장음표시 사용
641쪽
D ambulandi vel nauigandi. Salutant te EuboIM N Pudens 9 Limur. Quem aliqui dicunt fuisse discipulum Petri, successi remque eius in cura pontificali Claudia o fratres omnes qui mecum sunt. Per hoc prouocat Timotheum ad citius atque libentius veniendum , eo quod diligebatur & salutetur a tantis ac talibus. Dominus Iesuη christus sit cum spiritu tuo. id est, in anima tua habitare dignetur, Gratia uobiscum. id est, tecum & cum populo tibi commisso, Amen.
IN EPISTOLAM AD TITUM PRO OEM I V M.
A N D A T v M lucerna est,& lex lux:& via vitae,increpatio disciplinae. Qui ergo tenebras vitiorum quaerit effugere, mandatis obediat. Ad hoc ordinatur doctrina Apostoli, qui in praesenti nunc elucidanda epistola quam scripsit T ito Cretensium episcopo a Nicopoli admonet Titum ad strenuam sui offici j executionem, & de ordinatione presbyter ij, de vitandis quoque haereticis, & de exemplari conuersatione ad episcopum pertinente. Erat quippe hic Titus nonnihil mollis & laxus in increpatione peccantiu. Ideo monet eum Apo- .ri stolus cum omni imperio agere. Timotheum vero qui satis rigorosus acerque fuit, monuit in praecedentibus epistolis ad pietatem ac patientiam. In hac autem epistola procedit Λpostolus solito more, sicut patebit. Cap. r. Paulus seruus dei, εγροδα autem Iesu Christi. A R Ti-
642쪽
AvLus 1 diruus dri patris Apostolus autem Iesu Achristi imo etiam Apostolus dei, patris & seruus CChristi. Sed Christi se vocat Apostolum , quOniam immediate ab eo missus est euangelizare. Seruus, inquam, & Apostolus, Secundum fidem. id est,in fide vel obseruando fidem, Electorum dei. id est,h minum praedestinatorum, qui per fidem saluantur, Et secundum Agnitionem ueritatis, id est,amialem notitiam procedentem ex fide qua notitia veritas Christiana cognoscitur, Quae etiam cognitio secundum pietatem est hoc est,secundum Christi religionem, cui cocordat,& ad cultum diuinum ordinatur, In stem uitae aeter me, id est, ad obtinendam speratam sollicitatem, videlicet vitam aeternam. Quam vitam BPromisit hominibus Qui non mentitur deus cum ipse sit ve- Dan. I .ritas. De quo scriptura, Non est deus quasi homo,ut incitatur: Nume.23. neque ut filius hominis, ut mutetur.Promist autem deus hanc vitam,id est, promittere statuit, seu ex promissione dare praeordinauit Ante tempora fecularia, id est,ab aeterno.Tempora enim secularia sunt dies & horae quibus omnia temporalia mensurantur quae ab initio mundi fuerunt. Hanifestauit auteid est,hominibus reuelauit, Temporibus suis, id est,congruis& ab eo dispositis horis,uidelicet tepore gratiae, Verbum suum Damnid est, praedictam promissione,vel verbum suu in incarnatum, videlicet unigenitu filium suum In praedicatione, id est, per praedicationem. Quae credita, id est, commendata in mihi secundsi praeceptum saluatoris nostri dei .i. adiuino imperio seu deo iubente,qui mihi pridicationis iniunxit officium. Paulus Citaque scribit, Tito dilecto filio suo spirituali. ideo subditur,
Secundum comunem, id est uniuersalem seu catholicam, Fi/dem. Quasi dicat,Filio .no secundum carnem, sed secundum spiritualein generatione,qua in Christo te genui,sdc tibi an nuncians, eamque tibi exponens Gratia o pax tibi detur &conseruetur, A deo patre o christo Iesu Diuatore nostro qui sunt unum principium gratiae & omnis boni creati. Huius rei
gratia. id est, propter id quod subditur, Reliqui te cretae quando inde abscessi, Vt ea quae desunt corrigas, id est, vitiosa emendes, & quod deest ecclesiae persc ias, Et consilvas per ciuitates presbyteros. id est, in unaquaq; ciuitate fidelium ordines unum presbyterum,id est,episcopum. Quod enim nomine
643쪽
