장음표시 사용
111쪽
ior TRAPEZUNTII cicero communessentit, dictum erit, si illud commonuertamus. Quod iam tetigimuη, propter orationis elegantiam demi,aest,commutarici; nonnulla eorum posse, quae in dicendo,ut res pateat, fieri oportere asserimus. commutotionis illud tibi exemplo siit, quod negativam diximuε conuestionalem,cis coditioni s notam negatio praecedit, quam cicero postposivit,cum dicat: Et si non significant, nullas dant uias. detructionis illud: non igitur sunt dij, nes, enim futura significant: nam si, conditionis particulum in primma propositione positam detraxit, quam rem assumptio demonstrat. Nunc he quid huic doctrinae desit alios qua, tuor breuiter exponemus, quos dialecticorum esse tantum cicero opinatur,quamuis ipsi certe orator summin dialeacticus etiam cst quis ita uulo uel in orationibus nonnunaquam,bis inussit. Quartim igitur modus est, cum disiunctivae antecedens in assumptione ponimus, ut quod siquis
A ut dies est ut lux olaris non est: sed dies est: Est igitur solaris lux. Item,
Aut unus est,aut aegrotat: Est autem sanus: Non aegrotat igitur.
Quintui modus est,cum id quod in disiunctius praecesseritis assumptione tollitur,ut quod sequitur, conbirmeatur,hoc pacto: Vel uiui uel mortuus est sed non uiuit:. Mortuus est igitur urems objt diem. Item, Aut non eli dies,aut non est nox:
112쪽
DIALEcTIc A. IosNon est igitur nox. Sextus Orntimus ex disiunctiva in copulatiuuam inuatatu, negatione addita constituuntur: π sextus quidem sit, si antecedens ponitur ut coniunctum , ac constequens interimatur, sic:
Non a risibile non e L Cr homo est: sed risibile non est: a
Non est ergo homo. Item, Non ritibile est, π homo non est:
Septimus sit, si negatiuae propositionis quae ex disiuna
Eliua copulativa facta eli, antecedens tollitur, ut quo Aoquitur ponatu hoc modo: Non Cr prudens est,cr ineptus est: Non 6l autem prudens: Est igitur ineptus. ita septem bi conditionalis innii tres ex propositione pro 'scuntur, quum conditionalem proprie appellamus, duo ex distunctiva, Cr duo ex copulativa negativa, in qua copula sit ex disiunctione uersa. Hinc patet flexium as-ptimum motu in quadam non in omni materiast logismos
esse,quare ostre mos ego potius quosdam, quam simpli
citer appellauerim. simpliciter enim olla simu dicimus, qui eastructura est, ut si ea quae praecedunt uera sint, conuclusionis necessaria co ligatur cosecutio, quod tam praediucatorijs quam alijs strine omnibus coditionaliu modis inesst videmus. Nam tertij modi colendat quis non ese simpliciter ollogisima. At uero Cr bi duo posteriores non ex omni uera copulatiua ,sed ex ea sol m, quae ex disiunctiva uerauersa sit , necessarium babent con ecutionem. Haec enim
113쪽
rio .TR APE ΣVN Triuera est, non Cy homo eli, animal non est : in omnibu enim contrarijs ac repugnantibus, quae simul eidem inesse non possunt uiuscemoti copulativa nece itatem cotinet. At si timus ex ea modus confici non potest: non enim staquitur, ibomo non sit, animal quoque non esse. Item Metiera est: Non cr Irex est, Cy dies est. Lucem enim esse, πηοu cte diem simulfateri quis poterit. At siexim ex ea madus confirmari non potest: neque enim fit, si lux est, diem
no esse. Quod si simpliciter storogismos est,qui ea structu
ra colhit,uisiemper exueris uera colligat,ias sextus de Optimus modus non faciat, quosam eos Cr non simpliciter hilogismos esse necese est. Utuntur uero tam pbilosophi, quam oratores, non minus bis omnibusorogi is,qui rei, quum ijs qui compositionis gratia consequuntur. Nuna quam enim erubescunt, si res patitur, rem potius quam compositionem diligentersequi:ut pro Milone cicero: Nisi uidisset absolui eum qui fateretur,non dedisset uobis tam salutarem in iudicando literam. Ab ut irinatione enim non praecedentis .sed annexi, ratio procedit. Item, quamuis
prefitus,si hic illi fecit insidias, non sit impune: si ille huic, tum nos Icelare soluamur. In altero enim si quod praecedit
affirmes,connexum primo modo confirmatur: in altero,stantecedens tollis,tollis Cr consequens, quod non compostitionis,sed rerum uisiequitur. Quas ob ret danda est opera diligenter, naturam, uim,ac ordinem rerum nosse, quod exacta Topicorum de exquisita doctrina posticetur: deindeβtigisticae compositionis vires non ignorare: nam
is inibi solum polleritate digna conscribet: qui haec ne, glexit, eius Acripta tanquam fossuli celeriter decident.
