장음표시 사용
651쪽
o piunt spiritualia. Hoc dicit Apostolus ut ostendat Tito unda possit Tent & Apollo de necessariis praeuidere.Tanquam dicat.1 subditis tuis,quibus& illi praedicauerunt, recipere debes. Salutant te qui mecum sunt omnes fideles, quos gratia bi uitatis nominatim non exprimo. Saluta eos qui nos amant m f. de id est eo quod fideles sumus.Vet,in fide,id eri,ndeli avectu non ficte. Gratia dei sit semper Cum omnibus vobis id est tecum & cum adiutoribus ac subditis tuis. Qira Omnes incelsabiliter indigetis gratia creatoris, qui est super omnia deus sublimis & benedictus. Amen.
Vi pronus est ad misericordia,
benedicetur. Volens ergo Ap stolus ad misericordiam incli- nare discipulum quendam virum magnum,ciuem Colossen sem Christianum, nomine Phi lemonem, qui non erat praedicator neque in sacris, sed fidet tum sustentator, scribit ei prinsentem epistolam a Roma de
s num acolytum, rogans pro reconciliatione Onesimi , qui fuit seruus Philemonis praedicti, & aliquid de rebus domini sui subtraxit ac fugit, veniensque Romam ad apostolum ab eo conuersus est. Misit ergo eum apostolus ad dominum suum philemonem cum praesenti epistola , in qua procedit more consueto. Caput r.& unicum. Paulus uinctus Iesa risi o Timotheus frater.
652쪽
Αular uinctus Iesu chrisi id est , pro Christo Ro- .mae ligatus ac incarceratus. Non adiecit apost
lus quod est nomen dignitatis , quoniam deprecatoriam scribit epistolam,in qua humilitas com uenientius suffragatur ad impetrandum quod petitur, Et Timotheus frater Quem sibi adiungit apostolus,quoniam dilectus fuerat Philemoni. Idcirco eius nomine audito amplius mouebatur ad exauditionem, scribunt vel mandant, Philemoni dilecto Se adiutori nostro in opere dei, Et Appi coniugi eius sorori nostrae spirituali charissimae, o Archippo commilitoni nostro id est, nobiscum pro Christo militanti atque pugnanti contra aduersarios veritatis. Hic Archippus fuit filius Philemonis. Colossensiumque episcopus,de quo ad Colossenses dicitur, Archippo dicite, videministerium tuu,&c. Et ecclesiue id est, congregationi fidelium, Quae indo/mo tua es omnes hos nominat, ut orent Philemone pro causa hac,videlicet ut ignoscat Onesimo. Eratia vobis o pax deintur,augeatur & conseruetur, Α deo patre nosero id est, patreaterno. Et domino Iesu Christo filio per quem omnia efficit pater. Gratias ago deo meo semper id est, omni tempore opportuno, Hemoria tui si Philemon Faciens id est,tui reminiscens, In orationibus meis quas fundo pro te, caeterasq; sdelibus Audiens a narrantibus. charitatem tuam o fidem quari 'A' habes in domino Iesu id est , ad gloriam eius , vel virtute ipsius, vel in ipso sicut in obiecto, amando S credendo in eum, Et in omnes sanctos id est, per opera bona extendis ac ma- rem festas charitatem tuam & fidem in omnes Chrastianos tecum existentes seu tibi occurrentes . quos diligis , foues, eisque credis & fideliter subuenis, Ut communicatio fidei tuae id est, operatio tua fidelis , siue largitio, qua bona tua ex Dde communicas aliis, Euidenssat id est, deo per approbationem innotescat, In agnitione omnis boni id est, itan eicia mentis diuinae, cui Omnia bona clarissime illucescunt. Evidens,inquam, fiat in christo resu id est, per Christum, cuius auxilio ad boc peruenitur . Vel in agnitione omnis boni .i.in attestatione omniu operii bonorum,qua Christus
in die iudicii attestabit operibus iustoru,dicedo, Nudus fui, mi e& cooperuistis me.&c. Ad hoc itaq, bene agis, ut Christus in
653쪽
Cap. r. D. DIONYSIUS CARTIlvs IAN.
