장음표시 사용
101쪽
iustitia. .e ex habuistis vos seruos obedientia diuinora madalom, facti estis serui obedientiae huius ad iustitia,id est ad
agenda est gratiarum actio, Q dMstis ante vestram couersionem sem peccati/bedistis aute ex cor , id est animo propto atque spontaneo, In eam formam doctrin id est in insti-
III euitatio vobis per gratia Christi cofertur Servi fame/
scipuloru ac subditota, idcirco infirmis seu imperfectis proponit Apostoliis praeceptia facile & humanum. Hu propter infirmitate carnis vestrae .i.leue & naturali rationi co-u nu do vobis prςceptu,& hoc propter vestra imperfectione& carnis vestrae fragilitatc, propter quae non potestis praeceptum perfectionis seu solidu capere cibum. EDeinde ponit praeceptum. Sicut enim exhibvsis membra uesira fervire immum 'οῦς bu vitiis s. gulae,luxuriae, Sc. Et iniquitati . . spiritualibus peccatis Ad iniquitate progrediedo de uno neccato in aliud iuxta illud cuiusta sapientis, Peccator adiiciet
Apocalypsis , instin χrdibus est fordescat adhuc. Vnde per Esaiam ait scriptura, Vae qui trahitis
catum. Tales sunt perseuerantes in malo quoniam teste Gre
d ud amne agnita veritate risissete . i.
uersis nanibus dando eleemosyna,pedibus eudo ad ecclesia peccara deflendo, auribus verbu dei audiendo,ore dea
praecepit. nicti estote quonia ego sanctus sum dominus deus vester. Et rursu ersectus & absque macula eris cu dominq
102쪽
deo tuo. Ecce saluberrimu documentum , rationabiIissimuq; APraeceptu i quo nemo excusare se potest. Quid enim tam vile ac erubescibile, ut quod post nostra conuertionem simus pigriores,negligentiores ac frigidiores in obsequio de tu olim eramus inseruitute diaboli,carnis,& mudi 8La radum ergo Ramp.
est nobis ut vere ac plene couertam' mores nostros. Sed quia hoc adimplere no est voletis neq; currentis,sed dei miseretis, dicamus o Hieremia, Couerte nos domine,& conuertemur. Greetr.'.
G enim servi essetis peccati obediendo cocupiscentiis &paLisionibus vestris Liberi fuisὶis iusticiae .i.domino iusticiar caruistis.& spoliati eratis bono iusticiae,atq; extranei a rectitudine aequitatis,no obesperando mandatis diu in is,quod vere libertati maxime derogat. Liberaliter seruit, qui voluntate domini
libenter facit:ideo ad peccandu liber est, qui seruus est pecca Rii Iusticiar quoque libere seruit, qui amat di delectatur in ea. Haec est vera libertas. inmergoseudirum .i.profectu seu utilitatem Halusis tunc in illis quado scelerate vixistis In quibus murcoctescitisJ .i.in actibus vitiosis ac turpibus , de quorum Perpetratione verecudamini modo ad deu contiersi,atq; diutinitus illustrati,ac per soc inhonestatem peccati agnoscentes Peccator nanq; post sua conuersionem erubescit cie malis, in
quibus aliquando gloriabatur,quemadmodu scriptu est,Erubescite & cofundimini super vitiis vestris dicit dominus. Namis .i.merces finalis Illorum turpium vitiorum Horses .Laeterna damnatio. Vel, mors ista temporalis, est finis id est terminus illorum , quia post mortem hanc non possunt im-Pij talia agere, propter quod eorum delectatio breuis est. Nune uero liberati a peccato per Christi passionem , tanquam per causam meritoriam uniuersalem , per propriam quoque poenitentiam seu bapti sinum tanquam per cautam meritoriam particularem per gratiae autem infusionem, μin aliter, serui autem facti deo obediendo eius praeceptis, seu a uiescendo eius consiliis Habetis frustam vestrum id est,prosectum seu persectionem vobis congruentem In famd cationem animaru vestrarum, ita quod frumis iste est sanctificatio vestra .seu puritas animae. Vnde a it dominus. Beati Hat h. s. mundo corde, quoniam ipsi deum videbunt. Finem vero id Halib. s. est,finale, consummatumque praemium habetis Vitam intera rara quae erit tota merces vcstra. Ad Mnc fructu seu cordis puritatem,