D mine presbyteroru intelligantur episcopi constat ex eo quod Infra eod. paulopost subditur, Oportet enim episcopu sine crimine esse. Et ut alii probabiliter asserunt,nomine presbyterorum intelliguntur sacerdotes atq; episcopi,& econtrario. Sicq; in una ciuitate poterant esse plures presbyteri,no plures epilcopi. Episcopatus itaq; non est alius ordo a presbyteratu, sed est non usu peradiunctae dignitatis. Ordinauit autem Apostolus Titum in archiepiscopum Cretensium. Ideo pertinebat ad eum constitutio episcoporum per singulas ciuitates.suo regim ini in ditas. Sicut G ego tibi dii sui, id est, tales constituas, quales tibi dei cripsi, vel ordinatione dignos edocui, utputa, si quus sine crimine es, id est, sine notabili, grauique vitio,ne sit E infamis,sed famae laudabilis. Quod signi hcatu est, ubi Aaron Leuit. 2rti dicitur, Homo de semine tuo, qui habuerit maculam,non offeret panes deo suo. Vnivi uxoris uir, id est, qui non habuit Hiero . coniugem nisi unam post baptismum, secundum Hierony- Hugustin. mum. Vel nunquam secundum Augustinum,ut dictum est pleI.Τιmo.3. nius ad Timotheum, Filios habens fideles incredendo &
perando, si tamen habeat filios, & si silis non sint incorrigibiles. Oportet nanque vrsit domui suae bene praepostus. Habeat,inquam filios, Non in accusatione luxuriae, id est,non in-cotinentes, Sc accusatione peccati luxuriae dignos, Aut non subditos hoc est, non rebelles. Oportet enim episcopum. Ecce
quod nomine presbyteri episcopus delignetur. Oportet ergo episcopii,id est,sacerdotem & pontificem maxime tamen pomtificem, Sine crimine, id est, irreprehensibilem Esse quoad F magna peccata. No quod hoc sit de iiecessitate gradus vel ordinis, sed dignae executionis atq; salutis, sicut dei dispensatore hoc est, spiritualium bonoru dei,videlicet sacramentorum de verborii coelestium erogatorem. Ad quod requiritur maximatem. 3. sanctitas Non superbum quoniam scriptum est, Quanto ma- Eceli. 32. ior es,humilia te in omnibus. Itemque,Recitarem te posuerue, xcelen . noli extolli, Esto in illis quasi unus ex eis, Non iracundum quoniam ira in sinu stulti quiescit. Et Iacobus ait, sit om-Lacobi. i. nis homo tardus ad loquendum,& tardus ad iram, Non vino/lentum sed sobriu Non percussorem, id est bellico in & vi Ientum, Non tu dis lucri cupidum sed hospitalem,benignfi, sobrium. fanctum,tacinentem,amplectentem, id est,cordiali affectu suscipientem,ac aliis procnentem Eum,qui secundum doctrinam es
644쪽
fidelem formonem, id est, vera praedicationem verae doctrinae Aseu Christiant lapientia: co sonantem, Ut potens sit .i. virtuosus& eruditus, Exhortari subiectos Ili doctrina sana . i. euangelica disciplina vitiorum sanatiua, Eos qui contradicunt fidei Verbo vel opere Arguere. i. reprobare. Vel ,eos qui cotradicut arguere, hoc est,inobedientes efficaciter increpare. Ideo subditur, sunt enim multi inobedientes s uaniloqui o seductores,maxime qui de circuncisione sunt . i. Iudaei couersi scilicet haereisci, r. Timo.t, asserentes legalia cu euangelio esse obseruanda, Quos oportet redargui a te,aliisq; praelatis ecclesiae,ne leducant alios,ipsiq; Agis. pereant, Qui uniuersus domos. hoc est, omnes familias Claristi seu cunctos fideles incautos, Subuertunt quantum in ipsis est. Quia nituntur ad hoc Docentes quae non oportet, id est, illicita, scilicet obseruationem legalium, a Turpis lucri gratia, Bid est,commodi temporalis intuitu, quatenus ab his quos decipiunt temporalia bona acquirant. Dixit quidam ex iuH4 vaniloquus,qui tamen aliqua vera loquutus est, Proprius ipsorum
propheta, id est,qui praedictorum seductorum atque Cretensium proprietates optime nouerat. Vnde Propheta ipsoru vocatur,quia de eis vera in futurii coniicere potuit. Non autem
erat propheta dei,nec homo sanctus, sed pocta,videlicet Epi- sphis hi,
menides,in cuius libris verba sequentia iuueniuntur. crctemidorifer semper mendaces sunt contra deum & proximum Halae bestiae, id est, crudeles, humanumque sanguinem sitientes. Ventres pigri, id est,gulosi,&acediosi, Tessimonium hoc ue/rum est quantiis verba huius poetae non habeant author itatem. Commemorat vero Apostolus hunc poetam, ut Creten- Cses proprij aut horis testimonio redarguti, plus erubescant de
corrigantur. Quam ob causum increpa illos Cretenses Dure csi l.Timo.r.