Ia die iudicij opera tua approbet & declaret iusta fuisse. GAEDdium enim spirituale, Hagnum habui o consolationem in
aduersis meis, in charitate tua id est,ex consideratione ore . Io. perum tuae dilectionis. Sic quippe patrem suum filius sapiens laetificat, inita uiscera sanctorum id est, interiores affectus,& etiam interiora corporis fidelium, dolore vel fame, aut simili passione afflicti, Requieuerunt per te frater id est, a te
refocillata,consolataque lunt,dum fideles pie recepisti ac sustentasti. Propter quod videlicet quia tam charitati uete habes,ego Hultum fiduciam babens in christi Iesu id est,per gratiam Christi vel secundum voluntatem ipsius, Imperandi tiL bi cum sim apostolus, Quod ad re pertinet id est,quod tua
salutem concernit & petitione condignum est, Propter AEGritatem nostram ad inuicem, Hagis obsecro quod imperare valebam, cum 'talis ut Paulussen, id est, cum mihi sis similis vita&senio, Nunc autem Paulus est ,& vinctus
Iesu Christi id est pro Christo. haec petitionis
inducitur. obsecro te pro me filio spirituali, Quem genui quantum ad esse spirituale,perducendo eum ad fidem & gra-
.eor tiam,ego existens. In uinculis Romae, ubi&eum baptizaui. Filio inquam Onesimo qui tibi aliquando inutilis fuit quido bona tua subtraxit, Nune autem conuersus a me, Tibi mihi utilis est.Pro te enim orat,& mihi ministrat, Quem remisi ad te ut tibi reconcilietur &satisfaciat. Tu autem ilium .i.uiscera mea id est, filium meum mihi intime, cordia- literque dilectum, Suscipe pie &charitatiue, Quem ego u Ιueram quadam vice, Hecum detinere,ut pro te id est,toco & vice tuae personae, Hιhininistraret in uinculis euangelii id est, mihi vincto propter euangelii praedicationem . sine tuo autem consilio praevio Nihil uolui facere in hoc negocio voluntate perfecta,quanuis ante volueram eum detinere Utino uelut ex necessitate bonum tuum esset id est,ut seruitus quam Onesimus mihi pro te impenderet no esset tibi displicens atque molesta, sed uoluntarium id est . ex tuo consensu procederet sicque tibi meritoria fieret. Debes ergo eum recipere. Forsitan enim ideo saltem per occasionem & indirecte,
Discessit ad horam id est, per tempus aliquantulum Ate,ut aeternum id est, sine fine tibi sociandum,scilicet in prae-c ς 4I senti &in futuro, Illum reciperes Haec fuit vana causa iugae eius
654쪽
eius indirecta, id est,non intela ab Onesimo,sed deus propter Aeam permisit eum discedere,sicut permisit Ioseph vendi propter salutem multorum Iam non ut feruum ut ante sed pro
seruo qualis fuit charissimum fratrem in fide & charitate,
Harime mihi qui eum conuerti. χιanto magis tibi charisi simus esse debet, Et in earne .i. quia seruus tuus, Et in do nol . i. propter gratiam dei existentem in eoὶ Quanto enim tubi vicinior,tanto & charior esse debet. Si ergo habes me soci si
id est,si ita me diligis, ut socius socium, Suscipe illά affectu
se & reuerenter, Sicut me susciperessi venirem ad te, Si autem id est,quia Aliquid nocuit tibi aut debet ad restitutionem ablati, me mihi imputa . i. rationem&satisfactionem exige a me. Ego pro illo me offero. Per hoc omnem excusationem BPhilemoni aufert Apostolus. Et ut certus sit Philemon de authoritate praesentis epistolae, subditur. Ego Paulus scripsi mea manu epistolam Ego reddam pro Onesimo debitum,vel spiritualem compensationem,maxime si exegeris. Quod ideo dico, Vt non dicam quod tamen veraciter dicere possem,videlicet in od o teipsum debes mihi adseruiendum &ad obediendum,eo quod sis a me conuersus ad fidem,& ideo non m- rdigeo te tantum obsecrare pro causa hac, quia minus, peto quam debes. Ita frater id est,sic est ut dico. Vel sic,age ut postulo. Quod si feceris, uolestuar .i .utar In domino id est, de tuo merito seu opere bono gaudebo, & tibi congratulabor spiritualiter in domino,in praesenti atq; futuro. Quod ut impleatur, Refice .i. consolare &foue, Viscera mea id est, C filium meum Onesimum:vet,cordis mei affectum In chriso. confidens de obedientia tua.tibi fer sisiens id est . confidenter pra umens&probabiliter antimans, Quonia o super id quod
dico . . plus quam deprecor, Facies Hac blanda commendatione,quae tame veritati innititur,prouocat eum ad melio
