장음표시 사용
141쪽
scientiae rationisq; eapax: sed illud ueluti manus in pugnum contracta, hoc ut ea quae in digitos diducta est. NAM qui plura faciunt, ea connectunt.) Enumerant Boetius & Georgius Valla, Victorinus, & alii nonnulli definitionum formas longe plures, in quibus si qua sunt quae ad nostrum institutum facere uidentur, non negligimus. svBsTANTr At is definitio est oratio quae id quod definitur.) Hanc ουσι ν Graeci, Scholae essentialem uocant. Legebatur autem hic Definitum, absque sensu, nos Desinitur, rectius legendum putamus. Sic enim a Cicerone dicitur: Definitio est oratio, quae id quod definitur, quid sit, explicat. Vocat autem ;Aristoteles is persectam rei ellentiarn, quae senere ac disserentia explicature Latinorum nonnulli quidditatem uocant, quorum est Hermolaus Barbarus.
PER partitionem definitio est oratio. De duabus his definitionum sormis uide Ciceronem ad Trebatium. Disi ' runt autem diuisio & partitio , quod species & partes, intc-Partes. Erum & genus. Sunt uero partes ueluti membra, ut caput, Specis. numeri,brachia, manus, pectus, latera, crura, pedes. Species autem sunt ut apud Ciceronem est sormae quas αρι Aristoteles,&Plato DAUer uocat, ut tultitia, prudentia, species uirtutis sint. Confunduntur tamen specierum & partium nomina, ac proinde diuisionis & partitionis. v o C a s in significationes.) Hanc partiendi Armam Rodolphus non satis bene diuisionis uocabulo notari scribit, quod scilicet ineptum sit, si dicatur: Taurorum alius mons , alius animal, alius sydus. Caeterum Ciceronem aliquoties diuisionis uocabulum usurpasse uidebis, si quando uocis cuiuspiam significata enumerat. Est &apud Pla- . tonem diuisio in res significatas, quod & Alcinons Platonia
Qv o stubstantiam quae subiicitur per accidentia partimur.) Huiusmodi sunt fere omnes diuisiones, quas Rodol-pbus Agricola ex pluribus locis dialecticis quaerendas docet. Secundus modus est, quo accidens quodpiam per subiecta diuiditur, cuius etiam Rodolphus meminit: Et adiacentia, inquit, per subiecta, ut feritas, alia auis, alia serpentis,
142쪽
, alia reliquarum belluarum. Apud philosophos non instequens est hoc diuidendi genus. HAEc accidentis in accidentia diuisio, sola in alterum commutatur. Ex Boetio id sumptum est: Sic enim ait in li-bto de diuisione: Sed huiusnodi diuisio uicissim semper in
altera permutatur. Post unus enim docere: Eorum quae dura sunt, alia nigra sunt, alia alba. Et rursum, eorum quae liquida s: unt, alia alba, alia nigra. Significatur autem posse in hoe genere diuisionis diuisui n& illius contrarium per easdem differetias diuidi: ut si album per duru ac molle sit diuisium, poterit & nigrum. Deinde singula membra in diuisum ac illius oppolitum rursium posse commutari: ut si durum per album de nigrum diuisum sit, tam album quam nigrum in durum & molle possunt diuidi- . . ae L v AE D AM nigra,ut terebinthus. Terebinthi meminit Tereo πεplinius libro decimo tertio , capite sexto. Arbor est ligni t in in nigri eximiique splendoris di fidelis ad uetustatem. Lbeni Z- autem meminit idem libro duodecimo, capite quarto. Est& huius materies solidissima , ut uel igne absumi uix queat, splendoris nigri,& sine arte protinus iucundi. Nigrum autem habere solam Indiam testatus est poeta. Sola inquit India nigrum Fert ebenum. QUAEDAM alba sunt, ut lapis Parius.) Marmor intelli- Parium sit ex Paro insula, quae una Cycladum est circa Delum 3c si- marmoris
phnum,autore Plin: o dc Ptolem o. Laudatur ex ea marmor, .
quod alio nomine M. Varro lychniten uocatum scribit: quod ad lucernas in cuniculis caederetui.
