장음표시 사용
151쪽
i s TRAPEZUNTII rei uniuersilis in indiuidua, uel quoniam potestates ipse genera sunt,non indiuidua,uel quoniam in indiuidua aequaliter uniuersale descendit: uerim de totius disseparatione satis dictum est.
tito MAc. o TVM igitur quatuor modis dicitur, specie, c5tinuo.
Totam specie. I Spe ei e rotum dicitur, quod materia dc forma constat, ut homo, arbor,stntex, quae partimur in formam de materia, ut si arboris una pars dicatur lignit, altera vita: de hominis. aliud corpus, aliud anima. Specie autem totum dicitur ob ido quod genus pro materia est, differetia uicesserinae, e quibus omnis species constituitur. τοtum conti- TDTVM continuum in partes semper integrantes scianuum. dimus ) Totum continuum dicitur quod membris constat,
quorum unumquodq; auget & ad integri persectione facit,
ut si orationem in exordium, narrationem, csitentionem,&ὸ
epilogum, diuidamus: aut bominem in caput, brachia, manus, latera, pedes,&c. Harum partium quaedam similes sint, Partes duplis quas Gr ci bu Hesr Scenotam 3s appellant,Latini similares aut ces. cognatas, non quidem φ inter sese similes sint huiusmodi partes, ut nerui, caro, offased singulatu partes si iterii secentur,smiles sunt, nec aliare quam magnitudine differunt: ut
singulae partes ossis sunt os, partes ligni lignum lapidis lapis. Alii uero quas quaru partes It secundo dividantur, non tantum magnitudine differui, sed figura, nec de his integrii praedicari potest,ut capitis partes singulae c put nosunt,nec brachii brachium. Totum igitur continuum bifariam partiri possumus,in similares partes, ut si hominem in
carnem,' ita, neruosaanguinem, cutem,partiamur: aut dissimilares, ut si per caput,humeros, brachia,pectus, pedςs, diui sum intelligamus. Sic arboris alia pars frondes, rami, trucus, radix:&arboris aliud lignum, aliud cortex,&c. DANDA est opera ne partium partes comisceamus. in Membra partim turbato orcii ne, partim multitudine consilidere, no diuidere est ut Ciceronis uerbis utar sed frangere. Decorus enim in rebus ordo seruadus est, quemadmodum Plinius in historia membrorum animalium, a capite incoepit Partium uero partes recensendae non sunt in eadem diuinoiane,in qua praecipuae partes enumerantur. Nam qui terram
152쪽
in continentem,in insulas&peninsulas diuidit, ridiculὸ hie
addit Asiam aut Africam. Sed noua partitione opus est, qua has explicemus,quae sub diuisio uulgo dicitur, ut continens . terra in Europam, Asiam, & Africam diuiditur: quarum singulas iterum noua partitione ficta) in alias minores expo- A nere licebit. Quam partiendi rationem obseruant etiam rhetores ut Cicer. de laudib.Pompeii primu tria illa recenset degenere belli,de magnitudine, dedelige do imperatore,quod postremu iterum alia diuisione in quatuor membra diuidit. TOTUM uniuersale in indiuidua discerpitur. )uniuer τρtμmμπιμπ sale totum dicitur autore Boetio,quod singularibus constat. 'in unum colIectis ut homo ex Cicerone, Catone,Antonio, caeterisq; indiuiduis efficitur. Quare si dicatur hominum alii Graeci, alii Romani,alii Barbari, partitio erit totius uniuersalis in partes. Verum Rodolphus noc genus enumerandi rectius diuisione uocauerit, quod infima species si indiuiduis . i
comparetur,generis nomen oblidet.
Pos TREMvM est totum potestate.) Desiderabantur rotum haec uerba in omnibus codicibus, quae si superesse colendas,patri pronomen id,reseratur necesse est ad individuum:cui sensui ea, quae sequuntur,plane repugnant.
