장음표시 사용
141쪽
D aut mali. Ex quo patet error dicentium animas homina ante mundum sensibilem conditas, & ante vitam praesentis leculi bona aut mala egisse, propter quae iam diuersas gratias atque miserias consequuntur, Ut fecundum electionem, id est, liberam unius prae alio acceptationem seu diuinam praedestinasphesia tionem, Propositum dei, id est, diuina voluntas, praescientia vel decretum, Haneret ratum, Sc impleretur secudum quod erat praeordinatu Non o operiburi id est,no propter praecede-tia merita siue demerita, sed eae uocante, id est, ex gratia dei vocantis Dactum ui ei, puta Rebeccae, Quia maior serviet mi nori, id est, Esau primo egrediens seruiet Iacob. Hoc enim inocere. α s. do dictum est Rebeccae, Duae gentes in utero tuo sunt, popurlusque populum superabit,& maior seruiet minori. Verunta E men seruitus ista non est impleta in Iacob & Esau. Imo Esau cene.36. potentior erat & ditior fratre suo Iacob,sed in posteris eoruin Delu.2. impleta est.Tempore enim David descendentis a Iacob facta a. Reg. 8. est Idumaea descedens ab Esau,serulanx regi David sub tributo.Per haec quoq; figuratum est,quod populus Iudaeoru prior fide seruiturus esset populo Christiano, posteriori vocati obe. Iudei quippe Capsari j nostri sunt,qui nobis libros apportant.
Quoniam autem seruitus ista seu reprobatio Esau de praelatio Iacob,signum erat electionis Iacob ad gloriam.& reprobati nis Esau ad poena,ideo apostolus dicta confirmat authoritate Halach.I. prophetica Sicut scriptum est, Iacob dilexi,Esau autem odio habui. id est reprobaui. Diligere det,est velle alicui bonum coferre. Odire vero,est gratiam iuste subtrahere. Quoniam ergo deus - F praedestinauit Iacob,ideo dilexi eum ab aeterno, praeparans ei
gratiam in praesenti,& gloriam in futuro. Ex opposito autem Deutdι. dicitur Esau odisse. Quid ergo dicerem hoe est, si deus si unum diligit,& alium odit ac reprobat, quid ex hoc sequitur Nunquid iniquitas est apud deum S Absit, quoniam rectus do-HM.m minus deus noster,& non est iniquitas in eo. Origenes autem qui dixit gratiam conferri vel subtrahi propter merita & demerita praecedentia in vita priori, sic arguit, Sicut iustum est aequalibus dare aequalia: sic iniustum est, non inaequalibus dare inaequalia.Si ergo nulla merita pr cesserunt,iniustum esset uni potius quam alteri gratiam dari. Sed haec ratio non conuincit quia in his quq omnino gratis ac liberaliter dantur,ii iustitia locum non habet. Quod Saluator noster in Matthaeo
142쪽
euidenter testatur,loquens de cultoribus vineae,& murmuram Αti respondens, Amice non facio tibi iniuriam. lle quod tuu Hare. ro. est de vade. An non licet mihi quod volo facere Et hoc ostendit modo Apostolus authoritate scripturae,quae in Exodo co-tinetur. Apostolus autem non verba, sed sensum allegat, nisi forte secundum aliam translationem. Hos ita dicit domi- Exod 33. nus loco praedicto, Hi ferebor dando gratiam in vita prae- Ezecb.3 senti, cui misereor in aeterna praescientia. Et misericordiam praestabo, dando gloriam in futuro, Cui miserebor. Tan- qi iam dicat, Dabo gratiam in praesenti ei, quem ab aeterno praedestinauit & dabo gloriam in futuro , cui nunc gratiam tribito. Nostra transsatio habet sic Miserebor cui voluero,& DoLy. clemens ero, in quem mihi placuerit. Ex his infert Apostolus, Igitur non uolentis neque currentis. Jed miserentis est dei, id est. Bnon in potestate hominis volentis,est,uelle aliquid meritorie, Io . I s. nec est in potestate hom in is currentis seu operant is,meritorie operari,sed utriinq; dependet & oritur ex misericordia & gratia dei: licut alibi dicitur Deus operatur in nobis velle,dc per- philip. 1.scere pro bona voluntate. Cui consonat illud Hieremiae Scio Hiere. io. domine quia non est hominis via eius nec viri est ut ambulet,& dirigat gressita suos. Ideo ait Psalmista,Viam mandatorum Ual.iig.
