Juris naturalis elementa auctore J.J. Burlamaqui in Republica Genevensi senatore ..

81쪽

Quid sit

mo vitam agat abia

s a Iuris Naturalis Elementa. pte moveantur , mutuis ictibus conteruntur . Verumenimvero qui fieri potest ut homines mediam hanc prudentemque Viam

insistant , quave normal se ipsos dirigent ut selicem illum quem intendunt finem aD sequantur Τ Hoc lailicet erat quod hic expenderemus, & erit illa subsequentium di. squisitionum materia. CAPUT V. In suo visendi modo debent homines RAGULAΜ sequi e quae ser ratio hujus Re

EX verborum significatione sermonem ordiamur. Regula, in sensu proprio, est infrumentum , cujus ope a puncto ad punctum dedueitur linea omnium brevissma, quae

idcireo vocatur recta.

In sensu figurato & morali, Regula nihil aliud est quam Principium, Praeceptum , homini suppeditans tutam m compendiosam rarionem , ut quem Mi proponit finem asse

quatur.

DE quo argumento primum quaeritur , an vere hominibus expediat , ut in iis

82쪽

Pars I. Cap. V. 33 quaecumque faciunt , Regulam sequantur certam & immutabilem Τ Vel num contra possint , nullo habito rerum actionumque discrimine , quibuslibet voluntatis affectibus obsequi, atque sic nullo cohibiti retinaculo totos se permittere inconsultis , ut ita dicam, voluntatis subsultibus, cujus est ea indoles , ut in quamlibet partem summa

mobilitate circumseratur.

Sed ex iis quae superius disputata sunt jam satis intelligitur naturam & indolem

hominis eam esse , quae Regulam poscat constitui, neque hujus rei probationi necesse est multum immorari . Rerum omnium creatarum sua destinatio, suus est sinis, unde quaevis res creata Principio orectionis sibi proprio ad suam metam deduincitur. Sed enim huic ordini universe con

stituto procul dubio subest homo, qui res

creatas quae illum circumstant adeo super eminet. Homo namque seu in se ipso spectetur, prout est intellectu praeditus &.ratione, seu ut pars est humanae societatis, seu tandem ut opificium Dei est, ex quo suam existentiam, suas facultates , sorteminque suam accepit, quacumque ratione homo, inquam, consideretur, ex enumeratis omnibus evidenter indigitatur finis aliquis, aliqua desinaris, atque idcirco Regulae neis cessitas arguitur. Facultatum hominis noα

bilissimarum nulla prorsus esset utilitas, si temere vivendi facta illi esset licentia , nihil habenti certum definitumque , loci quo tendat , & insistendae viae nescio .

normem.

Θ Gent. Lib. II.

83쪽

nem .

Hominis felicitas ultimus

ejus suis est. s Iuris Naturalis Elementa. Quamobrem omne circa Regulae necessita.

rem dubium secludatur, ac potius Regulam illam inquiramus ex qua sola humanae viistae ordo & venustas existere possunt , quae nimirum lucem affundat homini , ejusque actiones in eum finem ordinet . qui sit dignus homine.

f. III.

Qui Regulam dicit humanarum actio. num , is evidenter duo praesupponit ' primo scilicet posse hominem in actionibus suis dirigi , id quod jam antea demon stratum est ; tum deinde homini in suis actio. nibus consiliisque propositum esse finem quem vult adipisci.

- VERU Μ homines , modo se tantillum expendant , brevi compertum habent , se quidquid agunt in suam felicitatem agere , suarumque omnium actionum hunc ultimum finem , hanc ultimam metam esse . Cujus quidem primigeniae Veritatis interno & conia tinuo sensu sumus nobis conscii . Ea est eis nim natura hominis ut necessario se ipsum amet , semperque in quibuscumque rebus utilitati suae studeat, a qua non potest esse alienus . Natura enim cupimus quod bonum est , idque ipsum necessario avemus obtinere . Quae honi cupiditas nostras mnes cogitationes anteit, nec hominum ei cti

84쪽

Pars I, Cop. V. ssctioni permittitur . Boni nempe cupiditas illa sic est humanarum mentium dominaistrix , ut eorum quaecumque statuimus cauisse sit ; neque aliquod singulare bonum e petimus , nisi quoniam ad bonum generatim spectatum natura impellimur . Quam nostrae voluntatis propensionem immutare

in nostro arbitrio non est positum , quippectuam ipse hominum conditor hominibus indidit. q. . V. Quo D Providentiae systema ad omnes res creatas cognitione sensuque praeditas exten. ditur . Quin ipsis animantibus idem instim dentiae ctus est ; singulae namque se ipsas amant , systema

omnimoda ratione salutem suam tuentur ',

quod bonum vel utile sibi videtur , id verihementer appetunt , sed contra , quod noxium vel malum videtur, ab eo abhorrent.