103쪽
D puritatem,omnia exercere debemus, semper sol liciti coram diuino conspectu habere cor inundum,in quo,scilicet in habendo cor mundum,cosistit summa vi.e huius perfectio: quia Prouer.2 a. ut Salomon ait, Qui siligit cordis mundiciam amicum habe . bit regem. Vita autem aeterna quae est visio dei in patria est Ioari. II. finis ultimatus, ad quem etiam ipsa puritas animae viatricis disponit ac ordinatur. EPost haec ostendit Apostolus, quod . finis illorum , utpote vitiorum est mors atque damnatio ani-Gene. 3. mae Stipendia enim peccati hoc est, retributio debita,quae pro peccato infligitur , est Hors temporalis &aeterna. Ex originali enim peccato process4t mors corporalis in poenam sapien. i. illius peccati. Propter quod legitur in libro Sapientiar, Deus Sapien. 2. mortem non fecit. Inuidia quoque diaboli mors intro init in E orbem terrarum. Pro peccato autem actuali mortali, infligitur mors aeterna quae utique est a deo, cum sit iusta pCena: si-Ecoli. H. cut scriptum est, Mors & vita ab ipso sunt. Gratia autem des,
id est,ex gratia leu per gratiam dei datur iustus pro praemio
Visa interna. Non hoc dicitur merita excludendo: sed ut immietur quod principaliter ascribendum sit gratiar dei, qui etiam praemiat ultra codignum. Electi enim per gratiam merentur vitam aeternam. Vnde tam meritum quam praemium
nostrum primo & maxime dependet atque procedit ex pietate dei,& gratia eiusquam efficit in nobis. Haec autem vita aeterna In christo iesu domino nostro tanquam in obiecto, &. causa effectiva principali secundum diuinam eius naturam, simit in patre dc spiritu sancto. Tota enim superbenedicta tras nitas, est causa efficiens & obiectum vitae a teruae,id est,beatitudinis electorum. CPorro in Iesu Christo id est, per eum ' ' datur nobis gratiose vita aeterna,quia sicut iam cepius dixi
omnia dona nobis per Christum nominem conferuntur. cap. VII. An ignoratu fratres.
N capituli huius exordio probat Apostolus ceniatione legis Mosaicae per exemplum. An igno/ratis fratres. O vos Romani fideles, an nescitis quar dicam ZEt scio quia non ignoratis ea. Scien/tibtas enim legem loquor, . id est .vobis Romanis in
104쪽
Christum credentibus, qui partim fuistis sub lege Moysi,& Λ - .estis ex Iudaisino Christiani effecti, propter quod lege Mosi
scitis: partim vero gentiles fuistis, atq; sub ciuili lege vixistis, ct ideo legem hanc nescitis: Barbari vero qui legibus non reguntur , nullam harum legum nouerunt. An inquam nescitis Quia leu Mosaica,& ciuilis Dominatur in homine, id est ho- Io .l. minem obligat ad obseruatiam legis Quanto tempore, id est, r.eor. 7. quam diu Viuiis hoc est,uigorem ac statum sortitur lex ip- Gene. 3. a. Si autem lex perfectior,priorem euacuans superueniat cessat lex prima,nec amplius obligat,sicut cessauit lex Moysi superueniente lege Christi, Huius rei exemplum subiungitur, Nam quae sub utro est mulier, id est,scemina legitime maritata & viro subiecta: iuxta illud .sub viri potestate cris Viven. t cori'. te uiro alligata est legi viri, quia tenetur ei debitum reddere. Bnec potest ab eo discedere. Mulier enim potestatem corporis sui non habet, sed vir. Si autem mortuus fuerit uir eitu liberatuest is lege uim intantum ut si vir eius resurgeret, non tenere- . tur eum recipere,nisi ex condecentia quadam,ut dicitur. igitur uiuente uiro,uocabitur adultera i surrit cum alio uiro v xorato vel non uxorato. Si autem mortuus furrit vir eius morte naturali aut certe ciuili ante copulam Liberata est a lege hoc . . . est, a iure Viri,ut non sit adultera si fuerit cum alio viro. Potest enim nubere cui placuerit,tantum nubat in domino. Epra
terea applicat prae inductam similitudine Apostolus ad propositum de cessatione legis scriptae. itaque fratres mei . Tuos Galati j.