tuorum cucurri u dilatasti cor meum. Cum enim finis creationis nostrae sit supernaturalis scit icet viso dei per speciem, non possumus velle, cogitare, vel facere aliquid meritorium huius finis ex puris naturalibus,sed incessabili gratia indigemus. Non ergo aliquid de nostris viribus praesumamus, sed C semper cum profundissima humilitate ad diuinae pietatis gra Iudiib.c. tiam properemus,dicctes singuli deo, Trahe me post te. Nam cantiri s.
de Christus ait,Nemo potest venire ad me,nisi pater meus tra Ioan s. xerit eum. Dicit enim scriptura Pharaoni, id est,merito dixi deii Exod.9. misereri cui vult, nec esse hominis velle aut operari meritorie. Dicit enim scriptura, id est, deus in scriptura Pharaoni. Quia in hoc ipsum excitaui te, id est, ad hoc vel idcirco feci,&posui te.& de somno peccati,quo eras sopitus fusi ita ut te,non ad gratia,sed ad malitiae tuae maiore ostensionem, Ut ostenda FMLIO. in te uirtutem. id est,potentiam Heam percutiendo Aegyptia A d. i diuersis plagis. teq; ad ultimum submergendo in mari rubro,
Et ut annuntietur nomen meum in uniuersa terra, id est,fama maiestatis meae diuulgetur ubiq; ,& omnes agnoscant potentiam
143쪽
D meam auditis mirabilibus,quae feci in te. Dicitur autem Deli, Pharaonem excitasse seu posuisse,ut virtutem suam in ipso ostenderet, & nomen suum hominibus reuelaret, plagando dcante plagarum illationem indurando Pharaonem,consecutatae, quia tam potens ac bonus est deus ut non permitteret esse
malos nisi vellet,& pos Iet ex hoc elicere bona. Quanuis ergo agnouit Pharaonem sic obstinandum, & periturum, fecit tamen & posuit eum,quia ex eius obstinatione elicere potuit,&Voluit,per modum sequelae,diuinae virtutis atq; iustitiae ostensionem , diuinique nominis propalationem. Quod autem sit iste sensus literae allegatae,constat ex conclusione Apostoli in-God.is. ferentis. Ergo cui uult m*ercturi Per gratiam deducendo ad gloriam .Hoc conuenit deo per se, ita ut praedestinatio eius sit E causa gratiς & gloriae, Et quem uult indurat no influendo maia 19.63. litiam, sed non conserendo subsidium. Hoc conuenit deo per accidens, scilicet quia no remouet probibens. Sicut nauta per suam absentiam est causa submersionis nauigantium, & sol per suam elongatione est causa congelationis,non impertiendo frigiditatem, sed non influendo calorem, sic deus indurat non adhibendo gratiam,cordis duritiam mollificante. Porro,reprobatio diuina non est causa culpae, sed poenae propter culpam. sumendo ergo reprobationem diuinam pro ordinatione alicuius ad poenam lic secundum ordinem rationis prς- scientia peccatorum reprobationem praecedit, quoniam deus neminem ordinat ad poenam,nisi quia agnoscit & prqscit eius malitiam. Sed praedicta miranda sunt,& multis errandi occa-' F sionem ministrant:ideo mouet Apostolus,quod nouerat a camnalibus esse mouendum. Dim itaque mihi, id est,si