Verum de perfectis hologi is satis, nunc de imperfectis
114쪽
DIALECTICA. III IN libris ergo de diuinatione sic scriptum. Locus est de diuinatione libro primo,& rursum libro secundo, ubi hae argumentione colligunt Chrysippus , Diogenes & Antipatet esse diuinationem , quem locum multis modis deprauatum ex Cicerone restituimus. A T neque non diligunt nos. Ad hunc usque locu enumerationis est expositio, quinq; partibus absoluta, cuius sensus est, Conditionale illam, Si lunt dii, nec declarat ante hominibus quae futura sunt, non esse uera, nisi aliqua ex quinq; partibus illis uera inueniatur. Deinde contantur singule partes eo ordine quo expositae sunt. Prima ostenditur falsa ab amore & studio deorum aduersus genus humanum. N ara E ignorant ea quae ab ipsis sunt constituta. Secundae partis confutatio est ab absurdo,&natura diuina. Ridiculum enim foret si fata, quae de communi decreto deorum constituuntur, ab ipsis ignorentur. NE c E nostra n hil interest scire. Tertia repraehenditura fine seu utilitate nostra. Prudentiores enim fierent homines, si sutura praeuiderent. N aqv Ε hoc alienum ducunt a maiestate sua.) mariae partis refutatio sumitur ab honesto,& munere deorum, quod est iuuate mortale S. NE Qv r non possunt futura pret noscere. Postremae partis est sublatio ab impossibili, & finis consutationis, quam
enumerationis conclusio sequitur.
NON igitur sunt dii, neque significant. In conclusione
hae desideratur coniunctio, si, quae tametsi a Cicerone non est expressa, tame necessario intelligitur, sic, Non igitur si dii sunt, non significant hominibus sutura. Nam hac enumeratione non efficitur, quod non sunt dii: hoc enim pro coses
habetur: sed illud fieri non posse, si dii sunt, quod non significet hominibus ea quae futura sunt. H qc igitur enumerationis est eo Husio :Non si dii sunt,no significant hominibus fil- tura:&primi syllogismi hypothetici propositio. Attificio faenim argumentationum conexio, qua superioris conclusio sit nouae argumentationis propositio. Deinde assumtur in
tertio modo affirmando antecedes, hoc modo: Sunt autem
dii. quae assumptio indicio est in propositione intelligendam esse particulam, si. Hinc insertur conclusio per sublationem conseq
115쪽
consequentis, significant ergo. Estq; hoc pacto absolutus primus syllogismus hypotheticus, cuius coclusio iterum fit
nouae repugnantis propositionis antecedes. Si significant,no dant uias ad significationis scientiam. Haec repugnas est& falsa, quare ut uera fiat, adiicie da est negatio ante, si, qua Orator postposuit: Si non significant,nullas dantu as ad significationis scientiam. Intelliges autem negationem praepositam,si: ut, non si s gniscant nullas dant,& caetera: quam propositione loco totius ratiocinationis positit, assumptione &conclusione suppressa. Verum sic intelliges, significat autem,igitur dant uias ad fgnificationis scientiam. Rursum haec coclusio qua no expressit, fit ultimae propositionis antecedes, hoc modo,Dant uias, igitur non est diuinatio: cui quoniam pugnantibus partibus constat , adiicienda est ne . statio sic: No ii dant uias, no est diuinatio. Assumptione etiahic siubticuit, quae est,Dant aute uias. Coclusione propositionis apposuit: Est igitur diuinatio. Sut ergo in summa quatuor argumctationes, enumeratio una, expositione, infirmatione & coclusione absoluta ,& tres syllogismi coditionales,quorii primus integre expressus, secudus absq; astumptione& c5clusione . tertius absq; an umptione positus est. Nos uideamus quae uis , quae ratiocinationes huic in- sint orationi.) Trape Euntius exquiri in hoc exemplo, quaesituis loci: hoc est, ex quo loco dialectico argumentum sit ductum, dein quae argumentandi elocutio sue argumentatio. Quae duo in omni oratio e qua quippia probatur,quaeri possunt. Erat aute locus bifariam apud Trape euntium de prauatus. Sic enim legebatur in ueteribus codicibus: Argumentationes quatuor ab enutiatione partiti. Vna, qua probatur annexum illud,& caeteram os sic ut nunc legitur, restituimus. Est autem totius loci hic sensus Principio recenset argumentum , quod ipse uim loci appellat. Id uero duplex est Prius ex loco partium Ieu specierum nomina enimnaec sepe confundunt iis cuius ea est in probando uis, ut si nullae
