장음표시 사용
661쪽
Capa. D. PIONYSIVS CARTHUS IAN.
D Dicit auoaue Lodie ne praeterita aestimetur.Vt ergo genera
aoostolus ex Psalmo quem ad literat criptum esse de Chrialiud testimonium ad idem probandum, Πω1ς ter ait Ego ero illi in patrem, id est, pater Christi ero quin
patet Christi fuit, secundum quod deu3 ,siixu R. ipsChcisti hominis de virgine tunc nascitum, Iam nati. Et no
ζsimmatastatum est ndo post aduentum stam sancti
per praedicationem Apostolorum, Et erat misi instrum. id est, filius erit atque vocabitur, prout praedi ςr x .d geHic e it magnus, & filius altissimi vocabitur. Vnde Christorr Iritsol rato vox patris audita est dicens Hic
662쪽
eatus est amabilis domino, ut patet intuenti seriem textus il - Α Iius.Probatio autem fidei per authoritatem scripturie non vaIet nisi ex sensu literati,secundum Augustinum in locis diueri August. sis. Et respondendRm quod verba haec dicta sunt de Salomone, inquantum erat figura Christi, ideo principaliter intelli- guntur de Christo. Insuper ponit Apostolus aliam authoritatem ad idem, videlicet quod Christus maior sit ange- lis. Et cum iterum introducit, id est, cum deus pater introducendum seu venturum rursus in Psalmo praenunciat, Pri mogenitum, suum, id est, filium suum ante omnia genitum, qui in Prouerbiis testatur, Dominus possedit me initio viarum Proveris. suarum, antequam quicquam faceret a principio, In orbem teme.dicit per Prophetam in Psalmo. Et adorent eum vi- pDI.s . delicet filium Omnes angeli dei. Adoratio autem non con- Buenit nisi deo. Hac ergo authoritate ostenditur Christus verus deus,quem deus pater vult ab angelis adorari. Quoniam vera Apostolus dicit,Et cum iterum introducit,&c.quidam volunt
solum de secundo Christi aduentu hanc scripturam intelligi,
sed hoc non est necessarium. Primo,quoniam sensus est, Cum iterum introducit, id est, rursus introducendum pra nunciat. Hoc enim frequenter praedixit.) secundo,nam ante aduentum Christi in carnem , seu ante incarnationem introductus fuit in orbem terrae, id est, in corda hominum, per inuisibilem missionem seu spiritualem aduentum. Ideo in sua incarnatione iterum introductus asseritur. Et ad angelos quidem dicit, 'id est, de conditiuae & existentia angelorum dominus loquiia Clut per Prophetam in Psalmo, Qui deus pater seu filius seu Ual. ibi. eundum quod deus Facit angelos suos sturitus, id est, spirituales & intellectuales substantias facit suos legatos,dum eos ad aliqua nuncianda seiroperanda emittit. Angelus enim est nomen offici j, spititus nomen naturae: quemadmodum miles est nomen officii, homo nomen natur . Quem admodum ergo homo fit miles, non econtrarior sic deus spirituales illas substantias, qui ex creatione sunt spiritus, efficit angelos, id est, nuntios, initingendo eis obsequium, Et miniseros suo, fum,mam ignis, id est, angelos de ordine Seraphin, qui ob diuini
amoris seruorem,ssamma ignis,ignisque vrens vocantur,facit Danie. 7.
