장음표시 사용
41쪽
tempore aetatis, quamquam id quidem maximum est, verum etiam quia conscientia bene actae vitae mul- .pimque bene factorum recordatio iucundissima est. IV. Ego Q. Maximum, eum qui Tarentum recepit Iosenem adulescens ita dilexi, ut aequalem. Erat enim in illo viro comitate condita gravitas, nec hectus
more mutaverat. Quamquam eum colere coepi non admodum grandem natu, sed tamen iam aetate provectum. Anno enim post Consul primum fuerat quam ego natu Sum, Cumque eo quartum Consule adulescentula miles ad Capuam profectus sum quintoque anno
post ad Tarentum. Quaestor deinde quadriennio post factu sum, quem magistratum gessi consulibus Tuditano et Cethego, cum quidem ille admodum senex suasor legis Cinciae de donis et muneribus fuit. Hic et bella gerebat ut adulescens, cum plane grandi eSSet, et Hannibalem iuveniliter exsultantem patientia Sua molliebat de quo praeclare familiaris noster Ennius:
unus Aomo nobis eunuando restitui remonoenum rumores sonebat anu satalem pero plusque marisque iri nunc oris sarde. Tarentum vero qua vigilantia, quo consilio recepit riCum quidem me audiente Salinatori, qui amisso oppido fugerat in arcem, glorianti atque ita dicenti mea opera, Q. Fabi, Tarentum recepisti', certe' inquit ridens, nam nisi tu amisisses, numquam recepissem LNec vero in armis praestantior quam in toga; qui consul iterum, Sp. Carvilio collega quiescente, C. Flaminio tribuno plebis, quoad potuit, restitit agrum Picentem et Gallicum viritim contra senatus auctoritatem dividenti;
42쪽
augurque cum esset, dicere ausus est optimis auspiciis ea geri, quae pro rei publicae Salute gererentur; quae contra rem publicam ferrentur, contra auspicia ferri. Iamulta in eo viro praeclara Cognovi, sed nihil admirabilius quam quo modo ille mortem fili tulit, clari viri
et consularis. Est in manibus laudatio, quam cum legimus, quem philosophum non contemnimus Nec vero ille in luce modo atque in oculi civium magnuS, sed intus domique praestantior. Qui Sermo, quae Praecepta Quanta notitia antiquitatis, scientia iuris augurii Multae etiam, ut in homine Romano, litterae omnia memoria tenebat non domestica solum, Sed etiam e terna bella. Cuius sermone ita tum cupide fruebar,
quasi iam divinarem, id quod evenit, illo exstincto fore
i V. Quorsus igitur haec tam multa de Maximo λ Quia
profecto videtis nefas esse dictu miseram fuisse talem Senectutem. Nec tamen omnes possunt esse Scipiones aut Maximi, ut urbium expugnationes, ut pedestris naValisve pugnas, ut bella a se gesta, ut triumphos recordentur. Est etiam quiete et pure atque eleganter actae aetatis placida ac lenis SenectuS, qualem CCepimus Platonis, qui uno et octogesimo anno scribenseSt mortuus, qualem Isocrati, qui eum libruis, quitanathenaicus inscribitur, quarto nonagesimo anno ScripSiSSedicit vixitque quinquennium postea cuiu magiSter Leontinus Gorgias centum et Septem Complevit annoS, neque umquam in suo studio atque opere cessavit. Qui, Cum ex eo quaereretur cur tam diu vellet esse invita nihil habeo, inquit quod accusem senectutem '. 4 Praeclarum responsum et docto homine dignumn Sua enim vitia insipientes et suam culpam in senectutem
43쪽
conferunt, quod non faciebat is, cuius modo mentionem feci, Ennius: sic ut fortis acus, spatio qui saepe supremo viri ita is, nunc senio confectus quiescis. Equi fortis et victoris senectuti comparat Suam quem quidem probe meminisse potestis anno enim undevicesimo post eius mortem hi consules, T. Flamininus et
M'. Acilius, facti sunt cille autem Caepione et Ρhilippo
iterum consulibus mortuus est, Cum ego quinque et Sex ginta annos natus legem Voconiam magna voce et bonis lateribus suasissem. Anno Septuaginta natus, tot enim vixit Ennius, ita ferebat duo quae maxima putantur onera, Paupertatem et Senectutem, ut eis paene delectari videretur. Etenim, cum complector animo, quattuor reperio Iscausa Cur Senectus misera videatur: unam, quod avocet
a rebus gerendis alteram, quod corpus faciat infirmius; tertiam, quod privet omnibus fere voluptatibus; quartam, quod haud procul absit a morte. Earum, si placet, auSarum quanta quamque Sit iusta una quaeque videamus.