sint duri, non molliter .sicut hucusque fecisti, Ut sani, id est, Hatth. s. integri & synceri, Sint in fide catholica Non intendentes Iudaic,s fabulis .i. falsis narrationibus Iuda oria de obseruatione caerimonialium Iegis,& genealogiis interminatis, Et manda/eis. id est,superstitiosis traditionibus Hominά, auersantium fea ueritate . . a vero intellectu scripturae recedentium. Et quonia isti Iudaei, haeretici inter cibos discernebat tepore gratiae, quemadmodii tempore legis ideo contra eos dicit Apostolus. Omnia mIda mudis A. cuncta humanis usibus cocessa vel apta, Roma. i .
sunt munda mundis. i.fidelibus qui ea pura intentione,recta fide
645쪽
se fide in usum necessitatis recipiunt. Non enim inquin tur ex perceptione ciborum prohibitorum in lege ea ratione qua illic prohibebatur. Coinquinatis autem id est vitiosis, Nihil essmundum per comparationem ad eos. Omnia enim cooperam
tur eis in malum:nam S ipsi abutiatur rebus mudis ac sanctis, sed inquinatae sunt eorum mens ita conscientia id est,anima seu ratio & actus, qui conscientia nuncupatur. Denique videtur hic Iocus generalius posse intelligi ut omnia dicantur munda mundis, quantum ad contemplationem ipsorum. Homines enim puri & eruditi res immiadas mudo oculo speculant. Immundi vero etiam munda deformiter contemplantur Consi E turse nosse deum actis autem negant, quia tam impie vivunt, i. Ioan . ac si deus non esset. Operibus ergo loquuntur deum non esse, dum eum non sicut deum honorant, nec eius ' iusticiam pensant. Vnde Ioannes .Qm se dicit inquit nosse deum, & mandata eius non custodit,mendax est. Ueruntamen aliquo modo deum cognosunt,videlicet informi noticia, quoniam dictum Roma.r. ad Romanos,Cum cognouissent deum,non sicut deli honorauerunt. Ideo non cognoscunt deum cognitione vera: &Sapien.I. salutaris sapientiae,De qua scriptum est, In maliuolam anima M. St. non introibit sapientia, ta sint abominati id est, abominabilibus peccatis polluti,& a deo iuste conlepti, Et incredibiles, quia nec eis credendum est, nec ipsi veraciter credunt, Ad F mne opus bonum reprobi id est ,ad omnem actum meritorium
Cap. O. Tu autem loquere quae decent.
