장음표시 사용
701쪽
Propter quod dictu est ad Galatas, si data esset lex quae posset iustificare,vere ex lege esset iusticia. Introductio uero meliopris spei . i. exhibitio spei nobis a Christo proposita , qua nonis . terrena sed coelestia bona ex pectamus,est Per quam . i. cuius
Dan.ia virtute Proximamus ad deum .i. ad deum accedimus, acquir
Ronis. 3. do perfectionem gratiae in praesenti,& perfectionem gloriet in psal. iον. futuro. Haec enim est vera atque formata spes, quae non confundit, sed saluat. Insuper probat Apostolus sacerdotium Cliristi firmius ac dignius esse sacerdotio Leuitico, quonia Clistus institutus est sacerdos a deo cum iureiurando. Sacerdotes vero legales sine iureiurando, seu iuramento diuino. Et quantum est . i. illud quod de sacerdotio Chr isti perhibe . tur, Non sine iureiurando factum est nec intelligendum sine eo. Alii quidem puta leuitici sacerdotes non in perpetuu duraturi, Sine iureiurando .i.sine confirmatione diuini iuramiati Fufii sunt sacerdotes Unde in Exod.ubi de ordinatione sacerdotum legalium agitur, millum interponitur iurametum. Sic quippe dominus ait ad Moysen, Applica fratrem tuum cia filiis suis de medio filioru Israel, ut sacerdotio fungantur mihi. His aute videlicet Christus sacerdos effectus est secunduassumptam naturam cum Iureiurando per eum. i. abeO,Puta adeo patre inii dixit ad illum in psal. Iuravit dominus primo haud dubia, quin per seipsum Et non poenitebit eum iurasse. quam enim poenitet de eo quod semel decretum est in suo aeterno consilio,quanuis interdum poeniteat.i. per modii nitentis se habeat mutando factum,seu variando sententiam. Vnde in libro Regum legitur, porro triuphator in Israel n6 parcet,& poenitudine non flectetur.Neque enim homo est,ut agat poenitentiam. Tu er facerdos in aeternum in quo patet inuariabilitas sacerdoti, Christi. Intantum .i.tam multum sicut sacerdotium Christi praefulget sacerdotio legali videlicet quod est aeternum & iuramento firmatum Helioris fessa. menti .i. perfectioris legis Sponsor . .assertor Factus esὶ Iesus Docuit enim euangelicam legem seu nouum testamentum,quod veteri testamento vehementer praefertur. Promittit nanque bona aeterna,gratiam continet,& ad felicitatem, quae finis est Iegis,introducit.Vel sic ,Melioris testamenti. i. prastatiorum bonoru puta coelestium , sponsor & promissor factus est Iesus. Qui in exordio suae praedicationi s,poenitentiam in
702쪽
quit agite,appropinquabit enim regna coelorii. Nomine autem testamenti interdum exprimitur bonia,quod per testam tum praestatur.Vetus vero testamentum spondebat terrena. praeterea agit Apostolus de unitate sacerdoti j Christi. Et alii quide Levitici generis plures facti sunt sacerdotes summi λbi intricem succedentes serenia lege quae praecepit filii succedere patri in sacerdotio Idcirco quod morte . I. per mortem Prohiberentur permanere . i. iugiter vivere, Hic autem Christus Eo quia maneat in aeternil non solu secundum diuinitate, sed & secundu humanam naturam post resurrectionem.Vnde Iudaei dixerunt, Nos audiuimus ex lege quia Christus manet in aeternu Sempiteres habet sacerdotia E x his elicit Apostolus efficacia lacerdotij Christi, Vnde . i. propter sempiternitatem sacerdotij sui, Etsalvare .i. salutem conferre in perpe/tuum potess videlicet quandiu est aliquis saluandus. Vel saluare in perpetuum.i. perpetua beatitudine dare, Accedens spirituali accessu Perseipsum . .in propria persona, secundum tuod homo,no per aliquem mediatorem seu aliam hostia,ad
eum patrem,tang aduocatus noster ac mediator Semper uis Mens . i. vlgorosus ac vivax existens. Resurgens enim ex moris
