장음표시 사용
91쪽
iuxta sententiam eorum, praeter unum agentem intellectumsupersit, quem esse Deum aut aliam quan- libetsubstantiamseparatam, nun autem anime rationalis nostrae partem arbitrantur. Porro milem interpretationem, quam dubio procul prauus quispiam geniusseu cachodaemon inuexit, ct eorum nisutibus indidit, hunc in modum demolior: imprimis
Quod Philosopho precipue turpissimu eβὰ perfricta
fronte mentiuntur, adsieuerantes Aristotelem paulo supra, post obitum tam felicis quam infelicis nihil relinqui penitus,praeter linam hominum opinionem, qui supersiunt inter uiuos, atq; memoriam, in qu bus defuncti felicitas restet uel infelicitas sane me datium id cum sit apertissimum, insuper grauius est, quam ut ab homine saltem rerum naturalium studioso, aequo animo ferri queat.nans ut donemus ultro, nobis nil esse reliqui,nilue superesse post obitum, quod sensibus nostris offeratum, praeter nudam suorMm fac irorum atq; gestorum opinionem ac Memoriam:ita non imus inficias eo dem, postquam binc relicto pi tri corpore discesserint, alibi modo longe diuerso niatam traducere, perpetuo felicem aut miseram. pr pterea cum opinio nostra ad corum felicitatem parum faciat, nequaquam propter eos qui superjunt, sed propter uita iunctos optimo iure dubitat,an amicorum, nepotum, aut precipue filiorum aduerse uel secundae resfelicitatem aut miseriam non in opinis ne hominum uigentem, utpote quae nec eisdem obesse
92쪽
nec prodesse potest o sed ad cognitionem suam ubi morantur intellectas humani supernites, peruenientem: iure optimo inquam ambigit, num felicitas aut infelicitas uiuorum, ubi iam ad mortuorum cc silanem peruenerit, et em maerorem aut laetitiam ad ferat, si q; felicitatem aut infelicitatem eorum augeat uel minuat .hanc litem itaq; Philosophus adposte dirimens inquit, rerum humanarum nsuam, quae naper ad eos peruenerit cognitionem , eisdem alterationem baa i inferre possi, quod nimirum eorum uita nequaquam amplius mutationi uarietatiq; Quemadmodum consueuerat9 expositasit, edi, obnoxia : quod uel citatus locus proximo capite, libri primi de moribus aperte declarat,ubi defunctos perpetuo miseros aut beatos esse pro confesso subsicit, quando fel citatem eorum aut infelicitatem,nec minui posse nec augeri, rebus aduerss umentium aut secundis, palam testetur.
L λβ sexto de moribus Aristoteles, ita
scriptum reliquit ad uerbum: Itaq; usu peritorum,oe fenum, aut prudentium pronuntiatis atq; opinionibus, quae demonstrari non possunt, non minus quam demonstrationibus attendendum atq;
93쪽
atq; obtemperandum est. nam quoniam usu oclitum quendam consequutismi, principia rerum facile cernunt. bactenus ille quibus suppositis ueluti bas quadam atq; fundamento, ratiocinor hunc in modum: usu peritisenes, prudentes, legumlatores, adhaec omnes fere qui floruerunt omnibus seculis homines, βpaucos excipias,placitis suis plus iust rordicus haerentes: omnes inqua homines fere,qtio prudentiores fuerunt ac meliores,eo magis persuasum babuerunt, idne naturae quodam instinctu, praeter longa cilicetissum reru,que cum agendo tum meditando loga consuetudine diutinisue laboribus consequutisunt: persuasum inquam habuerunt , ct humanum intelledium esse corruptionis expertem, di ab interitu cor- poris, pro uita enere, quod in hac mortali uita delegerit , perpetuis torqueri cruciatibus, aut felicise smam cum iijs immortalibus uiuere uitam, a cun- Elis poenis immunem, illaesam, atq; liberam prorsus, et omnibus seculis in sinu diuino eu quod Areopa gita Dionysius inquit, in caligine diuina mirifcegenientem. Porro nimis dura mox videtur Ariklo- telis oratio, nempe haud minorem adhibendam esse fidem usu peritorum di senum pronunciatis atq; prudentum opinionibus, quae demon Dari non pose sunt, quam demonstrationibus attendendum atq; obtemperadumst: durus inquam nimis prima fronte uidetur hic sermo, quando minime rationi consionumst, opinionem certitudine praeferriscientiae: ni
94쪽