Eram cum uocem in fur significata distinguimus, ea
comple li nonnunquam sufficiet, quae ad rem noustrum faciunt. Est autem omnis dininctis duplex: Nam aut ossissio. unius ac simplicis ebl termini, quae dictinctio aequivoci di
citur:aut orationis, quam Graeci, nos ambiaguum dicimus,lit, Aio te Aeacida Romanos vincere polle. ambiguum adiectione termini, uel mutatione orationis, Aeruiuo.
aperiendum. Aequivocum si institutione aequivocam ei ι -'-
143쪽
ad grammaticos confugiendum. Diximus autem aequis cum,quod nec accentu rec as iratione, necgenere,nec O
thographia, nec numero distingui potest. Sin modis quia busdam ad multiplices uariass res terminus applicari po*test,aut ex sesolo, aut ex adiacio potiu3 huiusmodi uim ba- νοῶ simi bere dicitur. Primi distinctio, non unius doctrinae: Multa Dan nim aliter pissicus, aliter primus philosophus,aliter diu*lecticu3, aliter orator exponit. mamobrem insanire mihi uidentur nonnulli, qui adeo rudes atque in octi sunt, ut audeant asserere dialecticum aequivocationem effugere non posse, nisi singulorum verborum uim ac potestatem optime noue rit,quae grammaticis traditur quam si appris me tenuerit, aequivocis ipsum implicari non posse. Raro enim aut pene nunquam multiplici significatione uerbi dialecticuη aut decipit, aut decipitur. Nodi ergo quidam sunt qui etiam eos inos qui ratiocinantur ,fallunt: atque eos distinguere,unius non essedistiplinae, Aristoteles osten.dit,qui multa in pissicis ut naturalis, multa in prima phis Iosephia ut metapissicivi, multa in ethicis ut moralis,nonnulla in dialecticis ut logicin distinxit. verum ut quale sit Infinitum. quod diximus patea exemplis utamur. Infinitum dicimus, cuiuε terminum inuenire non possumus: unum ergo signi scat sed tamen alio quodam modo continuum, alio discre tum,infinitu dicimus. Et hoc quidem appositione, illud diu uisione infinitum afferit Aristoteles. Tempus autem ut aque modo quamuis si quκ continuum non diuisionis ter.
mino sed magnitudinis infinitum singio non diuisionis olum, verum etiam appositione in nitum dici posset. ltem, unum,in phUcis quidem Aristotelescotinuo dicit, ut linea
una,indiuisibili,ut punctus unus ratione, ut uinum,uappa.
In quinto primae philosophi ecundumst,ta sicundum acucidens
144쪽
DIALEcΤIc A. r Iridens unum delinguit.Eiusq; quod unu fecundusi es mulotossub cit molos,acdιalectici numero pecis,genere ut cicero,homo, animas una dici perspexerui. ita cum una sit,
quod a caeteris stiunctu est psium fecundu unii quod indutiis bile ni hac una eadems signiscatione emper dicitur,mo
dus uariatur. Alterum modum multiplicis diximus,cum noex se,sed ex adiκncto terminus adeo uari' atque multiplicibus modis fumitur,ut non eandem potestitemsed alium ataque ullum babere uideatur, ut homo cum dico, quid signis me uides,pro quo accipiatur,ignoras. Si,dit uta aut si, species est,adiunxero,aliter atque aliter accepisti. Has luppositiones iuniores appessunt. Quis si quis penitim tenere cupiat, dialecticos qui ea de re multa Cr protensa uolumiana conscripserunt, diligenter euoluat. Nobis solum admoαnui se,terminorum acceptiones ex adiuncto mutari , suffciit. Nam eius rei diligentior doctrina Cr Iongior est, crudusum oratorum adiri pene nihil. Viderint etiam ne
complura eiu modi non ad usum, sed abusum inuecta sint. Quodsὶ quis putaueritin stitu legitimo per ambigvu αμφι γίαν huius nos posse incidere,cum id usu euenerit, diata
lecticos con dat: nos quoniam raro ac pene nunquam acrucidere putamus,tam longam ait ob curam doctrinam praetermissimul. Et baec quae diximus eo tendunt,ne tu etiam sὶ-cuti omnisi rerum ignari, ad dialecticas ὰμ βολογίας. Craequivocationes, grammaticu putes multa pol pe constrae.
