D. Dionysii Carthusiani In omnes beati Pauli epistolas commentaria. Cui quidem in componendis enarrandisque sacrarum literarum libris, si singula spectes pari ingenio dexteritateque vix alter successit

231쪽

D Christus autem ut homo,verbo unitus,vel potius ut humanitatem verbo unitam habens, est fundamentum immediatum,& proximum post trinitatem . 8c tamen in deo fundatum, octoli ecclesiae conserens stabilimentum. Quemadmodum enim

3phes Α, caput Chr isti deus,sic & fundamentum Christi deus. Si quis

autem superaedificat docendo vel operando. Supra fundamen/tum hoc quod est Christus seu fides, Aurum, id est, amorem vel contemplationem diuinorum, Argentum, id est, dilecti nem proximi seu speculationem intellectualimn atque cini stium creaturarum,per quas deus euidentius,subtiliusque cognoscitur, Lapides preciosos, id est,opera virtuosa seu verba etsi cacia, Ligna, foenum stipulam, id est, unam doctrinam magis vel minus noctuam,non tamen haereticam, nec mortaliter

vitiosam.Vet,per lignum,soenum,stipulam,intelliguntur peci cata venialia triplicem gradum habentia , vi per ligna dςsignentur peccata venialia magis tenacia & mortalibus viciniora,quae ardebunt diutius, nisi modo purgentur, quemadmodum lignum diutius ardet quam foenum aut stipula. Persamum vero signantur peccata venialia medio modo se habentia. Per stipulam peccata leui Sina, quae citius pursantur quam praedicta sicut 5c stipula citius cosumitur quam foenum aut lignum. Denique venialia ista dicuntur aedi Mari supra fidei findamentu in iuxta illud ,Non enim procedunt ex fide. nec innituntur ei, sed sunt simul cum ea. Non enim Hiaritatem extinguunt. Simili modo dicimus aliquam ciuitatem stam supra mare id est,iuxta mare,secudum quem sensum aith Psalmista, Qui fundauit terram,super aquas,id est,iuata eas, Vniuscuiusque opus manifestum erit, id est, in publicum dedu--ur& innoteicet, non solum deo & propriae conscientur, sed etiam aliis, quando dominus illuminabit abscondita ten brarum de manifestabit consilia cordium. Vnde ait saluator. Nihil opertu quod non reuelabitur. Dies enim domini, id est.

dies iudici j, vel potius dominus in die iudicij. Dies nanque

Sc tempus dicuntur facere ea quae fiunt in die de tempore Declarabit opera singulorum qualia sint, Quia in igne conflagrationis, ReueIasitur, id est, manifestabitur dies domi- I. r. . ni,vel dominus qui venturus est iudicare per ignem, cuius maiestatem ignis ipse ostendet. Vel, reuelabitur opus iustibet.

--βι. sicut subiungitur, Et unicuis opus qualescenis probabit, id est.

232쪽

ostendet. Quod potest intelligi vel de igne purgatorii quan- Atum ad eos qui interim moriuntur, vel de igne conflagrati nis pra cedete iudicium, quo exuretur facies mundi: de quo in is Psalmo, Ignis ante ipsum precedet. Vel de igne aeterno, seque- pD 9. te :udicium. Ignis autem conflagrationis mundabit & enumdabit eos qui superaedificauerunt lignum, scenum, stipulam. Qui vero superaedificauerunt aurum,argentum, lapides pre- GaI.9σ.ciosos a quolibet igne hoc erunt securi. ideo sequitur, si taid est, alicuius Opia manserit, id est, intactum & incon sinuptum perseuerauerit ab igne tanquam non habens culpam admixtam, Quod superindiscatum est, id est,opus tale in fide fundatum, Hercedem accipiet plenam dc indilatam. Nihil enim de opere suo amittet, & quod amauit inueniet. Si cutis opu/ arserit, id est, ignis poenam Pertulerit propter veniale admixtum, Detrim tum patietur, id est,minus de gloria ob- Bimebit, quanto Opus suum imperfectius ac cremabilius fuerit ipse autem homo sola venialia habens, Salvus erit satis- ED. o. factione completa, Sic tamen quasi per ignem, id est, ignis sustinendo ardorem .secundum culpae suae exigentiam. Deni- ique sicut exposita sunt haec pro tempore iudicii uniuersalis

