장음표시 사용
411쪽
D corruptione & pronitate in malu incessanter descendit a perfectione virtutis, nisi in contrarium renitatur. Ideo Salomon, Pr . q. Omni inquit custodia custodi cor tuum. Exhortamini mii Roma. 12. tuo verbis ardentibus, Idem sapite id est in cognitione ve- . ritatis 3c gustu bonitatis conformes estote, Pacem internam, id es mentis tranquillitatem Habete di quantum seri potest cum omnibus hominibus, pacem, quae ex charitate procedit habere satagite, Et deus amator ac largitor Pacis spiritualis Et dilemonis syncerae Erit bifrumhoc est, in cordibus vestris per dona ista manebit. Quemad- Dan. I . modum pollicetur, Ad eum inquiens in veniemus oc mansio-Hattis. nem apud eum faciemus. Et iterum, Beati pacifici, quoniam. flij dei vocabuntur, salutate inuicem in osculo sancto, id est E charitatiuo de puro, quod est internar unionis quam efficit charatas signum. Salutant uos id est, beatitudinem optat,'& dicunt vobis sanct omnes qui mecum sunt,quorum merita vobis communicantur per desideria charitatiua,quae babent de vestra salute. Gratia domini nosiri Iesu Christi gratia ficans atque deificans,quam ipse, ut deus, nobis infundit, Et charitas dei patris, Et communicatio sancti spiritur hoc est, influxio septem donorum spiritus sancti sit cum omissus uobis. Amen. Videtur autem Apostolus gratiam appropriare filio, quia per eum reconciliati, gratiamque sortiti sumus. Charitatem vero patri, quia propter nimiam charitatem sua qua dilexit nos, filium suum misit,& contulit nobis. Commm . nicationem vero spiritui sancto cui conuenit bonitas,ad qua
lis τε spectat sui iesius liberalis diffusio. In his insuper verbis super-
benedicta trinitas, eiusq; potentiae unitas comendatur,cudia uinae personae distinctis nominibus exprimuntur,& vni personae ascribitur,quod certum est seri ab alia, imo a tribus sit Ioan 3 mul. Qim est super omnia deus sublimis & benedictus. Amε. In epi-
412쪽
IN EPIs T. PAVLI AD GALATA s. A
Sto firmus in via domini, & in veritate sensus tui. Perfectio
creaturae est, creatori ordinate
a T indari. lncommutabili autem aternoque deo assimila - Eccl2tur an ma rationalis per stabilitatem,srmitatem. seu fixionem stia in contemplatione ac dilectione diuinorum. Idcirco uripi, ira instabiles multipli- zciter reprehedia: ita bilem quoque in bono ediuerso conan ε- dat. Vnde in epi Hola nunc et ponenda , arguuntur pr. cipite ab Apostolo Galatae de hoc, quod ita init ab les erant in eua- ProueriIngelica veritate quam primo ab apostolo didicerunt , ct post eius recessum a pseudoapostolis multipliciter subuersi fueriint, ita ut crederent euangelicam legem sine caerimoni. alibus veteris testamenti,nequaquam sufficere ad salotc. GDenique Galatae Gr. xci sunt.Nam Galliolim quandam Graxiae z. conrais ingredientes prouinciam,Grscisse miscuerunt,propi r quod illa prouincia primo disti est Gall. gricia. Deinde Galat a. Habitatores quoque ipsius primo yocati sunt Galli graci,po- C' Mea Galatae,qui etiam tardi & Obtusi fuerunt ingeni),cum ta- men Graeci temper fuerint ingeniosi. His igitur f. ribit Ap stolus ab Eplaeso, reuocans eos ad euangelica veritatis urteritatem,& Christianae fidei puritatem . Proceditque in epi- /ola more solito salutationem praemittendo, de itide ad narrationem veniendo. Cap. ia Paulus Apostolus. non ab hominiἴ , neque per hominem. ARTiCvL vs PRIMvs. a Voniam improbaturus erat apostolus in praesem .