mortificati estis legi, id est a debito & vigore Mosaicae legis soluti Per corpus Christi, id est , per ea quae verbum dei fecit, Cassiimpsit,& pertulit in corpore Christi videlicet per Christi
incarnationem,per corporis sui in cruce expasionem, vel etiaper incorporationem qua Christo ancorporati, viiii estis cum
ipso effecti Ut sitis vos Alterius scilicet Christi qui memortuis reserrexit, id est esse vestrum ac vitam ad Christi gloria ordinetis nec vobis psis, sed ei vitiatis: non sequendo desideria propria, sed Christi mandata,nec insistendo priuato ana ri, sed diuinae charitati. . . si abnegant seni ex ipsos, cord aliter dicunt illud Psalmistae,Non nobis,domine non nobis, sed Psalm.ui. nomini tuo da gloriam Vt iustifice: is deo, id est,opera virtuosa agatis ad gloriam dei, Omnis enim arbor quae non fa- Hatil,.3.cit fructum bonum excidetur in ignem mittetur. Qui autem manet
105쪽
Dd. s. D tem manet in me ait Christus hic fert fructu inultum. Un-
super manifestat legem iam esse euacuatam ex co siderationestatus qui erat sub lege. cum enim essemus in carne hoc est, incarnalibus de c rimonialibus operibus legis,seu vitiis carnis, tempore legis antiquae, Passiones peccatorum, id est,passiones seu sensitiuae partis inordinatae motiones interiores, Quin perlegem erant, id est,ex iussione aut prohibitione legis ex occasione in nobis incitabantur, operabatur in membris nostris. id est ad opera praua induxerunt membra nostra, ut Oculus per res varias fornicaretur,manus altu caederet,lingua mentiretur, Vt fructificarent morti, id est, opera morti congrua, 1 cor.ι. aeterna j, morte digna patrarent, Nunc autem scilicet tepore gratiet Diuti sumtu a lege morsis hoc est,ab obligatione de ob I seruatione Mosaicae legis , quq nominatur lex mollis,quia ex occasione morte spiritualem inserebat, augendo culpam ratione transgressionis precepti,& incitando concupiscentiam. Trad.2r. Vel,quia transgressoribus suis temporale intulit morte, sic itDote.2 i. per Moysen 'pius dicitur, Qui fecerit hoc vel hoc orte moriatur, In qua lege detinebmur, id est,ad cuius obseruantia obligati eramus, usque ad publicationem euangelicae legis,
Hebr.io. nunc vero soluti sumus, ita uiserviamus deo in nouitate spiri. tus, id est,in spirituali renouatione mentis,quemadmodu scri be. . ptum est, nouamini spiritu mentis vestrae. Vel in nouitate 2.cor.3. spiritualis intelligentiae . Et non in uetustate literae, id est,-- seruantiis literalibus seu caerimonialibus veteris testamenti. Hiere. io. L itera enim occidit,spiritus autem vivificat. Quoniam v F ro veterem legem,uocauit legem mortis,ne quis ex hoc erroris orcasionem eliciatat Manichan dicentes legem Moysi datam a daemone.remouet Apostolus talem errorem. Quid ergo
Zier si ita est ut dixi Lex peccatum esit id est,an tunc dicendum sit quod lex sit vitiosa, peccatiq; causa per se Absit. Sed peccatum non cognoui nisi per legem, id est,hoc magis tenendum affirmo,quod lex sit bona, quoniam ordinatur ad bonum, scilicet ad discernendum inter bonum & malum. inter
virtutes & vitia, quatenias mala vitentur, & bona agantur. Ideo ait peccatum non cognoui esse peccatum,saltem ita perfecte atque communiter, nisi per legem,hoc est, legis instru-zadd. zo. ctionem. Him concupi ratiam carnalem & inordinatam
Nemebam esse peccatum nisi lex diceret. Non concupisces Loquitur
106쪽