ra. Fit enim frequenter,ut qui videt bene sentiri de se,meliorε se praebeat. Simul autem o para mihi hospitium id est, teipsum, para ad recipiendum me, ut inueniam te qualem desidero. Qi id enim necessarium fuit parare hospitium pauperi ho- I. rimo. μmini, qui pane & aqua contentus eratὶ Nam spero per oratio/m ne uestrat . i.merito precum vestrarum quas pro mei liberatione domino iugiter funditis. Donari me uobis adeo, ita Pliberatus de carcere,reuertar ad vos. Salutat te .i salutem tibi
655쪽
IN EPIs T. PAVLI AD HAEBRAE Os
D dicit Sc optat. Epaphras qui erat Colossensis, sicut & Philemon. Concaptiuus meus in chriso Iesu id est, pro Christo Harcus euangelista. vel consobr inus Barnabae, Arisar/raim. . ebus,Demas In epistola ad Timotheum dixit apostoliis De- mam reuersum ad seculum. Si ergo ista epistola scripta fuit post illam,probatur Demas poenituisse atque rediisse ad Pau-Imn,si tamen de eodem sit termo. ' Et Lucas Euangelista mihi inseparabiliter,fidelissimeque adhaerens , qui licet ultimo
nominetur, minor tamen non fuit. Gratia domini nosti i Iesu
Ex a me exiet,& iudicium mesi in lucem populoru requiescet. ait dominus . Frequenter per prophetas,pr sertim per Esaia, loquutus est dens de noua quadam lege danda per Christum,no vni duntaxat nationi seu populo,sicut lex Moysi data est solis Iudaeis per Moysen ,sed omnibus gentibus. Propter quod per Esaia pater testas de Christo, Ecce testem populis dedi eum Mucem ac praeceptorem gentibus. Et in eodem ait Christus Glorificatus sum in oculis domini,& dixit ad me, Parum est ut sis mihi ad suscitandas tribus Iacob, & f ces Israel conuertendas. Dedi te in lucem gentium,ut sis salus mea usque ad extremum terrae. De huius nouae ac euangelicae legis praedias o. o. catione praedictum est etiam ab Esaia. De stan exibit lex. α .iae. ii. verbum domini de Hierusalem. Huius legis persectionε perpetuamque durationem,& sussicientia seu efficacia ad salua-dum,items Mosaicae legis imperfectionem, iniusscientia Mis cessationetri
656쪽
ςessationem,Christi quoq; excellentiam,secundum utranque Asuam naturam, declarat apostolus in praesenti epistola . cuius ratio fuit Iudas enim conuersi,aemulationem legis suae habentes,sed non secundum scientiain contendebant legalia simul cum euagelio esse de necessitate seruanda. Ex quo Nazar rum haeresis emanavit,qui etiam quoidam gentilium conuersos ad hunc induxerunt errorem. Paulus igitur ardentissimus Remales fraternae salutis zelator utrisque consulere cupiens, hanc destinauit Hebraeis epistolam , quam postea Lucas in graecum transposuit. In qua multipliciter reprobat opinionem illam Ariti haereticam ostendens fidem & gratiam Christi cum obseruatione euangelicae diiciplinae ad salutem sufficere. Legalia vero non solum mortua,sed de mortifera esse post Evangelijdiuulgationem. Porro nonnulli opinati sunt epistolam hanc no Besse Pauli sed Lucae vel Clementis papet apostolorum discipuli,vel Barnabar,vel Triculliani,qui erat propinquus apostolorum temporibus. Quorum motivum duplex fuit. Primsi,quoniam in aliarum epistolaru exordiis ponit Apostolus nomen suum,non autem in ista epistola. Secundum,quonia stylus huius epistolae multo venustior est,st stylus caeteram. sed ad hxe facile est respodere. Apostolus quippe suspectus & odiosus e- ψμrat Iudaeis,tanqua legis destructor,ideo nomen suu subticuitne eo audito vel lecto,abhorrerent epistolam eamq; legere aspernarentur. Ad secundum dicitur,mitii non esse si Paulus in inis proprio idiomate, puta Hebraeo quo scripta est pretiens epistolaὶ eloquentior fuit g in peregrino,videlicet graeco,quo caeteras scripsit. Nec obstat quod a spiritu sancto accepit dona lin Cguarum. Accepit enim hoc donum quantum ad sufficientem praedicandi facultato non eloquentiae venustatem,ne fides putaretur humanae inniti facundia . Denique gratia perficit naturam secundum suam dispositionem & capacitatem. Ideo n5
est mirandum,2, per gratiam doni linguarum potentior fuit in lingua propria quam aliena. Firmiter ergo tenendum est hanc esse Pauli epistola maxime propter determinatione e clesiae. Et etiam quia B. Dionysius in suis libris passim allegat Dis,sis strapturam huius epistoli,Paulo magistro suo eam ascribras.