deus quem vult, indurat,& cui vult iseretur,videtur quod sicut vocatioli isti ita induratio reprobi ex diuina voluntate dependeat: ut sicut non ex meritis quod deus miseretur, ita non ςrit ex meritis quod reprobat: sicque imputabitur deo, quod unus sit -- Mile. s. nus,& alius malus. Ideo subditur, Quid adhuc qitieriturJ id est, cu ista ita se habeant. cur ultra inquiritur,cur iste sit bonus,decut iste maius 3 Vel quid ab aliquo quiritur,ut bene opereturZ Vei,cur deus aut alius quisquam coqueritur,de hoc Quod Nesier.33, quidam impie vivuntὶ Voluntati enim eivi quis resistiti ia est, cum nullus valeat diuinae resistere voluntati. Ista obiectio sortis esset, si deus esset directa de effectiva causa indurationis, scut
144쪽
fieut est directa & effectiva caiisa iustificationis. Hoc autem Aita non est, sicut iam patuit, Apostolus demum respondet ad
hoc,prsmo redarguens temeritatem eorum, qui profunda dei scrutari praesumunt. O homo mortat is in ordine intellectualium substantiarum nouissimus, qui nec teipsum,nec inferiora te comprehendere potes, Tu quus es qui restondeas deo' ope Eccli. 3.ra eius impugnando, intelligedo,vel eius sermonibus responsa praestando. Nullum horum facere potes. Scriptuin est enim, Intellexi quod omnium operum dei nullam posset homo in- rccles. g. uenire ratione. Et in libro Sapientiae, Difficile inuenimus que Sapira.'. in terra sunt,& quae in prospectu sunt inuenimus cum labore. Quae autem in coelis sunt, quis inuestigabit 3 Hinc ait beatus BIoῖ Quis ego sum,ut respondeam deo,& loquar verbis meis Iob. 9.cum eo Et rursus Si voluerit homo cum deo contendere,non Ibidem. poterit respondere unum pro mille. Nunquid dicit figmentum, Thren. .
id est,opus Et qui se finisit, quid me fecisi sicZ id est, sicut fig- Eccli. 33.
mentum non dicit figulo, cur sic fecerit se, qu ia nec seipsum, Ua.2y. nec figulum comprehendit: sic homo non aebet dicere inco-prehensibili faetori suo, cur ita fecisti unum eligendo, alium dimittendo, plus gratiae conserendo, seu etiam prie parando isti, qciam mihi. Hoc verbum Apostoli sumptum videtur ex eo quod Esaias ait, Vae qui contradicit factori suo. Nunquid σου. s. dicit lutum figulo quid facisZEDeinceps ponit Apostolus generalem rationem, cur deus quosdam praedestinauit, & quoiadam praesciuit,ostenditq; propositum suum per simile. An non 2.Tim.1. habet potestatem figulin luti ex eadem masse, hoc est,ex eodem luto,quod est suae artis materia racere, aliud quidem uas in ho/norem, id est, ad usus honestos, & in forma decora ut collo- Ccetur in mensa, Aliud uero in contumeliam' id est,sicut figulus hoc potest, sic utique deus in natura humana potest quosdam producere ad salii tem, quosdam ad damnationem. Vnde per Hieremiam testatur, Nunquid sicut figulus non potero vobis 3 eriis. facere domus Israel Ecce sicut lutum in manu figuli, ita vos psal.su.