quitur autem Apostolus in persona generis bumani, praeser- Λtini eorum in quibus non naturalis sic obtenebrata fuerat vitiis. ut inter bonum & malum, parum aut nihil discernerent. Quorum multi putabant cogitationes non procedentes in aethun prauum,& simplicem fornicatione,atque similia qua dam non esse peccata. De quibus prophetaNae qui dicitis bo- EDDe. s. num malum,& malu bonum, ponentes tenebras lucc,& lucem tenebras. His ergo ostendit lex,quid sit culpabile.Nam & idisi ignorarent concupiscentiam, nisi lex diceret,Non concirpI- Exod. 1 .sces. Ad vitandum autem peccatum requiritur peccati cognitio, ideo lex potius retrahit a peccato, quam sit causa ipuus. Est tamen occasio peccati per accidens ex parte nostri: qui sicut naturaliter appetimus libertatem, ita comuniter inclinamur, ac nitimur in vetitum , ne nostra libertas videatur Barceri. Occasione autem accepta, peccatum per mandatam hoc
est,concupiscentia seu semes peccati,imo & daemon tentator occasionem peccandi seu impugnandi accipiens ex mandato legis,quae concupiscentiam prohibebat: ex tali enim mandato irritabatur & prouocabatur concupiscentia. Daemon quoque videns homini datam legem, coepit fortius eum inisuadere atque tentare: sicque peccatum Operatum est in me, hoc est, ad operandum induxit ma omnem concupiscentiam
lege prohibitam, ita quod concupiscentia mala procedit in opus. sine lege enim, id est , lege nondum accepta,
vel eius cognitione nondum adepta peccatum mortuum e/ra'. hoc est, semes peccati non ita viguit, sed erat debilior , quia non tantum excitatus Ut postea, nec tantum G impugnabatur a daemone, miniis quoque imputabatur a deo. Ego autem uiuebam sine lare aliquando. Scire oportet quod Apostolus loquitur hic in persona hominis
communiter. Vnde non omnia quae dicit ad eosdem referam
tur. Nunc ergo loquens in persona hominis, qui ad tempus vixit ante legem Mosaicam, & ad temius ei subiacuit, dicit, Ego autem vivebam vita gratiae, vel limpliciter, vel respective, id est, carendo peccato molet i,ut minus peccando sine lege scripta: aliquando, id est, antequam data est lex scripta. Tunc enim ut dictum est minus viguit semes. sed cum uenisset mandatum legis, id est, postquam lex lata est inibi reccatum reuixit. id est, fomes seu eius effectus I.coriis.
107쪽
D Videlicet culpa) insolescere,rebellare,vigereque coepit. Ego
autem spiritualiter Hortuussum sub lege peccato reuiuiscende in me Et inuentum est mihi, id est,ad incommodum meum - Handatum legis Quod ordinatum ac datum Erat ad uitam gratiae in praesenti,vitamque gloria: m futuro Hoc esse ad mortem culpae in via,atque ad mortem damnationis in gehenna. Cuius ratio atq; declaratio subditur Num peccatum hoc est concupiscentia seu somes Occasione accepta per mandas secundum sensum iam prae inductuin seduxit me, id est rationem meam subuertit,ut potius in baereret bono commuta-L.cin Dr.f. bili & caduco quam summo de increato Et per illud. id est, hanc seductionem. illicitumque consensum Occidit me,inducens me ad delectationem mortiferam,seu culpam mortale: E quae tollit charitatem,in qua animae vita con siillit. Praeter mea ex praedictis infert Apostolus Itaque lex quidem scripta, est Sancta quia prohibet vitia, praecipitque honesta. Unde Udo uti secundum Isidorum, Lex est iussio sancta iubens honesta veLeuit. ιν. mandatum legis,est Sanctim hoc est,ad diuinum cultum directe ordinatum, non ad agendum peccatum , quanuis homo ex fomitis corruptione e x occasione mouetur ad vitium audito legis praecepto, Et iustum quoniam docet dc imperat unicuique dare quod situm est,& iniustitiam digne ulciscitur. Et bonum quia ad ultimum finem, qui optimus est, dirigit.
