatum quam totam ciuitate amissimum esse Planaco, primo impetu uidebitur Di exanimata languescit ac labitur. Quare uires suae per ostogisinum peroiciantur
hoc pacto, Omnes qui ad liberundam rempublica mirabiα liter coni stan uehementer amant eum qui rempublicant liberare a uult cx potnt: sed Populus Romanus uniuerasM,Cr omnium generum ordinumque consensus ad liberatidam Rempublι. mirabiliter conspirant: Populus ergo Ro*manus uniuersus, Cy omnium generum ordinumque conuben im uehementer amant eum qui Rempublic.liberare cruult ex poteti sed utras tibi infunt: obi ergo tum sinamtus,quim tota ciuitas ni amissima. Ita una propositio, Dilogismi unius er simplicis conclusionis uires babet.Qua ex re uides quanta ignorantia illisint inuoluti,qui putant
in oratoribus, ac maxime in cicerone uerborum esse coopiam,no sententiaru.Nam cum nec quid dica nec cur dica nec quomodo,intelligant, uerborums solam uenusti, rem considerent,damnare audent quem no intelligunt nec mirum, cum pleris eorum,qui hanc dicendi copia pro Atentur,quis docendo ciceronis libros aperire conantur, dita esse concedunt. Verum tu bos ignorantes contemne,σplurima sic dicta diligentius examines,subtilius accommoα des, nec ratiocinatione putes ,sed inuenta implicite atque inuolute coscripta,uel ut magis breuitate moueant, uel ut
animium ab trusim lateat. Quod nullus certe percipiet, rusi quod inuolutius complicatum est alius explicet: quod tamen no in omnibus sit. Nam culla quae rationis uim obtinentia praedicatorios sollogi nos reduci pose,nemo peri tus negabit. Non ergo in omnibus, sed in o curioribus faciendum esse arbitror. Ac de his satis.
125쪽
V se ΜΛ Ci M p x Εκ conclusio est. Simplex concluso, quod uulgo P enthymema vocamus, est argumentatio quae propositione, id est, antecedete &consequente constat,ut, lac praeber, thme, igitur peperit. Verum quid intersit inter enthy me ma& sim ma sim- plicem conclusione,& quo pacto his utedum sit, quo reciEpleae conesu intelligatur, altius quaedam huc reserenda existimaui e quiso quid di hus, ut spero, recte iuuetus intelliget, quae de argumentatio fera M. ne apud Aristotele in rhetoricis & resoluti uis, quaeq; apud
Fabiu quinto Institutionum tradiitur. Est itaq; enthymema non ut uulgo putatur, certa quaeda argumenti elocutio aut forma Nobationis, quemadmodu apud oratores coplexio aut enumeratio: sed omnis probatio oratoria artificialis noexemplaris. Siquidem Aristoteles se cudo libro rhetorices omne probatione quet arte costat, seu ut ipse loquitur,πι ιν in arae N mdc ἐν γ nue partitur, atque ex oratoribus alioso dumis, alios ἐνθυμωμαῖκo us, hoc est, quosdam rebus dubiis fidem facere exemplis, alios artificiosa ac comentitia probatione: cuiusmodi est quae e locis ducitur. Quo intellectu uocabulum etia accipitur apud Plutarchum in uita Demosthenis, quo loco sic ait: in xub ae επισκώπ Tλανίων ἐφησεν es, μ αυτ υ τα , id est, de Pytheas insultans, eius enthymemata lucerna olere aiebat.Vsurpat apud Gellium in eade significatione libro in cap.ro. Definitur autem, enthymema in priore resolutione ab Aristotele: συχ MPm r*υΘm ' din D. i id est, ratiocinatio imperfecta, exuet Hi -& sigitis: ut,haec mulier peperit, nam lac praebet, ' ii ex signo est:&, bellum calamitosa res est, pacem igitur poscamus, ex credibili est. Dicitur autem ratiocinatio imperse eta, quod nec distinctis nec totide partibus semper colligi.tur, sed paucioribus fere quam syllogisnus, praesertim in re aperta. Vtin Milo coronabitur, satis erit, si dicatur in Olympiis uicisse mihil hic opus est addere, Qui Olympia uicit,coronabitur. Quod si res obscurior sit, nihil absurdi est si pluribus uel totide partibus, quot syllogismus,concluditur enthymema, ut collectio, aut subiectio, aut enumeratio apud ora rores. Quod satis uidetur significasse Aristoteles primo rhetoricorii, ubi ait, Enthymema saepe ex paucioribus costa