Quod absurdum ess9stientiam eorum esse fateamur, quae aliter ac scimus, contingere possunt. atquio uera tradit Philosophus9 inter opinionem atq; scientiam illud discriminis intercidit, quod haec incerta sit, atq; uerisimilibus tantum innitatur rationiabus Issauerd certitudinis habitu possideat, praeterea Ollogismisscientiam parturientibus fulciatur, qui- quidem Ollogismi demonstrationes ab Aristotele passim nuncupantur. Verumenimuerὼ confγderandum,quod Syllogi i plures in ar laruae, monstrationisspecie prae se ferunt, cum alioquin sopbistici potius snt, nedum probabiles r adeo ut saepe uel eruditis imponant, quod Auerrois exemplum euidentissme docuit: qui ou od mirabile em in commen tartiis metheororum, se demonstratione propter quid demonstrasse putat, regiones sub equinoctiali sitas, ob nimium aestum esse inhabitabiles,cum alioquin nofra tempestate sensus oppositum declaret. quam ob rem quemadmodum Syllogismi plures Quodsupra Auerrois exemplo probatum es D demonstrationis Decie prae se ferunt, cum alioquin sophistici postmodum ese dignoscantur: ita pronuntiata quaedam ct opiniones senum prudentium usus peritorum, uim
occultamscientiae continent,quanilet iuuenibus En- cognita qua demonInrationibus haud facile cedat, immo cum eis ex aequo de certitudine certcnt. Caeterum inquies e cur ergo dicuntur opiniones ρο non
scientiae t respondeo eos habitus Iosian, haud scien
95쪽
ias nisncupari, propterea quod ex multi tudine gnorum coalesiant,quorum per se nullum sussciens est ad inferendam necessario conclusione ab eis cmdnantem. ueris si plurima id genus coierint,sicientia pariunt certissimam ,sed tamen eiusnodi, ut a iuuenibus quantibet eruditis utpote rerum usu propter aetatem minime peritis, haud esse scientiam digno- satur: pariunt inquam fmiles coniecturae,ubi plures in aceruum coierint,scientia eiusmodi, quae praemissas conclusionumsuarum,solis usu peritis synibus notas, iuuenibus autem incognitasfortiantur, propterea quod periti senes atq; prudentes,rerum usu longo soli quendam oculum cur verbis utar Aristotelicis consequuti sunt, quo principia rerum facilὸ cernunt. His itaq; citatis Philosophi locis,conflare satis superue crediderim eundem, humanum intellectum ab interitu vindicasse, quanquam haud plura alia desunt eiusdem A ristotelis loca , quibus eadem sientelia firmari potest, prcbariq; Philosophum huius fuisse mentis. uerum eos textus consulto prae
term bimus, tum quia facile discerpi possunt ab a
versaruis, ct in aliam trahi sententiam , tum etiam ne nimis in immensum noIler excrescat sermo, atq;
96쪽
Theoricam ordinariam in Gymnasio Ticinensi publice
profitentis . iii De Humano Intellectu Liber Secundus.
csΤENDITUR IUXΤA PHILOS sphi sententia rationalem animam praecedere generationem hominis, simulacsecudi libri degeneratione animaliu, capitis terris locus diss-
Hieronymum de origine animae quoerit, num anima rationalis alicubi sit, antequam homo generetur,an potius in eo statim . producatur instanti, quo faetus absoluitur. Idem serescrutari uidetur hic Arinoteles hascribenso, Animam igitur uegetalim in feminibus concepti, busue scilicet nundumstparatis, haberi potentia, statuendum est, non actu: potius quam eo modo , . Andr.Camu. F quo
97쪽
quo conceptus, qui iam separantur, cibum trabar. . o eicio eius anime fungantur : principio.n.haec, omnia uitam stirpis uiuere uidentur. de anima, quoque sensuali pari modo dicendum est,atq; etiam . de intellectuali: oes enim prius haberi potentia, , quam actu necesse est, Gubdio sed ante omnes con ., tingere, cum non fuerint necesse est, aut om- , nes cum ante fuerint rant partim cum ante non, fuerint, partim cum ante fuerint, oecontingerer . aut in materiasubeuntes semen maris, aut eo qui, dem inde uenientes.sed in mare aut omnes extrin- , secus cotingere, aut nulla, aut partim extrinsecus partim non extrinsecus, ille. qme nos clarioris doctrinaegratia, paraphrasi utenter. hunc in modum explicamus a Quandiu conceptus delineati sunt'nundum armati, qualis ille nimiaeum ancillae fuit, uxoris Hippochratis . quam sicilicet παgnantemsex dieru syacio saltare cum iussisset Hippocrates, excidit e matrice conceptus ovo permmilis: in quo delineat a solum erant cuncta corpo- . ris meis sed tamen nundumformata : idq; Galeno relatore in libris de femine, quod ex Hippocratis libello de foetus formatione excerpsit rauandiu conceptus inqua delineati tantum sunt, nundum formati Quos Aristoteles hic adpellat conceptus nundum separatos sane tum aere cem seu uegetalam animam potentia solum in se cu. tinent. Vbi uero formati sunt ceuosseparatos conceptui