π lin. ig. Hinc ait Psalmista,Lex domini immaculata conuertens ani- Ger. 6. mas,&c Et Salomon, Mandatu lucerna est.& lex lux,& via vitae increpatio disciplinae. E Ex his infert Apostolus quod sep qui videtur, re tamen secundum veritate non sequitur. Quoderio bonum est, id est legis mandatum in se bonum consistens Hibi fansi est mori3 id est,causa spiritualis necis. Dixit enim
mandatum esse ad mortem, & per mandatum reuix isse peccatum. Absit hoc est, istud no sequitur. Quanuis enim per mandatum reuixerit culpa, hoc tamen non per se neque ex iniustitia legis ted malitia hominis, bono ex occasione abutentis. Ideo additur. s d peccatum id est,concupiscentia vel fomes Vt appareat pereatά id est, sciatur esse illicita. vel ut peccatum intus latens, ras erumpat ac pateat per bonum hoc est,
per legem non directe sed ex occasionei erata est mihi mortem. id est,ad mortale peccatum induxit me, priuans me Sr tia dei animam vivificante. Dato quippe mandato magis Inflammata
108쪽
flammata est concupiscentia mala, magisque prouocata est Acontra hominem tentatoris inuidia atque suggestio Ut fiat
supra modum consuetum,& vltra mensuram Peccans pecca/tum, id est,concupiscentia nos peccare faciens,ita quod concupiscentia facit magis peccare sub lege quam ante Per mandatum occasione.sicut expositum est. Vel sic,ut fiat supra ino col. 3. dum peccans peccatum per mandatum,id est,actuale peccatum ex mite nascens,quo deum offendimus modum excedat per mandatum.Nam idem peccatum lege accedente grauius est quam ante, dc quod ante erat tantummodo peccatum seu culpa,postmodum etiam praeuaricatio est,hoc est,diuinae legis transgressio. Propterea ni supra modum peccans peccatum.quia diuersis de causis displicet deo,& variis modis aduersatur iustitiae. EDeinde manifestat Apostolus legem ego B
spirituat hoc est ,carnales atq; illicitas concupiscentias prohibentem. scimtu enim quia lex spiris lis es quia Sc data Ioan. 8.est a spiritu sancto per spiritum angelicum,nuatenus lege ac- εI. I.
cepta viueret homo secundum spiritum, non secundum carnem Ego autem earnalis sum carnaliter vivens, passionum
inclinatiora sequedo. Loquitur aut Apostolus sicut iam dictu est in persona hominis generaliter. Nunc enim loquitur in Dersona eius,in quo in uenatur peccans peccatum supra moduhomini,scilicet qui legem transgreditur. Quasi dicat, Quanuis ego carnalis sim, nihilominus lex spiritualis est. Itaq; carnalis sum Vaenundatur, id est, damnationi seu daemonis potestati ac iuri,vel miserat seruituti expositus atque obnoxius cene. .
factus sub peccato. primi parentis,qui seipsum oc posteritate Csuam vendid it hosti,faciendo quod ille proposuit. Vel potius,
sub peccato actuali de proprio. id est, peccatorii meorum demerito , sicut per Esa. dominus profitetur. Ecce in iniquitati- Esai so. bus vestris venditi estis. Et dictum est Achab, venundatus es 3 Ru M. ut oceres coram domino. vendit nanq, se homo libero arbitrio, de recipit pro pretio vile bonum ab aduersario suo. laedenim operor inquantsi carnalis,videlicet sensualitatem sequendo Non intelligo, id est,non vere considero, nec recte attendo. Nullus enim respiciens ad malum operatur,secundu Dionysium. Vnde malu nec agitur neq; appetitur,nisi sub ra- Dionysim tione boni. Propter quod salomon ale, Omnis viri via recta Proveri rasibi videtur. Vet,non intelligo, id est, intus non lego tale ma- - 2.HackLI Ium,
109쪽
lum,tanquam rationi consonum. Non enim quod volo bonum, id est,actum virtuosum,que in secundu rationis dictamen vo-
Io & approbo Hoc ago quia carnalitati vitiisq; succumbo: Sed quod odi malum, id est peccatum quod secundum rati nis centuram detestor Illud facio passionibus cedens & ie sualitati consentiens. si autem quod nolo secundum rationem illud facio secundum sensualitatem Consentio legi quoniam
bona es i. i d est,tegem approbo: quia quod illa prohibet,ratio
mea malum esse cognoscit. Nunc autem hoc est,istis sic stan tibus Iam ego non operor illud .i.malum,inquatum homo seu