deus ministros suos,ita quod ipsi quoque ministri sunt,no filii Exod. i. per naturam,nec veri diI. Vci per flammam ignis,omnes an
663쪽
D reli designantur propter sitae naturae agilitatem,suique motus
velocitatem ,& quia diuinae charitatis calore succensi sunt. Danie. 7. De quibus exponi potest illud Daniel Is,Thronus eius videlicet dei in flammae ignis ,rotae eius ignis accesss. porro quod Hal. 9 s. dictum est, Adorent eum.&c. nostra transatio sic habet, Ado-Psal to3. rate exim omnes angeli eius. Similiter quod subditur, Qui fa- cit angelos suos,&c.sic continet, Qui. facit angelos suos spiriatis,& ministros suos ignem urentem. Christus enim atq; Ap stoli cepe allegant scripturas potius quantu ad sensum,quam secundum formam verborum. Ad filium autem dominus ait psal a 4. per Prophetam, oronus tuus. id est, regia dignitas, iudi-
ciaria potestas. & sedes qua resides ad dextera patris o De fili in seculum seculi, id est, aeternaliter permanet, hoc de 'E Christo secundum utranq; natura intelligi potest. Nam pater Dan. . omne iudicium dedit filio, deditq; ei potestatem & iudicium
pDL8. facere,quia si ius hominis est,& omnia ei subiecit.Secundum diuinitatem vero conuenit Christo iudiciaria potestas, & regia dimitas per authoritate,quanuis receperit ea a patre,imo una numero est potestas, dignitasque amborum , Et uirga inquitatis, hoc est,regula iusta,& aeotia disciplina est virga regni tui, id est gubernatio & disciplina,qua ecclesiam regis de instruis,mal 5sque percutis,& iustos exaltas. Potest quoq; per vir am hanc accipi doctrina & lex Christiana, per quam regnum Christi, id est ecclesia militans regitur edocetur atque Hai. I. corrigitur. De hac virga ait & psalmista, Reges eos in virga Esai II. ferrea. Et Esaias, Percutiet,inquit,terram virga oris sui Dilo F ,ripi iustitiam, id est omnem virtutem di omne bonum. Iustitia enim est omnis virtus Et odisti iniquitate.Propterea id est, merito huius, videlicet quoniam sic fecisti Vniuite o Christe Detu omnium qui est Deus tuus specialiter,secundiana quod homo es. Tamen secundum Augustinum in graeco est manifesta distinctio casuum διὰ muro
σου. vi primum quod dicitur deus, sit vocativi casus aliud n minatiui. eritque sensus. Propterea unxit leo deusὶ fili, deus tuus, id est, deus pater. Unxit itaque te secundum humanam naturam, Oleo exultationis. id est, praemio accidentali, videlicet corporis glorificatione, asccsione,& plena laetitia partis sensitivae, quae usque ad horam mortis tuae passibilis fuit, Prae participibus tuus, id est,prae cunctis electis,qui membra
664쪽
tua sunt.& de plenitudine tua accipiunt,vel una tecum a super Α' sancta trinitate gratia & gloriam sortiuntur. Vel sic,Propter- riami ea, id est, ut iustitiam diligeres, & iniquitatem odi res unxit te deus deus tuus oleo exultationis, id est,tenitate ac plenitudine gratiar animam exhilarantis in sacerdotem,pontificem,regem, prophetam,ac pugilem. Vnde per Esaiam Christus testatur, Spiritus domini super me.eo quod unxerit me. Deinde Ud .si. probat Apostolus filium patri coaeternum, Et, Tu in principio temporis, id est,simul cum tempore Domine fili,vel tu domine pater,in principi .id est, in filio,seu per filium, per quem omnia agis,qui ait, Ego principiu, qui & loquor vobis, Tma fundasti, id est,creasti,& firmiter collocasti in medio uniue
s. Et opera manuum tuarum sunt caeli omnes.Manus aute dei, psal. Icti. dicuntur intellectus eius practicus & voluntas quibus omnia BProducuntur. Ipsi, id est, coeli peribunt quantum ad esse accidentale,non quantia ad substantiam. Notus nanque & influentia & qualitas eorum cessabunt, Tu autem permanebis . i. inco mutabiliter in te ipso subsistes apud quem non est permutatio nec vicissitudinis obubratio,quasi asseris, Fgo dominus, Drebiati& no mutor, Et omnes coeli Ut uestiment ueterascent quan- Halach. tum ad modum essendi quem nunc habent. Praeterit quippe figura huius mundi. Et Christus in Evangelio, Coelum ait &- .
terra transibunt. Et velut amisilam, id est,ueste. Hutabis eos, id est, a solito cursu, & influxu cessare facies, Et mutabuntura pristina qualitate,atq; in melius comutabuntur,quemadmo- Roma. r.