Ostquam Apostolus Titu edocuit circa ordinationem episcoporei seu presbyterom,iam lustruit
eum circa diligentem gubernationem subdit rum suorum, Tu autem .i. illis ita errantibus, tu aliorum antistes ac praedicator Loquere verba salubria, Quae decent fanam doctrinam . i. quae Christia-SU L nae sapientiae congruunt,quatenus dignitas 3c honestas tui sera almo.se monis Ostendat veram esse legem quam pr dicas.Nec aliquid dicas quod verae doctrinae non consonet, Senes hortare Visobrii sint pudiciorudentes fani in fide, in dilectione dei & prox i- mi Et patientia. Haec est saluatoris doctrina. Anus simita, ter hor-
646쪽
est hortare esse Inba bilusancto .i.vestibus religiosis, Non Acriminatrices . i. a i torum acculatrices, praesertim adolet cetu-
Iarum,quibus ex leui suspitione crimina imponere consueuerunt. Non multo uino sermentes ne sint gulota ac vinolentae, Bene docentes fuam familiam, Ut prudentiam doceane id est, veram utilemque doctrinam , non incantationes vel sortilegia . Non tamen debent viros docere publice in ecclesia.quia docere hoc modo mulieri non permitto. Adolescen/tulas maritatas admone, Ut uirossuos ament syncero a flectu, non solum carnali aut naturali, ne alium quenquam respiciat,
vilios diligunt naturali & spirituali ainore, quaerendo eis bona honesta magis quam delectabilia siue utilia. Diligere nanque est alicui bonum Velle. Hortare etiam eas esse Prodentes ne sicut luna & stultus mutentur & fluctuent, Castas ne se prorsus exponant libidini,ut cum pudore debitum viris reddant magis quam exigant, Sobrias benignas, id est,misericordes, Domus curam habentes .i.propriae familiae Qllicite prouidentes, Subdistas uiris suis. Mulier nanque si primatum habeat contraria est viro suo. Omnia ista a senibus &anibus seu vetulis &adolescentulis obseruanda sunt, Vt no - ,. blasphemetur verbum dei . i. ne propter vitiosam eorum conuersationem Christus vel eius doctrina ab infidelibus&peruersis,perfidisque adolescentularum maritis blasphemiam patiatur. Iuuenes similiter hortare ut sobriisint, quod eis potita simum necessarium est , eo quod propter calorem & multum humorem naturae,ad vitium incontinentiae sint procliues, Et quia exhortatio sine virtuosa conuersatione inefficax est at- cque despecta,idcirco Apostolus admonet Titum. In omnibus ad salutem pertinentibus, ct in cunctis quae doces, Teipsum τλης Α,
praebe exemplum bonorum operum copiosius agendo quae doces. Nec solum in opere exteriori prabeas te in exemplum fidelium,sed& Indoctrina .i.vera sermocinando In integri/tate mentis & corporis fideliter de continenter vivendo In grauitate . i. probitate morum , ne sis leuis aut dissolutus. Verbum tuum sit Sanum .i. verum S sine laesione peccati .ut non delinquas in lingua tua,&.Irre nensibila, ut is qui exaduerso est .i. aduersarius noster videns apertam sanctitatem nostrae couersationis Vereatur .i.timeat nobis resistere,
Nil habens malum dicere de nobis .i. non inueniens culpam quam
647쪽
quam nobis obiiciat.Vnde petrus, Haec est inquit voluntas
dei ut benefacientes obmutescere faciatis imprudentium hominum ignorantiam. Seruos hortare Dominis suis tempor libus .etiam discolis subditos esse,in omnibus licitis Placentes eisdein, Non contradicentes vel bis dominorum suorum, Non fraudantes aliquid de rebus dominorum subtrahentes nec minus debito eis seruientes, sed in omnibus suis obsequiis Fide bonum id est veram fidelitatem Ostendentes,ut doctrinam sal/uatoris nosiri ornent id est,commendabilem faciant, sanctam ostendant atque decoret In omnibus operibus suis. e Sic igitur alios exhortari, & teipium regere debes. Apparuit enim
gratia id est,misericordia & pia largitio ac gratiosa instructio Dei saluatoris nostri id est, Christi qui est saluator & de'