patriis. Hultifarie multis modis olim deus loquens
657쪽
os Tra AM ergo Apostolus ecclesiam Latin rum,puta Romanos recclesiam quoque Graecori videlicet Corinthios, Galatas, Thessalonicenses,&c. scripto edocuit:nouissime ecclesiam Hebraeo. ruin per epistolam instruit,ostendensque Christi excellentiam , & noui testamenti prae veteri dignitatem , ita ε P I τ. exorsus est. Hultifarie id est , frequenter repetitisque Vicibus,seu diuersis sermonibus,figurativis,obscuris &mysticis. Hultis* modis id est,distinctis visionum generibus seu variis modis loquendi videlicet interdum per visionem imagi- abe. 6 nariam. inemadmodum Esaias vidit dominum sedentem iu-Hi mi, per solium excelsum. Et Hieremias vidit ollam succensam, de virgam vigilantem. Interdum per visionem exteriorem sicut Dan. 8. E Daniel vidit Gabrielem. Et Iacob angelum secum luctantem. Gene 3M Interdum per inspirationem anagogicam seu pure intelle- .Reg.*3 ctualem, ut in David. Quandoque in somno,quandoque in vagitia olim id est, praeteritis , diuque lapsis temporibus
Loquens deus patribus id est, praecessoribus nostris, patriarchis,& caeteris honis hominibus , de quibus ait virgo be- LM a. nedicta,Sicut loquutus est ad patres nostros, Abraham di semini eius, in prophetis id est, per prophetas, quibus per angelos loquebatur. sed & inferioribus angelis loquitur per ibidem. superiores, Vnde apud Luca habetur. sicut locutus est per os sanctorum,qui a seculo sunt, prophetarum eius. Hinc quoque - ιλ. per prophetam dominus loquitur, Ego visiones multiplicaui,& in manibus prophetarum assimilatus sum, Nouissime ad F est, in hae ultima mundi aetate,de qua dicit Ioannes,Charisi
I.cor. IO. mi,nouissima hora est. Nos enim sumus in quos fines seculorum deuenerunt, Diebus istis id est,tempore gratiae . Vnde abe.2. scriptum est, Erit in nouissimis diebus praeparatus mons,domus domini, Loquutus es nobis inflio id est . per unigenitum Ioan. 7. suum incarnatum, qui in Euangelio asserit Mea doctrina,n5Ioan. I . est mea doctrina,sed eius qui me misit patris. Rursusque,Verba quae ego loquor, a meipso non loquor, Quem constituit deus pater Haeredem uniuersorum id est, possessorem ac d minum omnium rerum creatarum, loquendo de Christo se-εθ. IO. cundum naturam assumptam. Sic enim constitutus est omnium dominus. Nam eo ipis, quo Christi humanitas a verbo assumpta est,ad esse increatum , conuenit ei toti creaturae praeferri
658쪽
IN EPIST. PAVLI AD HEBRAEOS. D
pr ferri ac dominari. propter quod ipse ait, Data est mihi oin AHatili.