126쪽
re quam ex iis,ex quibus est syllogismus. Quare ut semel dicatur enthymema,& quod idem est sui ex Cicerone colligere licet& Fabio nihil aliud est, quam excogitata
Oratoris probatio, nulli certar elocutionis generi astricta Liberior enim multo est rhetorica elocutio, quam dialectica. Hic enim argumentatio syllogismo aut inductione tractatur, ibi oratio ut cocioni magis accomodetur, latius euagatur nec certis argumentationii formulis subiecta est. Efferimus aute enthymemata nonnunquam simpliciter, ut magis ornatus causa, quam facie dae fidei adhibita uideri possint, ut illud Ciceronis: Ei uiro mors parabatur, cuius in uita salus nitebatur ciuitatis.Nonnunquam interrogatione ut, Audes fulcire ruinam, Sub qua Roma iacetὶ Quem cum aliqua gratia noluit, uoluit cum aliquoruna querelaὶ Quem iure, quem loco, quem tempore non est ausus, hanc iniuria, iniquo loco, alieno tempore, cum periculo capitis non dubitauit OG cidere 7S pe propositione cui ratio subiicitur: ut, Ebriis ignodcendum est, peccat enim ignorater. Aut ratione proposita, quae tum antecedens uocatur, reliquo sequente, noc est, simplici conclusione, ut hoc ipsum: Ebrii peccant ignorater igitur ipsis est ignoscendum. Verum sic pius sic eloquimur, ubii argumentum est necessarium, quemadmodum illud ,Eo die Interamnae sui, igitur Romae in caede interesse non potui .Frequentissime propositione connexa, id est, conditionali ut, si bellum horum malorum causa est, per pacem eme dabimus. Porro quo potissmum elocutionis genere enthymemata expoliri debeant, nihil potest praecipi perpetuum. Nam freque ter una est & enthymematis & elocutionis inuetio, que admodum accidit enumerationi, uiolationi, pluribusq; aliis. Quae causa esse uidetur, cur apud Fabium & Aritu ele pauca admodum de argumentationum formis pracicipiantur. Numerantur uulgo decem, uidelicet complexio, enumeratio, smplex conclusio, subiectio, submissio, oppositio, uiolatio, inductio, collectio, ratiocinatio. Nos his uersiculis memoriae commendare solemus: Complex, enumerat, simplex, subiectio, submis . Oppositum, uiolat, inductio, collige, summa. Quarum finitiones require apud Traperiantium lib. iij.rhetorices,& in rhetorica ad Herennium.Nobis ne instituti im-
127쪽
memores esse uideamur, ad dialecticam reuertendum est, si hoc prius comonuerimus, simplice coclusionem esse certa quandam enthymematis elocutione, & enthymema quoq; uocari: quod simplex coclusio examen & regula sit omniumenthymematum, quemadmodum dialecticatu probationusyllogismus. Quare fit ut alterum pro altero tape accipiatur. COMP os IT E hoc modo. De composito Sc simplicienthymemate nihil uspiam inueni, nisi quod Aristo. r. Rhetoricorum mi γνωμον, hoc inter caetera admonet, quasdam
sententias este enthymematicas, eas uidelicet, quibus ratio adiuncta est, ut illud αξα cr. 0γὼ- cui Myr ων, hoc est, iram immortalem, cum sis mortalis, non serua. Si de Euius modi Trapezuntius no loquitur,uix uideo quo pacto hunc locu intelliges. Sit igitur euthymema copositum, ubi ex pro Z tb mse positio e ratione coiirmata,quidpia colligitur, ut hoc co mpQ- positum est Immortale iram, cu sis mortalis, no serua. Nam δε - - simplex est, iram ne serues immortale. Huic subiungitur ratio a cotrario, quoniam es mortalis.Proinde si hinc sequitur aliquid copositu erit gratia propositionis seu antecedetis copositi, hoc pacto: Mortales cia simus,immortale iram ne seruemus. Te igitur immortale ira seruare minime decet. D
est hic assumptio, qua si apponas,perfectus erit syllogismus.