tuis, iam no moritur Ad interpellanta pro nobis Ouomodo autem conueniat Christo interpellare. i. orare pro nobis diligo ter tractatum est ad Romanos, ubi hic eadem verba ponit Apostolus. Quod vero Christus sit idoneus ad interpellandum pro nobis,deinde ostenditur. Talis enim sicut subscribitur, Decebat ut nobis .i .ad nostram salutem procurandam, Esset pontis, utpote Sanssus in anima per omnis culps carentiam Innocens quantum ad alios, quia non est inuentus dolus in ore eius, Impollutus corpore segregatus a peccatoribus .i.a grege iniquoru remotus nunc,loco & opere. Veruntamen Christus in hac vita non erat corporaliter a peccatoribus segregatus, nec eos vitavit. Nam cum Pharisaei dixissent discipulis, Quare cum publicanis& peccatoribus manducat & bibit m gister vester3 Christus respondit, Non indigent qui sani sunt medico, sed qui male habent. Venit enim filius hominis quaerere & saluum facere quod perierat. Opere tamen & consensui separatus fuit ab eis, Et excelsior caelis factus Ascedit enim super omnes coelos,& uniuersis creaturis coelestibus dignior est.
quonia pater omnia subiecit sub tedibus eius. Qui Christus
703쪽
Non babet quotidie necessitate,quemadmota facerdos legalis nocessitate habebat prius prostris delictis hostias offerre. D inde pro populo . i. populi delicto expiando. Hoc nanq; erat imperfectionis in sacerdotibus voteris testamenti, quod prius pro propria reconciliatione hostias immolabat. Sed Chiistus qui peccata no fecit, alis no fuit nec indiget quotidie offerre I ro populo host ia.Hoc enim fecit femel hoc est,una vice obtuit hol lain pro populo seipsum offeredo deo patri in ara erucis pro nobis. Quae hostia tantae est dignitatis , ut pro omniupeccatis sufficientissima fuerit ideo non indiget iterari. Sed sacrificia legis propter insufficientia suam iterabantur quotidie.Ideo sequitur, Lex enim Mosaica Homines de semine Aaron constituit sacerdotes infirmitate peccandi ac moriendi, Habentes qui de peccabat sicut & caeteri,ideo pro se ipsis indigebant offerre. sermo aute iurisiurandi . i. sermo uel iuramento firmatus seu iusiuradum termone prolatu, Qui sermo Post lege .i.legi satione in monte Sinai facta Fβ dictus per David in Psal ubi dicitur, Iuravit dominus & non poenitebit eum Filium dei incarnatum constituit sacerdote Perfeβά .i. plenum gratiae& veritatis, In aeteresi Christus enim secudum diu inam naturam est simpliciter perfectiis,quemadmodum pater. Secundum naturi vero humana tantae extitit perfectionis , quantam capere potest natura creata, quia non ad mensuram dat deus spiritum homini Christo. Cap. v Irr. capitulum autem super ea quae
Vitis iam de dignitate sacerdotii Christi praememoratis: nuc summari e breuiterq; perstringit apostolus ea quae materia istam concernunt, ostendes letiam eminentiam sacerdotii Christi, ratione sa cerdotalis offici j capitulum autem .i.breuis multorum complexio. Capitulum naque a capite nomen sortitur, quoniam sicut in capite omnes sensus vigent & cotinentur,sic capitulum totam summam breuiter comprehendit .HItaque capitulum super ea id est de his Quae dicuntur de sacerdotio Christi ,est hoc quod immediate subiungitur,ubi & capitula incirit, Talem babemus pontifice qui concedit . i.simul cum patrex
704쪽
IN EPIST. PAVLI AD HEBRAEOS. 3 o
patre sedit ab hora ascensionis secundu humanitate, secundu Αdi uinitatem vero a principio, in dextera sedis id est,thro- Hebrae. r. ni vel potius sedentis Hagnitudinis id est, paternae maiestatis leti dei patris In eoelis id est in coelo empyreo,cozliq; cluibus. Qitomodo aute conueniat Christo secundum utranq; natura sessiere ad dextera patris,in expositione primi cap. huius ep i stolae dictsi est plenius Sanctota minister id est,sacrorum dei donorii videlicet gratiae in pra enti,& gloriae in futuro, ministrator seu dator instrumentatis,fecundu quod homo. Ipsis etia sanctis discipulis suis Christus ministrauit in terra. In xta illud Ego in medio vestri sum,sicut qui ministrat. San- Medditi.ctis quoq; in patria ministrat vitam aeterna r secundum quod Lucκ. . scriptum est. Praecinget se,& transiens ministrabit eis. Haec est Hebrae. I.