nis potestas in coelo de in terra,Et iterum, Pater diligit filium, et s. de omnia dedit in manu eius. Hoc & in Psalmo cantatur, PO- Dan. s. stula a me,& dabo tibi gentes haereditatem tuam, Per quem psal. 2. fecit fecula id est,temporalia omnia. Omnia enim per ip Ioan. r.
sum facta sunt.& siue ipso factu est nihil. Hoc conuenit Christo secundum diuinam naturam. Non enim per filium facta sunt,quasi per ministrum vel instrumentum,sed sicut per principalem agentem qui cum patre idem est factor, uemadmodum ipse affirmat, Quaecunq; facit pater, haec& hlius simili- Ioan. s. ter facit. Hoc tamen quod dicitur,per ipsum , proprie spectat ad filium , cui conuenit causalitas causae exemplaris, cum sit exemplar omniu rerum Sc ars rationibus plena. Qui cum sit plenor glorue, id est .radius sapientiae patris ingenitae, seu B candor lucis caeternae,3c fulgor maiestatis paternae, in quo ple- sepimi.mne respicdet tota perfectio patris. Est nanq; filius mentis paternae verbum aeternum, intelligibilis dictio,& sapientiae eius plena expressio. Dicitur ergo filius splendor gloriae seu excel- Dan. io.
ientiae dei patris,quonia quicquid patris est,splendet ac lucet in filio. Et in hoc insinuatur coaeternitas filii cum patre. Splendor enim est igni seu soli coaeuus. Et si sol ab aeterno fuisset, splendor fuisset ei consempiternus, Et figura id est, imago vel character. In graeco quippe habetur, αρμα, ρ subsantve eius id est, ipsius patris qui est substantia seu diuina essentia.
Graeci vero utuntur nomine substantia indifferenter pro essentia &persona. Dicit autem Apostolus figura. quanuis figura r. ceris. proprie loca non habeat nisi in corporalibus rebus. Per figu- Cram enim res maxime cognoscitur,& in ea similitudo attenditur unius cum alio. Quonia ergo filius patri per omnia similis,lmo similimus est. non distinctus ab eo, nisi quia ab eo &patrem repraesentat,eumq; notificauit, in tantum ut ipse dixerit, Qui. videt me, videt &patrem. Idcirco filius appellatur fi- Iran. 1 . pura substantiae patris. in quo designatur consubstantialitas patris de si ij. Filius equide est imago naturalis de essentialis, non imitatiua de artificialis dei patris,quemadmodu filius regis est imago patris regnantis. In tali autem imagine inueni tur natura eius,cuius est imago. Cum ergo diuina essentia sit simplex ac indivisibilis, constatin eadem numelo sit in patre Dan. Io. ac filio. Propter quod ait,Ego de pater unum sumus. Et, Qua, D .r6.
659쪽
D cunq; habet pater, mea sunt, Portans. filius id est,suste tans,conseruans&moderans ovinia creata visibilia dc inuisibilia, Verbo uirtutis suae id est,iuae potestatis imperio seu Ioart. r. influxu. lemadmodu enim omnia per ipsum facta sunt, sic sine eius continua conseruatione redigerentur in nihilu,quia plus dependet creatura a creatore,quam radiosa sole.In hoc auto notatur aequalitas fili i cu patre in potestate quae etia una& eade est in tribus personis. Deniq; his quae ditia sunt de Gmilitudine filii cu patre, cosonat quod de increata & ingenita apicn. 7, sapientia scribitur,in lib. Sapietiae,Vapor est virtutis dei,& manatio quaeda claritatis omnipotentis dei syncera. Candor est enim lucis aeternae,& speculum sine macula dei maiestatis,& imago bonitatis illius. De sempiternitate vero fili ui ait per E quenda alium sapiente, Ego ex ore altissimi prodi ui,primogericli. 24. nita ante omne creaturam . ESed obiici potest, cum filius sit
verbu patris,si filius omnia portat verbo virtutis tua ,ergo verbi est verbum. Et respondendum-verbum in tali loquution . aequi uoce sumitur. Verbi aute non est verbum, sumendo verbum univoce. Cum vero dicitur, portans omnia verbo virtutis