conuincantur esse species aut partes, totum etiam & genus proinde non esse ut nec anima est, nec corpus, no igitur homo esse potest: & par non est nec impar, non igitur numerus. Alterum esse ait ab antecedentibus. Ea sunt, ex quibus
aliud necessario sequitur, ut homo animali antecedens dici
116쪽
tur,uitium turpitudini. Caeterum Boetii testimonio hoc Blum ab antecedentibus arsumentum ducitur,quado conditionalis antecedens assumitur, ut annexu concludatur, quomodo a consequetibus dicitur, dum propositionis coditionalis annexum in assumptione tollitur. Verum hoc sensu nisi Cicero ea pro argumentis recensuisset, ad alteram partem dialectices reserri poterant. Qua de re uideatur Boetius c5mentariorum in Topicis lib. iij.&Rodolphus Agricola libj. de locis accidentium. Nescio tamen an hoc loco legendum potius sit pro uoce, antecedet ibus, repugnatibus. Sunt enim ni syllogismi tertii modi conclusiones, quae tantum ζx contrariis aut repugnantibus ducuntur,nisi forte ob id ab antecedentibus dicani ir, quod antecedens in assumptione etiahic affirmasur, ut annexum tollλtur. P RrηCIPALrs ille locus a partibus antecedit.) Principale uocat locu illum,i eius argumenti longior est tracta
rio. A principio enim usq; ad eumJocu, Non igitur sint dii,
perdurat,& totius disputationis fundamentum continet. ARGUMENTA Tio N Es quatuor. Argumenta unde ducta sunt, ostendimus: Argumetationes uero asserit esse numero quatuor:unam enumerationem,& Syllogismos coditionales tres. Est autem enumeratio stelle Cicerone in rhetoricis)argumentatio, in qua pluribus rebiis expositis, cae ξ-m vii ter ἔ infirmatis, una reliqua necessario confirmatur. In quarto ad I sprennium dicitur expeditio. Quo in loco & hoc exeplum pst: moniam hunc fu dum condat meu suisse, quem nuc tu pos, ides,necesse est aut haereditate tibi uenissi ut te huc em k, aut u/culi poste disse, aut usu tuum fecisse, aut per
uim occupalle. Mea res, me uiuo tibi haereditate uenire non potuit: Vacuu cum ego adessem, possidere no potuisti: tuu usu secisse et ii nuc no potes: emp0o nulla pro sertur: relinquitur ergo ut me ui de meo fundo eieceris. Constat autem huiusmodi argumentatio tribus partibus, expositione, infirmatione,& coclusione. In scholis uocant a sufficienti diuisione. QvEM intellexit hoc modo. Qui, uetera exeplaria habebat:nos que, legendii putamus, deinde syllogismu illum integru ponendum esse, hoc modo: Et si no significat, nullas dant uias ad significationis scietia, significat aute, dat igitur uias ad significationis scientiam: quam rem satis demo strat
117쪽
quod sequitur, Hanc conclusionem tertio similiter,&c., vin Es mi Petre quo artificio locus hic &c. Apostrophe est ad Petrum Medicem filium Cosmi illius magni & patrem Laurentii, uiri nobilitate ac eruditione multorum testimonio clarissimi. G o s oratori cum dialectico Ci ro c5munes sentit. Id est in T opicis: Hoc genus, inquit: attingit omnino uestras quoq; in re pondendo disputationes, sed philosophorti ma- sis, quibus est cum oratoribus illa ex repugnantibus senteitiis communis cocluso, quae a dialecticis dicitur tertius modusa rhetoribus enthymema nuncupatur. Co MMVT A TIO N Is illud tibi sit exemplo. Supra hoc admonuimus in secundi syllogismi propositione, ubi posituesti Et si