장음표시 사용
131쪽
seruata similitudine, commodius id adfrmari licere de passivo intellectu, luce meridiana clarius parebit. Primo conoderandum uenit, quidnam esse propradicatur in potentia. profecto si nominis et mologia insequamur, quae plurima adfert lucis ad rei natura percipienda, prorsus id in potentia esse dicitur, quod cum acta minime sit, esse tamen actu potest, poreuria quidem e uePligio opponitur actui. illud porro discriminis intercidere uide inr inter nihil ,seu nonem, or potentia ens, quod id, quod absolute non est, actu nunqua esse possii: Id uero potetia est cus dictu GP quod actu nonunqua esse queat,adeo uidetur id quod est potentia, mediam quodammodo fortiti naturam atq; condictionem inter ea, quae actu sunt.
quae nullatenus sueti. quapropter ut de solis actu subsistentibus optimo iure simpliciter enuntiaueris, quod sint, quandoquidem ea tantis mire snt: ita
quoties ea , quae potentia tantummodo sunt , nominaueris, eadem minime simpliciter esse dixeris, quin adiecta potius adpendice, ea dices esse in potentia. rursus ut esse dic ut ursimpliciter, quae actu sunt , ita quae nullo pacto acta esse possint, absolute, hoc est. absq; adpendice aliqua, no esse dicuntur: excpligra
ria, simpliciter enuntiamus hircoceruum aut chimeram non esse uel bippocentantu, quando nec actu
talia snt, nec uspia esse queant. simpliciter quoq; dieimus hominem esse animal, quonia actu homo, actu quoq; cuelis nolis9 eIl animat: praeterea semen esse, plan-
132쪽
plantam aut animal, si absolute,scilicet secluso quouis adiuncto id protuleris, indubie mentieris: sin adpendice adieceris hoι modo:ssimen plantae est plata in potentis,ets de animali uerba feceris,utiq; dices semen animantis est anima in poteria tum uere pro nuciaueris. Qua ob re si quod in potetia est,hoc ipso disserta no entesmpliciter,quia quod in poteria tis, aliquando actu esse potest, quod uero mpliciter non es, nullo unquam tempore prorsus erit domnino consequitur, ens in potentia causas habere, quarum interuentu quandoq; astu esse possit, alioquin haud foret ens in potentia, sed absolute non ens. iditas potentia est, quod in suis causis modo quoda ossendi tur, ex quibus interueniente motu uidelicet, ad afluetici γ educi poten. Proinde entisi in potentis,quorum in natura reperitur immediata quaepiam proximaq; causa, mediusfidius ea dicuntur eo in potentia propinqua equorum aure causae remota tantum in natura rertim esse creduntur , ea esse in potentia
remota passim csseruntur. Quods propinqua remotaq; pstentia comparentur adinvuc, hcc ipsum erit inter utrasq; discrimen, quὰ haec imperfecitus tan-.thm erit actus, illa uero etiam impersectissmus,qui Murq; fit adius imperffctus :quanquam potentia re' mota, cum ab actu peγst flo, hoc est, a specie longius absit, merito imperse Iior actus es, propinqua potentia deprehenditur. Adeo in natAra rerum offendi puram atq; .nudam potentiam, actus absolutὸi H ius cuius-
133쪽
cuiusuis expertem, impossibile fuerit nedum difficiale. O uocirca suppositis hisce propositionibus immediatis ac indemontrabilibus, quae si non postulata , certe positiones fuerintecum aliquam declarationem cui ex hoc capite superioribus adductis patet9 exposant, hunc in modum ratiocinor: materia prima seu primum subiectum cur ipsi quidem adstruuno omni prorsus actu destituitur,neq; tamen isdem adsertoribus, absolute simpliciteri e non ens dici queat,cuactu per speciem esse posside o colligitur eande esse in potentia, quin potius eam esse potentiam ipsam rscilicet per qua caetera in potentia esse dicanturoque admodum ct causa prima, quae nequaquam in actu esse dicitur, quin potius eadem actus ipse fuerit, per quem caetera, quae actu sunt omnia, in actu esse di- .cuntur. itaque sc argumentor e omne quod est in potentia ,siue ea remota sit ,seu proxima: prorsus .es esuum insuis causis habet, quarum supragiis non nunquam exire possit in actum d at materia prima non est insuis causis, ergo non est in pura potentia. minor probatur, quias per imaginationem,primumsubiectum haud esset in natura rerum, prorsus illud idem esse non posset. porros foret in suis causis,quaouis non esset, esse tamen actu posset at constat s non esset, quod nullatenus esse poset,idue si quandoq; non esse per imaginationem supponatur, ergo non est in suis causis primum subiectum. CaeterMm siecies in potentia uero fuerit , antequam eliciatur .
134쪽
de potentia materis,quoniam tunc in suis causis ML delicet e scientibus ais materialibus, uelut actus quidam imperfectus latitat, hinc Averroes duodecimo Methapbsices decimo octauo formas ait omnes actu esse in primo motore, potentia uerd in pri
doxum aliis firmatur rationjbus. p. VIIII.
