장음표시 사용
101쪽
39o De Boroiano Hebr. Samaritico Numo
di sunt . Hi profecto , quorum mentionem injeci , haud mediocri ingenio multum valuere qui
dum . Atqui in suo Perimine universae rei numismaticae antiquae , edition. Lipsiens. I 693. in 8 Ο. Tabul. XIV. n. 3. numum unum , de quo pag. 236. Seq. disserit, Morellus proseri,quem Punice etiam inscriptum existimat, epigrammate autem adeo depravatum, ut quid ex eo re ipsa eruatur, ne ipse quidem intellexerit , neque conjectura possumus augurari. EX inscriptis tamen in parte adversa Latinis litteris illud colligimus , num um esse Lucii Bucae nomine signatum , atque a Fulv. Ursino in familia Aemilia & in Iulia , sed sua carentem Punica epigraphe exhibitum , edition. Paris. I 663. pag. 23. & I 24. Sequitur, ut de Baudetoto de Dalrvat brevi quoque dicam . Is autem eo in egregio libro , inscripto : 'Cutilit/ des voyages &c. edit. Paris. I 693. Tomi a. in inmo; de numis nostris nonnulla in uniUersum erudite disputat Tom.II. pag. 636. seq. Quae porro ad Phoenicias revera illustrandas spectent litteras, quas Samariticis sere similes haud immerito adserit . ne digitulo minimo tangit. De Gisberio Cupero, viro sane praestantIs ingenii & ad omne litteraturae genus nato , quid quoque dicemus λ Adeamus ergo ejus Mercitationem II. de elephantis in numis obviis, cap.VI. Novi Thesaur. Antiq. Roman. & Graec. Alb Henr. de Sallengre Tom. II. col. I 66 I68. Numam unum C. Iulii Caesaris nomine insignitum & alterum in ejus honorem sub Augusto cusum ibidem obtulit, utrumque autem elephantis gradientis iconismo & Punico-Namidicis ex aversa parte notatum litteris , at nihil minus , quam accurate delineatis adeoque ita, ut nullatenus definiri queant. De quibus numis elephantinis typis conspicuis conserJo. Christoph. Rasche , Lexicon universi rei numar. Tom. II. Part. I.Pag. II. SHq. Omitto quae da quodam Diqitigod by Coosl
102쪽
Phoenicum litteratura illustra naeo Q 39r
dem; at qua peritia id studii Phoenicii genus per
tractarint, nullum certius indicium est, quam
numo Phoenicio habet Cuperus , EpistoI. LviII. ad O ton. Sperlingium : Utriusque Thesaur. Antiquiti. Roman. O Graec. Nov. Supplemeut. Jo. Poleni Vol. IV. col. I74. Quem num una Annibali salso adscriptum suis- Se , Supra pag. 384. adnotavimus . Neque in ejus generis epigraphis describendis se. se diligentiorem praebet Cuperus in altero numo , Distol. LXI. ad euna dem Sperlingium, loc. cit. col. I 8 . Qui numus caput nudum & barbatum praesert cum eaduceo ; in postica vero parte pileiam sortasse libertatis , vel infundibulum , ut quibusdam placet, vel potius,ut typus referre videtur, parvum tintinnabulum &quidem corona inclusum laurea cum epigraphe ,,p . Quae tamen litterae, quod aenigma contineant, ignorare sese Cuperus profitetur . De qua epigraphe alias . Quod autem Cl. Cuperus, luculentus caetero quin antiquitatum indagator , hac in litteratura incerto ac dubio passu semper incessisset, non mirarer; ut qui in Orientalium linguis nullatenus se versatum scribat, Epistola ad Cl.Ab. Bignonum . Conser Letires de critique, de litterature o ae hibtoire dcc. Par stuM. Cuper, edit. Αmstelodam. I74ῖ. capit. VI. Pag. 2o S. Verum , ut vir erat acerrimo ingenio pracditus, de numis duobus Phoeniciis ab Ant. Augustino iam indicatis,iudicium recte eum secisse, ex ejus ad Johan.Clericum epistola , loc. cit. pag. 332. intellexi & quidem de altero eorumdem numorum multo sanius iudieavit ipso Cleri eo. Is namque Epistol. ad Cuperum ibid. Pag. 349. seq. in numo eodem, abse Carthagini praeter rem ad judicato , Asricam sibi videre commentus est, proboscide & dentibus elephantinis , quasi capitis ornamentis instructam . Phoeniciam autem epigraphen ab Golaio , ab Augustino , ab Aid reto aliisque pessime expressam, videlicet Hal-lehhalaph,
103쪽
391 De Borgiano Hebr. Samaritico Numo Qquod monumentorum illorum , quae vulgarunt, epigrammata , tam Oscitanter , tamque perverse
ut suam adoptare atque arrogare volens Clericus, eam interpretatur per τε superiorem partem equi .