in manu mea.Non tamen iniquus est deus,quoniam malli ali- Hat . . ouid debet. Sed cum deus etiam multa bona impcdat peruem
sis & reprobis sicut subiungiturin patet quod non solium sit no
iniustus,sed etiam pius. Qiuod si deo volens ostendere iram suam, id est, iustam vindictam, Et notam facere potentiam suam,
id est, iustitiae suae rigorem, & potestatem in reprobis, in bac
145쪽
D vita, vel postea ut in eis reluceat diuina iustitia, sicut in praedestinatis resplendet diuina clementia, susinuit tamen In multa patientia, id est, longanimiter, & multum benigne expectauit enitentiam peruersorum: qui sunt Vasa irae apta in interitum: id est, digna morte aterna, quoniam habent in se. Vitia,propter quae deus offenditur, & iratum se monstrat pos. nas infligendo. Et quia impioru damnatio caedit ad gloriam electorum, Apostolus subdit, Vt Uenderet diuitias glori uin, id est opulentissunam bonitatem suam,&copiosissimam gratiam, descendentem In uafumisericordiae, id est, in homines misericorditer praedestinatos, intae praeparauis in gloria, id est, praeordinauit & codidit ad conquirendam beatitudinem sem,piternam. In his verbis declarat Apostolus quantum ab E homine capi potest vel 1 cirier pedit que sit cor munis ratio praedesti nationis & reprobationis diu inae. Quippe ut salomo ouer. Is ait,omnia propter seipsum operatus est dominus. Et in Ecese Eccles.3. siaste, Fecit deus opera sua ut timeatur. Ex quibus elucescit, quod deus propter seipsum finaliter omnia fecit, videlicet ut
sua perfectio in creaturis appareat,sicq; ex consideratione e rum deus glorificetur,ametur, ac timeatur. Ad perfectionem autem diuinae naturae praecipue pertinent misericordia & iustitia. Opera aute misericordiae faciunt deum amabilem,op ra vero iustitiae reddunt eum terribile. Vtraque tamen faciunt
eum gloriosum & honorandum. Ut ergo diuina persectio reluceret in rebus sub ratione misericordiae, praedestinauit deus nonnullos quibus sola pietate prς parauit gratiam viae & gl F riam patriae. Volens quoq; relucere in creaturis sua iustitiam, Atig sit'. q iociam reliquit quos dicitur reprobare,quod secundnm Au me is gustinum est nolle misereri.Vnde Salomon ait,Fecit deus impium ad diem malum. Et alibi dicit scriptura,In diem perditionis seruatur impius, S ad diem furoris ducetur. Veruntamen quoniam bonitas atq; perfectio dei excellentius repr sentatur,ac splendet in electis, et reprobis,ideo praedestinati spe-zDuri L cialiter facti dicuntur ad gloriam dei: iuxta illud Esaiae Omnem qui inuocat nomen meum, in gloriam meam creavi eum.
M a.3. Omnia haec breuiter tangit Apostolus cum ait, ', deus ostendere volens iram & potentiam sua sustinuit vasa irae,ut ostenderet diuitias gloria: si s in vasis misericordis,hoc est . in prς- sibo. . destinatis,de quibus subiungitur, q- ου uocauit ad fidem ocgratiam
146쪽
gratia per praedicatione Apostolorii. Nὁ solsi eae rudinis,sed etiἄ Α
ex Getibus ex utroq; enim populo quida ad Christum couersi sui. sicut in oste Propheta Dicit,Vocabo . i. nominabo No plebe mea hoc est, populu Gentile Plebe mea. Na ante conuersione sua erant,non plebs mea secundu prauente iusticia,quauis se- csidum aeterni pridestinatione fuerint semper plebs mea, Zenon dilecta meam . i. eandem plebem,quam tcpore suae idololatris non dilexi quantum ad culpa,vocabo Dilectam meam. i. mihi dilecta,cum fide& charitate habuerint.Tuc enim ami- tipem. cierunt, Et non miIericordiam consecutam .i. gentilitatem, qias ante Christi aduentum expers erat gratis dei,vocabo Hifo ricordiam confecinam cum gratia Christi receperit. Hoc quod dicitur, misericordia consecutam, construendu est separatim, ut sit sensus, quod plebs gentilis cum fuerit conuersa voca- .