non significant, pro eo, non si significant. DETRAcrio Nis illud. in id est, in enumerationis conclusione, quae est primi syllogismi propositio, cui detraxit Si, quam rem docet satis huius syllogismi allumptio& enumerationis expositio ubi tantum ponebatur Si. Quos dialecticorum cssetatu in Cicero opinatur, qua uis ipse certe.) Reliqui, inquit Cicero , dialecticorum modi plures sunt, qui ex disiunctionibus constat: aut hoc aut illud, hoc autem non igitur illud. Item, aut hoc, aut illud: non au- te hoc illud igitur. Quae coclusiones idcirco ratae sunt quod in disiunctione plus uno uerum esse non potest. Atq; ex his conclusionibus quas supra scripsi , prior quartus , posterior quintus, a diale isticis nuncupatur. hactenus Cicero. sv MMus dialecticus etiam.) Quantum Cicero in re dialectica ualuerit, declarant facile quae sunt in Tusculan. &.Academicis Quaestion. Item de Finibus , & in iis, quae de re dialectica ex proselio scripsit. Tum studium in hac arte diligentissi inum. Scribit enim in Bruto a Diodoro Stoico, qui cum uixit,& domi suae mortuus est, se in arte dialectica studiosissime eruditum & exercitum fuisse. Quin etiam iubet in Oratore suo tenendam csse dialectica apprime, no modo ueram illam qua: est apud Aritto t. sed quoq; spinosem illam& Chrysippaeam, ei qui bene dicendi laude extimulatur. s Ex Tvs & septimus & disiunctiva in copulariuam. Propositiones in his modis tantum ualent ex iis terminis , equibus constant disiunctivae, nimirum ex contrariis immediatis
118쪽
diatis, aut repugnatibus terminorum aequalium. Fiet autem disiunctiva copulativa, disiunctiva coniumstione mutata in copulativam,& capiti apposita negatione. Quod Cicero in hunc modum extulit: Deinde addunt coniunctionu negantiam sic, non & hoc & illud: hoc autem, non igitur illud.
Hi NC patet sextum & septimii.) Id solet in scholis siedici, quasdam ratiocinationes ualere propter forma, in quibus forma & modus syllogisticus obseruatur: nonullos uero gratia materiar, ut si quis colligat ex particularibus, aut negati uis ueram conclusionem: ut illud Nonnulli imperatores sunt tyranni,Nero est imperator, igitur etiam tyrannus. Et, Nullus homo est immortalis leo no est homo, igitur no est immortalis .Quae conclusiones ex materia dicuntur ualere. Dilogi is Trapezuntius syllogisimos tales quosda uocat,u, no omni- ρει o bus id accidat. Hae enim sunt falsae Homines quidam callent literas, Barbari homines sunt. Igitur Barbari literas callent.
Quod si lex syllogismi obseruaretur, fieri non posset ut sequeretur ex uetis propositionibus falsa conchasio.
v τ pro Milone Cicero , Nisi uidisset absolui eum. 3 Est
hoc in contatione ante narratione, ubi orator ostendit Milonem no esse damnatu praeiudicio Cn.Pompeii. Caeterum
apud Ciceronem sic legitur: Quod nisi uidisset posse absolui eum qui crimen fateretur, cu uideret nos fateri, neq; queri unqua iussisset, nec uobis tam salutare hanc in iudicando literam, quam tristem illa dedisset. Sumptum aute est hoc ex consuetudine forens .Nam in maioribus causis, teste Asco - Μοdis feredinio Pediano, non singuli iudices sentetiam serebant, sed uni stotcotia uersi simul constituebant. Quare ab eo qui iudicio praeerat, id est, praetore, singulis iudicibus dabantur tres tabellae, quarum causa perorata, quis'; unam in cistulas coniiciebat.Erat . autem insculptae tabellis literae, A, absolutionis, C, conde nationis,& N L, quibus significabatur no satis liquere. Sed hae postremae literae tantum dabantur in causa, qua de capite n5 agebatur. Sic igitur colligiti nisi Pompeius uidisset Milonem absolui posse,nsi dedisset iudicibus tam salutare literam: dedit autem,igitur uidebat posse absolui. Verum assumptione& conclusionem non exprimit orator, nec necessarium erat.