NA M aut unius est ac simplicis termini.) Est ubi singulae A equiiso
uoces ambiguitatem faciunt: quae Graecis b-υμ se di- cato. .citur, recentiores aequi uocationem uocant, quando rerum aut personarum plurium, una est appellatio:ur,taurus bovis,
&in Cicilia montis, item syderis quod inter duodecim signiferi orbis signa numeratur secundum, uere cum sole exotiens. Sic Censorius,& ille quoque qui se Vticae interfecit dictus ell Cato. Est etia ubi dictiones alio sensu integrae sunt, alio
145쪽
alio diuita, uelut ingenua, corvinum, armamentum. Apud. Aristotelem in Elenchis diuisionis& compositionis ambiguitas dicitur. Huiusce uocabuli discretionem Rodolphus enu-' merationem uocat, Boetius partitionem aequi uocationis. Am 'bi ς A v et orationis, quam αμμολογίαν Graeci, nos ambiguum dicimus.) Nascitur etiam ambietuitas ex integro orationis
Moli tuis contextu, quaea 6λογια a Cicerone, ab Aristotele ιρ ιλια nomisatur, quod Fabius ambiguum traffert. Fit autem multis modis: aut per casus, cum infinitum utrinque accusativum habet, ut, Audio Demeam percussisse Lachetem: aut vocum dubia disiunctione, ut, Quinquaginta ubi erant centum inde occidit Achilles. Vide Fabium libro septimo , & Diomedem libro secundo de figuris. Dico te Aeacida Romanos uincere, &e. Ennii uersus est, quo finxit Apollinem Pyrrho regi Epirotarum Delphis responsa dedisse. Caeterii Plutarchus diligens in primis scriptor, huius non memiuit, negaturq; a Cicerone libro ij. de Diuinatione, de ouod Apollo Graece, non Latine locutus eo set,& quod Pyrrsu temporibus desiisset uersus facere. Est autem Aeacida uocativus Graecorum consuetudipe , a nominatiuo Aeacides, quod Pyrrhi patris nomen fuit. Amphibο- AMAro v v M adiectione termini uel mutatione oratiologiasotio nis aperiendum est.) Solvitur amphibologia , termini adiectione , quando dubitatur u; ti antecedentiu duorum sermo subiunctus sit: ut,Volo hqres meus det uxori meς auru quod elegerit. Dubium est, an uxor, an haeres aurum eliget: adiectione soluitur,Volo h res det uxori aurum quod ipse elegerit, aut ipsa. Mutatione casuu soluitur, dum ex duobus accusativis alter in ablati uti uertitur.Fertit Demosthene eieci Gse Aeschinem. Soluitur, Aeschinem a Demolibene pulliuinaiunt. Tollitur etiam orationis ambiguitas distinctione scriptura . uel mora pro nutiationis,ut, Moriturus iussit poni ita tuam aurea hastam habente. distinctione sublatum dubium, Iussit poni statua, auream hallam habente. Vide Aristotelem in Elenchis & Fabium in statu legitimo per ambiguum.. A L. Q v I v o C v xl si institutione aequi uocii est, ad grammaticos confugiendum est. Dicitur aequivocum ex institutione, quod plura significat, non similitudine quada aut metaphora: ut homo pictum deuerum hominem significat, sed quod
146쪽
quod iuxta a rebus diuersis absque ulla cognatione couenit, quomodo gallus hominem & auem & instrum enutum sutorium significat, genere sceminino. Hoc in scholis a casu, illud a consilio aequivocum dicunt. DICI Mus autem aequivocum, quod nec accentu. J Si uox quaepiam in multis significatis adeo sui similis sit, ut nulla nota discerni queat, ea aequivoca est, hoc est, ut nec accentu distingui queat, sub quo tempus & tonum copraehende: ut malum quod pomum,& malum bono cotrarium,non est aequivocum: tempore enim differunt. Sic edo, & edo. Item quod tono differt, aequivocum non est, ut uere & uere, sic pone uerbum,& adverbium pone. NE caspiratione.) Differt aspiratione ara ab hara, ora ab hora.
N B c genered Quare ficus etsi morbum & fructum significet, non tame aequivocum est, genere enim differt, ut illud: Dicemus ficus, quas scimus in arbore nasci, Dicemus ficos, Caeciliane, tuos. Sub genere etiam compraehende diuersitate partium orationis, ut amor uerbum & nomen. Sic mane temporis aduerbium,& imperativi modi uerbum.
NEC Orthographia. Orthographia distinguitur quaestus per diphthongon a quaero , & questus e simplo , a queror. Item situs, citus,& scitus. NE cnumero. Vt aedes singulariter pro sacro loco,&pluraliter pro prophano. Sub numero uero comprchendere licet casum, ut tribus dativi casus & ablativi, a nominatiuo tria,& tribus nominatiui casius. Etiam declinatione, ut opus operis,& Opus Opuntis: anus uetula, quartς,& corporis obscoena pars, secundae inflexionis. Horum igitur nihil est ἱμώ- νυμιν, siquidem semper nota aliqua pro diuersis significatis distinguitur. s i N modis quibusdam ad uarias & multiplices. Est aliud homonymiae genus , cum uocabulum non institutione multa significat, sed ductit quodam in significatio repm affinem transfertur: ut plerasque uoces aliter simunt dialectici, aliter physici, aliter mathematici, aliter medici, aliter alii. Quo sensu a Fabio dictum est, nullum esse uerbum, quin philosopliis multiplex esse uideatur Fit autem hoc bifariam,
147쪽
aut ex se solo: ut uirtus a grammatico accipitur, quod nomest generis numinini, declinationis tertiae, id significas quod Graecis res γε A dialectico uerd quod genus sit aut species, subiectum aut praedicatum. Alter modus , cum ex adiuncto diuersitas oritur, ut si dicas. uirtus expetenda est, uirtus qualitas est, aut genus: aliter ac aliter uocem accepisti. Quae acceptiones uulgd suppositiones dicuntur.