VI. rebus gerendis senectus abstrahit. Quibus pAn eis, quae iuventute geruntur et viribus Z ullaene igitur res sunt seniles, quae vel infirmis corporibus animo tamen administrentur Z Nihil ergo agebat Q. Maximus, nihil L. Paulus, pater tuus, socer optimi viri fili mei' Ceteri senes, Fabricii Curii Coruncanii, cum rem publicam consilio et auctoritate defendebant, nihil agebant Zod Appi Claudi senectutem accedebat etiam
ut caecus esset tamen is, Cum sententia senatus in I 6
44쪽
clinaret ad pacem cum Pyrrho foedusque faciendum, non dubitavit dicere illa, quae versibus persecutus StEnniuS: quo vobis menses, rectae quae stare so an anulac dementis sese exere viai ceteraque graviSSime, notum enim vobis carmen St, et
tamen ipsius Appi exstat oratio. Atque haec ille egit
septemdecim annis post alterum Consulatum, cum inter duos consulatus anni decem interfuissent censorque ante Superiorem Consulatum fuisset, ex quo intellegitur Pyrrhi bello grandem sane fuisse, et tamen sic a patribusi accepimus. Nihil igitur afferunt qui in re gerenda versari Senectutem negant, similesque sunt ut si qui gubernatorem in navigando nihil agere dicant, cum alii malos scandant, alii per foros cursent, alii sentinam exhauriant, ille clavum tenen quietus Sedeat in puppi, non faciat ea, quae iuvenes. At vero multo maiora et meliora facit. Non viribus aut velocitate aut celeritate Corporum re magnae geruntur, sed consilio auctoritate Sententia, quibus non modo non orbari, sed etiam augeri 18 senectus solet; nisi forte ego vobis, qui et miles et tribunus et legatus et consul versatus sum in vario genere bellorum, cessare nunc videor, cum bella non gero. At senatui quae sint gerenda praescribo et quomodo marthagini male iam diu cogitanti bellum multo ante denuntio, de qua vereri non ante desinam quaesi illam exscisam esse cognovero. Quam palmam utinam di immortales, Scipio tibi reservent, ut avi relliquias perSequare, cuius a morte tertius hic et tricesimus annus est, sed memoriam illius viri omnes excipient anni consequentes Anno ante me Censorem mortuu est,
45쪽
novem annis post meum consulatum, cum consul iterum me consule creatus esset. Num igitur, si ad centesimum annum vixisset, Senectutis eum suae paeniteret Nec enim excursione nec saltu, ne eminus hastis aut
comminus gladiis uteretur, sed consilio ratione sententia, quae nisi essent in senibus, non summum consilium maiores nostri appellassent senatum. Apud Lacedae ac monios quidem ei, qui amplissimum magistratum gerunt, ut sunt, sic etiam nominantur senes. Quod si legere aut audire voletis externa, maximas res publicas ab adulescentibus labefactatas, a senibus sustentata et restitutas reperietis. Cedo qui vestram rem publicam Iansam amisistis Iam cui
sic enim percontantur in Naevi poetae Ludo. Respondentur et alia et hoc in primis:
proveniebant oratores novi, stulti adulescentis. Temeritas est videlicet florentis aetatis, prudentia sene centis. VII. At memoria minuitur. Credo, nisi eam ex 2Ierceas, aut etiam si is natura tardior Themistocles omnium civium perceperat nomina num igitur censetis eum, Cum aetate processisset, qui Aristides esset Lys, machum salutare solitum Equidem non modo eos novi oui sunt, sed eorum patre etiam et avos, nec Sepulcra legen vereor, quod aiunt, ne memoriam perdam his enim ipsis legendis in memoriam redeo mortuorum. Nec vero quemquam Senem audivi oblitum, quo loco thesaurum obruisset omnia quae curant meminerunt,