Eadem in hominibus impulsio deprehendiis tur , quae non solum dici potest instinctus, sed etiam sana propensio est , quam Ratio comprobat, essicitque comprobando validio. rem . Inde fit ut illud certo nobis acceptum sit quod nostrae felicitatis promovenis dae judieamus idoneum ' illud autem averissemur , quod ne simus selices putamus ob. stare . Ex eo fonte manat quidquid hominibus placet , praecipuum illud incentivum est , quo ad agendum impelluntur , idque intelliges eo verius esse , quo magis hominem indagabis. a

Boni cupiditas

85쪽

s 6 Iuris Naturalis Dementa .

f. VI. Homo ENlM VERO , si quidquid intellectu praeis

natura fe-ditum est & ratione propositum sibi semperlicita em habeat in tuis factis aliquem finem , liquet dubi se ςxiam finem illum ultimo loco non alium

non dio esse , quam ipsius naturae intelligentis utili- testa Ra- tatem atque felicitatem . Quapropter selicitione se- tatis cupid tas non minus ad naturam homi-i RS nis pertinet quam ipsa Ratio , nec alia potest ab altera sejungi . RATIO enim , ut vox ipsa indicat, idem sonat ac CΟ ΜΡUΤΑ- Tio . Ratiocinari idem est ac computare , rationem inire , ut omnibus hinc illinc exploratis , ex qua parte lucrum stat , appa- reat . Itaque pugnaret hoc secum , ut quis intellectu praeditus commoda sua non cura

ret , neque suae selicitatis esset studiosus. β. VII. Nosthi QUOCIRCA caVendum imprimis est , ne

ipsorum nostri ipsorum amorem , sensumque illum amor quo nostrae felicitati tam vehementer adhaeis Princi- rescimus , principium ex se malum arbitre-hbu i mur , & eX affectu depravato senitum . Sicquam ex enim naturae nostrae auctorem Incusaremus , se pra- ejusque in Venenum converteremus praestan-Vum. tissima munera. Bonum est hoc quidquid a conditore summe perfecto defluxit . Equidem propter hominum in se ipsis amandis inscitiam & imprudentiam innumera mala

solet parere nostri ipsorum amor sed si quis

86쪽

Pars I. Cap. V. s7 qnIs hune amorem ideo in se malum judi-Cet , ne is rationem ipsam damnabit ' neque enim homines vel turpissimos errores admittunt , vel In maxima vitia decidunt , nisi quia ratione perperam utuntur.

Μirum forsan videbitur quod immorati tamdiu simus in evolvendo principio, quod omnibus debet perspicuum esse, ipsisque indoctis non secus ac doctis . Sed hanc Ueritatem diligenter enucleare ideo fuit necessarium , quia summi momenti est , &clavis , ut ita dicam , quae hominis systema reserat . Equidem inter omnes moralis disciplinae magistros convenit natum hominem esse ad felicitatem cujus est illis innata cupiditas: s Quis enim hanc naturae v

cem non audiat ex mentis erumpentem pe

netralibus λ ) Sed multi principium hoc li

cet compertum habeant , ab eo tamen vi dentur aberrare , nec genuinas ejus consecutiones satis attendere , sed longe diversis

fundamentis , quae sibi non semel adversanis tur , systema suum inaedificant . VIII. CERTUΜ est hominem quidquid agit , idipsum propter suam felicitatem agere

sed neque minus certum est ad felicitarem unice perveniri RATIONIS ope. Quae ultima veritas ut se manifestam

prodat satis erit expendere , quid sit felicitas , quid bonum, quid malum, & sub qua specie nobis innotescant . Felicitas est

mo non

potest a Lsequi nisi Rationis

opea Diuitigod by Cooste

87쪽

s 8 Iuris Naturalis Elementa. interius hoc mentis gaudium quod ex bo- . ni possessione gignitur : Bonum autem est illud quidquid homini convenit ad ejus tuitionem , persectionem , oblectamentum ,

Voluptatemque . Bono opponitur Malum. Homines vero indesinenter experiuntur ,

alia esse quae sibi expediant, alia non; inter illa ipsa quae expediunt , alia magis quam alia expedire ; ac demum illam rerum convenientiam plerumque pendere ex bono vel malo rerum usu : contingit enimur quae res expediret , si certa ratione atinque ad certum modum illa utereris , jam

non expediat, si definitos legitimi usus limites transilieris . Rerum itaque cum nostra felicitate convenientiam vel repugnantiam dignoseemus , hona secernemus a malis, suo quidquid ordine collocabimus , le- .gitimum rei cuilibet dicemus suum pretium , atque huic pretio nostras cupiditates & disquisitiones accommodabimus: haec, inquam , omnio praestabimus , si prius ipsa

nobis innotuerit natura rerum , tum quem madmodum res inter se atque ad nos rese Tantur , nec enim alia ratio superest.