seruitus dignationis non subiectionis,qua & angeli ministrat Bhominibus, Et tabernaculi ueri id est, ecclesiae militantis seu triumphantis,de qua legitur in Apocat. Ecce tabernacula Ap ear radet cum hominibus.& habitabit cit eis. Item in Psal. Domine Psai, quis habitabit in tabernaculo tuo. Quod aliud nihil est .msi electi & sancti, quom Christus minister est secundu sensum iam tactu. Venit enim filius hominis ministrare no ministrari, Quod fixit id est, gratia atq; virtutibus stabilivit Deis qui soliis hoc potest,videlicet mentes electorum per gratia figere Et non homo purus. Quod aute Christus sit sanctorum minister hinc patet. Omnis enim pontifex legalis siue catholicus Ad offerenda munera spiritualia ac corporalia sui ipsus ac proprij gregis Et hostias laudis pro seipso ac subditis constituitur id est, pontifex ordinatur. Hoc est enim OL Cficium eius,cum sit inter deu & populum medius. Vnde quae Infrvi, populi sunt,offert deo,& quae dei sunt,impetrat populo. Vm I. Do. de necessees Θ ncsacerdotem videlicet Christum Habe, re aliquid quod offerat non pro se,sed pro suis.utpote carnem quam propter nos immolauit, quam & incessabiliter pro nobis patris conspectui praesentat cum desiderio nostrae salutis. Si ergo esset super terram sacrificium a C Iristo offerenda esset terrenu.lepaIe aut transitorium. Nee esset facerdos id est, tunc ipse Christus non esset sacerdos secundum ordinem mm.ros ut dictum est Melchisedech. Nam sacerdotium eius superfluum esset,eo quod sacrificium eius offerri posset a sacerdotibus veteris legis,secundu quod subditur, cum essent id inax
705쪽
D quo serent sacerdotes legales, Qui oferrent secunrim I rem scriptam Munera terrena & lacrificia similiabu- iustemodi sacrificio Christi. Qui sacerdotes lebis Edi emplari ει umbrae deseruiunt coelestium id est, circa figuras,
sacramenta legalia occupantur. Quae sunt exemplar coelestiis v,eod. x s. quoniam ad eorum cognitionem aliquo modo induciit. Quia I.xc. tamen hoc faciunt multum obscure ac imperfecte umbra coelestium appellantur. Vmbra enim inter euidentem imaginem&rem ipsam est media. Sunt ergo exempla coelestiu , id est, a coelestibus exemplata, Sicut responsum G H si dominum . . considenti cum Moyses consummaret id est, compleret Tabernaculum per manum Beseliel. EDeinde ponitur diuina responsio. Vide inquit dominus omnia ad ta-E bernaculum pertinentia Facito id est,fieri praecipe Seciva dum exemplar quod tibi ostensum esὶ in monte id est,secundum formam tibi ab angelo demonstratam in monte sinat. Angelus enim docuit Moysen de omnibus construendis & offerendis in tabernaculo. Differunt aut exemplu& exemplar. Quia exemplum est quod fit ad imitationem alterius. estque posterius illo. Exemplar vero vocatur ad cuius imitationem aliquid fit vel producitur, & est prius illo. Ea itaque in quibus sacerdotes legis deseruiebant,absolute loquendo,erant exempla, respectu exemplaris in monte monstrati, posterioraque illo: sed per comparationem ad nos dici possunt exemplaria prout nostra cognitio tendit ex illis ad cognitionem coelestium. Nune autem meliusfortitus es ministerium id est,Chri F stus dignius sacerdotium ossiciumque suscepit,quam fuit ob -- sequium sacerdotum legalium, Quanto O melioris testamenti id est, perfectioris legis, videlicet euangelicae,quae praefertur legi Mosaicae, Hediator medians dator Mi. Nam inter deum & homines mediar.& ex parte dei Iegem nouam hominibus contulit, in od testamentum nouum In meliori/bus repromissonibus hoc est, diuinis atque aeternis promissis, sancitum id est,confirmatum Esl. Vetus quippe testamentum promittebat abundantiam temporalium: novum autem affluentiam bonorum coelestium. Sacramenta etiam nouam legem cofirmantia multo praestantiora censentur sacramentis legis antiquae. Nam si illud prius id est, vetus testamentum Α culpa vacasset id est, culpam persecte deleuitat