GEneris autem in proximas species Di disso: nam Dimogresqui dicit, substititiae aliud animatum, aliud inanimata 'θμεο, tum, cum non in proximas di strentias partitus sit, non recte diuidit: nam etsi tam animatum, quam inanimatum substantia est, non tamen in haec primo, sed in corpus Crincorporeum substantia sicinditur. Deinde corpus in ista, . G corpus animatum persensibile M insiensibile, eos ino,
do usque in 1 eciali inius lectes. Primum igitur diligenα ter aduertamus, ut in primas species ues di strentias diuiasio fat: deinde ut species potius quam diserentias scis piamus. In species enim proprie genus, non in diseretias
scinditur. Verilin quoniam rerum species pleratique nos mine carent, maximeq, iam, quae rursus tanquam genera
disiungi possunt, quas ubaltemus nunc: pamus, difrenoli a tias
153쪽
uo TRAPEZvNTotias specierum loco ponimum. Nam cum dierentia sit, qua aliud ab alio distire asperimus, omnis di irentia MDe ς' is diuisionem, quanuis non omnem, idonea est. Di rrenti
auou. . t It*r m misi, quae actu a siubiectosi urari potest, ut sedere, stire, candidum esse, nigrum esse. Quae actu qui
dem nonseparatur ed ola ratione,ac mente disiungi posse percipitur,quomodo album crinum antro coruo diserre uides. Et quae nusso pacto non modo non actus ne mente quidem tolli potest nam si tollitur, id quoque perimitur
quod ea re ab alijs diseri,ut rationali a caeteris homo Efafert.Et strationem ab eo tostas iec bomo quide erit: quam diffrentiam uelam in diuisione generis adhibere dcbemus.1., diata reliquae, Miseni quae per accidens si accommoda ponis. tur. Ipsis ergo δεκηtintiales,quas ex specificas appellari diximus sub genere ponemus proximosempers oppositu ut iam dictum est invenierim. Per praepositionem negautionis cum uni tantum distrantiae nomen sit inditum: ut, numerorum alij primi cui tres eptem:alij non primi, ut nouem: per contraria,ut, colorum alij nigri, alij albi, alij ineutri per babitum ex priuationem,ut animalium alia rationalia,uta irrationalia. Reliqua quae relationis est oppositio ii diuisione generis locum no habet. Ad baec, ordinem quendum retinere debet diuisio,ut negatio semper postremma ponatur,al matio Cr habitus praecedanimam cr docemur faciliuw,σ natura prior affirmatio cr habitus est, posterior negatio atque priuatio. Diuisione generis usque ad species utimus recte diductastile erit omnem steriem . quae primo generi subiecta sitfubstantiali definitione comis plecti constit enim desinitio genere atq; disterenti'. Oudo Definiendi re nec generali ima bac desinitione, nec indiuidua definiri - - pogunt.nec enim ultimum ultra ultimum est,nec indiuidua
154쪽
substititiali diserentia disrre possunt. cum igitur rem
aliquam definire uoluminoria diuisione superioris sene,
in usque ad extremas steries,genus eius rei proximum prismo, inde eius generis diuidentem digerentiam generi adisiungemus: quaest rei non exaequantur, ita ut non conueratantur,tertiam ad ciemus,uel etiam quartam, quoad uis desinitio nec plus,nec minus, sed rem ipsum perme abs
lateque complectatur,adeo ut cum ea conuertatur:ut cum
uola de ire hominem, primi animal quod homini proximum genus est, inde rationale assumo, dicoque hominem esse rationale animal, qua oratione substititia bominis explicata est,nisi quρ putet ut Platonici coelestia quos 'corpora,quae perpetua ac immortalia sunt,rationalia et e piat. . .