noster, Omnibus hominibus id est, omnibus generibus hominum & ad omnium utilitatem . sic autem apparuit in carne pro nobii a verbo assumpta, quia per assumptam humanitate manifestata I data est hominibus gratia saluatoris, & ipse Christus proprio ore nIs docuit Apiritum sanctum apostolis insufflauit,suamque gratiam hominibus euidenter exhibuit. Apparuit ergo haec gratia & doctrina Christi, Erudiens non ut abnegantes id est, detestantes& fugientes In pietasem id est,peccata contra deum ,ut sunt idololatria , blasphemia, Et fecularia desideria id est, inclinationes inordinatas tendentes ad bona huius seculi. i.ad diuitias honores,delitias,domina tiones,&c. Sobrie ει iuste ει pie uiuamus in hoc seculo, expectam tes longanimiter ac fiducialiter Beatam spem id est, telicem remunerationem separatam , videlicet gloriam sempiternam Et aduenium gloriae id est,glor iosum aduentum seu manifestatione excellentiae Hagni dei, cuius magnitudinis non est finis, Et pro,id est, Salvatoris nosiri Iesu Christi, cuius primus aduentus fuit in humilitate,vi iudicaretur: secudus erit in potestate & gloria,ut iudicet. Cuius aduentu pra stolamur,quatenus in die iudici j suscitemur, & corpus glorificatum sorti inur, Qui Christus Dedit id est,gratis, sponte & charitati-ue obtulit, Semei sum pro nobis in ara crucis ,factus obedies patri usque ad morte. Oblatus est enim,quia ipse voluit. Vn-de apud Ioan. loquitur, I go sum pastor bonus,& anima mea pono pro ovibus meis,Vt nos redimeret tua preciosissima passione, Ab omni iniquitate originali & actitati, siue personali,
648쪽
Et mundaret .i.mundum efficeret, sibi . i. ad gloria sua, A pulum fidelem.quem in baptismo purgat ab omni peccato Acceptabilem . i. sibi placentem & gratum, Semicrem bo/norum operum .i.bona opera iugiter sequentem seu operante. hyc est, ideo Christus nos redemit,ut mundaret nos in baptis-DIra. 3. Dio,quatenus simus ei populus acceptabilis, sectator iusticiar, dic. Hine quae dixi de modo informandi & gratia Christi, Loquere id est,populo praedica, Et exhortare eum,ut anformationi acquiescat & Christi beneficiis gratus sit, Et urguenegligentes, Cum omni imperio . i. in virtute obedientia:&Pontificali authoritate. Hoc dicit apostolus quoniam Titus Plus quam populo suo expediebat,mollis fuit atque remissus,p i N i s. secundum glossam. Nemo te contemnet quasi nobilior, sapie- Bllar,senior aut alio modo excellentior quam tu. Christi enim vicarius es, ideo amore & vice Christi es honorandus , praesertim cum Christus dixerit. Qui vos spernit,me l pernit. Cap. LII. Admone illos principatibus
. opotesiatibus subditos esse.
D mone illos .i. Cretenses tibi subiectos, principa tibus o potestatibiu subditos esse .i. spiritualibus &temporalibus dominis, seu maioribus atque minoribus praesidentibus obedire . Qui enim potestati resistit,dei ordinatio i resistit. Et qui resistui, Qdamnationem sibi acquirunt, Dicto .i. sermoni seperiorum, Obedire, ad omne opus bota a superioribus iussum Paratos esse. In malis enim obedienduin non est, Neminem blasphemare propter aduersa ab ipso irrogata, Non litigiosos esse, sed mo desos .i.discretos de moderatos, ostendentes mansuetudine . i. in iliter se sabetes, Ad oes homines. Eramur enim o nos aliqud dum non credebamus in Christum, Inspientes .i. sine no-ticia diuinorum salubri, Et increduli , errant per deuia peii iis vitiorum sicut ouis quae periit.Vnde scriptum est, Omnes nos -- , quasi oves errantes, unusquisque in viam tuam declinauit, Servientes id est, per modum seruoru in consentientes, Desideriis o uoluptatibus variis id est,carnalibus ac spiritualibus cocupiscetus atq; delaciis. In malisia o invidia agetes
649쪽
D id est, malitiose& inuide operantes, odibiles deo&san- sapie. i . ctis quantum ad ei se culpae:iuxta illud sapientis, odio sunt Wal. s. deo impius&impietas eius. Et in psal. Odisti omnes qui ope-E p i s T..rantur iniquitatem Odientes inuicem. Cum autem benignitas humanitas apparuitsaluatoris dei nostri . .hoc tempore gratiae,
Galat. . quando aduenit temporis plenitudo in qua statuit deus suc-