bitur , misericordiam consecuta. Et erit id est continget v quod subditur, quod etiam iamdudum constat impletum, in Deo id est, in terris gentilium Vbi dictum ess a me Milo.1.lIer seruos meos, Eis, Non plebs mea estis vos 5 genti- 'P .es quandiu idolis deseruitis ibi uocabuntur gentes istae ad fidem conuersa: Filii adoptiui Dei uiui. Quotquot enim i. receperunt enm,dedit eis potestatem filios dei heri. E Deinceps declarat Apostolus non omnes Iudaeos incredulos esse M.; .io' domino saluatori Esaias autem elamat id est,manifeste pro- cis.. ii phetat & dicit pri, Israel de saluatione Iudaeorum. Si fueris Misonumerus filiorum Israel tanquam arena maris id est,quanuis D ' pulus Israel prae multitudine innumerabilis fuerit, Relis qui e saliue fene id est, aliqui, numero pauci respectu alio- C 'rum , salvabuntur credendo in Christum, sicut in primitiua ecclesia factum agnoscimus. Quomodo autem taluae fient,
adiecit. Verbum enim eonsummans cra abbrevians in inquita/te hoc est , doctrina Christi, seu verbum euangelii , est consummam id est, obseruantem ad perfectionem perducens , & praecepta legis consiliis suis perficiens & abbrevians
id est breui sermone perfectionem includens innumerabiles legis caerimonias , obseruantiasque excludens in aequitate hoc est, in approbatione de obseruatione praeceptorum moralium , quae iusta sunt atque seruanda, cum sint de actibus virtvtsi. QAia verbum breuiatil .i.commitosum, Tacit dominus Uatri.
Christus super terr . Hoc verbum breuiatu, quod Christus Baruch. D
147쪽
D predicauit in mundo est charitatis praeceptum,qua deus pro-Hare. ii. ximusq; diligitur. De quo verbo dicit in Evangelio, in hoc toucio. ta lex pendet dc prophetae. Sciendum vero,quod Esaias ubi praeallegata verba inducit, loquitur de impugnatione filiorii Israel a rege Assyriorum temporibus Ezechiet regis Iuda,vel Osee regis Israiit,ut alij asserunt.Ideo quidam dicit praedicta verba Esaiae ad literam intelligenda esse de filiis Israel, eua-' dentibus manum regis Assyriorum.sed hoc no videtur, quia Apostolus hoc loco apertissime ait, quod Esaias clamat pro filiis Israel qui saluantur per Christum,quemadmodu Oseas erit. propheta clamat pro gentibus ad fidem conuersis. EPraeter-Εμ.io. ea,quod adiungit Esaias , Verbum enim consummans & ab-E breuianu&c.est ratio vhrbi pridicti de saluatione reliquiarui iero . Israel per Chrillum facta. Hieronymus autem, Augustinus, August. Ambrosius, & omnes pene doctores catholici exponunt hoc Ambros ad literam de verbo euangelicae legis. Ergo saluatio illa non Hierondi. xst intelligenda de temporali & corporali liberatione a rege Esaiae. i. Assyriorum,sed de saluatione spirituali atq; aeterna facta per August. Christum. Vnde Hieronymus prophetam studiosissimus explanator , exponendo praememorata verba dicit, quod Esaias descripta particulari temporali,ac figuratiua liberatione Iuda orum a rege Assmorum oculum mentis conuertit ad saluationem uniuersalem spirituale, atque perfectam per Christum exhibitam. Et probat hoc sanctus Hieronymus authortitate Apostoli,qui praesenti capitulo probat conuersionem reliquiarum Isradi praedicta aut boritate Esaiae. Probatio auteεμμη ' per scripturam non valet,nisi secundum sensum literalem, ut Hi mr Augustinus frequenter commemorat. Et sicut praedixit Esaias F in libro visionu suarum. Nis dominus fabaoth . i. exercituu vel virtutu,praesertim coelestium,de quo angeli clamant,sanctus, sanctus,sanctus dominus deus exercituum Secundum Hier nymum pro eo inest Sabaoth,septuaginta interpretes poniit Omnipotens quibus consonare videtur,quod Ioannes in Apo sto calypsi verba Esaiae inducens sic ait, Requiem no habebant, dicentia,sanctus,sanctus,sanctus dominus deus omnipotens.