unimalia. Tunc enim ex fectione rationalis animati mora
tali atque immortes mortalitas desinitioni hominis est applicanda, ut homo sit animal rationale atque mortale. Quod si quis ut antiquitas credebat romphas ege quas dum longaeua mortales quidem sed hoc hominibus suiniores,qubdex se ratiocinando distant, cum bomines ρ nibit penitus audiant, nihil dificant, quis inquam,id uerum se putabit sacta huius innominati genera distributione,quod hoc exse quidem ratiocinando 'at stud uero non exste ruatiocinando primo, sed quod audiendo re atque actu didiceari ciat iceremus hominem esse animal rationale,mortua Dalficiplinae capax. Ac ita demum quicquid homo erit γ iu modi erit animal, er quicquid bula modi animal, homoeri nec pluου nec minus positum erit in desinitione. Qii
cum accidit, vertere retro poteris. Diminuta enim definistis verbis,maiorem: abundansminorem rerum cumulam
155쪽
verbum. mo,uocem scilicet assumam,Cr cum omnem uocem uideant
in duo scindi,in eam qua aliqui ac in eam quae nihil signis scat, uocem significantem dico esse uerbumsed non pus,rit : nam significantium uocμm,quae natura significant, uerba non sunt duo igitur institutione signiscans, ut a
nomine separem:cum tempore,ut ab oratione uerbum '
gregem, cuius nulla pars signiscat separata, uideo esse ad ciendum. Ita definitio uerbi,rei exaequata es uox inlli, tutione significans cum tempore, cuius nulla pars igni' Disso ex cat separata. Verum quemadmodum ex diuistone costili, iur/finitis, sic ex definitione rusus haberi diuisio pote, , ueluti ex hac ipsa uerbi desinitione, uocem diu deamus significantem, in natura significantem, ut gemitus, o iniitutionsis hanc cum tempore, uel sine, Cr utramque, in eam cuius partes peparatae aliquid significant, ut oratio: er in eam,cuius pars nihil significat separata, ut . nomen ,si absque tempore: si cum tempore,uerbum. Nam eum ex una parte diserentiae in definitionem inductae unt, faeile est eodem ordine oppositus ex altera parte collocau re. Ex hisce omnibus istud persticuum est, res multo pauαeiores esse quam terminos. nam si termini rebus exaequa, rentur,tum definitio, quam diuisio duobus tantum termi nis incomplexis feret, ut si huic generi, quod est animal rationale mortale nihil enim prohibet ita exemplo uti, tanquam si longaeuae nγmphae nusta existerent disciplina scientes si huic,inquam, rei qμα genere una elet, incoma sexus terminus esset impintus militerque huic di trentiae, quae est disciplinae capax efinitis,quae langior facta V m p est terminorum inopia, duobus tantum cotincta esset: e dem modo si ei generi uocabulum esset, quod orationi ci
156쪽
D I A L E c T I c A. rumce exinstitutione signiscanti cum tempore,uel ne tempore, commune est, Cr huic disperentiae similiter, quae est, cuius nulla pars separata significat, desinitio nominis uetverbi duobus terminis constaret. Hoc ipsum in diuisione cor icere licet, ut cim dicimus, rerum omnium quaerudam sunt bona,quaedam sunt mala, quaedam indifferentia, quae Graeci dicunt αLY qa: tripartita facta diuisio est, quoniam eius quod est indi strens, proprio uocabulo care musciam si quis ita distribueret rerum omnium alia dil*rentia,ulta indiserentia Orrentium,elia bona,alia mala, in duos quidem terminos Acuret,uem tam auditores quam
stimum ignorantia confunderet, cum distrens γψὶ aliud quiddam antecesserit di*rrentiae omniου aequalitatis aut similitudinis cuiusti significantium babet. Quare oportet
diuidendo, ne confusio fiat, quae distinctioni oppo tu est,
certa praeponere, ut incertiora quasi circunscripta detera minetur. Verum desubstantiali definitione bactenus. Nunc
uero cetera breuius perstringamus. Non enim generis in species aut disserentias hodie distri γ ῆ φ