LM.1. currere mundo,sicut loquutus est per os sanctorum , qui a seculo sunt,prophetarum eius,apparuit insido per Cfristi visibilem ac corporalem praesentiarn. vel posterioribus. s. nobis Dan. 11. Per fidem. De quibus dictum est Beati qui non videriit & ersdiderunt. benignitas.i .clementia & humanitas a verbo assum- E pla,saluatoris nostri dei.i. Christi,qui est deus &saluator no- Baruch. 3. ster. Haec apparuerunt visibiliter Christo in terris cum homi-Am. io. nibus conuersante, quando circuivit benefaciendo & sanando omnes oppretas a diabolo, Non , operibus iussit ire quae fecimus nos .i. non propter merita nostra , quae nulla suerunt, quia praedictis eramus peccatis obnoxij, sed secundum suam misericordiam saluos nos fecit a potestate diaboli & a reatu aeterni tormenti merito suae conuersationis & passionis, Per Iauacrum regenerationis . i. per baptismum, qui est lotio qua ex Dan. 3. aqua & spiritu sancto renascimur, Et renouationis spiritus sancti .i.per interiorem lotionem seu infusionem gratiae spiritus sancti, per qua anima spiritualiter renouatur: iuxta illud, Ebpe. . Renouam im spiritu mentis vestrae.Et Menovabitur ut aqui-Hal. io v. lae iuuentus tua. Quae etiam lotio interior non solum confertur in baptismo, sed& in sacramento poenitentiae ,& caeteris sacramentis. H c ideo dicit apostolus,quoniam licet ChristusF nos m cruce redemit sufficienter, oportet tamen ut meritum
suae passionis nobis per sacramenta applicetur, oc primo per baptismuin .qui est ianua sacramentorum, inge spiritu sanctum, id est . cuius dona & gratiam, Effudit deus pater, Ianos abunde .i .clementer & copiose in baptismo,& postea Per Iesum Christum saluatorem nostrum .i. merito Christi, de cuius plenitudine accepimus omnes,per que omnia dona gratiae derivantur ad nos, Ut iustificati . i. a nostris iniustitiis& peccatis abluti. Gratia ipsius .i .merito Christi, de per i fusionem gratiae suae, Haeredes simus dei, cohaeredesque Christi.i. filii adoptiui, secundum stem uitae interme . i. vita aeternam sperando. Vel, haeredes simus vitae aeternae secunda
650쪽
spe .i.iam in spe, adepturi eam aliquando in re. Fidelis sera Areo est quem dixi,atque dicturus sum. Et bis iam dictas, Iaim. I et
videlicet de gratia Sc beneficiis Christi tid est volo ut in cogn itione & dilectione istorum confirmeris a me,α gregem tibi commissum praedicando confirmes orere bonis operibus praeesse id est,exemplariter se habere, vel in virtutibus pricedere, vel non solum dignitate, & nomine, sed vita & moribus praeesse subiectis, Qui credunt deo .i.ndeles, presertim in practationibus constituti. Hine docum ea sunt , id est,uera in se, Ee utilia hominibus. stultas autem id est, superfluas&infructuosas intres lonυς genea/ Irimo retiar hoc est generationum enumerationes a Iudaeis con-nctas quae non habentur in scriptura canonica,sicut quod Λ- Bdam habuit duas uxores, de quarum qualibet plurimos generauit, Et contentiones de obseruatione legalium tempore noui testamenti, Et pugnas legis id est, arbosas liti a-tiones,quae Oriuntur ex locis scripturarum qua sibi contraria
nem post unam oe secundam correptionem id est,cum bis correptus ruerit, semel in priuato, deinde in publico, & emendari noluerit, D irasciens quia subuersus, id est, incorrigibiliter errans,& perditus Esl,qui huiusmodi est o delinqui ρ id est
peccat Proprio iudicio condemnatus id est, propria electioneta determinatione causam damnationis assumens, quoniam Iallitatem pertinaciter seruativeritatem repellens. Cum mise/ro ad te Ammam aut Tychicum ut unus eorum oro te Crete- Csibus praesit,ne populus Christi sit sicut oves sine pastore Fri Asso. it. ii me 'limasi enim statui id est illa urbe Αει. improposita H are.zenam legisperissi qui huius professionis erat in *nagoga, Et Apollo qui non erat imperitior illo,quantiis non vocetur legi speritus , quoniam huius proseiationis non fuit. Fuit autem in scripturis potens praemitte ad
me, sic tamen Vt nihil de victualibus de necessariis illis Ita rasant autem id est,per operationem scire stuChristiani inter Cretenses, Bonis operibur petesse sibi ipsis, id est, bene operando seipsos gubernare Ad usus necessarios id est, ad hoc ut prdicato - ως . . . 'gς.' μ ςCψ:ia prλbeant, Vt non sint infrumosi id est,sine merito,eo quod non dent carnalia his, a quibus reci- Lori'. R. piunt