Na sic plena ratiocinatione colligeres: Mortalis immortale ira no habeat: Tu mortalis es, immortale igitur iram no serua. Ad eunde modii hoc Trapezuntii enthymema compositum uid eri potest, si legatur antecedes &conseques cuinterrogatio e,in qua negassi uis inest, virtute tu contenis, cusis homo Θ copolitum est. Simplex enim sententia est, uirtute non cotemne. cui ratio additur,cu sis homo. Habet enim uirtus in se diuinii quid da, ut uel improbo homini ui quada sui
honesta ac expeteda uideatur,& ut Socrates dicere solebat, mirabiles excitaret in nobis amores, si oculis cernerec Quare compositu hoc esse agnoscitur,Virtute, cum sis Komo, noco temne proinde sic syllogismo colligeres atqui homo es, uirtute igitur non colemnes. Assumptio ut uides apud Trapeeuntium omisia est. Hunc locum ob id prolixius expoliti, quod enthymematis illius utraque pars hic absq; negatione legebatur: ac ob id quod rarum esset de coposito ac simplici enthymemate, hic locus multis deprauat' esse uidebatur./ Porro
128쪽
porro huiusmodi sententias, quod Aristoteles etiam indicatulo alius erit absque conseque te efferre, hoc modo: Virtutem tu contemnis, cum sis homo λ Iram immortalem seruas,cum sis mortalis 3 quid opus erat addere:Virtutem igitur non contemne inmortalem iram igitur ne serues ZProbe itaque ab Aristotele huiusmodi γνώγι- άνθ in dicuntur, quod enthymemata late tia, id est, occultae argum etationes sint: uide Rhetoricorii ad Herennium librum quartum, Ec Trapeetuntium libro ultimo rhetorices de magnitudine.
H v I v s rei a iunioribus, qui de dialectica scripserui, multa dantur praecepta.) Simplicis conclusionis intelligit consequentiam .Ea est connexio antecedentis cum cosequente,
non consequens ipsum : ut hic,honellum est, igitur laudabile onsequentia si negetur, negatur hoc ex eo sequi, cuius probatio est dissimulata propositio, 'uam semper requirere
cogit: Vt,sapientes nullius indigent, igitur sunt beati: hoc si negatur, subiicie da est propositio probationis loco: Qui nullius indiget, est beatus. Dantur autem de consequentiis regulae aliquot non omnino contemnendae, quales sunt nonnullae apud Aristotelem που, de coniunctis & diuisis. Apud recentiores multa, ut in eo tractatu'ui de c5 sequentiis inscribitur,sed illa prolixiora sorte sunt quam utiliora. 1μLvo longe necessarium ad dicendum, locorum uim omnem rationemque percipere. Vis locorum ut supra admonuimus animaduertitur ex maximis illis Boetianis, quas ipse singulis locis apposuit. Sunt autem propositiones quaedam indubitatae adeo certae, ut ipsae probatione no egeant, atque ob id enthymematis ex locis ductis tantum confirmandis adhibetur. Ex his cernere licebit, quid ex quo sequatur: quare in disputandi usu ac iudicando nequaquam negligendae sunt. Nam si cum protervo agas altercatore, ad has saepe ut sacram anchoram confugiendum est: ut ii huius enthymematis, nocet ruditas, prodest igitur eruditio, negetur consequentia, unde erit probatio praeterquam ex ea maxima, quam Cicero tradidit, Contrarioru contraria sunt consequentia, quod ueluti principi u crit eius probationis i Et Fa- tab, os bius in loco generis & speciei huiusmodi maximas annotauit. Omittuntur a Rodolpho Agricola, quoniam ad inuentionem nihil faciunt, sunt enim adiudicandum inuentae.
129쪽
b mu α- NEC solum enthymematicum facile reddit. εν om ro DO. est, quem uulgo ac barbare discursuum uocant, hoc est,solers, acer in argumentationibus, & in comminiscedis probationibus selix. Est autem hoc praecipuum diale ctrci ossicium.
Quod aute a Trapezuntio dicitur, huiusmodi est,iocos clialecticos non solum hoc essicere, ut prompte faciliterq; inue niamus, sed etiam magna ex parte conferre ad iudicandu α dispiciendas uires argumentationum dialecticarum.