butio est. Docet hanc partiendi ratione ab aliis differre,a generis quidem diuisione, quoniam species rem distinetie sunt, nec ut una sit, reliqua opus est.Homo enim etiam si non sint bruta,& bruta si non sit homo, esse & non esse possunt. Animae uero potestas superior ab inferiore re ipsa discreta esse non potest. A pautitione totius continui, quod de partibus totum non dicatur: Non enim caput est homo,nec pars integri integrum, quomodo unaquςq; anime potestas anima ab loluta est & dicitur. A partitione totius uniuersalis quod huius partes indiuidua sunt, animae uero genera. r N species enim proprie genus no in differentias scinditur. Vbi specierum numerus certus est, nec impendio magnus,si nomina no impediunt, melius in species quam dinferentias diuidimus, ut uirtutem in prudentiam, iustitia, sortitudinem ac temperantiam: sic corporum simplicium aliud L s coelum
157쪽
coelum, aliud elementum. Quaestionum alia thesis, alia kr-pothesis. Vbi uero sipecierum numerus infinitior est, aut desunt nomina, necessatio per disierentias diuidimus:ut animalium aliud rationale, aliud brutum. v T rationali a caeteris homo differt.) Hominem I, dictum quidam uoluerunt, quod solus inter animantia loqueretur. Alii quemadmodum Cicero a ratione,id est,ue Macrobius interpretatur, a ui mentis, ea est facultas intelli gendi. Plato audi dictum scribit, quod computare solus sic,
rei Haec enim omnia significat. Numer- N v M seo R. v Malii primi, alii no primi. Imparis nume impar pria ri diuisio est. Dicitur uero numerus impar primus, que nubmus. lus alius numerus aliquoties sumptus emetitur siue ex quat, quare unitatibus numeretur necesse est: ut r. 1. 7.I3. Nullus horum aut similium est quem numerus quispiam numerare possit, ut a. si sumatur bis,quinarium no attingunt: si ter, seperant, & sic in aliis. Primus uocatur non naturali ordine:
nam sic solus ternarius uocaretur primus impar: sed ob id ma tri quo unitatibus duntaxat quae numerorum sons est, dime-
tiatur. Non primus dicitur impar, quem non unitas modo, sed & alius mensulat,ut novenarium ternarius, si ter sumatur,absoluit ac perficit. Sic is. ternarius quinquies, aut quia narius ter sumptus me surat,& a I. septenarius ter geminatus. Caeterum hic nomine non caret : uocant eum Arithmetici secundum, quod non unitate sola, sed alio numero etiam enseretur,& compositum, quoniam ex numero aliquoties sum
PER habitum &priuationem, ut animalium alia rationalia, alia irrationalia). Irrationale,insensibile, inanimatum, afferuntur a dialecticis uoce tantum eise priuatiua, significare autem naturam quandam diuersam illi, cuius ex aduerso ponuntur, ut incorporeum pro spiritu, inanimatum pro corpore siurdo,irrationale pro bruto accipiatur. Meminit bulus Rodolphus libro primo. N I s I quis ut Platonici coelestia quoque corpora. Plato τω deorς deorum genera facit: unum, in quo summum deum sta-gmcra a. ruit , ut ipse: dicit, mundi opificem, & quomodo F piat. de Iove apud Homerum est, hominum& deorum patrem. ης - De hoc deo sic in Timaeo striptu reliquit: τυ ρ π
158쪽
λεγυα-ναπω. hoc est, mundi quidem autorem & patrem inuenire negotium est,& inuentum uulgo eloqui impossibile. Alios facit deos animales, quorum quidam corpore suntigia eo immortali,mente uero rationali: quos deos astra esse clicr nee errantia solum, sed illa quoque quae fixa celeri ae immutabili circa terram uoluuntur cursu : sic enim Jn Epi-
e estia putamus animalia diuinum altrorum genus, corpore pulcherrimo, animaque beatissima & ritima constitutum. Hos a sempiterno motu ae celeri cursu Me in Cratylo dictos scribit, obire sum id est, a currendo. Postremum locum habent illi quos daemones dicit animales etiam & rationabiles, ut superiores illi, corpore autem aereo ac immor tali , animo ut homines mutabili & affecto, & interdum oculis hominum conspicui. Quos ueteres Latinorum, Lares, Genios, ac Penates uocabant. De his est in Epinomide,
Vιυμ reverar rem M. id est, deinceps uero sub his daemones sunt, genus aereum, in tertia mediaque regione, qui sunt interpretationis causa.