98쪽
optus hic Aristoteles nuneupat uia tum actuus tam stirpis uiuunt,oe in potentia sunt ad uitam sen bile quam non ita multo post actu consequuntur;
ita tamen,ut ad intellectuale adluc sint in potentia. quam pariter Ratuto tempore demum adipiscuntur actu, atq; bic tantisper immoratam: quidem actu quidpiam adipisci, bifariam intelligitur; nempe ira xta primum actum uel secundum. actus animae seu facultatis eius scilicet primus, est ipsa facultas anse e uel anima ipsa, actus uerosecundus est, ipsa anseme seu facultatis eiusdem operatio .' puta dormiens
habet actum proprium, quoniam actu continet an
mam in se ipso : quanquam baud possidet actura secundum, qui est ipsum opus: semen autem uirile vel sanguis menstruus, neq; primum neq; secundum habent, sed ad utrunq; sunt in potentia frigoteles porro dicens conceptus nundum separatos, hoc es, nundum formatos,sed adhuc uix delineatos, aut forivis etiam nundum delineatos r esse in potentia ad vegetalem animam, intelligit eosdem esse potentia ad actum utruns, uidelicet primum atq; secun dum r deinde cum formati fuerint atq; separati,tum habent animam vegetalem actu, scilicet primo, i-losophus autem hic primvm actum express pers cundum inqueens : conceptus qui iam eparantur , id est, cum utcunq; formati sunt, cibum trahunt, cto ficio eius animae sunguntur. quoniam potentis uegetalis actus primus, nusquam offenditur absq;secu
99쪽
A d eum altrix seu uegetalis anima semper opereatur, quoi haud deque paret de caeteris facultatibus. nempe sensibili ct intellectuali : quanquam secundo libro de motu musculorum, magnus Galenus Omneis animaefacultates operari necessariostmper adseuerat,idue contra omnes at unum Aristotelis interpretes,eundem librum de anima fecundum explicantes . Eadem inquit ratione foetus seu conceptus
ijdem, in potentia prius babent animam sensualem ris potentia inquam sid adium utrunq; , ct ex pote=itia tali deducuntur ad actum primum,ac tunc habet
in actu scilicet primosinsualem potentiam, oe in potentia sunt ad actum utrunq. facultatis intellectuabs,Vbi uero numeris Oibus absolutus fuerit coceptu mehercle tum intelletuale animam habet actu,scilicet primo: non tamen fecundo, nisi post messes plures oe annos, unde nemo iure dixerit, foetum nupermatum atq; perfectum, ct infantulum vagientem , haud habere facultatem intellectualem actu equus istet operari nequeat, ct actum fecundum exercere, idq; ob instrumentoram defectum d tamen actum habet primum, hoc,en, animam ipsam intellectualem
haud secus ac dormiens, qui actu possidet inteιω-
tum ,quanquam actu non intelligit.
100쪽
praecedere conceptus generationem,clarius ex Philosophi uerbis colli- sigitur. Cap . II.
1τA QVE ut ad id redeamus unde digre sue
ramus , o paraphrasm ni stram in adductum g ristotelis textum absoluamus: quum hactenus abunde docuerimus, animae facultates quaslibet haberi prius in conceptibus potentia, qu im actu et maior nunc oritur quasio, uidelicet nunquid omnes animae facultates adu niant sc tui Hatim formato et in ipsa formatione nil refert ita ut eaedem illa facultates animae omnes haud alicubi fuerint, nec formationem conceptus pracccs rint ostd illico emerserint,ct tum primum esse coeperinidan eaedcm animae facultates omnes in natura rcrum 6sint, antὸ- quam oe .conceptus formaretur, oe eiusdem conceptus materia feminalis menstrisq; foret genitaraue potius ita dicendum sit, scilicet :non omnes,sed quasdam animae potentias semina conceptusue pracedere, quasdam autem unia cum ipso uel in ipso con-eeptu oriri ac pullulare , ct conceptui contingere . Verumenimuero quae facultates animae, conceptus ac eorum semina praecedant extrinsecus accedat
conceptμi, Philosophus hisce uerbis declarat inqui- , ens : Osrertim omnes ante esse impossibile, rationi, bus his ostenditur: IL/orum en:m principiorum