Porro quod ad Trapezuotium attinet, non uideo qua ratio Troex misne putet hic in secundo modo male cor ilectum esse, cum proh ci ceda
119쪽
cedatur a sublatione annexi ad sublationem antecedentis. id quod in secudo modo facere oportet.Hic enim sensus est Si non uidisset eum posse absol non dedisset uobis salutarem literam.Iam tolle annexum, hoc est, aufer ab eo negationem. Tollere enim diximus oppositu ponere) hoc mo- do: dedit autem: conclude nunc oppositum antecςdetis sie:
Videbat igitur eum posse absolui. Nam in propositione fuit negatio, quae latuix in dictione, nisi . Simile est si dicatur: nisi
uirtus pilet, non esset sortitudo, id est, si non est uirtus, non est sortitudo: ex quo collige sic in secudo modo: Est autem fortitudo, igi pur & uirtus. Quanquam enim hic affirmative
ponuntur & annexum & antecedens, non tame non tolluntur.Qui lapsus si tamen lapsius est dicedus) ortus est ex ambiguitate uerborum,ponere,& tollere. Non enim idem estastirmare, quod ponere:nec negare, quod tollere. Quanqua Cicero in Topicis aut negare posuit pro eo quod nuc tollere dicimus, aut secundum modum syllogisinorum non satis generaliter descripsit. Sic enim ait: Cum id quod annexum est, negaris, ut id quoque cui suerit annexum,negandum sit. Quod non satis cogruit propositionibus hypotneticis, qua
Ium pars una aut utraq; negativa est.
1TEM quanuis pressius, Si hic illi secit insidias.) 'Ex eadem oratione in principio confirmationis Ciceronis uerba habent in hunc modum:Nuquid aliud igitur in iudicium uenit, nisi uter utri insidias fecerit 3prosecto nihil, si hic illi, ut ne sit impune, si ille huic,tum nos scelere soluamur, . IN gltero enim si quod praecedit affirmes. Id est quod secundo loco dicitum Colligit enim a positione antecedetis ad positione consequetis in primo sic: Si ille huic fecit insidias ,tum nos scelere soluamur: Fecit aute, igitur soluamur. 1 N altero si antecedens tollis. Hoc pst, quod priore loco dicitur: si hic illi, ne sit impune. Tolli pur in assiimptione
antecedens. Atqui Milo no fecit. annexum quoq; tollitur in eo Ausone,id est, absq; negatione sumitur.Nam in propositione negatio, ne, dhaesit consequeti, Igitur sit impulis Veluti si dicas: Si uitium est expetendum non est. At lyi uitium no est,igitur expetendum .no necessario sequitur: Nec pnim continuo expetendum est, quod uitium no est. Quare apud Ciceron. no compositionis, sed terminorum ui sequebatur.
120쪽
tu libris ergo de Diuinatione. Primum ex consequen- LATO M.tibus probat, si sunt dii, futura significare. sed per oppositu ex
partiti enumeratione, quae sunt ex calisis. prolatis enim causis non significandi, significatio confirmatur. Itaq; infert exc5trario, si sint dii, haud dubie significare. Quo taqua primo gradu argumentationis costituto, inducit deinde secundum si significent,uias dare ad sipnificandit: sed utitur tertio modo eo ditionaliu ex repugnatibus.Non si significant, inquit, nullas dat uias ad significandu :& addit ratione,frustra enim significarent.Deinde & tertiu adiungit omissa adsumptione& c5plexione, sicut in priori, quia mani sella sunt: uerit eodemodo ex repugnantibus: Non si dant uias,inquit non est diuinatio .ex quo insert coplexione, omissa adsumptione, est igitur diuinatio.Sic tribus gradibus ex consequetibus & repugnantibus probat esse diuinatione: ut, si sunt dii, significant: si significant, dant uias significandi: si dant uias significandi, est diuinatio. quae quide sic proposita sunt ex antecedentibus, sed ipse ut acrius co cludat, mutat in cosequetia&repugnantia, quod in hoc genere fieri pol. Vide Topica Ciceronis de antecedentibus, cosequetibus,& repugnatibus. NON sunt igitur dii. Haec copulativa cum sit, uim coditionalis habet. Valet enim ,N5 isi csi sunt dii, n 6 significant. REP vGNANs hoc esse probatur.)Id est, negativa ex his repugnatibus sumit quc est, Non si sunt ii,futura no significant.Na deos esse,&no significare, repugnat. Sic paulo post repugnate negat, pro negativa ex repugnatib' format. co MMVTATIONI s.) Non est cominatio, sed mendum, quia,Non si, legendum est: ubi uerba ab imperitis sunt transposita. Detractio etia nulla est, sed copulativa loco co-ditionalis posita, quae eandem uim obtinet. DIALECTICus etiam. Sed non separatur dialectica ab eloquentia. sors IvNCTIVAE. Propositionis. AT uero & hi duo posteriores.) Sextus & septimus modus si constituant ex repugnatibus aequali ii termino ru, erut perpetui, no minus qua e teri syllogismi, secus si ex aliis fiat. v TVNTvR uere tam philosophi. ὶ Rhetores utuntur periodis hypotheticis non tam probadi causa, quam eloquedi: et si probent interdum, tame hoc no agunt,ut illa formae probent:sed seruiunt elocutioni.