706쪽
IN EPIST. PAvLI AD HEBRAEOS. 3 1
suosque seruatores perfecte inundasset, Non utique Ircundi Λid est .nou i testamenti Locus inquireretur hoc est, necessariano esset, nec exigeretur lex noua .imo superflua esset. Quod autem notium testa inctum necessarium sit, probat aut boritate scripturae quae habetur apud Hieremiam. quam apostolus hic allegat secundum transsationem septuaginta interpretum Vituperans enim eos id est, Iudaeos tanquam per legem perfici non potentes, Dicit Hieremias, Ecce dies gratiae & e- Hiere. 3i. uangelicae legis Veniunt, dicit dominus, o consummabo super domum Israel, o super domum Iuda id est , completiue dabo populo Iudaeorum in duo regna,& duodecim tribus diuiso, Testamentum nouum. Hoc enim Christus in propria persona Iudaeis proposuit in sermone facto in monte,& in coena, de quibus & dixit. No sum missus nisi ad oves quae perierunt B Hatis domus Israel, Non secundum testamentsi quod feci patribus eo/rum id est, non tale testamentum , putam terrenis promissis& caerimonialibus iussis consistens , dabo istis quale dedi per
Moysem patribus eorum In die qua apprehendi manum ill rum id est,cum eos sic ducerem atque praecederem,sicut Pater ducit paruulsi filium,per se ire non valentem,& viae ignarum, Ut educerem illos de terra Aeg=pti quod & feci Onia ipsi non permanserunt per obedientiam cordis, In testamento meo id est, in lege a me data, unum verum deum colendo, sicut lex iubet: sed statim fecerunt vitulum aureum conflatilem. & adorauerunt eum. Et ego neglexi id est, Oblivioni tradidi Eor, dieit dominus pietatis meae respe- Hgith, octum eis subtrahendo Sc multos eorum occidendo. Quomo-- τ λο.do autem deus dicatur recordari vel negligere,dictum est st- ε V pius. Quia hoc testamentum nouum Quod disponam id est Ordinate proponam Domui Israel id est, electis praelertim ,
Iudaeis,quibus primo praedicatum est euangelium regni, deinde omnibus gentibus deum per fidem speculantibus dispositum est per apostolos hoc testamentum Posὶ dies illas . id
est, post tein pus diuinitus praeordinatum,videlicet consummato cursis veteris testamenti, quando aduenit temporis plenitu do. Disponam itaq; testamentum hoc eis, Dando leges meas 'A'in mente eorum id est,intellectibus eorum imprimam euan. Selica mandata, Et in eorde id est.voluntate Eorum super/
scribam eas id est,propium affectum obediendi legibus meis dabo
707쪽
μα D dabo eis. Hoc modo mandatum est primitiuς ecclesiae nouum testamentum a Christo, praesertim in die sancto Pentecostes quando spiritus sanctus per inspiratione,& supernaturalem tu lustrationem impressit cordibus discipulorum euangelica legem, Et ero eis in deum id est . pie & gratiose agam cum eis Et ipsi erunt mihi in populum hoc est, deuote dc religiose me colent. Et non docebit unusquisque proximsi suum, I unusqui' Augus. fratrem suum,dicens: gnosce dominum. secundum August. de alios plerosq; hic intelligeda sunt O statu patriae,in qua unus non docebit aliam,quantum ad cognitionem dei,& in quibus