Mumisio si tr i hoc quidem appositione , illud diuisione. Quem
in admodum in numerorum aceruatione nusquam si stimus: . . ubi enim ad de cadas peruenerimus, semper numerum refe- , uis erimus, idque infinities, hoc est, toties non fit, quin sepius η fieri possit: sic quoque in magnitudine seu quantitate continua diuidenda nusquam consistimus. Verum illud mathematicorum suo quodam iure fit, & quidem imaginatione: ut, circulum cuius ambitus quamuis uix trium pedum est, partiuntur in partes ccclx. dein singulas in lx. quae minuta prima dicuntur, & horum unumquodque iterum in lx. quae minuta secunda uocantur: sc deinceps diuisione sexagenaria, secundum unitatem in infinitum cre
Tem in i TEMPus aut utroque modo. Tempus extensione seu si istium. duratione infinitum dicitur his, quibus mundus nec initium cepit, nec finem habiturus est: qua ratione asinitatem habet cum numero . semper enim Solis & reliquorum astroru couersiones rediteratur ac praeteritis adduntur, ut hora horς:dies diei, annus, anno cotinuo succedit. Itaq: lepus in infinitum dicit crescere successione, ut numerus additione. Dicitur etiam infinitum diuisione. Annum enim in meses & hos in dies dies in horas diuidimus , & has in minuta: in quibus rursum in infinitum progredimur diuisione sexagenaria per unitatem crcscente, ut supra diximus. r τε rus unum in phy sicis quidem Aristoteles continuo dicit. 3 Aristotelis uerba primo libro naturalis auscultatio-Vημ nis sie habent: sines My ὁ ζῆ το - αι τον οῦ αν ἡλωυτ , Mίτοντι - θυ e in . hoc est , unum dicitur partim continuo , partim indivisibi. li: partim ea quoium una ratio unumque esse est , ut uinum merum. Caeterum ratione unum dicimus synonyma, aut duo eiusdem rei nomina, ut, uestis, indumentu: Marcus
148쪽
Tullius:homines, mortales. res quinto primae philosophiae secundum se,&c. Locus est in uulgata uoluminum sectione libro quinto, in uetustio sri,libro quarto, habent autem uerba eius in hunc modum:
ι. Iur . id est, eorum quae per se unum dicuntur,hoc quidem continuo, ut uinculo fascis. Ac dialectici numero, specie, genere. Dialectici uocant Idem. illud non unum, sed idem, nec est apud Aristotelem primo Topicorii .,sed D M.Verba eius si quis requirat baec sunt, M τὸ Ne re δε τυπω λα u Auressiorare, εγαρ λειLhoc est, uidetur uero idem ut exemplo dic tur, diuisum tripliciter, aut enim numero,aut specie, aut genere idem dicitpr. i. Has supppsitiones iuniores appellant.) suppositiones, uocum acceptiones, ut cum dicitur, uirtus hominem beatuessiciri liud significat, quam si diςas, Virtute Scipio hostem super uit. Hic certa uirtutis speciςs intelligitur, ubi pro toto senere accipitur,& ut isti loquuntur, aliter & aliter terminus supponit. Definiunt autem in hunc modum: suppositio est acceptio termini in propositione, pro aliquo uel aliquibus, de quo uel de quibus, huiusmodi terminus uexiscatur mediante copula siuue propositionis. Quo D si qui putauerit inflatu legitimo.) Status seu c5stitutio, aut Graece dicitur, id quod orator sibi potissimum probandu co stituit, seu quo probato, statur,id est, causa perfecta est Nascitur aute ex intexione accusatoris, &depulsione defensi'xis: pi, Occidisti Aiacem Vlysses intelio est: quod si neget, no occidi, oritur questio, an Vlysses occiderit Aiacem: qua probata in hanc uel tisam partem causa peracta
est. Quare eadem statum seu constitutionem continet. Sunt
autem status uarii. Nam si sectum negatur, coniecturalis dicitur, ut id quod superius posuimus,&apud Martialem: Sed lis est mihi de tribus capellis: Vicini queror has abesse furto, Hoe iudex sibi postulat probari. Sin iure aut iniuria factum probatur, iudicialis dicitur: ut, ' occideritne Clodium Milo iure. Est etiam ubi lis nascitur
149쪽
Conmtatio is ex scripto,quae constitutio legitima dicitur, euius hoe locogitima peram Trapezutius meminit. Fit autem quatuor modis, inter quos biguum.