dum dictum est plenius ad Romanos.Vnde in Apocaly psi ha Apota.M:
betur, Vidi coe u nouum & terra nouam. Primum enim coetu C
de prima terra abiit. Et per Esaiam dominus, Ecce,inquit,ego Esa. σμcreo coelos nouos & terra noua,& no erunt In memoria prio- , i NIL 'ra. Tu aute idem ipse ex .i. penitus incomutabilis es. Et anni tui non deficient .i. aeternitas tua, omne tempus coprehendens,& tuum esse mensurans,non finietur. Rursus aut horitate Psal-nustae probatur excellentia Christi prς angelis. Ad quem aute psal tos angelor si dixit deue pater Aliquando, sede a dextris meis' secsidum sensuin iam ei plicatum, Quoadusque ponam inimicos tuor, scabellum pedum tuorum .i. plene eos tibi subiiciam Tanqua dicat,Nulli angelorum dictum est hoc,quod tamen pater ait ad filium. Cui dixit pater in ascensione, ut sedeat secum usque ad
die iudicij, in quo omnes inimici Christi videlicet reprobi)
665쪽
D Christo perfectissime subiicientur quatum ad sus dominationis executionem,quanuis & nunc ei subiecti sint, quantum ad sue potestatis aut lioritatem .Per hoc autem quod dicitur quo adusque vel donec,non datur intelligi quod postea non sedebit. Nonne omnes angeli sunt administratorii spirituri id est, diuino imperio seruientes. In ministerium, id est, ad obsequium seu adiutorium electorum Hissi a deo, missione interiori vel exteriori Propter eos, id est, eorum profectum, Qui haereditatem capiunt falutis, id est, coelestem atque beatam haereditatem patriae,scilicet beatificam dei visionem adipiscunturῖ Quaeri hic potest,an omnes angeli foras mittam tur. Et videtur quod sic, aut horitate Apostoli loco praesenti. UUAE. s. Ite ex eo i dicitur ab Esaia,Volauit ad me unus de Seraphim E Multi quoque sanctorum videntur hoc dicere. Hanc quaesti nem Gregorius non praesumit, nec audet determinare. Quidam vero dixerunt, quod secundum communem legem, & veplurimum atque ex proprio officio, sol i in seriores mittuntur ad extra. Superiores tamen interdum ex speciali rationen diauina dispensatione mittuntur.Sed hanc responsionem impro-vvmas. bat sanctus Thomas in prima parte . Nam ordo angelorum attenditur secundum dona gratiaru,ordo autem gratiar summus est. Idcirco non habet ordinem superiorem propter quem
omittatur. Q iemadmodum ordo naturae praetermittitur,pr
pter ordinem gratiae,quatenus gratia declaretur seu fides co- , firmetur,ut patet in suscitatione defuncti. Ad fidei autem c
firmationem non proficeret omissio gratur, cum non perci-F piatur a nobis. EDenique nullum ministerium adeo magna Gregorius est,quod per inseriores expleri non valeat,qu ia secundu Gregorium archangeli appellantur, qui summa an nunciant. rami. CInsuper nulla persona viatoris praestantior est Maria, nullum quoque ministerium maius est annunciatione filii dei, de tamen ad beatissimam virginem pro hoc summo negotio mis. sus est angelus Gabr iel qui est de secundo ordine infimae hi rarchiae. E x his concludit sanctus doctor, quod angeli superiores nunquam ad exterius ministerium destinentur. Et nocmo . verius reor,praesertim propter hoc,quoniam dictis D.Dionysii potius consonat. Dicit quoque B. Dionysius quod angelus Lae.f. missus ad Esaiam non erat de ordine Seraphin,sed unus de inferioribus. Dicitur vero unus de seraphin, vel quonia missus
666쪽
ab uno de ordine seraphin, vel ratione sui effectus, quia labia ΑProphetae incedendo purgauit. Dicit etiam Thomas,quod si- Thomas.cut diuinis personis,videlicet filio &spiritui sancto,attribuitur duplex intro, viputa inuisibilis propter gratiae infusione,