ita intelligi possimi de die particularis iudicij, ut dies domi- psata .m dicatur dies mortis,quo deus hominem visitat tollens eum de vita praesenti. Illa itaque dies, seu dominus in die illa declarat quale sit opus hominis, quem statim cum mortuus fuerit, iudicat, quia in 'gne purgator ij reuelatur seu declaratu quale sit opus hominis.& uniuscuiusque opus quale sit scilicet purum vel impurum, ignis purgatorij probabit: non quod o- omnes illum ignem sustinebunt, quia nec de omnibus simpli citer eu iam sermo, sed de his omnibus qui manent in f nda- Cmento hoc est,in Christo per gratiam,& superaedificant opera perfectionis,quae non ardent,vel opera imperfecta quae a dent. Si cuius opus manserit immune ac liberum ab ione purgatorij, ut sunt opera signa ficata per aurum .argentum,& lapiades preciosos, quod superaed i ficatum est, hoc est, opus hoc in Christo, seu in fide fundatum, mercedem accipiet S gloriam

sempiternam sine mora, ita quod euolabit.Si cuius opus arserit in purgatorio,detrimentum patietur, poenam luendo,gloriamque minorem habendo. Ipse autem saluus erit, cum fumrint opera eius disnς crςmata di expurgata: sic tamen quas per

233쪽

D per ignem purῖatorii, per que transibit ad gloriam ,quoniam

non discessit a fundamento, nec aliquid praetulit dein sedulibino fini imagis in hesit,quam alicui bono creato,quanuis a te renis affectibus non fuerit satis mundatus. Deinceps osten- Ephes1. dit apostolus, cur aliquis mereatur omnino perire, aeternaliterque damnari. Nescitis imo scire debetis, Quia tensum dei essis vos, in quo dominus habitat per charitatem & gra- 1.IMn. 4. ti m. Qui enim manet in charitate in deo manet, & deus in heo, Et spiritus dei videlicet spiritus sanctus, Habitat inuo in Ioan. t . de quo spiritu dicit saluator Ego rogabo patrem,& alium Pa -

2.cor.6. racletum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum. Omnes autem fideles re & nomine sunt unum templum dei,id est, una ecclesia propter mysticam unitatem,seu unam fidem,at-E que indiuiduam charitatem. Et unusquisque eorum est tem- , plum del. Dicitur autem homo templum dei non solum propter animam,in qua deus per gratiam commoratur nam an Sapiem ma iusti sedes est sapientiae sed etiam propter corpus rationi phe. 4,s & deo subiectum in quo gratia mentis, S per consequens m- r. r. s. habitatio dei redudat. Dicit enim alio loco apostolus,Nescitis, quia membra vestra templum sunt spiritus sancti Et ite-Hau. s. i rum, Glorificate & portate deum in corpore vestro, si quis aumat οὐ tem templum dei uiolauerit, hoc est,credentes peruerterit, falsa docendo aut impie operando, Disperdet, id est,diuersimode perdet, Illum demw damnando illum anima-corpore an aeternum. Sed & si quis materiale templum violauerit,erit sa' crilemas. Templum enim dei vivum & spirituale, sanctim esse. υἱῖα. formaliter, Quod estis uos qui in baptismo sanctificati estis, F & per opera bona exercitati. Nemo uos seducat laudado,blandiendo,simulando,ornate loquendo,aut simili modo. si quis videtur inter uos sapiens se in hoe seculo, id est Iecularem sapia entiam habere,se sapientem putare,& ab aliis sapiens reput ri, stultus fiat mundo. id est,talem sapientiam a se repellat. M. O. seipsum stultum reputet,saltem in se,quia ex seipso non habet

nisi ignorantiae tenebras: nec cupiat in mundo sapiens reputari, sed amet nesciri, Ut sit sapiens deo, id est,ut veram sapientiam mereatur a deo acquirere. Sapientia enim huius ratem

di, id est carnatis prudentia de qua dictum est ad Romanos. a.8. Prudentia carnis mors est Stultitia es apud deum, id est, adeo stulta iudicatur. Imo δέ naturalis seu Philosophica L pientia,

234쪽

', ω angeli administratorii spiritus iuni μπη' id est peratio nostra ut vobis proficiat s -

Cap. riri. Stenos existimet movi mini'us christi.