tis epistolae processu detraetores tui. pseudoap stolos, increpaturusq; Galatas, eo quod cotra sua doctrinam pseudoapostolis credidissent, idcirco L. cor.I. an exordio huius epistolae peribita sua ipsus ma-
413쪽
gnifice laudat scut & id saepius facit, non ex aliqua vanita- . te,neque ob propriam laudem,sed ex vera charitate ad fili rum suorum spiritualem aediscationem, sicut in expositione precedentis epistolet plenissime patuit. Ait ergo, Paulus ordo natus seu factus de missus. Apsolus, non ab hominibus viatoribus,scilicet Anania, aut caeteris apostolis, Neque per homine purum,qui fuerit mediator inter deum & Paulum, Sed per se sum christum, T deum patre id est,i Christo dei filio, eius aeterno patre,imo a tota superselicissima trinitate uno simplici deo,cuius sicut essent ia una est,sic opera indiuisa sunt.Verumtamen Paulus factus est Apostolus per Christum ni inisterialiter mediate de instrumctaliter, secundum quod Chiistus est hoino sic enim in via apparuit Paulo & Ananiae in Damasco. Omnia quoque gratiarum charismata per Christum hominem,& merito eius conferuntur hominibus, Qui deus pater suscitauit eum videlicet Christum A mortuis, o qui mecum sunt in Epheso Fratres omnes mandant Ecclesiis id est comgregationibus fidelium Galaciae prouinciae sic vocatae. Gra/tia gratum faciens, quae est habitus deiformis ac supernaturalis, animam ponens in esse diuino ac meritorio, Et pax .i. ordinata traquillitas vobis pie praestetur Α deo patre nostro .i. sancta trinitate cui dicimus. Pater noster qui es in coelis, Et domino nostra Iesu christo dei ac hominum mediatore,per que, seu merito cuius, secundum quod homo est, munera gratiarii nobis praestantur.si autem per patrem nostrum, quis intelligere velit distinctam patri, persona, per dominum Christum designabitur persona slij secundu quod deus est, patri aecualis,& idem author pacis & gratiae cum deo patre avxta illud, Quaecunq; facit pater haec & filius similiter facit, Qui Chriastus Dedit .i.obtulit semetipsum tempore passionis in patibulo crucis Pro peceatis nGris .i.pro remissione pecc torum nostroru. inmadmodum in Evangelio loquitur:Venit enim filius hominis dare animam suam inredeptione pro multis. Et rursus, Ego sum pastor bonus,& anima meam pono pro uibus meis. Hinc & Esaias,Ipse autem inquit vulneratus est propter iniquitates nostras,attritus est propter scelera nostra.
sic autε obtulit Christus seipsu pro nobis ex ardent issima charitate,qua dei patris honorε,& nostram optabat salutem. Exprompt issima quoque obedientia,qua vi homo voluntati patris in
414쪽
manos, Vt eriperet nos de praesenti seculo a T i de Gado , asto, qui totus in malo positus est. cde con satione se ait '& malis quae fiunt in seculo de conuentu malionantium de PGI cr
sensibili inferiorique mundo transferret ad patriam beato Hinc ait scriptura, Non corruptibilibus auro vel argento re- I.ων dempti estis de vana vestra coversatione,sed precioso sangui-
aominus posuit in eo iniquitate omnivnostrae Uerelan uores nostros ipse tulit,& peccata nostra ipse portauit secundά
iu ς m laude, de hac redemptione. Vel Cui id
T. 1 t s ' P Qtani in sua passione meruit praemisi C
exaltavit illum,& dedit illi nomen quod est super omne no-
415쪽