beatitudo consistit quis superiores doceant inferiores,quantum ad quosdam effectus diuinae prouidentiar. Omnes nanq; beati deum immediate conspici lint. Ideo subditur, Quoniam Ε omnes scient me 2 minore usque ad maiorem id est,& ideo scient me in patria Qtita nunc in via Propicius ero iniquitatibureorum dando eis gratia poenitendi, Et peccatora illorum iam
non memorabor ad puniendii ea in igne gehennae. Alij exponunt his specialiter de primitiua ecclesia maxime de apost lis,qui omnes immediate edocti fuerunt a spiritu sancto. Videtur aure generaliter posse intelligi de ipsa ecclesia militate, sic tamen ut sit distributio pro generibus singuloru & locutio comparativa. No enim loquitur dominus de quacunq; doctrina se a scientia ,sed specialiter de cognitione sui. Quonia omnes scient me, inquit. Cu ergo per orbe terrarsi an ecclesia militante extirpata sit idololatria omnes scient me esse unii dumtaxat veru deum. Tata est quoq; misericordia dei hoc tepore η ut dicatur tempus gratiar.Vel dictitur haec cooperative. Intantum quippe abundat cognitio dei in m udo tepore euangeliciae legis magis et ante, ut iam penὰ omnes videantur cognoscere uiae.11. deii. Et Iuxta hunc sensum scriptu est, Repleta est terra sciesrinis. tia domini , sicut aquae maris operientes. In omne terram exiuit soniis Apostolorum. Deinde pandit Apostolus cessati
mere.31. nem veteris testamcnti. Dicendo autem dominus per Hieremiam Nouum id est,testamentum Christi nouum vocando Veterauit id est, vetus esse declarati it, prius testamentum datum per Moysen. Q d autem antiquatur, π sene frit prope interitum G id est cito corrumpetur.Ideo testamentum illud evacuatur aduenicte testamento Christi, quod usq; in finem seculi perseuerabit.
708쪽
Cap. ix. Habuit quidem tu prius iustificationes culturae Α
E N I stet g excellentiam sacerdoti j Christi consequenter ostend te Apostolus,ex ritu &st hemate talibernaculi. Habuit quidemqprius id est, praece dens & vetus testamentit Iustificationes culturae id est obseruantias auferentes impedimenta qua dam d tu i ni cultus. Quemadmodum enim sacramenta notiae legis virtute gratiae in eis contentae purgant a vitiis interioribus,quibus fit homo simpliciter ineptus ad cultu diuinum: sic sacramenta veteris legis gratia non continentia emundabantst corporalibus immunditiis Mirregularitatibus,propter quas prohibebatur Iudaei a cultu diuino, scilicet ab accelsu tepli &coetu fideliti, sicut erant contactus mortui vel immundi. Hae ergo obseruationes per quas talia impedimeta tollebantur, dicuntur iustificationes culturae. Habuit quoque Et sanctum fecurare id est,exteriore quandam immunditia hominibus apparentem. Mida per sanctum seculare, intelligunt templum materiale quod Iudaei sanctum putabant, & aliquo modo erat, quia ad cultu dei fuerat ordinatum. Cui expositioni cosonat litera sequens Tabernaculsi enim factum est primum id est, pri)εPiST. Dum tabernaculum humano artificio fasricatum est. Per primum aute tabernaculum designatur exterior pars tabernaculi a Moyse facti, a qua erat ingressus. Per secundum vero ta- Exod.2 bernaculum , significatur interior pars eiusdem tabernaculi. Tabernaculu enim Moysi habens 3o cubitos in longitudine, Cro vero in latitudine,& io in altitudine,quantu ad longitudinem, diuisum erat in duas partes per cortinam seu velum intermedium, quaru exterior habuit in cubitos in longitudine. Et propter sua veneratione & significatione, qua significauit ecclesiam militantem, dicebatur vel sanctum vel sancta: Inte- Exod. v I. rior vero pars tabernaculi post cortinam, dicta est iancta, vel sanctum sanctoru propter praecipuam suam venerationem,& I idcm. quonia figuranit ecclesia triumphantem. In quo Primo i bernaculo. Erat eandelabra unum candelabruauresi, quod