235쪽

E P Is T.

RAETEREA docet Apostolus, quid debeat sub- diti de superioribus luis sentire ne eos plus quam

decet, magnificent:nec eos contemnant,si forte in aliquibus minus excellentes videntur. Sic nos Apostolos, & praedicatores, ac Christi vicarios Existimet homo quicunque fidelis Vt ministros christi non ut principales , aut gratiae collatores, Et sut) dispensatores, i hoc est,exhibitores seu distributores Hysteriorum dei, id est,

diuinorum sacramentorum. Vel, mysteriorum dei,id est,ec-iclesiasticorum officiorum. Hie iam quaeritur. id est, a vobis Corinthiis interrogatur, atque discutitur. Inser dispensa orerut fidelis quis inueniatur, id est,quis dispensatorum istorum.sit verus dispensator,cui possit dispentatio secure comniatii.C E rinthi j enim inter dispensatores hos discernebant, unum ap- . probantes, alium reprobantes. Sed quia homines sancti talea. bes. I. iudicium non formidant,nec reputant,subditur. Hibi autem

pro minimo est, id est,nihili pondero Vt a uobis adhuc carn libus Iudicer iudicio reprouationis,tanquidaspensator indi gnus, Aut ab humano die, id est, ab homine in hoc tepore teregrinante, sed neque meipsum iudico iudicio absoluto ac aeSmtiuo, damnando videlicet meipsum. Debet tamen homo iu- . dicare seipsum iudicio discussionis & reprobationis opinatiuae, aestimando se peccatorem vilem ac miserum Nihil erum mihi consciur sum, id est,de nullo peccato remorsum consciemtiae habeo, de praxeritis enim satisfeci, & scio quia indulta sunt mihi.Nec obstat,quod alibi vicit,Venit Christus peccatores salvos facere,quorum ego primus sum. Hoc enim dixit habendo respectit in ad tempus preteritum quo persequebatur ecclesiam, Qui autem iudicat me, id est,ad quem pertinet absolute iudicare de secretis cordis mei Dominus est qui solu

nouit corda humana,nam de pater omne iudicium dedit filio. Itaque nolite ante tempu/ extremi iudici j Iudicare iudicio definitivo de secretis & dubiis, maxime aliorum Quo quae ueniat dominus ad iudicium, Qui ει illuminabit abscondita tonebrarum, hoc est, peccata occulta faciet manifesta,ponendo ea in lumine cognitionis.Sicut ait, Nihil occultum quod non sciatur, Et manifestabit consilia cordium an bona & iusta fue-ῖμ-.66. rint, an non. Prout per Esaiam protestatur, Ego autem operaa N I s. eorum & cogitationes eoru venio ut congregem. Et tune Mi

id est,

236쪽

IN -EPIs T. AD CORINTH. I. ros

id est, sententia saluatiua di meritorum protestatio Frit uni. Acuique bene agenti A deo, id est,Christo iudice.quasi dicati Tune nullus laudabitur, nisi quem deus laudauerit, &omne laude dignum deus laudabit. Haec autem fratres transfigura/viri in meo Αροβο, id est, ista quae scripsi de vestra gloriatione inani, qua quilibet gloriatur 1n eo qui sibi eloquentior videtur& doctior.vel cui magis afficitur,gratia exempli seu figuraliter dixi de me atque Apollo, quum tamen no gloriaremini in nobis,sed magi, in pseudoapostolis,& mundi huius philosophiae magistris:quos nolui nominatim exprimere,ne maior dissensio fieret, sed loco illorum expressi me & Apollo, ruatenus eisdem rationibus quibus probaui non esse glorianum in Apollo & me,intelligatis non esse gloriandum in his, in quibus gloriamini. Quod utique feci, Propter uos, id est,ad B vestri instructionem,uidelicet, Ne supra, id est,ultra, Quam scriptum es in Hieremia ubi iubemur in deo, non in homini- inerrimbus gloriari, Unus vestrum Aduersus alterum instetur tumore superbiae, pro alio, id est, zelo baptistae vel doctoris, ad