At haec & alia , quae brevis esse volens omitto , quippe quia nullo cum fructu, Sed frustra ab Clerico
afferuntur , ut suam tueatur lectionem , eruditorum prosecto movebunt neminem . Nam plane alia atque
alia ratione legenda inscriptio est, quae sic habet: una nun civ Aam Hammahhanoth, i. e. Populus castro-σum . Quae lectio,eaque una admittenda , altero plenissime firmatur numo, licet ex adversa parte non ejusdem typi , quemque ex Μuseo Id. D. Hieronymi Tanini,viri de re numaria optime meriti, mihique amicissimi , in aes incidere curavi, dc suo loco proseram. Niimus autem ab Clerico perperam lectus,idcirco arbitratu interpretatus,est hujusmodi: T caput Proserpi
nae,vel Cereris,quod quatuor ambiunt Delphini. P I G-put equinum , retro, palma fugistra subtus , indieata
epigraphe . De quo quidem argenteo numO, mirae elegantiae, ad Panormum reserendo, & altero,quem Di nysio I.,Sup .pag. 376.Seq. haud immerito adscribendum duxi, verba faciens In.Cuperus, loe .cit. Pag. 332. Seq.s
etsi Clerici & lectioni & interpretationi adsentiatur ;nihilominus utrumque non Carthagini, sed a Carthaginiensibus in Sicilia,vel a Siculis ipsis percussum fuisse, qui illorum parebant imperio, rectissime vidit .
Atque huic nostrae notationi ut modum faciamus, tres alii commemorandi supersunt Antiquarii eadem aetate clari; videlicet J. Nicol. Sponius , Foy-Uail lantius & Laur. Begerus . Sponius quidem, Recherchra curieuses Antiquites pag. 432.ψ F.438. Seq.46O .seqq.numum Phoenicium ab D. Chaillo u sibi transmissum , eumque in Yelita insula repertum, primus omnium in
lucem emisit ; quem Μelitensem Sc ipse D. Chailioujudicarunt. Quamquam num um,cujus ex Parte aversa
104쪽
Θ Phoenicum litteratura illustrando 393 maximam partem descripta deprehendimus , ut quod ipsa revera significent, non solum Summo
tres conspiciuntur figurae ad cultum Aegyptium compositae , COLLOPI , seu CULLU in Numidico sinu, esse tribuendum multa sunt, quae mihi suadeant, i csuo loco ostendam . In epigraphe , quam obtulit Sponius, prima littera male omnino delineatur nam loco
του , fin , uti ipSe habet, legendum est το ,,p .
Venio ad Vaillantium, qui Seleucidarum Imper. Pag. I97.2OO. 2 O. 272. Seq. 3O7.Seq. dc 332. edit. I 68 I. numos aliquot Phoenicios bilingues a Tyriis & Sid niis , sub Antiocho I v. & VII. Demetrio I. & II. Alexandro I. & II. signatos exhibuit quorum nullus est, qui in suis descriptis Phoeniciis non peccet characteribus . Begerus demum , Thesaur. Brandeburgici fel cli dcc. Tom .r. pag. 3οχ. bilinguem Regis Iubae I. nu-mum Tristano, Patino, Μorelio , ipsique Sponio , loc. cit. Dissert.xxIV. pag. 364. & in Miscellan. erurit.An-riquit. pag. I 6. aliisque numismaticae rei studiosis sa tis cognitum, conspiciendum nobis dedit, omni tamen epigrammatis Punico - Numidici explicatione praete missa. Quod caeteri Antiquarit,unum Smintonum si demas, fecerunt. De quo Iuba dc ejus numo , conser
tem parum ipse Begerus, quantumvis eruditus , in hae litteratura Phoenicia exercitatum sese prodiderit, ipse Pellerinius, Reeurit de Medailles de nuples 3ce., uno ab se producto exemplo , Tom. III. pag. ῖ I. comprObavit . Sed quorsum haec de docto Begero animadverti pQuum ex ipsis Antiquariis singulis , quorum toto hoc paragrapho mentionem feci,nihil eolligere lieeat, quod rei nostrae bene promovendae atque augendae praesi-
105쪽
394 γ De Borgiano Hebr. Samaritico Numo Q praetermiserint Silentio; verum etiam in iisdem proserendis epigraphis ita gesserunt sese , ut nisi ad inscripta accedamus metalla, ne leviter quidem
probabili conjectura illud assequi ipsi possimus.