Uai ci. Itaque nisi dominus Sabaoth Reliquisset nobis Iudaeis semen. .i.reliquias in C heim credentes, videlicet sanctos Apostolos& caeteros ex Iudaismo conuersos: de quibus per Prophetam dicitur,isti sunt semensui benedix it dominus Sicut Sodomasa
148쪽
cti essemus. di sicut Gomorrha similes fuissemus . i. penitus damnati essemus propter nostram incredulitatem,sicut perierut ha-.bitatores Sodomae & Gomorrhae,cum aliis trium urbium habitatoribus. s. Adama. Seboim,& Segor. Quidam exponit haec verba Esaiae ad literam de Iudaeis non occisis a rege Assyri rum,tempore Fzechiae. Sed expositio talis repellitur eisdem rationibus,quibus pracedens. Mouet praeterea Apostolus dubium omni adm: ratione dignissimum. Quid ergo dicemus .i .cum ex verbis Esaiae iam pateat paucos Iudaeoru credidi Gse,de inbitos degentibus,quod mirum apparer, quid ergo dicemus ad Iloc. s. Quod gentes quae noscctabantur ivsicia .i .gentiles idololatriae dediti, non obseruantes iusticias legis diuine seu scriptae. Apprehenderunt .i.consecuti sunt Iusticiam, histi,
eiam autem quae ex fide est id est , iusticiam euangelicae legis, quae saluat per fidem, non iusticia legis Mosaicae. Israel vero
.i. populus Iudaeorum Sectando legem .i. praeceptum Iusticiae
quae in caerimoniis &sacrificiis consistebat: vel, legem Mosi, vel,legem iusticiae verae N Christianae,secumdo. i. aliqualiter nitando,non quia lex Christi praecessit,sed quia praenunciata & declarata est eis aliouo modo per Prophetas, sicque cc perunt eam sequi, praestolando eam, & secundum eam aliquomodo vivendo In legem iussiciae verae& Christianae, No per/uenit recipiendo gratiam Christi per quam euangelica adimpletur iusticia. De qua dicit Saluator, Nisi abyndauerit iusticia vestra plus quam scribarum & pharisaeorum,non intrabitis regnum coelorum. Quaret sic contigitZEt rei pondet Apostolus. Quia non ex fide, sed quasi ex operibus hoc est, Iudii quaerebant iustificari non virtute,& merito fidei Christi, sed per Opera legis scriptae cum tame sine fide,& gratia Christi, nemo unquam saluari potuerit,sicut ostensum est. Offenderct enim id est, impegerunt In lapidem offensionis .i. in Christit, qui bonis est lapis salutistim piis autem est lapis ostensionis. Ouemadmodum enim tedens in via, & pede in lapidem impingens impeditur seu retardatur in via a progressu ad terminum vix sic Iudaei peccando per infidelitatem atque praesumptionem in Christum impingetes, retrusi atque impediti sunt avia salutis, nec perueneruns ad finem beatum.Dicitur autε Christus lapis, propter constantiae firmitatem. Sicut scriptum
cst, apud Esaiam. Ecce pono in sim . i. in populo Iudaeorum,
149쪽
D inter quos conuersatus est Christus.Vel in Hierusalem,& intemplo ubi frequenter fuit, δc docuit, Lapidem offensionis bpetram scandali .i Christum qui occasionaliter factus est Iudaeis lapis offensionis.i. peccati,quoniam cotempserunt,blaia phemaveruntq; eum: quemadmodum Petrus ait in Actibus, Hic est lapis qui reprobatus est a vobas aedificantibus. I actus Harci. 4. ouoque est eis petra scandali .i. spiritualis ruinae. Sipe enim IuHarib. si. daei scandalizabantur in verbis atque operibus Christi, nota sivit. s. men nisi ex sua mera peruersitate,dicentes, Ecce, homo v rax,porator vim,amicus publicanorum,& multa huiusmodi. Omnis qui crediderit in eum, fide per dilectionem operante Non confundetur, in aeternum,nec spe sua frustrabitur, sed honorificabit eum Christus cum fuerit suo tribunali oblatus. E Hanc etiam scripturam allegat Petrus in prima sua canonica, dicens,Propter quod continet scriptura, Ecce ponam in Sion Iapidem summia,angillarem. Quod vero Petrus de Paulus adiiciunt, Qtii crediderit in eum, non confundetur, secundum trassationein septuaginta interpretum allegatur. Loco cuius, transatio nostra sic habet, aut crediderit, non festinet. Hic DanieL . est lapis,qui iuxta Danielis oraculum .excisus est de mole Dracha. - ne manibus, De quo scriptum est per Zacharia, super lapicti I. unum oculi septem sunt, quia in Christo fuerunt septem dona spiritus sancti. . Cay. atrer uolantas quidem eredis mei, Te.
