장음표시 사용
111쪽
quoq; cum ensuum organis, quorum obiecta sunt, milem habere teperiem, miliaq: pqssident accidentia, uerbigratiae usus organumquanuis diuersam a pariete, qui cernitur, temperiem sortiaturoramenea portio parietis exterior colorata,quippequae lucis
est particeps, quaesolaristuminis ope interlientuq; specie in aere multiplicat dea pars inquam utpote lucida, oculo qui uisus est organum, cum accidentibus rum essentia milis esse deprehenditur. Itaq; obiecti dependentia,quum organo simile si obiectu etia subflantia; nequaquam impeditortassis, quo minus uisio dicatur esse proprium opus oculi. Caeterum phantasmata utpote corporea,quum ab intellectu nonsiolum genere,uerum etiam plus quam genere disserat: vetare queant optimo iure, sillo minus intelligere.
propria sit intelle Ius operatio, idq; semel admittatur, illud ipsum intelligere, uel eo ipso tempore, quo ipsa si intelligentia, poposcere necessario phantasematu praesentiam. Id sane uel ex Philosophi uerbis luce meridiana clarius elici potest, inquit. n. ad- , uerbum: Est etiam de lectibus anime dubitatio,, utrum omnes communes snt cum eo, quod habet, animam: an si ipsius animae proprius aliquis oboe, enim ipsum accipere quidem necessarium est, non, tamen accipi facile potest. Atq; plurimi sunt, qMorum me corpore nullum aut agere aut pari uidetur, ut irasci, confiere, cupere,omninosentire,ma
112쪽
s hoc etiam imaginatio sit quaedam,aut me imaginatione no fit,nec istud esse ne corpore potest. Ex hisce uerbis plane constat ,s intelligere feri nequit ab*: cor re,quod opus animae proprium omnino dici non post: adeo proprium opus ani
rationalis adfrmare uidetur illud esse proprie, quod fine.corpore feri potest, proinde te Italin ipsum intelligere, uel hocsupposito, quod imagina tio. non sit, modo saltem absq; imaginatione feri nequeat: docet inquam hoc casiu ipsum intelligere nequaquam esse posse proprium opus intelles Ius humani, idue potissimum hac ratione, quod absq; cor potis opera feri nequeat, quod uel eiusdem Philosophi uerba, quie sequuntur, larius indicant,inquit, enim : Si igitur operarionii animae uel lectuum. aliquis proprius sit ipsius, feri potest, ut ipsa ani, maseparetur : nuero nullus sit eius proprius no, separabilis essed ιβ de ipsa perinde atq; de recto,
, cui multa quidem ut rectum est competunt, ueluti, puncto pilam aeneam tangere, non tamen ipsum, unquam sieparatum tanget, est enim inseparabile, , quippe cum semper aliquo modo cum corpore si . , Videntur oe omnes oestus animae clim corpore, esse: ima, mansuetudo, timor, misericordia, confin. dentia,gaudium, odium deniq; atq; amor: na unal, cum bis ipsum corpus aliquid patitur. Haec Philosophus. Si timor, ira gaudium, confidentia, odii. atq; alia id genus, idcirco propria potetiae ratio na Indr.CamM. G lis
113쪽
lis opera dici nequeunt, quod una cum isdem ipsum corpus aliquid patiatur , hoc est, quod una cum rati
nati facultare,corporea quoq; uirtus concumrat :qui obsiecro fuerit eiusdem intellectus humani proprium opus intelligere,quum ad illud idem opus edendum. necessario concurrant phantasmata/ Si dixeris in caeteris animae facultatibus,una cum potetiis in obeundis muniis concurrere corpus uelut licientem causam aut organum:in intelligendo autem phantasmata concurrere solum tanqua obiectum: sane respondebo Quod Galenus contendit in intelligendo cerebru concurrere, taquam organu haud dissimili ratione,quam quado sensibus deseruit interioribus.praeterea supposito quod intellestus humanus haud utatur corpore tanquam organo cquod alioquin minime probauit Aristoteles , sed tantum asseueraui nitilominus idem Philosophus haud patitur,opus intellectus adpellari proprium, si per se suapteq; naturaseclusis corporeae molissuffragiis cquomodocunq; eoncurrat idem intellectus intelligere nequeat. Ergo perperam meo quidem iudicio sanctus Thomascquem alioquin summe ueneror, ac AriRotelis interpretum nemini secundum esse reor ait obiecti eorporei dependentiam baud uetare, quo minus in telligere proprium opus anime rationalis una 'PHιψπbi sensentiam adpellari queat.