rationalis creatura,cui' est vitia abhorrere, virtutes diligere,& deprecari ad optima sed quod habitat in me peccatum, adest, fomes peccati seu concupiscentia firmiter radicata iii me causa mali impellendo ad ipsum.Tanquam dicat, Non ut rationalis, sed ut brutatis seu bestiis similis ago hoc malum, quod ratio reprobat. EAd horum intelligentiam pleniorem habenda ,oportet aduertere quod Apostolus assumit hoc loco perlona duoru hominu cilicet interroris & exterioris.Vel potius duplicis Itominis,id est .eiusdem,secundum duplice portionem ipsius. Est enim in homine duplex pars, videlicet intellectiva & selisitiua,seu ratio & sensualitas,quae aliter appellantur spiritus & caro,honio interior atq; exterior. Ratio autem competit homini,secudum propriam hominis dissinitionem: sensualitas vero secundum id quod cum brutis communicat. Idcirco Quod agit & vult, secudum rationem hoc dicitur proprie velle & agere. Hoc enim agit & vult secundum quod homo. Quod vero agit aut appetit secundu sensualitate seu partem sensitiva sine rationis aauertentia seu consensu, dicitur proprie agere siue appetere, quia non agit nec appetit illud inquantum nomo,sed ut iumentis comunicans . Sicque apparet quomodo homo dicitur agere quod tamen non agit: sicut iam dixit Apostolus: Quod nolo facio,& iam ego non operor illud. Deniq; non ita intelligendu est,quod ait,Iam ego non operor illud,sed quod habitat in me peccatum , luasi homo nequaqua operetur illud ,vel a vitio excusetur,sed quia
non agit illud ,ut homo bene dispositus. Scio enim per expe- rientiam reluctationis sensualitatis contra rationem Rama na habitat in me, Me est,in carne mea videlicet in homine extera
ii de parte sensitiua Bonum, id est,uirtus seu habitus ad bona
110쪽
inclinans,sed potius ad oppositu. Per hoc autem quod ait hoc Αest, in carne mea,insinuat 9, in parte intellectiva habitet bonum,puta syndere sis,quae remurmurat malo, de tendit in bonum, Ideo subdit, Namuelle adiacet mihi, id est secundu h myiem interiore inclinor ad bona,& volo honesta. perficere aute bonum, id est,opere adimplere Non inuenio in me,qumniam sine gratia illud non valeo, maxime propter rebellione sensualitatis. Non enim quod volo bonsist Ne facio, sed quod nolo ma Ium,hoc ago. Si autem quod nolo illudfacio, iam no ego operor illud, sed quod habitat in me peccatu. Haec iam praehabita atq; exposita sunt. Ex his infert Apostolus legem scripta esse bonam,
quoniam ratio naturalis e contentat. Inurnio igitur lege uo/lenti mihi facere bonum. id est,cu bona agere cupio, inuenio te agem tam naturalem quam scriptam conibliam mihi bona vo Blenti. Ex quo sequitur legem esse bona, Quoniam mihi malum, id est . pronitas ad peccandum Adiacet, id est,in promptu est, Pronior enim sum ad mala quam ad bona , pn pter corru- Gene. .ptionem naturae.Tanquam dicat Ideo volo bonum, S erigo me contra meipsum, quoniam ccrno me ad mala procliuem, cui procliuitati cupio resistere. condelector enim, id est consentio,& delectabiliter afficior Legi dei volens quod praecipit,nolens quod prohibet secundum interiorem heminem, id est, secundum rationis iudicium.Nam & lex naturalis legi diuinae cocordat praecipue quoad praecepta moralia. Lex qui in pe scripta tam diuina quam humana, est quaedam determinatio vel renouatio seu explicatio legis naturalis , & comparatur ad eam sicut conclusio ad praemissas. Vnde praecepta di- Ccuntur esse de conclusionibu ,non de primis pr incipi is. inten .: Ieio autem praeceptora moralium est hominem iuste ordinare Hati. quantum ad deum,&quantu ad prox imum. Haec vero praece Lucae.1.pta determinantur dupliciter, scilicet per praecepta caerimonialia,quae assignant speciales modos colendi deu:de per pr cepta iudicialia,quae assignant aptum modii seritandi iustitia inter homines,Haec itaq; duo genera praeceptolii non sunt de naturali dictamine rationis,sed ex institutione vim halici,nec sunt eadem ubiq; de semper,ied variatur apud diuersos, secun .
dum exigentiam personaru,locorum ac temporii. Video au- . et