장음표시 사용
91쪽
sa Iuνis Naturalis Elementa. rus . Sed nostram investigationem ulterius proferamus . Saepenumero experimur falsa esse nostra judicia de iis quae vel bona vel mala esse duximus, ex qua judiciorum nostrorum perversitate admodum damnosi gignuntur errores . Ducem Itaque nostrum
consulamus Rationem , ab eaque discamus quae natura sit eorum quae vere veΙ hona vel mala sunt. Sic enim vera nobis seliciistas innotescet, tum via quae nobis ad eam assequendam ineunda est.
x M. I Rcdu BONA Vel Μala , si generatim specten LA . Rur , eorum certa est atque immutabilis Bonorum notio ; sed singularia Bona vel Μala , aut Μδἰ quae talia putantur , multiplici genere con-
discri- Ι. Quapropter primum est hoc Rationis men hλ- consilium , ut accurate honorum malorumque νς ς' naturam , eorumque inter se disserentias exinpendamus , quo verum cuilibes rei pretium
Id autem non est ita iudicatu dissicile . Etenim di vel tantillum quotidianam experientiam nostram attendamus , intelligemus I. alia esse bona mentis , alia corporis , quoniam homo mente constat &' corpore is Bona mentis ex solis nostris cogitationibus ortum habent a corporis vero bona prove- fiunt ex rebus extra nos positis sensusquσnUros asscientibus . Itaque mera sunt haechona mentis , quoties , v. g. Propter comis
92쪽
Pars L Cap. VI. Opertam aliquam magni momenti veritatem jucunde assicimur, vel si quando nobis ipsi suffragamur ossicio nostro perfuncti; mera
sunt autem mala mentis , quotieS , exempli causa, Geometra ringitur non compe
ta quaestionis alicujus solutione, aut si quis male sibi conscius mentis anxietate to queatur. Quod ad Bona vel Mala corporis spectat , nemo nescit in quo illa posita sint: Hinc valetudo, robur, Venustas illinc morbi, imbecillitas, dolor, &c. Perin magni autem hominum interest duplxx ilis
lud attendere honorum malorumque genus quae ad mentem eorpusque pertinent ' homo enim quoniam mente constat 3c compore , ejus tum perfectio , tum felicitas , ex sana pendent utriusque partis condi
a. Quod prima fronte bonum sese exesis
buerat frequenter advertimus malum re e
ra esse, maximum vero bonum saepe delitescere in eo quod speciem habet mali . Distinguenda sunt ergo quae vere bona vel mala sunt ab iis quae falsam boni malive speciem habent ' seu, quod idem est , bonum aliquando est mere bonum , & malum aliquando mere malum. Alias boni malique confusio ea est, ut statim non intelligatur utra pars alteri priestet, bonum malo, vel
3. Tertium discrimen est quod bona malaque alia sint aliis diuturniora, in quo multiplex est bonorum malorumque indoinles. Alia enim firma sunt atque perstant, alia
93쪽
64 Iuris Naturalis Elementa alia vero fluxa nee sibi constantia. Quἱ-bus adde bona & mala quaedam esse quorum, ut ita dicam, sumus domini , qua, que sic in nostra sunt potestate, ut aliorum quidem praestare nos immunes possimus, alia vero immota retinere quibus fruamur. Sed hoc uno genere non contianentur omnia vel bona vel mala. Namisque alia bona sunt quae ex nobis elabunis tur invitis, quibusdam vero malis opprimimur, quamvis ea declinare totis viribus
4. Alia sunt bona & mala praesentia quibus jam nunc afficimur ' alia sunt b na & mala futura quae vel speramus Vel
s. Alia sunt bona& mala privata, quae tantum in aliquot homines cadunt ' alia sunt communia & universa, quorum omnis hominum societas particeps est. Uerum iulud bonum est quod ad omnes spectat partis alicujus utilitas, si universorum utilitatem impugnat , falsam habet speciem boni, atque ideo Verum est malum. 5. Ex quibus omnibus licet tandem intelligere varia esse bonorum malorumque inter se discrimina pro variis eorumdem generibus, quae si alterum cum altero com parentur, alia bona liquebit aliis esse praestantiora , item alia mala aliis graviora . Sic etiam contingit ut aliquod commodum cum aliquo incommodo collatum vel aequale possit esse, vel majus vel minus ' atquet
hinc nova gignuntur discrimina, seu toti-
94쪽
. Pars I. Cap. VI. 6sdem exsurgunt gradus quos operae pretium est attendere. Quam igitur praecipuam modo Regulam statuimus, ut nimirum vel bona vel mala recto judicio secernantur , quam sit utilis. sima, nostraeque aptissima felicitati, ex iis patet quae jam enumerata sunt . Sed & alia sunt Rationis consilia, ex quibus haud levioris momenti nonnulla juvat recensere.