Nam eadem aetate Phoeniciae litteraturae quasi
dio sit. Quacumque iidem eruditi viri existimatione
floruerint in hoc tamen antiquitatis studio ita sunt versati , ut ex eorum lucubrationibus vix aliqua informari Phoeniciae litteraturae notio possit. At eo nomine erant celebrandi, quod , etsi eiusdem litteraturae adyta nullatenus penetrarunt, ejus inscripta monumenta in publicum edendo , sontes ipsos nobis commonstrarint, ad eosque diligentius investigandos viam primi saltem pararint. Quamquam , cum eruditissimos homines, eodem proxime elapso saeculo doctrina praestantes animo colligo , unus sese offert, quem tacitus praeterire nolim . Nimirum is Ezech. Spanhemius est , Orientalium litterarum facultate instructus . Anno quidem ineuntis hujusce saeculi decimo morte praeventum ,
celebritate tamen nominis inter doctos, exacto potissimum saeculo floruisse certum est . Hunc autem litteratissimum virum , cui tot num arias gazas versare
contigerat, modo Phoenicio-Punicis illustrandis monumentis , sicuti id statim sibi propositum sedisse scribit, Praefat. ad opus immortale De praestant. ct usu numism. edit. Londin. TOm. I. pag. 7. Seq., Sedulam impendisset operam; eorum fortasse multa ex illis , in quibus iamdiu sepulta iacebant, tenebris ab se erumta habuissemus. Atque ita eadem aetas plura , eaque maiora de litteratura Phoenicum in lucem protulisSet. Consulendum nihilominus quod de numis Phoeniciis, sive Punicis , deque variis litterarum Samaritanarum,
vel Phoeniciarum formis universim ille idem disputat , loc. cit. Dissert. 1. Pag. 76 8O.
106쪽
ον Phoeuicum litteratura illustrando 393 una vigebat ignoratio ς atque ita sane vigebat, ut illorum Antiquariorum nullus eorumdem monumentorum dispulerit obscuritatem . Omnia igitur doctorum hominum, quorum meminimus, tentamina, in quadam veluti infantia fuere ς digna tamen nobis visa sunt, quae memoriae commendarentur posteritatis. Enim vero , hoc ipsis laudi est, quam industria sua consecuti sunt, quod ad ista inscripta monumenta vel colligenda, vel quoquo modo illustranda conatus penes ipsos fuerit. In quo sane caetera ia- fructuoso conatu, hujus, de qua quaerimus, eXO-ticae nostrae disciplinae quamdam, ut ita loquar,
Atque hos doctos homines primo loco prop-pterea nominavi, quia Phoenicio-Punicae litterae , multis ab hinc temporibus in obscuritate iacentes maxime , ab illorum autem libris editis primum quasi excitatae, ad eam, Sed lentis gradibus, progressionem , qua aetas nostra quodam jure glorietur, aliorum eruditorum virorum sim gulari industria atque studio accesserit. Quantum vero Phoeniciae eaedem Iitterae postea pro- secerint , paullo inserius enarrabo . Prius autem quam id explicem, non alienum esse videtur de
aliis doctis Antiquariis viris pauca disserere, qui
ineunte totoque etiam progrediente hoc nostro saeculo , huius litteraturae ex inscriptis, quae supersunt monumentis, sive metallis, sive
107쪽
396 De Boetiano Hebr. Samaritico Numo QIapidibus eruendae, sontes nobis aperire conati sunt. Atque ea ratione , si quid eadem ipsa aetate potissimum suerit hoc in genere doctrinae ab doctis deinceps pertractatum hominibus, quod ad has litteras ornandas atque amplificandas reVera conducat, uno complectemur postremo, qui sequitur, paragrapho .