raedit. 4. praedicationem In gratiam csrisi id est ad fide,& dona gratuita saluatoris. Id est a deo trinitate, qui est prima princ ipalisque causa conuersionis nostrae. Propter quod Christus ait, Nemo potest venire ad me,nisi pater meus traxerat eum. Ite, omni inquit)qui audiuit a patre .i. didicit,uenit ad me, In aliud Euangelium .i. in saliam an nunciationem & vanam doctrinam a pleudoapostolis excogitatam,qui asserunt legalia simul cum Euangelio Christi esse seruanda,quam annunciationem pseudoapostoloru vos a stimatis fore euangelium cum tamen non sit veraciter euangelium, quonia euangelium est bona annunciatio. ideo subditur, Quod no eis aliud Eua- gestum,cu non sit euanpelisi . sed humana inuentio, Nisisunt aliqui falsi alii conturbant uos . i. in dubitatione atque errore corda vestra inducunt. Nisi ergo hi essent,istud aliud Euangelium,nec esset,nec aliud esset vere vel apparenter Et uolant conuertere .i. in aliud mutare Euangelisi chrisii . in carnalestac caerimoniales obseruantias legis,quasi sine illis no sufficiat ad salute lex noua. Vel sic Transferimini in aliud I uangeliu. i.in doctrina legis Mosaicae quod non est aliud, ab euagelio Christi,secundum intentione finale, & intelligentia spiritualem,nisi sunt aliqui qui coturbant vos.i. frater hoc quod aliqui interpretantur peruerse documenta legalia, admiscentes carnalia spiritualibus,& noua veteribus. Secundu externam ergo superficiem & carnale sensunt disserunt Euangelia ista. sed licet nos Apostoli Aat angelus sanctus descendens De coelo,evangelizet uobis, pris quam quod euangelizauimus uobis .i. aliud praedicet nostrae praedicationi cotrartu, Ana/stema se .i .ex comunicatus & maledictus habeatur talis assertor sicut praediaei. iam immediate, Et nunc uersi dico .i. resumo,ut repetitio sit confirmationis indicium. Si quis quicunque sit ille, Vobis evangelizaverit praeter id . i. contrarium ei. Quod accepissis ex nostra praedicatione de Christo, Ana thema sit hoc est diuisus ab aliis,ue eos si a falsitate inficiat. Hodo enim hominibus suadeo hoc est. nunquid baec dico de eomprobare laboro ad complacendum hominibus, An deo id est,an non ad dei honorem ut ei placeam 3 An quaero homi/rubus placeret ob propriam laudem,& sicut finale bonu8 Non utique. Nam si adhuc hominibus placerem,christi struus no essem
Videtur huic cotrarium,quod alibi dixit Apostolus,Ego per
416쪽
IN EPIs T. PAVLI AD GALATA s. in
omnia omnibus placeo. Et rursus, Vnusquisque proximo suo Αplaceat in bonum. Sed haec difficultas saepe soluta est. Nuuc t. cor. io. en im apostolus loquitur de homine,quantum ad id quod co- Rom.is. muniter in hominibus dominatur, quod est sensualitas&peccatum. Iuxta quem modum Corinthiis ait, Cum sit inter i. r. i. vos zelus & contentio,nonne carnales estis, & lecundit in hominem ambulatis ξEst igitur sensus,Si adhuc hominibus placerem, faciendo ea quae placent carnalibus N iniustis , prout ipsi sunt, C hristi s eruus non essem,quoniam eius vestigia non imitarer. Ipse enim a it. Quia de in udo non estis,sed Aegi VO Dan. 11. de mundo, propterea odit vos mundus. Simili quoq; sensu dicit Psalmistaimoniam deus dissipauit ossa eorum,qui homi- pDLsiambus placent,confusi sunt quoniam deus spreuit eos. Inter- Bdum vero Apostolus loquitur de homine, quantu ad id quod conuenit ei secundum partem sui superiorem,id est,prout ratione ornatur,& sanctae trinitatis imagine decoratur. Vt est ilIud Si secundum hominem ab bestias pugnaui, id est,secuΠdu i conici rationis processum contra bestiales homines disputaui. Hoc modo de homine Ioquendo debemus velle placere hominibus ad aedificationem eorum & gloriam dei . Deinceps ostendit Apostolus doctrinam euangelicam a se praedicatam,
esse authenticam, perfectam,atq; diuinam seu supernaturalC. - . Notum enim vobis facio fratres euangeIium hec est, de euan- aris riget io. Quod euangelizatum Ulame, quia non es secundum ho/ minem id est humanum,seu naturali ratione anuentu in,firmatum , aut diuulgatum, Neque enim ego ab homine puro CAccepi illud ut illud aliis praedicarem Neque didici illud ab homine puro, Sed per reuelationem Iesu christi id est, FDe. 3.
secretam,internam .subitaneam de supernaturalem instructim 2. cor. n.