PRAET E RI A nihil primosubiecto natu
ra prius esse potest, eiusdem igitur aliquam causam adsignare nequeas, quando causam qrian libet, ectu natura priorem esse conflet. itaq; quumateria prima prius natura quicquam non habeat, ac per consequens causa penitus careat, qui feri possi, ut in suis causis seruetur, haud uideo. quo ds causas no habet, in quibus cur caetera posibilia) latere possit,omnino sequitur,eandem in potentia non esse: quidem id est in potentia ante difnitum eIt, quod cum actu non sit, esse tamen modo quodam in suis causis habet,per quas ad actum aliqvado deduci queat. At inquies materia prima causam habet, nempe formam, quandoquidem specie lycit, ut materia eo actu possit, ergo primum subiectum habet causam, ac pcr consequens in potetia esse potest. Atqui Deciei et materia relationes cum ni adinvicemι
135쪽
tuo referuntur, ita ut alterum alterius causa fit: quidem utrunq; hoc ipsum quod vi, alterius cse dicitur, haud aliter, ac pater Ofilius, s dixeris patrues lii causam. uicissim inflabostium esse patris causam . natura siquidem relativa mul esse constat,quost, ut proprie loquendo neuter alterius causa dici queat. causa nanq; causato cutita loquar clarioris doctrinae gratia Psemper natura prior est cquod penitus adessentiam causae pertinet9 ergo quum relativorum,altero neutrum prius sit, propterea quod eadem natura smul esse constet , sequitur Oroprie loquend09 neutrum alterius caussam esse posse. Q a- propter qua ratione primi subiecti causa est species , eadem quoq; subiectum ipsum stu materia prima censetur cise speciei causa, adeo cui species, ut materiast, causa eurita subieci u prima, ut forma sub Ilere
queat,causa fuerit. ergo 'eciei atq; materiae uoces, plane relationes indicat, quidem alterum ab altero pender, et adinvicem mutuo referuntur: nam materia formae materia est, itidem forma materiae forma fuerit. ergo species ac subjectum utpote relationes, natura uislint, ac per consequens alteru al- .
terius haud esse causa queat tacilicet proprie loquendo9 quando causam suctis natura priorem esse con- set . praeterea speties haud simpliciter causa est materiam producens, sed eiusdem materiae causa est conseruans: quando materia nequeat in natura rerum
con cre, ni praesost ei Oecies, itidem forma subsi
136쪽
pere nequeat, nisubiecto quopiam suciatur. Quam ob rem materia prima seu primu subiectu haud quaqua pura fuerit potetia, cum eam nulla linqua pr. cesserit causa cilicet in qua latitaret, ut inde nonunqηam elici posset in actum d quo fit, ut eadem, actus cuiuslibet haud expers omnino i , nerum is actus imperfectus ist adeo, ut suaptes onte citispecies opituletur9βuperstes esse non possit: quia tantae uirtutis atq; roboris non fit actus ille, ut quantitatibus limites praescribere queat, ac per conseques neq; materiae ipsius is ni iam in angulo cut ita loquar9 concludere certisue claudere finibus,alioquin ipsa foret
per sie formata,quod in aurea illa digrcssione, I hemisiu uoluisse,in rsotelis primu de Phasico auditu
libru arbitror. porro Philosophus adseverans materra primam, esse curusvis actus expcrie, mea quidesententia per acitim, intelligit acili perfectu, qui orma uespecies nucupatur, quod nimiris per antonomasta actus dicitur materiae uero imperfectus actus ille, non actus absolute simpliciterne dic edus ιβ ,sed cum adpedice uidelicet, actus imperfectus: quandoquidem is solus proprie uertq: sit actus,cuius uirtute primu subiectu in natura reru esse qlieat, et actui eidem imperfectissimo inhaerens quem sua prescntia perficit, edere perfectu aliquod opus posset,ac scuires suae perfectionis exerere . Proinde passivus intellectus feruata smilitudine, penitus expers actus minime fuerit, quanquam suapte sponte nequeat rei cipere
137쪽
cipere quidquam, nec intelligere,sed agentis intellectus subsidium poposcit. Si de quo minus ines uidetur idi inest, igitur de quo magis, iuxta praece ptiones Topicas: at minus uidetur, quod mare iaprima sit actus, licet imperfectissimus Ο imbecilimus, cum alioquin res sic habeat: ergo multo magis intellectus passivus siue possibilis,actus eritoquippe- qui tanto dignitate materiam primam excedit,quanto constat aeterna praestare corruptibilibus. Quocirca Philosophus inquiens intellectum possibilem nil aliud esse, praeter meram nudamtie potentiam reundem haud simpliciter,sed collatione facta cum speciebus corruptibilibus d protulisse putandum est. ido Auerroes docet commento quinto,et ex quarto
textu colligitur, ubi passivum intellectum Aristoteles idcirco putat omni specie destitui quὐd omnem speciem recipiat, ct nihil possit seipsum recipere, cum