suae, accipitur verbii pro imperio,sic ut in Psalmo, ubi dicitur, et '' i Ignis,grando nix, glacies,spiritus procelli aru,quae faciunt ver gi , γ, bum eius. Et alibi, Emittet verbu suum,& liquefaciet ea, Purgationem peccatorum faciens id est, peccatores emundans, seu peccata originalia & actualia merito suae sanctissimae passio sat i sy. ius delens:iuxta illud propheticum, Ipse autem vulneratus est propter iniquitates nostras,attritus est propter scelera nostra. DU-i. F Et Ioannes ait, Ecce agnus dei qui tollit peccata mundi S det in throno gloriae, id est tanqua omnium iudex ac domunus quiescit,& residet, Ad dextera maiestatis id est,adaequalitatem summi & gloriosi dei patris secundit suam deitatem. M io, sic enim aequalis est patri imo patris &fiiij est una maiestas ac dignitas. Si vero referatur ad Christum secundu assumpta humanitatem,tunc dicitur sedere ad dexteram maiestatis paternae id est .in potioribus bonis dei patris quibus & copiosissime fruitur In celsis id est,in coelestibus, scilicet in coeloti d.3, empyreo loco & dignitate omnibus altior. Vnde ipse air,Eg vici,& sedi cum patre meo in throno eius. Haec autem semo Christi,no opponitur stationi.Ideo interdu dicitur stare, Mut
Aa, T. Stephanus dicebat,Video coelos apertos,& filiu hominis stant a dextris virtutis dei. Et Esaias, Stat ad iudicandum do-
660쪽
minus. Stat enim quasi paratus ad operandum. Sedet vero tan Αquam stabiliter permanens ubi est. Tanto melior id est, per gratiam unionis vel habitualem dignior. Angelis esse his secundum humanam naturam, secundum quam accepit gratiam spiritus sancti non ad mensura. Angeli vero ad mensura Ioan. sortiti sunt eam. Q anto differentius id est .sublimiori modo. Vel, different us,id est, excellentius, Prae illis nomen haereditauit id est,iure aeterno a patre accepit, firmiterq; pondit. De
quo nomine Philippensibus dictum est supra, Deus exultauit Philip. x. illum,& dedit illi nomen quod est super omne nomi, videlicet
ut ille homo vocetur verus deus,atq; unigenitus dei filius,no per adoptionem,sed per naturam,quemadmodu ait scriptura,
Simus in vero filio eius Iesu Christor Hic est verus deus &Vita aeterna. Tale autem nomen non competit angelis.Veru-
tamen in Psal.dicitur Christus paulo minus minoratus ab angelis. Sed hoc intelligitur de Christo , quantum ad assumptae naturae passibilitatem & mortem , ac sepulturam. In resurrectione vero de ascensione prae angelis glorificatus est, etiam in humana natura. Sciendum vero P Christus,inquantum actio homo a primo instanti suae conceptionis in virgine, absolute Ioauendo,praelatus est angelis,& omni ucreaturaru dominus constitutus propter personale cum verbo unione S gratis plenitudine singularem. sed ista praelatio post resurrectione manifestata est. Vnde & Christus dixit, Pater,clarifica filiu titu. Porro humanitas Christi cum sit eiusde speciei cu aliis,no est melior natura angelica secudii sua essentialia, sed p dona gratiae melior ea effecta est. Hanc excellentiam Christi conse Cquenter probat apostolus. cui enim dirit pater Aliquando ab exordio creationis, Angelorum Q d. Nulli angelo vnquam dixit pater.quod subditur, Filius mems es tu,ego hodie piatis.1. id est,in aeternitate.in qua semper est hodie,id est, instans,in
Variabile non habens praeteritum vel futurum, Genvi te3 generatione vera ac intellectuali, id est,de mea lubstatia pro- dux i te .communicando tibi essentiam meam 3 Hoc certum est
dici non posse de aliquo angelo. Nam licet angeli appellen--gtur filij dei,non tamen sunt niij eiusdein naturae cum creatore. nec proprie geniti sunt,sed creati, non hodie, sed in exordio mundi. Dicit ergo pater ad filium:genui, per modum praeteriti, ne generatio eius noua , vel modo inchoata putetur.