nem fili j dei tempore raptus mei in tertium coelum. Quod patet, Audistis enim conversionem meam quam habui, Alis: quando scilicet antequam Christianus nerem In Iudaismo id est .lege & ritu Iudaeorum, Quoniam supra modκm id est, multa excessive&plus aliis Persequebar ecclesiam dei pri- Αει. 7. mitiuam , maxime in Hierusalem, Et expugnabam illam, quosdam occidendo,quosdam incarcerando, aliisque modis itorquendo fideles, Et proficiebam id est , fortiter agebam In Iudaismo supra multos coaetanere in genere meo id est,prae multis adolescetibus mihi in aetate comparibus atque de meos iij genere
417쪽
D genere natis,puta Iudaeis. Vel, per genus suum intelligit tribum Beniamin, Abundantius illis Aemulator amator dc imitator, Existens paternarum traditionum id est ,ordinati num.ac iussionum moralium , seu iudicialiu a Moyse dc pro phetis datarum, vel ab aliis additarum. cum autem placitit ei videlicet deo omnipotenti, quia omnia libere agit
segregauit ex utero matris meae id est,de ventre materno edi
xit , vel segregauit, id est, ab aliorum puta scribarum de
pharisaeorum grege separauit,& ex utero matris meae,id est, de consortio seu medio synagogar Vt reuelaret id est, declararet Filiumsuum in me id est, in corde meo , dans mihi noticiam veram de Christo. Vt euangelizarem illum in F libur quia Gentilibus specialiter datus sum ac missus Apo- ' stolus Continuo non aequisui curatos anguini id est,concupiscentiis carnis, neque Iudaeis mihi carne propinquis , meque a Christo auertere desiderantibus. Neque ueni Hierosos lymam ad antecessores meos Aposlatos id est , caeteros Apostolos, qui ante me ad gratiam apostolatus promoti fuerunt vim
de patescit quod non fuit ab eis instructus sed abii a Da-2. cor. H. masco In Arabiam causa praedicandi, ubi tunc nullus Α-postolorum praedicauit. GHuic videtur di nare, de etiamnisquq sequuntur, quod scriptum est in Actibus Apostol acto.y. rum , cum dictum est,quod discipuli dimiserunt eum n cite in sporta a Damasco ox subditur, Cum autem venisset in Hierusalem,tentauit se iungere discipulis, de omnes fuge-F runt,non credentes quod esset discipulus. Barnabas autem adiprehensum illu duxit ad Apostolos,& narrauit illis, quom do in via v idisset domina Sc. Ad hoc quidam respondent s. t Apostolus post fu i conuersionem, non statim venit in Hierusalem,sed post longum tempus forte post tret annos. Scriptura enim non seruat semper ordinem rerum gestarum. Alij dl-cut,quod licet venerit, no tamen reputatur venisse, quia mox abiit. Et itera ab Arabia Reuersus sum Daemastim ubi pri- aeonii. modisputaui, praedicaui,& Iudaeos confudi. Deinde post an/nor tres Amei couersione,cum iam tribus circiter annis prindicassem, veni Hierosolymam uidere Petrum non propter informationem, sed dilectionem 3c reuerentiam eius, Et Q mansi apud illam diebus quindecim. Alium autem ApoβοIoram vi/di neminem 5ac v ice. Nisi Dicnim fratrem domini id est, Iacobum
418쪽
Iacobum prunum Hierosolymorum fidelium episconum Rqua propter singularem similitudinem suam eum 'tam in corporis dispositione, quam in animae san itate dicti is est frater domini. Quin autem scribo uobis ecce eo'M , ἡ ' 'q' iurat Apostolus propter tus ditatem GaIatarum ad credendum. Iuratio enim Zm debi
'i' T'st 'tu Lia , est actus virtutis quae dicitur e
tria, sicut frequenter ostensum est. Christus autem non a solute prohibuit iurationem, sed iurationem incautam x
non necessariam. Deinde 'videlicet postqua: salem fui cum Petro veni in parte, stria ἔcii Ais V υ-
graua & beneficus dei mihi eoncessis afuit ἡλ-t in ' V :
bant laudando potentiam atque clementiam eius oui in G
rinde Expleta praedicatIoe in Syria atq; Cilicia σπη' γ rdecim a Christi passione. In
quibus includsitur tres anni predicti a Pauli con uersione,post quos prius venit Hierusalem Ascenat a terris humilioribus Iterum au
dam quaestio sat de legalium obseruatione, prout in 'B iiij Rctibus
419쪽
Agis. D Actibus plenius enarratur. Cum Barnaba ex Iudaeis conuerso Assonpio ου Tito ex gentilitate conuerio , quatenu horum testi inon io comprobare fallam esse assertionem dicentium , me aliud Iudaeis, aliud Graecis praedicare. Ascendi autem non meo decreto , sed secundum reuelationem Chri-
Α'.is. sti mihi ostensam, Et contuli cum illis Hierosolymitis Agis. Euangelium quod praedico in Gentibus id est , de praedicatione &doctrina euangelica quam annuncio Gentibus.ha bui tractatum cum illis , generaliter tamen & quasi superficialiter, seorsum autem id est, in priuato ac separatim contuli particulariter & profunde cum his qui uidebantur veraciter Aliquid elye id est , caeteris praestantiores ac doctiores. Per quos intelligit Petrum , Iacobum , & lo-E anne ii, sicut patebit post pauca. Ideo autem contuli, Ne forte inuacuum id est, infructuose , quantum ad auditores, currerem praedicando Euangelium dei, Aut Aa I. cucurrissem inaniter. Praedicatio nempe Apostoli Pauli multis erat suspecta , quia cum Christo in carne comiersatus non fuit, nec cum caeteris Apostolis spiritum sanctum recepit, nec inter Apostolos fuerat diu conuersatus. Idcirco propter securos reddendos alios, necessarium sibi fuit Hierosolymain ire,& cum Apostolis loqui, ut eorum authoritate uia praedicatio roboraretur. Unde quod ait,Ne forte &c , . . . non sic est intelligendum , quasi Apostolus aliquo modo am-b: geret de suae praedicationis veritate, sed ad aliorum aestimationem resertur, quibus praedicatio Pauli non profuisset.