oporteat natura rei suscipiensita, carere suscipiens quodlibet. Atqui species quae recipiuntur oe intelliguntur ab hoc intellecta ,sunt omnes corruptibiles, quod uel ex eo pater, quia nihil abq; phantan matibus intelligere potest ergosic debet intellegi, quod is intellectus cst pura potentia, non quidem simpliciter absolute ,sed cum adiuolo uidelicet, rq ectu specierum corruptibilium:quia nullam in sua natura post det speciem corruptibilem, sed omnes ad unam indiscriminatim recipere potestac intelligere, quae fuit Auerrois exposuis. Alium insiper eius enMntiati
138쪽
tiariseu theorematis sensum comminisci liceat, nempe rationalis hanc animae partem, quae possibilis adpellatur Q suapte quidem natura perfectionem θ' actum esse, sed tamen intellectui agenti collatam,oe proprie menti cui Platonice dixerino mera nudamue dici potentiam. nanq; passuus intellectus si pura simpliciter esset potentia, nihil agerer ed tantum reciperetrat non modo recipit,verkm etia quod recipit diiudicat oe intelligit ergo mera potentia privatioq; dici nequeat, ut enim imbecillis actus materiae priniae nequit et icere, ut eadem absq; specieisuffragijs actu sit , atq; sub state ita postibilis intellectus utpote infirmus actus, Di ipsi nequaquam impertiri queat intelligetiam tacilicet agentis intellectus auxilio destitutus9 atq: specierum corruptibili receptionemrquibus scilicet medijs, ad percipienda diuinasensim adsiurgit, quae deinceps omnia tandem
in potentia, me ea remota fuerit seu propinqua calisam omnrno praeexistentem requirit, in qua lateat illud idem,quod in potentia esse iam ritu
139쪽
citur: qui obsecro primum informe subiectum in potentia uerit quum illud n lilia penitus in qua laruare post causa c quod supra clare satis ostensum esta praecedat/ Respondeo subiectum illud primum sue
materiam primam in potentia esse, uere mul ac proprie loquendo dici non posset quinpotius eandem potentiam ipsam adpellari conuenit, quando pluri- .um intersit inter potentia ipsam ct esse in porcntia , quemadmodum ct inter actum ipsium ct essem
actu . P qnque quicquid εβ in actu, hac una ratione dicitur esse in actu, quoniam est actus particeps, ita tamen ut actus uincat potentiae unde quicquid est in actu, necessario potentiam habet secum adnexam alioquin actus ipse potius foret, quam in actu. propterea separatae substantiae quanuis improprie laquendo nonnunquam actus adpellentur , haud tamen easdem actus purissimos adfrmare quis audeat ac per consequens nec simpliciter actus,quod potentiae nimirum penitus minime sint expertes solus porro Deus Opti. Max. utpote simplissimus atq:cuiuisis expcrs potentiae,dubio procul Mere, proprie,ac simpliciter acilis adpellatur: queadmodu ide quoq; non visus, non ut ridicus ,non bonus, sed ipsa bonitas, ipsa ilia, ipsa denique veritas Optimo iure nuncupa- . tur. Ita profecto primum informe subiectum,quippe quod e ut sigio primo actui omnium simplicissimo, opponitur, nempe Deo, nequaqliam habore potentiam uel esse in notentia ici debet o Aed ipsum illud subie
140쪽
subiectum, nil aliud quam ipsamet potentia fuerit, quando quicquid in potentia e It, propter illud in potentia esse dicatur . ut enim Deus utpote no in actu,
sed actus simpliciter purissimus, in causa est,ut quin cunque actu sunt, in actu esse dicantur, ac nahil ue re actu sit, nisi quatenus est illius actus perfectissmi particeps: ira plane primum subiectum, non in potentia est, sed ipsemet est potius potentia: adeo ut quicquid in potentia est,haud alia ratione in potenistia esse dicatur, quam quod primissubiecti quod ip samet potentia est θ particeps offenditur. Substantiae porro separatae quanquam materiae sunt expertes, nihilosecius habent essentiae suae portione imperfectam, quae mataeriae uices gerit, scum eiusae essentiae nobiliori parte conferatur , ratione cuius in patentia esse dicitur a unde quemadmodum ignobilior portio rationalis animae, quae passuus intellectus nominatur primosubiectogenerabilium atque cor ruptibilium si lima est, eiq; proportione respondet: ita partem substantiarum abstractarum ignobilibrem. similitudine quadam materiebus c quae fere sunt,ionum generabilium atque corruptibilium fecundis ,respondere naturalis ratio dictat: adeo uero uerius esse. c uisc dixerim 9 quod Plato ditimus adnotauit,nepe corruptibilia rerum aeternarum esse simulacra ista imagines e illud inquam uero urrius esse deprehenditur. Caeterum is thaec specierlim cor ruptibiliu materies, quanqua ipsamet potentia est, per