hic pluraliter cadelabra dicitur,quia habebat septe lucernas. Hoc fuit in parte meridionali, Et mensa propositionis quadrata, facta de lignis Setiam, atque purissimo auro vest ita. Haec
709쪽
πὶς rimam ii termediam,erat secundum is seeuri Q .'' RG pRr totius tabernaculi. nuba secundum Dicitur Dina sandisum propter rationem praedi
nexis tegentia promissorium tabuIam auream quae erat su-
vus tabernaculi praedicto modo dispositis in nriori
videlicet bora sacrificij matutini arre penim. Vtraque rium hac hora immolabatur Sa id pit, complentes ea quae ad gum sacrificiorum spe, t. ImaoIwq-m sacrificioru fiebat
710쪽
sebat extra tabernaculum sub diuo in atrio in altari holo- Acaustoru,ubi accenso igne sumpsit sacerdos in thuribulo pru- Leuit .istias, sim; procedebat ad altare incensi intra tabernaculum primum situm, posit6que in thuribulo thure,dimisit super altare
incensi, & ita sacrificium consummabatur. In secundo autem tabernaculo, videlicet in sancta sanctorum Semel in anno fo/lis pontis, introiuit, videlicet infesto expiationis, Non sone fanguine. Tulit enim secum de sanguine hostiae immolatae ad offerendu illum coram propiciatorio. Ideo sequitur,
Quem sanguine offerret pro sua I populi ignorantia, id est, Leuis apro repromissione propriorum ac populi sui peccatorum ex pol Tagnorantia commissorum. Secundum glossam, pontini saepe intrabat sancta sanctorum sine sanguine, sed non nisi semel eum sanguine. CDeinde ostendit sanctus Apostolus mystica Bsgnificationem illorum. Hoc significante figuraliter Spiri. eu sancto per dispositionem tabernaculi Moysi Nondum O. palatam esse sanctorum uiam, id est, nondum patefactum esse iretri tingressum regni coelestis, vel ipsum Christ si, qui est via qua imis .i
itur ad patriam, Asiue priore tabernaculo, id est,prima parte tabernaculi,quar dicitur sancta, Habente statum id est, prohibitionem ingrediendi secundum tabernaculum, scilicet sancta sanctorum. Per velum nanque inter partes tabernaculi po- E eod. 16. situm si mificabatur clausam esse viam regni coelestis , quod significabatur per sancta sanctorum. Qitie res, videlicet dispositio cultus & ritus tabernaculi, Parabola, id est, similitudo vel figura Est teporis instansis scilicet temporis gratia id
est,eorum quae in nouo testamento geruntur, sub tempore gra Ctia . Omnia enim in figura contingebant eis. Et vetus tectame- r. r.r6. tum erat figura noui, Iioe a quam parabola,id est,tegalem &sguratiuam obseruantiam, Hostiae de carnibus animalium, Et munera de rebus animatis offeruntur a sacerdotibus Le Ezecf.Mutticae stirpis pro tempore veteris testamenti, Quae hostiae& munera Non possunt iuxta conscientiam, id est,secundum dictamen rectae conscienti. ae,vel imus in conseientia, Perfectum
id est a vitiis purum & gratia decoratum Pacere feruientem. id est ,eum qui seruit deo, solummodo in cibus o potibω, id estiine &abstinentia quorundam alimentorum secundum legis praecepta, quae quosdam cibos prohibuit, Et uariis baptistri liburi id est, lotionibus corporis seu membri alicuitu in aqua