114쪽
obiecti praesentis minime du intelligit popoce. re, mul ac ad gnatur ratio discitis, cur '.' exteriores sensus certius cogno- . scant, quam interioresMdTEM eas proportio specierum intelligibilis ad intellectum , quae eIt s eclarum sensbiliu adsensιs interiores: At sensus communis, imaginatio, cogitatio, ct memoria, quae sensus sunt interiores, cognoscere possunt uel absentibus, qui cognoscuntuar obiectis et cum sis abunde si sciat ad cognoscendum, sola specierum propriarum, quae recipiuntur, mulac iudicantur praesentia cquanquam eadem obiectas absint,dignosci nequeunt a sensebus exterioribus ergo multo magis intellectus, etiam absentibus obiectis ,scilicet immediatis atq; proprijs . quae phantasmatasunt, intelligite alioquin interi rum siensuum actus cognoscendi, praestantior intelligentia foret: siquidem cognoscendi modus ed dignior est,quo magis abstrabit ac minus obiecto proprio indiget. At quum modus cognoscendi sensuum interiorum praestantior sit eo, qui est exteriorum sensuv. propterea quod purior sit: quia magis a materiae conditionibus abstrahit, ac per consequens eadem ratione praefantior longesto profecto cognoscendi mohaec quam intelle -ctus. Cap . V.
115쪽
Os intellectus,quum adhuc multo magis ainrabat, ac per confiequens 16ncerior euadat eiusdem cognitio: quasi obsecro , ut sensuum exteriorum cogniario longe certior fit, non solum interiorum sensuum cognitione, uerum etiam intelligentia Z mehercules hic nodus, ut hactenus a nemine Quod sciam fuit in medium adductus, ita non potuit ab aliquo siolui, quandoquidem rei l scilis intelligentiam, primum admiratio simul ac haesitatio, dein quaestio secundum naturam intellectus praecedere consueuit. Quicquid agnoscitur eo facilius percipitur, quo uicinius atq; proximius est uirtuti cognoscendi, modo nil desit eo irum, quae ad eam cognitionem requiruntur, exempli gratia : certius obiecta propinqua cernit oculus, quam remota, modo ' inquitas non impediat lucis interuentum, cuius praesentiam necessario uisus poposcito Atqui sensuum interiorum cognitio magis di Iat a re senisibili quam exteriores sensius, quare nemini mirum uidere debeat, res siensiles clarius atq; certius ab exterioribus isdem siensibus agnosci o quidem ab obiecto recens decisa species,corpori sensti multo similior est, quam quando defertur adsiensum communem: dein species eadem dum a senis
communi migrat ad imaginationem, dein ad cogita-ιionem succesue, tandem ad memoriamemehercle quo longius iter peragit, eo diminutum iri corporis
smilitudinem, quam eiusdem corporis species secum iniit cimmo species ipsa nil aliud is quam corporis
116쪽
smilitudo9 naturalis ratio dictat. Caetervm in tene crus, utpote facultas in homine cognoscentim uir ma, necessariὀ quod euentus declarat9 obstu, e fo-gnoscit, ratione licet modi cogndiccndi quo is pradictum en9 cognitio sua sit praestantior. Vorus enimuero rationi consonum is , inti Poctum a corpore tandem actu separatum , vel ipso sim bilia longa certius clariusiae cognoscere, quam is es usus exterior, quidem proxime tum rei nullius intententures easdem sensiles,m prima causet quodam eminentiori modo contentas, ac intestigentijs a materia si paratis expositas atq: patentes intuetur. Aliam fortuos hoc loco rationem comminisci liceat, nempe incognitione sensuum exteriorum causanda, reqMiri
necessario sensebilis p entiam : non primario qui dem ac per se, sed per accidens atq; secundari), propterea quod species sensibilis ab obiecto decisi seruari nequit incolumis in aere, quemadmodum in cerebro; quoniam subItantne cerebri fixa permanet haeretue tenacius,in aere uero m0x evanescit. proinde
rei fen bilis, praesentia per successuam atq; cotinua eiusdem speciei multiplicationem in Raurat, qu)deontinuo perit. Caeterum intelligibiles species probabile est, intellectui non minus haerere, quam mollibus cerebri partibus, ipsassensibilium corporum craccidentium imagines atq; species :quo si,ut quemadmodum cognitio sensivum interiorum minime requirit praesentiam rei scn jlis exterioris, sed ei suos ' scit is
117쪽
ut abunde solum rei sensibilis praesens idolum . ita nimirum in intelli etia satissupers fuerit forsitan, adesse speciem intelligibilem infixam intellectui poseoli, uel absente quolibet phantasmate. Caetervm si
obieceris intelligentiam uel eo tempore, quo fit ipsum intelligere, phantasmatu requirere praesentiam scilicet hoc argumento, quod laeso cerebro pereat omnis intelligentia, uidelicet δε laesio sit satu digna si inuis inquam obieceris, re pondebono emper id coringere, quandoquidem experientia constet, fis omnibus non siolum exterioribus, uerum etiam interioribus sensibus adeo, ut nec memorari queant alicuius exterioris rei, nec imaginari, multo minus cogitare rhoc casu conflat inquam aliquando,mentem ab intelligentia nobis alias incognita vexari,idue ratiociniis di sciliniis,& cum eadem acutissime disputando congredi idq; adeo, ut nihil insanitate uel tota uita moliri post quispia attentius,quil interim de caeteris, quae siensibus occurrebant prius, omnia perperaenuntiemus, si hoc ipsum de me uel in extremo mortis articulo praecipue quum a Fracisco parente meo magni nominis medico, derelictus esse tanqua deploratus solo prognsicos hoc ipsit inqua testatus fuero,ut uera me fateri certo scia, iras pectui forsitan in causa propria uideare at quu tot insignes erudi-rs: uiri fateatur illud idem quod storiae praeter uiuetium restimonia propemodu infinita, passim testatur, cur eorti se uotis abrogadast,haut uideo.