ΙΙ. QUAE ab seminis natura flatuque prorsus aliena sunt, in eis vera felicitas sta esse nequit. Quae altera Regula sponte fluit ex ipsa Boni malique notione. Quod enim alicujus Entis naturae repugnat, hoc ipso nititur vel deterere illud Ens vel delere , ejulque constitutionem depravare vel adulterare' id autem quoniam hujus Entis 1aluti, perfectioni, utilitatique repugnat adversa fronte , ejusdem idcirco felicitatem funditus subruit evertitque. Itaque Ratio,
cum sit pars hominis nobilissima , & in qua potissimum ejus natura posita est , quidquid cum Ratione nequit conciliari , non potest hominis generare felicitatem . Praeterea illud quodcumque ab hominis con- ditione sejunctum est, ejusdem noni potest conducere felicitati , quo nihil evidentius
est . Quaelibet natura , quae ita constituta est ut ad alias naturas referatur, quibus in . cum necessario cohariet , in se una non
debet spectari, sed spectanda etiam prout I. I. Eurumaqui . E est
statuque prorsus aliena sunt, in
95쪽
66 Iuris Naturalis mementa. est pars Drius , ad quod refertur. Liquet
autem naturam qualemcumque vel honam
vel malam conditionem , felicitatem vel infelicitatem magna ex parte sortiri , prout bene vel male se habet ad alias natuis raS, quae illam circumstant, atque cum illis vel convenit vel repugnat. IV.
Ricui, III. AD assequendam veram felicita- ΙΙ l. tem, haud satis es bona vel mala praesen PresentiR-pedispicere, sed praeterea naturales eorum,h ei' sis consecutioneF expendendae sunι ' us, cum suis compara--pν sentia comparantes, in titrum 'mre. ponderet dijudicantes , futurum rei exitum REGULA praecognoscere valeamus. Non apta Igitur σοntra rationem Deit, qui ι petendum num opperis, o quo majus malum subseque-
ex qu* U Sed contra, Rationi prorsus consent maius'ma neum est malum perperi, eκ quo certo gignen lum. dum es majias hontim. Retcu LA Quae hic praecepta statuimus, eorum Ue-V- ritas momentumque suapte dignoscuntur .
I A Bonum & malum cum unt contraria, quod ei duo ab altero gignitur, ab altero praesecatur , certo gi- id est, certum insortunium inducitur perene 'dum hujus boni possessionem, cui bono con- η ' in iunctum est majus malum , & contra
felicitas ex Iev I malo exoritur cuI malo
connexum est majus bonum . Quapropter singulis perpensis aliud leve bonum fugienis vlum est tanquam verum malum , aliud
96쪽
autem leve malum appetendum est tanis quam Uerum bonum. Ea est humanarum rerum natura ut quas hic regulas statuimus necesse sit attendere. Etenim singulae nostrae actiones si ita in se ipsis conclutae atque definitae essent, ut nihil ex illis consequeretur, non tam De quenter in rerum delectu aberraremus, sed fere semper quae bona sunt, eligerentur . Verum nostra nobis experientia constat alium saepe rerum exitum esse ac futurus videbatur, ita ut amarissima fiant quorum erat species jucundissima , contra autem
vera bona sibique constantia non sine labore comparari ; unde prudentis hominis non est praesentibus tantum immorari , sed& sutura quoque respicienda sunt, ut, suturis & ptaesentibus aequa diligentia perspectis judicatisque, in optimam partem inclinemus .
VI. EADEM de causa minari δομο mmius bonum anteponendum es ' eveteuda suus semper praestantissima bona , quae nobis apta stant ' n ira vero demersa G Hsquisitioises nostrae pro boni cuiustibet natura o praesanis pia adtemperandae sunt. Quae Regula se videns est , ut actum agat qui eam prinbandam aggrediatur.
97쪽
Vl I. gnι momenti sunt vel bona vel mala eertisse .
Aliqu3R- fima sui , sed fatis es, ut quae bona vel maind' iqici lis suist υρι possibilia snt , vel, quod metis
res vel es, verisim t/o , ur vir sapiens levia quaeis quia pos- dam bona abneget, aut levιa mala quadam .' sibilis vel perferat , quo multo majora bona consequa- multo φ ius mei mala declιnet multo graviora. ii Zm . ' Restula ex praecedentibus ortum verisimi- habet, eaque quam Vera, quam necessarialis . sit, omnium agendi ratione comprobatur. Enimvero utquid homines tot se negotiis implicant , tot labores aggrediuntur, tot molestias perferunt, tot calus adeunt λ Sane quoniam proposita sibi habent quaedam
commoda, quae chariore pretio non putantempta fore , etiamsi commoda haec nec jam praesentia nec aeque certa sint, ac certa sunt incommoda quae sutura commodi causa sustinentur . . Rationi certe consentaneum omnino est,
ut deficientibus quae certa sint, probabIlia sequamur tum in judicando , tum in agendo; neque enim tunc aliud lumen vel alium ducem habemus . Igitur in multis rerum evidentiam supplere debet probabilitas, nisi malis incertus errare quam duincem sequi ; vel quia sol non lucet, lampadem putes extinguendam. Atqui vel debilis facis ope melius quis metam assequatur, quam si in tenebris perseveret. Haec
98쪽
Pars I. Cap. VI. D. est humanae vitae recepta consuetudo ut probabilia plerumque nos ad agendum imis pellant. neque enim I emper omnimoda nobis evidentia potest affulgere . SENECA. Philosophus nostrum illud praeceptum pulchre confirmat & enucleat . is Huic rein se spondebimus , numquam expectare nos,, certissimam rerum comprehensionem eis quoniam in arduo est veri exploratio : sed ea ire , qua ducit verisimilitudo .