unus qui status dicitur legitimus per ambiguum, cum scriptuuidelicet ambiguitatem, aut homonymiam continet. ut legauit quidam amico suo taurum, post mortem ille petit seruccui Taurus nomen erat, hqres bouem legatum dicit antorta idem fit ex amphibologia ut, haeres meus uxori meae cepi argenteorum uasorum pondo quae uelit dato. Post mortem mater a filio petit magnifice caela
Iata. Ille dicit se debere qua
ipse uolet, no, quae ipsa. Verum haec cotrouersia tantum nascitur ex amphibologia, aut synonymia: sere nunquam ex e
quae ex his suppositionibus, reliquisq; vocum argutiis est. Quare ad hac constitutione suppositio nubtractatus, qui de suppositione materiali, personali consula, propria, naxurali, accidEtali: ite de copulationibus, significationibus,restrictionibus,aliisq; uocu portentis inscributur,nihil adserunt. τAM longam atq; obscuram doctrina praetermisimus. Vide autorem ad Herennium libro secundo de constitutio. ne coniecturali,quo loco acri oratione has sophistic tu nu-F- repraehendit.
Philuo subiecti in accidentia. LPer aecidens Accidentis in subiecta.
Accidentis in accidentia. x x et o M. ΔΕ V o c V Μ Aequi vocum duplex est, natura & necessitate. Natura, cum ex prima impositione multa signia cat.Necessitate, cum uox alio atq; alio deflectitur ex significandi commoditate .quod si bifariam,per se, & ex adlucto. Per se, cum uox ita uariatur, ut aliud atq; aliud in diuersis artibus tignifico,ut genus, locus, propolitio,subiectu. Ite unuinfinitum,uacuum. Ex adiuncto, cum uox in complexu sen tentiae ad certam significationem astringitur, quam recentiores suppositione uocant, ut cum dico homo est mortalis,&homo est terminus communis species animalis: aliter homo in priori sententia, aliter in posteriori accipitur. , ACc LN Tv s Vt palus pro palude dc stipite, iu A s P AT io NE.) Vthara&araeenere
150쪽
sca NER E. Vt cupido,pro duo,& pro cupidit te. ORTHOGRAPHIA. Vt dc caritas earum M garum.
Nunc quoniam de uocis significatione disimus, pauis
ea de partitione totius etiam generis disseram vi:nam . caeterorum uel ex ijs quae dicta iam unt, uel ex iu quae diis centur, aperti ime ratio constabit. Totum igitur quo onor modis dicitur specie, nutilio, uniuersali, Mirt te ac vi. potestate. Totum specie cum partimur, in siubstantiales partes partimur. Substantiales partes fiunt, quibus unius paries geri quesubstantia primo constat, ut materia Cr forma. Hoe modo dicimus bominem anima er corpore constare. Totum continuum in partes semper integrantes scindi, mM.Integrantes partes dicimus,quae totum ita coponunt ut non ad βrmam sed ad materiam eius reduci uideantu r. Harum aliae similes, aliae dii imiles. similes dicuntur que sunt eiusdem rationi ut caro, ossa,nerui, caeteraisquibus animalium corpora componuntur. Di imiles, quae non sunt eiusdem rationi ut homo in caput, thoracem, manus G pedes partitur. In partitione huiusmodi, praeter ea quae de omni tuis lane communiter diximus, danda est operira, ne partes partium commiste mus, nam qui bominem in pedes. horacem,caput, brachia, manus er digitos par titur: aut , cim dixit capκt, oculos, aures, eaeterasque eis odi addit particulas, omnia contundit. Totum unia uersale in indiuidua discerpitur. Postremum est totum ροα testate: id in uirtutes ac potestates scinditur, ut anima in uegetantemfnsibilem, tionalem. Non enim generuta species uel differentias haec distributio est: intermistae nanque bunt species semper ac diffrentiae r nec cum partiis sis suis contingum M o modo praedicaripotest. Nee 6ὶ k i rei