quem inclinatur. Si enim apostolus illos pseudo nominater, I .cotaro. Corinthij superbissent contra seinuicem, unoquoque eorum

zelante pro suo doctore siue baptista. e Non auteta debes o sapiem .homo cotra alium intumescere. Qins enim te discernit id est,

quis te ab alio facit differre 3 Quis te ab alio distinguit ac 2- Iarat,dignitate & merito,ut contra eum infleris,& ei te praeerast Et quoniam posset quis allegare suam perfectionem, dicendo,quod virtuosior esset ac melior seu doaior alio,huic vanitati respondet Apostolus, Quid autem boni in donis na- Cturae vel gratiae, Haber quod non accepissit a deo mediate vel immediate,i quo est omne donum optimum datum perse- Iacobi. iactum. Si autem aecepisti hoc modo Quid gloriaris in te vel l .ries.s. creaturis, Quas non acceperis' ista bona a deo. Itaq; deo gratias age,& in ipso laetare,& quato maior es,humilia te in om- Eccles.s. nibus, video humilitatem iubenti tanto promptius pareas, Hau itiquanto plura bona ab eo receperas.Vnde ait Gregorius,Tam Greg. to esse humilior,ato; ad seruiendum deo promptior quisquis LM Iz. debet ex munere,quanto obligatiorem se conspicit in reddenda ratione. Quanto enim quis maiora a deo suscipit dona,tanto amplius ostigatur deo in omnibus obedire ex charitate syncera. Buuper amplius ironice loquens. Corinthiorum o praesum

237쪽

D praesumptionem redarguit dicens. Iam faturali estis saturita-Hat h. s. re spirituali,de qua dicitur, Beati qui esuriunt iustitiam,quo- .Eccitii s. niam saturabuntiir. Itaque saturati estis, cibo animae scilicet pane vitae, & aqua sapientiae, Iam ducites sum estis, id est,diuinis charismatibus adimpleti, Sine noburegnatu, id est,au- , xilio nostro no indigetis regendo vosipsos. Quod autem hoc non afferendo,sed increpando & codolendo dicatur, pandunt

verba sequentia, Et utinam regnetis veraciter ivse regendo uor intricem, & vitiis praeualendo, Ut oe nos regnaremus uillhc, id est, consortes essemus atque participes meriti vestri, atque tantae perfectionis. Et hoc merito dico. Puto enim ironice au-

Ual. 4. tein loquitur, Deus nos apostolos uniueris, Nouissimos, id est,unos & vilissimos, Ostendit cum tamen secundum veri'E tatem simus a deo costituti principes mundi. Ostendit autem nos Tanquam morti destinatos, id est, ad moriendum missos, quasi ad nihil utiles simus, nisi ut occidamur, Quiastetiaculum id est obiectum,pr cipue& cuiusda admirati uet inspectionis, Facti sumus mundo, id est,hominibus impiis & mundanis. Et angelis bonis ac malis Et bominibur rationabiliter ac pie viavr T. uentibus. Quemadmodum enim ad spectaculum aliquod magna hominum confluit multitudo: sic ad inspiciendum pers

Hebraio . nas 3c persecutiones apostolorum, homines concurrerunt:im j, ut irriderent:daemones,ut fortitudinem mentis auferrente

angeli sancti,ut intus confortarent r homines pii,ut condolerent. Potest tamen legi affertiue sine ironia: ut sit sensus,Puto

enim,id est agnosco, quod deus nos apostolos notitissimos, id est .infirmos de abiectos, ostendit,id est,apparere fecit dando F nobis praecepta spernendi mundu dc cuncta quae mundi sunt, praedicandi quoque crucem Christi, dc mundi contemptum. New2. Nos sulti propter christi . id est,amore Christi,sicut agimus

quod a mundo stulti & insensati putamur, Vos autem prudem tes estis In christo secundum aestimationem vestram superba. - Nos infirmi reputamur, & propriam infirmitatem agnoscimus, Vos autem fortes, id est,uirtuosi estis,ut opinamini,qui putatis vos non indigere nostro aux illo. Vos nobiles,nos igno/tae . Totum ironicd dicitur, ut confundantur & corrigan-2. Ge 2. tur carnales. Apostoli quippe carne & spiritu nobiliores erant Roma. s. Corinthiis, quoniam semen Abrahae erant,& primitias spiritus cincti receperunt. Vsque in hane horum,. id est, assidue