atque visibilis propter creaturam corporalem assumptam vel manifestatain,sic angelis conuenit duplex misso,scilicet interior secundu operationes intellectuales, prout unus illuminatalium. Sicq te superiores mittuntur,medios & inferiores illustrando.& ad exteriora officia dirigendo ord ine hierarchico. Alia est eorum exterior missio secudum adtiis transeuntes circa corpoream creaturam,sic soli inferiores mittuntur. Omnes ergo sunt administratorii spiritus in ministeriam missione interiori vel exteriori. 3atuor aute superiores ordines no mi
tuntur ad extra secundum Thoma,sed quandoque inferiores, videlicet,angeli, archangeli,principatus, potestates, virtutes. BCap. II. propterea abundantius oportet obseruare
et CLARAT A excellentia Christi, consequenter ostenditur cum quanta diligentia obseruanda sit doctrina & lex tanti magistri. Propterea adest,
cum tanta sit dignitas Christi legista toris nostri,
Abundantius id est,multum reuerenter & tim
rate, vel copiosius atque perfectius,quam a Iudaeis obseruata fuit lex Moyli Oportet id est, ad salutem necessarium est obseruare nos cepius recolendo,& sortiter adimplendo Ea audiuimus a Christo mediate vel immediate,qui & quo- Ctidie loquitur nobis per Euangeliu . Ne forte perfruamus .i. penitus pereamus,& in aeternum damnetnur.FIuimus quippe per peccata venialia & mortalis naturet quotidiana tormenta, sicut Iob ait, Homo natus de muliere breui uiuens tempore rob. ia. repletur multis miseriis,& nunqua in eodem statu permanet. Propter quod ait scriptura, omnes morimur & quasi aquae di i. io labimur in terram,quae non reuertentur. Effluimus autem per 'peccata mortalia. sed peressuimus, id est perfecte effluimus incidendo aeterna cruciamenta. Quod ergo tam dii igenter seruanda sint verba Christi probat Apostolus per locu a minori.
667쪽
D dei ministerio angelorum tradita Moysi,prout stephanus di-Ass. . xit, Accepistis legem in dispositione angelorii, Fata est for rei. ig. mus, id est, rate seuereque iniuncta ac firmiter seruata est,de Ezech.i8. multipliciter confirmata miraculis, minis, poenis atque promissis, Et omnis praeuaricatio, id est. legis transgressio, mala committendo Et inobedientia, id est, in custodia praeceptorum,bona omittendo. Quorum primu est contra pr cepta n gatiua,secundum contra pr cepta affirmativa Accepit iussum mercedis retributionem, id est, lebitam poena, tempore veteris
D t. 26. testamenti in populo Iudςorum quemadmota Moles scripsit, pro mesura peccati,erit de plagarum modus. Cum ergo sit ita usomodo nos Christiani Efugiemuae ultione diuina iustitiae si tantam neglexerimus salutemt id est,tam salutarem Christi E doctrinam,tam copiosam eius gratiam,tantam beatitudinem nobis ab eo promissam parvipenderimus de obliti fuerimus Qvie salus cum initium accepisset enarrari per dominum, id est, ε'. i. cum a Christo coepta est praedicari Ab eis qui audier sit, id est, ab ore Apostolorum qui cum Christo corporaliter conuersati Hatth. II. sunt,eiusq; sermonibus interfuerunt quibus & dictum est,Voibidem. bis data est nosse mysterium regni dei. Et, Beati oculi qui vident quq vos videtis, In nos confirmata est, id est,nobis firmiuter annunclata atq; ingesta est. Hoc dicit apostolus in rersona .cor.I2. fidelium,non sui. Ipse enim a Christo immediate edoctus fuit Galat.2. in raptu. Vnde ad Gal.loqui tui,Mibi qui videbantur esse aliquid videlicet