F nisi cum aliis contulisset Apostolis. Eostenso quod doctrina Pauli ab Apostolis commendata sit, ostenditur quod facta eius laudata sint. Sed neque Titus , qui mecise erat in Hierusalem. cum esset Gentilis ex rimque parente, nam
Graecus erat . compulsus est a veris Apostolis, circuncidi quan uis aliqui ex Iud his conuersi, praecipue pharisaei niterentur ad hoc . Non enim idonea erant motiua eorum . Cur ergo vos Galatae circuncisionem recipitis 3 Sed
propter subintroduclos falsos fratres, id est, propter quosdam
simulatores Iud vos, haereticos , vel omnino in Iadaismo induratos , qui callide indLicti fuerunt ad nostram societa- .eor Π. tem sub speciet religionis a pseudo apostolis. Qui fratres . Roma. 2. submiserunt nostrum conuentum Explorare id est, obserua
420쪽
obseruare & experiri L ibertatem nostram id est, exone- Arationem ab obseruantus caerimonialium legis Quam ha - Ioan. g. bemur in Christo Iesu id est , virtute dc merito Cluisti, qui nos ab onere tanto absoluit merito tuae dignissimae passionis, in qua figuralia impleta sunt, & finem suinpserunt. In troieruiit ergo non recta intentione , sed Vt nos in seruitu/tem leg s , id est , ad obieruantias legales Redigerent Agis. quod erat onus adeo graue, quod neque uos, neque patres, nostri ferre potuimus. Propter hos ergo restitimus, secui dum quod subditur, Q tibus neque ad horum id est, nul- v K. I. Io temporis spatio, cessimus hac vice in Haerusalem, subiectioni id est, ad hoc ut vos suae voluntati, aut legalium obseruationi subiicerent, Vt ueritas evangelii id a Tim. 2. est , doctrina nouae legis, quae docet celsasse lebalia, Per- Bmaneat apud uos id est, in cordibus vestris firma & fixa constat. Aduersariis nanque veritatis & fidei resistendum est rationabiliter , dum fides, seu veritas periclitaretur :& talis resistentia non pertinet ad impatientiam , sed iustitiam. Ab his autem hoc est, pre fallis fratribus istis , Qui uidebantur esse aliquid id est, maiorem sapientiam & aut boritatem posi dere , videlicet veri Apostoli, Petrus, Iacobus, Hatth. is N Ioannes, Q ales id est . quam illiterati, pauperes,abiecti , & modici Aliquando fuerint antequam a Christo vocati erant, imo usque post eius resurrectionem. Petrum nanque & Ioannem piscatores fuisse certissJmum est. Ideo N hil mea interes id est, ad me non pertinet de hoc ma- Hatth. .gnam facere mentionem , ne videar eos cola temnere, aut C Nat.1 smeipsum iactare, qui ante conuersionem mei doctus&di ues . potens & nobilis eram, utpotὰ natus ciliis Romanus . Ideo etiam ad me non pertinet illud narrare, quia nec obest, nec prodest. Nam Deus personam hominis nen acci- AS .pit id est . propter haec naturalia de accidentalia exteriO- Epis T. ra, non praefert unum alteri, sed propter dona diuina & --, merita. Unde non obest illis quod tales fuerunt, nec ideo sunt spernendi. Hinc etiam in Actbus apostolorum astruit A Iio. Petrus, In veritate cinquiens comperi , quod non est personarum acceptor deus. Nullum enim ad te redeuntem comtemnit vel abiicit . veruntamen ideo Paulus recitat ista, ut