238쪽

1N EPIs T. AD CORINTH. I. ros . λ

Tt esurmus 9 Rimus o nudi sumus. id est,inopiam cibi,potus Λac vestium patimur.Vnde alibi dicit apostolus, In fame,oc si- 2. r. r. ti,& frigore,& miditate. Tunc impletum est verbum Christi, quod dixit, Veniet tempus, cum auferetur ab eis sponsus, & Hatth. s. tunc ieiunabunt, Et colaphis caedimur tanquam blasphemi, marci. g. .Et instabiles fumus fugiendo de loco ad locum. Iuxta illud, Lutaris. Cum persecuti vos fuerint in unam ciuitatu, fugitem aliam, Hau.iesve Iaboramus operantes manibus nostis pro victu atque vesti- Lucae. s.

tu. Haledicimur 1 peruersis Et benedicimus, id est,bona eis dicimus, praeclicando ipsis verbum salutis. persecutionem pa/timur propter iustitiam, Et sustinem, libenter amore Christi. Ibant enim Apostol audentes a conspectu concilij, quo- Acts niam digni habiti sunt, pro nomine letu contumeliam pati. . BElasphemamur, id est, crimen blasphemi, nobis imponitur, Roma 3. Et obseerumtu deum pro blasphemantibus. Tanquam purga/ Ioan. is. menta huius mundi fasti sumus, id est,reputamur a perfidis,qu si immunditiae quaedam, inscientes hunc mundum nostra doctrina. Idcirco cum occidimur,putant mundu purgari ab hominibus pestilentibus, sicque efficimur mundi pi rgamentarfactique sumus, omnium peripsema usque adhue id est,uellit superfluitas qua dam generis humani,ita ut apti non simus hominibus sociari, sea tolli. Peripsema autem vocatur purga- mentum ferri vel pomi seu alterius rei, illud videlicet quod aufertur a materia rei ut purgetur, sicut est limatura aeris aut ligni. Non ut confundam uos scribo hinc finaliter. Est autem confusio adducens peccatum,& est confusio adducens fratiam &gloriam, ut dicitur in Ecclesiastico. De prima confusione lo- Eecilli .ir modo apostolus.Non enim intendebat eos finaliterco Cere,sed corrigere,sicut subiungit, sed ut filios meos spirituales charissimos. id est, valde dilectos. Etsi non propter

bonitatem & merita vestra, tamen propter bonitatem diuina, Honeo, hoc est, ad meliora ex hortor. Merito autem vocavi vos filios. Nam si decem milia paedagogorum, id est,quantam eunq, multitudinem erudientium vos, In Christo Iesu, id est, in fide & euangelio saluatoris, Habeam. Dicitur autem pin FINI s. dagogus mstructor pueri, Sed non multos patres spiriti ales Roma. ix. habetis ab hoc,hoc est,penitores qui vos in Christo genueriit,

239쪽

D resu, id est, in esse Christiformi seu statu Christiano, Peret,

angelium, id est, per euangelicae sapientiae praedicationem. Ego vos genui instrumentaliter,scilicet ante alios proponedo vobis euangelium Christi,& ad fidei susceptionem animas ver alae. v. stras di sponendo. Veruntamen unus est pater noster in coelo. quem solum debemus patrein vocare,id est,omnis paternita- ,ma. . tis effic t etiam S gratiam ei praesertim adscribere. Rus ergo τοan.II. uos fratres imitatores mei essese tanquam boni discipuli, obedientesque fit ij, quatenus sicut ego Christi vestigia sequor. ita & vos viam meam, id est, vis itςs sequamini. Ideo misi ad philtp.2. vos Timotheum latorem huius epistolae Qui G filius mem cha/rissimus, o faelis in domino,qui uos commonefaciat, id est,adm nendo vos instruat, Vias meas, id est, praecepta & documen-E ta Quae sunt in christo Iesu, hoc est, secundum voluntatem &doctrinam ipsius, in nullo enim a Christo discordo, Sicut ubique in omni ecclesia doceo .. Tanquam non uenturussim ad uos, se inflati sunt quidam, ex vobis tumore superbiae, gloriantes in eloquentia &doctrina philosophorum , dc tam imperterrite sic inflantur, quasi non essem venturus ad vos. Solent autem discipuli a malis retrahi timore aduentus magistr i. Veniam autem ad uos cito si dominus uoluerit cuius voluntas supponen-