Petrus,Iacobus & Ioannes nihil contulerunt. Confirmata est ergo haec salus in nos contestante id est,pra F dicationi apostoloru testimonium perni bente, Deo qui neminem fallit, Signis, id est,per minora miracula. Quae,qu tum ad substantiam facta,fieri possunt per natura,non tamen ruo ad modum fiendi ,sicut est quarundam infirmitatu de pubo,quae fieri potest a medicis Et portentis, id est per maiora in . miracula,quq sunt omnino supra natura,vi est suscitatio mo tui, Et uariis uirtutibus, id est potetissimis dei affectibus,quet
non solii naturalem cursum,sed etiam rationem humana exce. dunt,ut est penetratio dimensionum. Vet,variis virtutibus,id est habitibus vel virtuosis atq; infusis,videlicet,fide,spe,charitate,donisq; spiritus sancti, Et stirit sandii distributionibus, id est, gratiis bratis datis a spiritu, de quibus dictum Corinthiis istariit. lam est, Alii datur per spiritu sermo sapietiar,alij sermo scien-
668쪽
IN EPIST. PAVLI AD HEBRAEOs. 31ti
tiae alij genera linguarit,alij discretio spirituum. Quae primo Adatae sunt sanctis Apostolis in die Pentecostes,& per eos datae sunt aliis multis,ut legitur in Actibus apostolorum, Quae om- Ass. 1. g. nia facta & data sunt, Secundum suam voluntatem, id est, ex I3.I7. beneplacito det,qui omnia operatur secundum propositu v Iuntatis suae,non secundum merita hominum. Alioquin gratia Ephesi. iam non esset gratia. Haec sunt Christianet fidei argumenta. In- Romii I. coprehensibilis nanq; supernaturalisq; veritas supernaturalibus atq; diuinis eguit argumetis.Vnde & in euangelio scribitur, Illi profecti praedicauerunt ubiq; , domino cooperante,& Harci.IQsermone confirmante sequentibus signis, Hinc in Ioannis epistola scriptu est, Qui non credit in stium, mendacem facit pa- I.Io .setre quoniam no credit in testimonita quod testificatus est deus B de lilio suo. De quo testimonio ait & filius, Opera quae dedit mimo. mihi pater,testimonium perhibes de me. Quod aute non effugiemus ultione diuina si tanta neglexerimus salute,ybat Ap stolus per hoc φ Christus sublimior est atq; potetior angelis.
Non enim angelis subiecit deus orbe terrae futurά .i. orbe terrae,
seu mundu secundu statu que habebit post diem iudicii,quanuis interim aliquo modo subiectus sit eis, quonia mouent coe-Iestia corpora,quoru motu & influentia trasmutantur haec ii feriora. De quo orbe terrae futuro, Loquimur. De orbe enim terrae quantu ad statu futuru intendit A postolus loqui. Oportet ergo aduertere, p cu Omnia corporalia & terrena ordinentur aci hominem,sicut duplex est status seu perfectio hominis. una secundu suam institutionem in via huius exiiij,alia secundum sua glorificationem, in patria coelesti, sic duplex est sta- G
tus orbis terri seu mundi: unus secundu successionem gener tionis & corruptionis,donec copleatur numerus electoru,quIdicitur status praesens,durans usq; ad diem iudicii: alius secu- Ha
dum futurae renouationis stabilitatem,quae fiet in die nouissimo. Quanuis autem mundus seu orbis terrae in utroq; statu.sit substatialiter idem,tame propter differetiam statuum dicitur orbis terrae praesens,& orbis terrae futurus. Quemadmodu au tem homines,quantu ad statum praesentem,subiecti sunt angelis,quia reguntur,purgantur, illaminantur ac persciuntur ab eis,fecundum Dionymim, quae tame praelatio in futuro statu Plato .cessabit quantia ad nouam influentia. Sic orbis terrae,secudum
pret sentem statu,angelis est subiectus,iuxta modum praedictu.