vadimonia constituta, quis sibi, cui ipsi debeant. Quid et a iuris consulti, quid pontifices, quid augures, quid ph,
46쪽
losophi senes Quam multa meminerunt Manent ingenia senibus, modo permaneat studium et industria, neque ea solum claris et honoratis viris, sed in vita etiam privata et quieta Sophocles ad summam seneo tutem tragoedias fecit; quod propter studium cum rem neglegere familiarem videretur, a filiis in iudicium vocatu eSt, ut, quem ad modum noStro more male rem
gerentibus patribus bonis interdici solet, sic illum quasi desipientem a re familiari removerent iudices. Tum senex dicitur eam fabulam quam in manibus habebat et proxime scripserat, Oedipum Coloneum, recitasse iudicibus quaesisseque num illud carmen desipientis videre-axtur, quo recitato sententiis iudicum si liberatus. Num igitur hunc num Homerum Hesiodum Simoniden Stesichorum, num quos ante dixi Isocraten Gorgian, num philosophorum principes Pythagoran Democritum,
num Platonem Xenocraten, num postea Zenonem Cleanthen, aut eum, quem vos etiam vidistis Romae, Diogenen Stoicum coegit in suis studiis obmutiscere senectus An in omnibus studiorum agitatio vitaea aequalis fuit Z Age, ut ista divina studia omittamus, possum nominare ex agro Sabino rusticos Romanos, vicinos et familiaris meos, quibus absentibus numquam fere ulla in agro maiora opera fiunt, non SerendiS, non percipiendis, non condendis fructibus. Quamquam in aliis minus hoc mirum est, nemo enim est tam Senex qui se annum non putet posse vivere sed idem in eis elaborant, quae sciunt nihil ad se omnino pertinere :serit arbores, quae aueri saeclo prosint, as ut ait Statius noster in Synephebis. Nec vero dubitat agricola, quamvis it senex, quaerenti cui serat respon-
47쪽
VIII. Q DE SENECTUTE. IIclere di immortalibus, qui me non accipere modo haec a maioribus voluerunt, Sed etiam posteris prodere LVIII. Et melius Caecilius de sene alteri Saeculo prinspiciente, quam illud idem :edepol, senectus, si ni quicquam aliud viti adporus secum, cum advenis, unum id sat era, quod diu vivendo multa quae non ostiirit. Et multa fortasse quae volt, atque in ea, quae non volt, saepe etiam adulescentia incurrit. Illud vero idem Caecilius vitiosius: tum equidem in semesa hoc de to miserrimum,
sentire ea aemu eumpse esse odiosum aueri.
Iucundum potius quam odiosum Ut enim adulescent, εbus bona indole praeditis sapientes senes delectantur, leviorque fit senectus eorum qui a iuventute coluntur et diliguntur, sic adulescentes senum praeceptis gaudent, quibus ad virtutum studia ducuntur, nec minus intellego me vobis quam mihi vos esse iucundos. Sed videtis, ut senectus non modo languida atque iners non sit, verum etiam sit operosa et semper agens aliquid et moliens, tale scilicet, quale cuiusque studium in superiore vita fuit. Quid, qui etiam addiscunt aliquid, ut et Solonem versibus gloriantem videmus, qui se cotidie aliquid addiscentem dicit senem fieri, et ego feci, qui litteras Graecas senex didici, quas quidem sic avide arripui quasi diuturnam sitim explere cupiens, ut ea ipsa mihi nota esSent, quibus me nunc exemplis uti videtis. Quod cum fecisse Socraten in fidibus audirem, vellem equidem etiam illud discebant enim fidibus antiqui, sed in litteris certe elaboravi.