,, CIUΜ. Sic serimus, sic navigamus, sicis militamus , sic uxores ducimus, sic liis beros tollimus , ignari quam omnium is horum incertus sit eventus . Ad ea acinis cedimus, de quibus bene sperandum creis dimus. Quis enim polliceatur serenti proinis Ventum , naviganti portum , militantiis victoriam , marito pudicam uxorem , is patri pios liberos 8 Sequimur qua RATIO, non qua veritas trahit. EXPECTA,M UT NISI BENE CESSURA NON FA D CIAS, ET NISI COMPERTA VERITA D TE NIHIL ΜΟ VERIS: RELICTO OMNIM ACTU VITA CONSISTIT. Dum verisiiari milia me ad hoc aut illud impellant, is non verebor beneficium dare ei quem is verisimile erit gratum esse. De Bene se Lib. IV. Cop. 33. f. VII. . R
VIII. Ni MIL omittendum es quo vera b na mens nostra sapiat ; ita ut ex bonorum E a cona
99쪽
o Iuris Naturalis Elementa. eontemplatione quae indubitanter praestantissima sunν , eorum habendoνtim cupidrtas nobιs in. nascatur, ρο quantam possimus ad eadem obistinenda attigentiam adhibeamus. Hane Regulam ultimo loco proponi oportuit, quia ex illa superiorum Regula. rum vis omnis in exequendo effectusque pendet. Nec enim latis est cognitam n his esse honorum malorum quenaturam, quae nos vere felices vel infelices praestare pos, sunt, sed praeterea requiritur ut pmcepta quibus mens informata est efficacem vim suam exerant, ita ut ex propensione mori busque contractis Voluntas eo promotu
deferatur quo illam inclinant bene institu. rae Rationis consilia. Neque vero sibi aliis quis fingat hominum asseaus atque studia mutari vel emendari non posse . Quod de palati , idem de mentis sapore dixeris ς nam utriusque saporem in alium posse converti experientia docemur , di iis tamdem rebus nos delectari quas prius in
recenas dolebamus. Rem primum aegre quis aggreditur, nec sine multo rationis conais tu' deinceps ei paulatim assuefimus ' tum
ea res quia saepius repetita sensim evadit facilior, jam in illam non oblucts mur, sed
aliam quam antea cernimus, ac tandem quod Prius aversabamur , ejus amorem inducit consuetudo. Namque initorum morum seu habituum ea vis est, tantumque sensim comis modum tantumque oblectamentum in illisse exhibet quae sumus adsueti facere , ut
100쪽
EA sunt praecipua Rationis consilia seu praecepta , quae cum ex ipsa rerum hominisque praesertim natura & statu elicita sint, id ostendunt quod hominem praecipue deces , & Regulas includunt ad ejus persectionem & felicitatem maxime necessarias . a. u. yli '' ζ'ARPyRςςpta st tuimus no- Huminiurum sibi vel nolentium , ut Ita dicam , mens ul- assenium Vandicant , ita ut quam vera ero assen-
quam sapientia sint , necessario di noscat x, ς' . hi exculta sedataque Ratio, praejudicatis opinionibus tumultuantibusque eupiditatibus li- ptis, hera. Haec autem praecepta ob mentis oeu. quibus Ios semper posita nemo non intelligit quantum habitura sint utilitatis . Sic enim illa ιbi2ui'
ungulis occasionibus frequenter usurpata in unam sensim constantemque Regulam Veditentur humanarum propensionum morumque. Neque enim haec nostra praeeepta in me in contemplatione consistunt , sed iis uten-
dum, & secundum illa nostri mores adtemperandi sunt . Quorsum enim suadentem Rationem audias , quam sequi nolis λ Et vivendi regularum , quas perspicue bonas utilesque nosti, quod erit pretium, si nuulus sit usus P Ipsi certe Rationem intelletimus nobis concessam , - ut ejus affulgentibus radiis incedamus . Quae hic meis moramus praecepta si neglecta sunt, ipsi nos amprobamus damnamusquq , non secus ac alium quemvis ejusdem negligentiae reum .