118쪽
Philosophi uenire extrinsecus, uel accedere, o contingere.
ARI STOTELI iure maximo vertiuiistio,possit, quod sicubi praeceptorem suu Platonem hallucinari deprehendat, uel palam eius nomen mul ac erratum prossit, nedum sublicet atq: regit, ac nomini parcitradhaec quodgrauius est, o ingrati hominis manifestum est argumentum, aliquotiens uerborum intelligentiam inuertit, quo faciliorem simul ac crebiorem ansam arripiat calumniandi, tantum abest, ut eum excuset, ct ad bonum sensium trahat:quod alioquin hominis grati munus foret, ac Philosopho precipue dignum tanto,quod in Ethicis adparet, ubi Platonem de Ideis disserentem accusat, idve pietatis ac ueritatis falso praetextu, Quae maxima en Hyppocrisis9 inquies )Amicus, Socrates, amicus Plato, sed tame magis amica ueritas. porro si quispiam experiri uelit, quam impiὸ praeterue rationem eo loco Platoni si infestus , o quam falso eum redarguat, Eustrarium perlegat,
eum locum explicantem. Nonnunquam aute Ari-
Itoteles siquid Platone dignum ossendat,oe excelles illud idem profert, atq; in medium adducit: sed ita tamen,ut eius nomen consulto supprimat atq; sub-ticeat, quas uelit author eius rei uideri quod eunde
119쪽
luc secisse, paucis monstrabo ἐν adeoscpe mutatis uocibus illud idem fert scilicet ut aliud quiduis enuntias uideatur. A Platone praeceptore didicerat alias Aristoteles , nempe separatas intelligentias dmateria quamlibet immunes,se copositas non quidem ex partibus quantis atq; materialibus , uerum ex partibus rationalibus pariter ac immaterialibus .
siquidem ceodem adsertoreo quanais corruptibile
quodvis, copositum to nequaqua tamen retro commeat atq; reciprocatur enuntiacis, ut compositum
quodlibet corruptibile sit . quando copositum duplex offendatur, dissolubile uidelicet ct indissolubile: posero nuncupat adgregatum dissolubile, quod ex part bus materialibus oe elementaribus conflatum est Alia uero fatetur esse quidem compositased tamen indissolubiliter: quippequae constat ex partibus cum rationalibus tum incorruptibilibus, Etenim solum Deum carere partibus asseuerat, actiιmsmplicissimum ab omni prorsus immunem potentia quod uel Theologi non eunt infitias. accedit quod anima ra- rationalis iuxta Platonis decreta, quum infima sit rerum incorruptibilium, ac media quodammodo corruptibiles inter substantias et incorporeas, longe magis composita depreheditur, ac caeterae superiores intelligentiae: quod nimirum Aristoteles cui consu
nito clam si uratus est, ac mutata loque ii phrasi,
mutatisq; uocabulis, ne furtum proderet atq; detegeret, enuntiauit inese rationali facultati quidpia.
120쪽
quod materiae uices gerit: hanc partem intellectum possibilem uocitat, quam materiae primae comparat, adeo ut eandem labre nullam aliam habere naturam adnruat, praeter hanc unam scilicet, quod est in potentia. partem altera animae rationalis, quae speciei uices gerit ρο eficientem refert, agentem intellectum adpellat. Illud idem Plato docuit inquiens: intellectum humanum bifariam secari r nempe in mentem animam. mentem utpote prae tantiorem nostrae rationalis facultatis partem Aristoteles scilicet ne quispiam ei fortassis ingratitudinis notam inureret, quod pulcherrimos praeceptorisfoetus occultaret, biq; ipser adpositὸ esscriberet rcnqua
suum nudiustertius inuentum mentem inquam mutato nomine,nuncupat intellectum agentem. Praeterea cut Plato dicit mentem ae intellectum agentem esse stabile, 9 siemper in actu, adhaec in instanti intelligente cinstar oculo primas propositiones ac prima principia,praeterea nunqlia a superioribus abscedentemdita nimiru Aristoteles air,eum depurarephantasmata .ct potentia species intelligibjles, actu intelligibiles licere. Ite sicut Plato metem ait essessatum, identitatem, essentiam: nunquam autepatitur eandem alteritare adpellari,nec motu ea ratione, qua methapborice uidelicet motus in incorporeis fingi potest: quando consueuerit efferre Plato, subnantiasseparatas inuas partim mentes partim animas uocitat9 ex quinque partibus in genere consti-