48쪽
a IX. Ne nunc quidem viris desidero adulescentis, is enim erat locus alter de vitii senectutis, non plus quam adulescens tauri aut elephanti desiderabam. Quod est, eo decet uti et quidquid agas agere pro viribus. Quae
enim vox potest esse Contemptior quam Milonis Crotoniatae t Qui cum iam senex esset athletasque se exedicentis in curriculo videret, aspexisse lacertos suos dicitur illacrimansque dixisse, at hi quidem mortui iam sunt'. Non vero tam isti, quam tu ipse nugator, neque enim ex te umquam es nobilitatus, sed ex lateribus et lacertis tuis. Nihil Sex. Aelius tale, nihil multis annis ante Ti. Coruncanius, nihil modo P. Crassus, a quibus iura civibus praeScribebantur, quorum usque ad extremum spiria tum est provecta prudentia orator metuo ne languescat senectute: Si enim munus eius non ingeni solum, sed
laterum etiam et virium. Omnino canorum illud in voce splendescit etiam nescio quo pacto in senectute, quod equidem adhuc non amisi, et videtis annos. Sed tamen est decorus seni sermo quietus et remissus, facitque pedi saepe ipsa sibi audientiam diserti senis composita et mitis oratio, quam Si ipse exsequknequeas, POSSi tamen
Scipioni praecipere et Laelio inuid enim est iucundius
a Senectute stipata studiis iuventutis: An ne illas quidem viris senectuti relinquimus, ut adulescentis doceat, instituat, ad omne ossici munus instruat Z Quo quidem opere quid potest esse praeclarius 8 ihi vero et Cn. et . Scipiones et avi tui duo L. Aemilius et P. Africanus comitatu nobilium iuvenum fortunati videbantur, nec ulli bonarum artium magistri non beati putandi, quamvis consenuerint vires atque deiecerint. Etsi ipsa ista, sectio virium adulescentiae vitii essicitur saepius quam senectute libidinosa enim et intemperans adulescentia
49쪽
esserum corpus tradit senectuti Cyrus quidem apud ao
Xenophontem eo sermone, quem moriens habuit, cum admodum senex esset, negat se umquam sensiSSe SeneC-
tutem suam imbecilliorem factam quam adulescentia fuisset Ego L. Metellum memini puer, qui, Cum qu driennio post alterum consulatum pontifex maximus factus esset, viginti et duos annos ei sacerdotio praesuit, ita bonis esse viribus extremo tempore aetatis, ut adulescentiam non requireret Nihil necesse est mihi de me ipso dicere, quamquam est id quidem senile et lique nostrae conceditur. X. Videtisne, ut apud Home airum saepissime Nestor de virtutibus suis praedicet λTertiam enim aetatem hominum videbat, nec erat ei verendum ne vera praedicans de se nimi videretur aut insolens aut loquax. Etenim, ut ait Homerus, ex eius
lingua melle dulcior fluebat oratio quam ad suavitatem nullis egebat corporis viribus. Et tamen dux ille Gramciae nusquam optat ut Aiacis similis habeat decem, sed ut Nestoris, quod si sibi acciderit, non dubitat quin brevi sit Troia peritura Sed redeo ad me Quartum saago annum et octogesimum vellem equidem idem posse gloriari quod Cyrus, sed tamen hoc queo dicere, non me quidem eis esse viribus, quibus aut miles bello Punico aut quaestor eodem bello aut consul in Hispania fuerim aut quadriennio post, cum tribunus militaris depugnavi apud Thermopylas M'. Glabrione consule;
sed tamen, ut vos videtis, non plane me enervavit, non afflixit senectus non curia viris meas desiderat, non roStra, non amici, non Clientes, non hospites Nec enim
umquam Sum assensus veteri illi laudatoque proverbio, quod monet mature fieri senem, si diu velis senex esse. Ego vero me minus diu Senem esse mallem quam esse
50쪽
Senem ante quam essem. Itaque nemo adhuc convenire
33 me voluit cui fuerim occupatus. At minus habeo virium quam vestrum utervis. Ne vos quidem T. Ponti centurionis viris habetis: num idcirco est ille praestantior tΜoderatio modo virium adsit et tantum quantum potest quisque nitatur, ne ille non magno desiderio tenebitur virium. Olympiae per stadium ingressus esse Milo dicitur, cum umeris sustineret bovem utrum igitur has
corporis an Pythagorae tibi malis viris ingeni dari
Denique isto bono utare, dum adsit, Cum absit, ne requiras nisi sorte adulescentes pueritiam, paulum aetate progressi adulescentiam debent requirere. Cursus est certus aetatis et una via naturae eaque simplex, suaque cuique parti aetatis tempestivitas est data, ut et infirmitas puerorum et ferocitas iuvenum et gravitasaam constantis aetatis et senectutis maturitas naturalea quiddam habet, quod suo tempore percipi debeat. Audire te arbitror, Scipio, hospes tuus avitus Masinissa
quae faciat hodie nonaginta natus annos cum ingre sus iter pedibus sit, in equum omnino non Scendere ;cum autem equo, ex equo non descendereri nullo imbri, nullo frigore adduci ut capite operto sit summam esse in eo corporis siccitatem, itaque omnia exsequi regis ossicia et munera. Potest igitur exercitatio et temperantia etiam in senectute conservare aliquid pristini roboris. XI. Ne sint in senectute vires ne postulantur quidem vires a senectute. Ergo et legibus et institutis
vacat aetas nostra muneribus eis quae non possunt sine viribus sustineri. Itaque non modo quod non possumus, Sed ne quantum possumus quidem cogimur.3sint multi ita sunt imbecilli senes, ut nullum ossic aut