Stendit beatus apostolus a sectu suum ad popula ludaeoru in praecedenti cap.de eorum da natione tristando. Iam idem agit pro eorum salute Ora do,& ait, Fratres 5 vos Christisideles, Voluntas quidem cordis mei . i. desiderium auimae meae.Sumitur enim hoc loco voluntas pro actu volutatis, Et obsecra/tio ad deum . i. inuocatio dei per aliqua sacra , vicu dicimus, Per incarnationς tuam libera nos. Quod genus orationis est ardentius,& ad impetrandum magis idoneum,quia non propriis , sed rei lacrae innititur meritis. Fit pro illis incredulis Iudaeis Insalutem tanqua infine .i. ad hoc ut saltactur. Cur au- te pro eis orandu sit,subdit. Testimonia enim perhibeo illis, quod inraulatio, quidem dei .i.zelu honorandi deum Habent. Nam
Christum,eiusque discapulos persequendo putant se deo prγ
150쪽
stare obsequio,eo quod putent Iesum no esse Chraeum, sed Anon fecundum scientia .i.Zelii in astuin non habent secundu ve- IOM. iacra discretione,cuius ratio sequitur. Ignorates enim iusticia dei.
Comuniter enim dicunt doctores, non esse intellipedum hoc de increata dei iusticia qua ipse in se iust' est , sed de iusticia qua efficit in nobis per fide formata, quae iusticia facit dignavita aeterna:eratq; Iudaeis ignota, qtioni a no putabant hominem iustificari per fidem Christi sine operibus legis.Videtur tame etia de increata dei iusticia posse intelligi. Iusticia quippe vel sapientia aut similis diuinae naturae perlectio dupliciter noscitur. Primo,quo ad seipsum: secundo, quo ad suu effectuin. Quauis ergo Iudaei agnouerint iusticia dei, quo ad seipsam, scicies deu esse iustu non tamen quo ad homines & iu- η stificat iones ipsorii Non enim arbitrabantur iustu in conspectu dei vel diuinae iusticiae cogruere,ut homo per fide & gr tiam sine operibus legis consequeretur salutci cum tamen nocivstu sit ex parte dei qui adeo bonus est, ut decens & iustu sit cum taliter. tamq; gratiose saluare, Et suam qmermes patuere id est, propria iustitiam allegantes, & in legis carnalibus iustitiis cofitates. q. propriis viribus lege posse implere praesumetes, Iusticiae deinἄfunt subiecti, quia sic sentaco nec deo obediure nec ad iusticia qua fecit deus in nobis per fide cosi giunt, pro eius co fusione rogado,sed cotradicut eide. Finis ea nim legis scripte est christus, quia lex vetus dispositio erat ad Christu Sc euagelica lege iuxta illud, Lex paedagogus nosterfuit in Christo, & sic Christus est finis ad quε ordinatur lex
scripta. Dicitur etia finis terminans lege, quantu ad caerimon Latia & iudicialia. Dicitur insuper finis cosummas atq, per- , M iens lege,de eius promi ssa exoluens. Vnde ait sa litator, Noveni lege soluere sed implere. Et alibi quoq;scriptiira ait. Lex Per Moysen data est.veritas per Christia facta est.Sic ergo finis legis est Christus vales Adissuta habituale Sc actualc iu- Ioan. i. Discat ione. vel ad iusticia acquirenda & exercenda omni cre Roma. s. denti. ta sub veteri u nouo testamento. Ces enim fideles perfide saluatoris iustificati sunt. Quod probat apostolus aut boritate Mosi. Moses enim scripsit in Leui. atq; Nu. Quonia ivsticia Leui . . iae ex lege est qui fecerit hἄ .i qui legis precepta seruauer i ui Num.18. veris ea .i merito huius iusticis mortErcpora 'cril stra Ie N edis.1 ssoribus infligebaso det,dc vivet vixa nMurs,tu iςpora' Deutris.