TERM a Nos qu stionis sic diligenter cossidera. Ex Ro-dolpho Agricola satis liquet omni differeti propositam ei,e. , quaestione, id est, dubiam sententia: Na rebus de quibus nemo ambigit, probationε non quetris. Admonet aut e Trapezuntius quaestionis terminos esse in tu edos. Quod ut clarius r mi i intelligatur, pr imu meminerimus oportet, eos de terminos 2 Ut RV esse conclusionis seu consequentis in enthymemate,& in D mni probatione tam dialectica quam rhetorica, & quaestionis. Solo enim efferendi modo differt a coclusione quaestio. Vt huius enthymematis: Alterius felicitate torquetur, igitur non est beatus inuidus. quaestio foret, an inuidus sit beatus: cuius termini sunt subiectum & praedicatum inuidus & beatus, qui etiam consequentis termini sunt. Hi deinde cum modio, eo uidelicet qui fuit in antecedente, nec in consequente repetitus est, conserendi sunt, uidendumque qua ratione cum aiore ac minore medius conueniat,hoc est, sit ne illius genus, definitio, species,& caetera: ut in praedicto enthymemate,inuidus alterius felicitate angitur, igitur non est beatusa argumetum seu medias terminus est .angi rebus alterius. Id si cum auaro conseratur, est illius finitio: sin cum beato, repugnans. Erit igitur rata enthymematis consequentia ex loco definitionis: Cuius est ea in probando uis, ut a quo delinitio remoueriar ab eo de dimoueatur definitu. Quare si angi rebus alterius in beatu cadere no potest, nec proinde in beatum inuidia. Seu ex loco repugnatium, repugnatia enam si bamutuo no conueniti t. sed hoc forte argutiora sunt,illud au tem longe nece Tarium ad dicendi sacultate, quaestionis te
minos per locos dialecticos ducere, quemadmodum Rodolphus secundo libro dialectices locis aliquot ostendit. r se sv T tenera, species, differentias, pr'pria. Capita locorusummatim recenset eo sere ordine, ac iis de no muribus, qui-
130쪽
bus idem autor libro tertio rhetorices suae fusius eos docuit. Nos, ut lectori specimen latum artis huius indicaremus,singulis exupla aliquot subiecimus , longior tractatio aliunde quaeratur. A genere itaq; argumenta ducimus affirmativa ac negativa hoc pacto: Si cialectica ais est, discetur exercitatione.Item no est uirtus in homine, igitur neq; cotinentia. Maxima est, De quo genus negaturae eodem & species & inseriora omnia. A specie ad genus assirmative sic: Est consul, igi vis Entur magistratus: c5tinentia est, igitur uirtus. Maxima, cui species tribuitur, ei de genus. Disserentia est qualitas qua rerum o . species inter s. disserui. Ex ea argum etiam semitur in utran 'ν que parte, ut Pygmaei ratione utuntur, igitur homines sunt: ea de carent Satyri, igitur homines non sunt. Maxima huius loci eadem est chi loco sinitionis. A proprio argumentum est Proprium. perinde atq; a dissere: itia: ueluti, si tyrannicidae proprium est ciuitatem liberare ivranide. Brutus tyrannicida est. liberauit enim ciues tyrannide. Maxima hic eadem cum loco superiore. Accidentia sunt, quae alii inhaerentia uel adhaeretia, alii adiacentia uocant, Cicero adiuncta. Hinc argumentorum a- η Glia. gna copia & maiora uarietas , ob id quam rationem habeat probandi, dici facile n5 potest, nec una lege omnia pollunt censeri. Sumitur autem argumentu ab accidentibus, quado ab eo quod subiecto inhaeret, probatio ducitur. Sic Aristote les colligit solem non esse igneu, quod colorem habeat non igneum, nec reliqua astra esse ignes, quonia calida non sunt. Et alibi: Vanum esse commetum de mundi concentu, quod orbes illi sonu edere nequeant. A definitione argumenta sumuntur in utranq; partem, ut, Si sacrile*ium est, a loco sacro in
quippiam surripere, sacrilegus eliqui deorum delubra spo liat. Item negative, Si summu bonum est quod per se expetitur, opes quae alterius gratia expetiitur, summu bonum non sunt. Maximae hu:us loci modo meminimus .Partium multi- Partes. plex est conditio: aliae enim sunt integrantes, ex quibus talearSumentum est: tecto caret ac par te,igitur aedes no sunt. Alie sunt subitati ales ex quibus sic colligimus, anima caret, dgitur alti mal no est, id ex sorma est. Ite ex materia: Vtinam De in nemore Pelio cecidisset abiegna ad terram trabes, non esset facta illa nauis Argo. Affirmativum argumentum tantum uerisimile est: Vt, habent Indi aurum, habent serrum,