Neob. . da est semper. Iuxta illud, Dicatis, si dominus voluerit, & si vixerimus faciemus hoc vel illud. Et cognoscam, id est, attendam & examinabo, Non sermonem rhetoricum Eorum qui inflati sunt, sed uirtutem, id est,uitam virtuosam, an habeant, seu opera miraculorum. Non enim in sermone, id est,uer F bis pulchris Esὶ regnum dei, id est, meritum attingendi, ac percipiendi regnum coelorum, Sed in virtute bonae conuer--nb. 7. sationis consistit. Ait enim saluator,Non omnis qui dicit mihi domine omine, intrabit in regnum coelorum sed ou i fa- ibidem. cit voluntatem patris mei. Et rursus, Riu audit verba noscnon facit ea, comparabitur viro stulto. Verba enim sine ope-Halib.μ re sunt folia sine fructu. Arbor autem quae non facit fructum bonum, excidetur,& in ignem mittetur. Quid vultis, id est. quod ex his duobus eligitis, scilicet in uirga. id est, rigore iustitit 8e occulto charitatis affectu,videli et animo discipli-ribes . nandi, Veniam ad uos, an in charitate aperta Et stiritumam Detudinu 3 id est, animo mansueto 3c indulgenti anuis hoc secudum sit praeoptandum,potius tamen optandum esset primum,

240쪽

primum vim carere boni patris aduentu, quanti is rigoroso. ΛMeliora nempe sunt vulnera diligentis, quam oscula adulan- Prou. 27. iis, ut ait scriptura. In prafinductis omnibus consideratur di- Lucae. io-scretio sancti Apostoli, qui verbis duris & increpatoriis, verba charitativa atque suauia miscet, infundens vinum iustitiae, & oleum pietatis, ut sanet animas vulneratas . Virtutes

quoque suas tam diligenter describit, non ob propriam laudem, sed ut imitemur semitas eius. U

Cap. v. Omnino auditur inter uos fornicatio.

le e x Di T demum Apostolus ad particulariorem lincrepationem Corinthiorum,& ait, Omnino avi Bl ditur inter uos fornicatio. id est, omnibus modis sciitur,narratur,atq; percipitur a me,& ab aliis,quod 'inter vos sit sernicatio,quae est illicitus concubitus: Et talis. hoc est,tam infamis & nefaria fornicatio, Quo iis nee inter Gentes incredulas auditur seu esse percipitur. Ita ut uxorem putris fui defuncti Aliquis vestrum Habeat coniugem. Lira videtur haec sic intelligere, quod mulier illa fuerit etiam mater istius: sed verius creditur quod erat eius nouerca.Talis autem fornicatio est incestus,poena mortis prohibitus.Vnde in Leuitico, Q ii dormierit cum nouerca sua,mOr- Leui . 2 te moriatur. Vnde&Ruben dicitur in Genesi, Non crescas Gene. '. quia ascendisti cubile patris tui. Et uos inflati esse. tumore Hationis, id est,ex superbia neglexistis tantia scelus corrigere, scilicet propter mutuas vestras contentiones,quibus occupati Comittitis opera charitatis, Et non magis Iussum, id est, com- pallionem & fletum Habuistis deplorando tam horrendum piaculum proximi Vt tollatur de medio vestrum, id est,separetur a vobis per excommunicationem, Qui hoc opur fecit cuius omnes participes estis quodamodo sust inedo talem inter vos. Ego quidem Paulus Absens a vobis iam corpore praesens auo

em spiritu, id est,consideratione,& animi sollicitudine. Sicut& Helitatus praesenserat, cum Giesi accepit munera Naaman .RN 3. Syri, Iam iudicaui tanquam praesens spiritu. Vel sic ac si corpo- raliter praesens essem, Eum qui sic operatu/ est, id est,fornic

xium illum. sic autem iudicaui eum. In nomine domini nostri