669쪽
D sed sec dii statum futuru .eis non erit subiectus. Tunc enim alterationes 3c generationes cessabunt. Haec expositio videtur mihi textui magis consormi Glossa tamen aliis modis exponit hunc locum: quam inspicere potest, qui alium sensum requirit. E Porro quod Christo orbis futurus subiiciatur,probat Apostolus authoritate Psalmist . Tes calvi est a tem in quodam loco,quis id est,quidam famosus, puta Dauid proph Ual. g. ta praeclarus Dicens, Quid es homo quicunque sit ille Quod memor es et o domine deus omnipotens. Tanquam dicat, Sapien. s. Vilis & modicus est comparatione tus maiestatis,cum sit corporalis, mortalis ac fragilis: propter quod mirum est, quod tam benigne dignaris eum respicere, adiuuare& sublimare, praesertim assumendo eius naturam Aut quid est Pilitiae M. E minu, id est. Christus,secundum naturam assumptam, Quυniam uisitas eum3 vniendo tuae increatae personalitati eius humanitatem, & habitando in ea, quasi in templo. Quasi dicati Hoc humanitati Christi ex sua naturali dignitate seu meritis non conuenit. Hinuisi eum paulominus ab angelis, id est,qua-uis Christum secundum humanitatem sic visitaueris atque subitinaueris, tamen, quantum ad aliquid, fecisti eum angelis inferiorem, videlicet quo ad corporis sui passibilitatem ac mortem, quae angelis non conueniunt propter naturae ipso- rum excellentiam, cum sint immaterialis essentiae, Gloria shonore coronasii eum. Gloria est clara cum laude notitia. Ηonor vero est e xli ibitio reuerentiae in signum virtutis. Deus ergo pater seu trinitas coronauit, id est, undique&multiplici- Dan. I. ter decorauit Christum hominem gloria, infundendo cordi F bus hominum claram cognitionem excellentit Christi:& h, nore, inducendo fideles ad venerationem de cultum ipsius.Vel gloria, id est beatitudine animae, vel corporis glorificatione, in resurrectione. Et honore, id est, eleuatione ad dexteram tuam in ascensione coronasti eumJEt constitui si eum super πρου manuum tuarum, hoc est, omnibus creaturis eum praepo- ociis. suisti, faciens eum regem regum & dominum dominantium. Quod post resurrectionem famim est,quantum ad manifest tionem. omnia visibilia & inuisibilia. prema,media,de imsma, Subiecisi sub pedibus ritu. id est,ei perfecte subdidisti.
quantum ad potestati* collationem etiam ab exordio incar-Hatt.28. nationis. Tunc enim data est homini Christo potestas atque
670쪽
IN EPIST. PAVLI AD HEBRAEOS. 313
praelatio super uniuersa creata, In eo autem quia deiis Ei Λvidelicet Ct risto, Omnia subiecit tibii dimisit non subiectum ei, id est,uniuersaliter sine exceptione cuncta ei subiecit.Verun- tamen quoniam nondum subiecta sunt ei omnia quantum ad potestatis executionem, & plenam manifestationem subiungitur, Nune autem id est, tempore isto usque ad diem iudici j, Necdum uidemus omnia subiecta ei quantum ad executi nem, & plenam manifestationem, quod tamen fiet in die nouissimo, quando uixta Esaiae oraculum , Ad eum venient & FD. s.co fundentur omnes qui repugnant ei. Nunc enim multi Christo relistunt, Zc nullam sentiunt poenam, eum blasphemant vel in honorant, & nullum experiuntur supplicium. Sed post diem iudici j ita non erit. Extunc enim coacte erunt ei subiecti poenas luendo, qui nunc libere repugnant illi impie con- Buersando. Ideo conuenienter praedicium est futurum orbem Christo subiiciendum. Eum autem qui modico, quam angeli mi noratin es hoc est,qui in paruo minor factus est anget is scilicet quantum ad corporis passibilitatem Videmuι oculo Ddei Iesum scilicet minoratu Propter pasonem mortus, id est,mer ito suae passionis laetat is mortem sibi inserentis, Gloria ita honore coronatum sicut expositum est. Unde dictum est alibi, Factus est obediens usque ad mortem. Propter quod & deus philtp.r.exaltavit illii. Et in Psalmo,De torrente in via bibet,propterea Psal. io'. exaltabit caput. Ideo autem modico quam angeli minoratus est, id est, mortalis effectus assumendo naturam passibilem, Ut gratia dei, id est, non humanis meritis, sed gratuita dei voluntate, & pia liberalitate Pro omnibuae rusaret mortem, Cid est, pro uniuersorum salute,quantum in se est,mortis amaritudinc experiretur. Vnde dc Propheta, Dominus,inquit,pO- Esaiadis I. suit in eo iniquitatem omnium nostru. Pro solis tamen electis Hait. 2o. I assus est Christus quantum ad efficaciam,prout ait,Venit f- Harci. io. ius hominis dare animam suam redemptionem pro multis. Promio. Decebat enim eum propter que omnia o per quem omnia, id est, conueniens erat deo patri propter quem omnia facta sunt ab ipso,sicut propter causam finalem. Omnia enim propter seip- sum operatus est dominus:& per quem omnia,id est,a quo omnia facta sunt, sicut ex causa est iciente. Vel, per quem sicut per causam exemplarem, Qui multos filios adoptivos,vide-icet homines eleuos, In gloriam adduxerat, id est,ad aeter-S ii; nam '