Sed illam judicandarum rerum peritiam quis assequatur , nisi qui sibi veras rerum ideas , mutuasque illarum affinitates exhibebit , atque recta ratiocinandi methodo inclusas primis illis ideis consecutiones eliis cietὶ Quae sane omnia sunt opus Rationis. Quin etiam ad assequendam felicitatem non satis hoc est , si rerum naturam statumque vere percipias , sed in tua insuper agendi

88쪽

Para L Cap. V. ratione necesse est ut tuis rerum ideis tuoque rerum judicio semper voluntas obsequatur . Certissimum porro est non aliunde quam a Ratione posse hominem haurire , atque in se vim illam fovere prorsus necessariam ut libertate tua recte utatur ,& in eam partem semper inclinet quam intellectus latiorem esse judicat , etiamsi sorte aliis affectibus & motibus in contrariam partem impellatur.

f. IX.

QUAECUΜQUE igitur rerum habeatur ra- Ratio est tio , non possunt homines felicitatem asse. hominis qui nisi solius Rationis ope, quae etiam illis in hunc praecipuum finem data est. Ad gula. hunc , inquam , finem omnes nostrae me tis facultates , ejus instinctus , propensio

nes , ipsique affectus reseruntur : unde Veis Tam humanarum actionum regulam sola Ratio potest in digitare ; vel haec ipsa Ratio,

si mavis , est prima nostra regula . Fido enim nostro duce seclusa Ratione , temere homo viveret , sui ipsius , suae originis , destinatae sibi sortis nescius, nec usum etiam rerum agnoscens quae illum circumstant, ac demum caeco persimilis in quodlibet os.fendiculum passim incurreret , atque in la byrintho inextricabili semper errabundus

vagaretur a

89쪽

oo Iuris Naturalis Elime ista. q. X. Quid se QUIBUS ita positis ultro se offert prima in uni idea quam in se includit vocabulum Iuris versum seu Recti in latiori autem sua significatione , & ad quam omnes aliae significationes quodam modo reseruntur , Ius seu Rectum nihil aliud est, quam quidquid Ratio indu

bitanter agnoscit approbas tanquam certissimam θ compendiosam viam assequendae fetieitatis .

Quae definitio ex principiis jam antea positis oritur Sed ut quam recta sit intelligatur , haec nostra principia proprius alia aliis admoveamus , ut in eodem conspectu posita conjunctim exhibeantur. Enim vero Rectum id primo significat quodcumque bene dirigit vel bene dirigitur ' Disectio resertur ad aliquam metam , ad quemdam 'nem , quem volumus assequi ' ultimus finis hominis, est ejus felicitas; ac demum unica Rationis ope potest homo felicitatem comparare , ex quibus evidenter consequens est jus sive Rectum generatim

spectatum nihil aliud esse quam quidquid

Ratio approbat tanquam certissimam , &compendiosam viam assequendae felicitatis . Inde fit etiam ut Ratio diligenter exculta ,& eum persectionis gradum assequuta in quo propriae sibi perspicacitatis vim omnem potest exerere , ipsa sibi suffragetur & per excellentiam dicatur Recta Ratio , utpote cum sit primum directionis principium ,& humanae selicitatis tutissima via .

90쪽

Cap. I. Pars V. 6r Ac ne quid in harumce primigeniarum idearum analysi praetermittatur , non abs res erit hic adnotare , Rectum Gallis dici quod Latini dicunt Ius , quae vox idem sonat ac iussum seu mandatum s I). Duplex illa Iuris & Recti nuncupatio hanc procul dubio causam habet, quod quidquid Ratio competit provehendae nostrae felicitatis viam esse rectam tutamque , id videatur imperando jubere . Quoniam vero tunc Ratio nis jussa dignoscuntur , cum id inquiritur quod Rectum est , hinc rectae rationis reis gulas expendentibus promiscua fuit idea Ju- iris & Recti . Uno verbo , cum Ius & ROctum natura sibi cohaereant , Latinis idea Iuris , Gallis placuit idea Recti.

a Ius a Iubendo . Iura enim veteresJufa vel Iussa vocabant. Festus: Iura , Iura .

CAPUT VI. Generales vivendi Regulae quas Ratio praeciapis . De natura obligationis , oe primis ejus sundamentis. f. I.

menti est , humanarum actionum Re instituen gulam jam compertam habemus, fidumque dae vitae ducem illum novimus quo auspice semper Ogul s

incedere homo debet , cujusque uct ri δxi bete iti

monitisque auscultare potest omnino secum