Quod si quis ut antiquitas credebat) Nymphas esse quasdam. Nympha, sponsam, uirginem nubilem,&Deam ompha.α Musam significat. Dicuntur etiam uires occultae terrae, stirpibus irriguis ac fluentis, per quas fructuum nouorum eduntur scaturigines. Harum aliae sunt maris, quae a Nereo patre Nereides dicuntur, quas multas recenset Homerus Iliados decimo septimo. Aliae a fluminibus & sontibus. Aliae ab arboribus ac sylvis Mossy Aa, quarum a Marone longis. sima uita existimatur. Reliquae sunt se.&um tu, a pratis ac montibus nomina sortitae. Qv o D ex ratiocinando discant.) Ratiocinando discunt, ut apud se mente pacata ac tranquilla alia ex aliis colyseno absque doctoris opera ad retum abstrusarum cognitionem perueni p. DI MIN
159쪽
DIMINvT A enim definitio uerbis, maiorem: ab udans, minorem rerum cumulum facit.) Hoc est, definitio in qua quippiam desideratur, latius patet, quam id quod definitur: ut si quis equum definiens,dicat, animal quadrupes,hoc plaribus conuenit,quam uocabulum equus. Quod si redunda-ucrit quippiam,contrariu eueniet: ut homo animal rationale meoicii, id paucioribus conuenit quam quod definitu est. ε κ hisce omnibus illud permicuum est, res multo pauciores esse quam terminos. Imo noc potius sequebatur, uocupraesertim propriarum magnam este penuriam. Cum in unius rei differentia explicanda sit opus periphras. Nec tamehinc sequitur uoces esse plures, quam res. Hae enim infinita: sunt,uoces uero fi uitae, ut est apud Aristotelem in Elenchis. Nam saepe uocibus utimur eisdem in diuersa rerum aliarum
1 A et o M. C V M igitur rem. Huc pertinet formula definiedi, quae
apud Ciceronem est in Topicis,ut sumptis iis quae comunia sunt ei, quod definire uolumus, cum caeteris rebus eousque persequamur,donec proprium efficiatur ei quod definimus. Nam communia quae sumuntur differentiae sunt,quae eous que sunt sumendae,donec ad ultimum perueniatur. D I M I N v T A enim definitio. Delinitio semiplena intra complexum rei manet,abundans excedit. Itaque ne hoc a cidat,propria esse debet.
ax hisce omnibus. In definiendo pluribus uerbis quam
rebus utimur,quod non copia,sed inopia uerborum accidit. Ergo pauciores res in definitione sunt, ut genus & disserentia,uerba autem plura, cum no uno uerbo disserentiam complecti possumus, sed plura sint adhibenda: ut, asinus est animal solidis pedibus, auritum &foecundum.
Descriptio. π Ucriptio accidentalis digerentius quae separari non possunt continet Et si totam rem absolute, huiusmodi una ostendit dilicrentia, eam folum ponemus, ut, bomo est quod ridere potest:quod si id non accidi caeteras appon mus,quousis uertere desicriptione cum repol imus:utianis mal est quod propria ui potest in oppositos locos moueri. Enumeratione partium aliquid desinimus, cum integrates: omnes
160쪽
DIALEcTIc A. Is omnes atque princip Ies assumimm partes, ut quia uoluamus ollendamis, hoc modo: Domus est, quae fundamentis parietibus constat. Quoi si parum partes abyrreuis dentur, uel ormam, uel sinem apponemus. Nam et theaurea columnis ex aliqua parte fulsentata, Criecta, domus non sunt. Quare, si undique parietibus coniunctu atque
conclusa dicas,frinam: si ad habitationem constitutam αnem: si utrunque, utroque rem significantiuου expresseris. Haec a descriptione disertinam et si quasi partes in illa etiaconnumerantur nonnunquam, bis tamen semper singula desiniendo minora sunt,quae in descriptione uel maiora uel aequalia, nunquam minora inueniri possunt. Per disso ob honem definiemus,cum aliquod genus quid sit persubiectas ei per divi partes omnes proximas atque disiunctas explicamus, ut ' animal est quod sensu tantum, uelaeus simul cx oratione utitur. Haec de Die si ratio generali imis generibuου accommodati ima est. Nec enim facilius aut persti civi ea
quid sint enodare possumus, quam sisteries uel disereno
tias eis primo subiectas omnes, uel lecierum definitiones disiungendo prostramus:ut ubi Eutia 6l,quae uel sensu, linente perbe esse compraebenditur. Et quantitas est,cum cum tu quam partes uel communi termino coniunguntur , vel distincte aceruum ex unitatibu/ constituunt: boc modo, id
quod est, describimus, cum dicimus, Ens est quod uel persee β'Gconsisti uel alteri inhaeret. Quod si quis non proxima talongiora enumerat, quae tamen cuncta propter multitudi nem compraebendi non pinunt,non per diuisionem explis 'cabit,sed ea ratione utetur, quam nonnulili De itionem ut non recte Graeci τυπον appellant,ut substititia est, uer Desinitio. bi gratia, mo,equvi,arbor. Sed de diuisione ac de tuo, ne satis multa. Nunc de obligatione nonnulla ab reamus.