uorum doctorum hominum hoc nostro saeculo in eodem doctriuae genere versata quoque Derit industria. Quid ab Antiquariis doctis viris toto hoe saeculo nostro , cum in edendis, tum in evolvendis atque illustrandis inscriptis Phoenicum monumentis, expectandum quoque nobis sit, qub harum veteris aevi reliquiarum Iux tandem affulserit aliqua ; restat, ut paucioribus, quibus poterimus, verbis declarare aggrediamur. Ut vero distincte , distributeque agamus, rem ipsam jam inde ab ineunte saeculo nostro a cessamus oportet . Atqui horum eruditorum h minum si quem tum reperimus, cujus mentionem principio iaciamus , hic Iacobus ille Rhen-serdius est, qui in suo Periculo Phoenicio, si autiquae litteraturae Phoenicum eruendae speci-
108쪽
Phoenicum litteratura illustrando 39y
mine i , aliquot Phoenicios num os , videlicet
Hispano- Punico - Numidico-Siculos interpretan-
tὶ Quam commentationem Franeherae I os. in-4to. edita in , inseri curavit Blas. Ugolin. Thesaur. Antiquiti. Sacr. VOl.YXm .col. I 377 - I Og Numi vero , quos explicandos sumit Rhenserdius , Canacenses in primis sunt & Gaditani. In quorum numorum char cleribus eruendis, multo sane selicius , quam in Sic lo- Numidico- Punicorum litteris definiendis versatus Rheniardius est. Quid enim ex hisce postremis numis, ad Numidiae, vel Μ auritaniae Reges , tum ad Syracusas Spectantibus , eorumque Punicis epigraphis ab uno Bernardo Ald rete minus recte descriptis , eoque duce Rhenserdius depromere poterat, nisi puras putaseoniecturas, quae quantumvis ingeniosae rem ipsam non modo non explanant, sed potius obscuritatem ac tenebras ei afferunt. Exempli caussa, in Siculo-Pho
nicio Dionysii I. numo,de quo supra pag. 376.Seqq.satis dictum est, ipsius Aldrete scriptioni adhaerens Rhen-ferdius legit τὸ emn p SyRaκ ΗaDas , i. e. Syracusanova . Est item commentitia, quam loc. eit. Thesaur. Antiquiti. Sacr. col. I 398. seq. affert alterius numi, in ad ersa muliebre caput exhibentis, et superius pag. 392. a me indicati, epigraphe . Falsa namque ejusdem numi ab ipso Ald rete producta quoque Phoenicio-Punica inscriptione nequaquam dissidens Rhensetatus , hanc esSe legendam commentus est, perinde ac si in ea haberetur τὸ obn ,,u , i. e. ipso interprete, Pra dator equus . Quae lectio quam sit inepta, non est cur dicam . Et erat ille tamen litterarum orientalium peritus . Verum Rhenserdio deerant eorumdem numismatum Sicut Numidico-Punicorum archetypa, aut saltem apographa accuratius descripta . Quae si ad
manus ipsi fuissent; ne dubium quidem est, quin id genus numos opportunius explicasset atque commodius' Quantum vero ad harum Ilit rarum genuinam Diuili do by COOste
109쪽
398 o, De Borgiano Hebr. Samaritico Numo Q dos suscepit. In quibus enucleandis, Si unum aut alterum demas, utile quidem tentavit studium sed
lactionem dignoscendam valeant accurate atque emen date expressae ejus generis num orum epigraphae, ex duobus alteris Hispano-Bastulo-Pnoeniciis, quos Rnen- serdas loc. cit. col. I 38 o. profert numis, ct Canacensi
urbi ad Anae ostia in Turditanis sitae , recte attribuit, facile patet. Cuius quidem urbis nullus tam veterum , quam recentiorum Geographorum meminit, praeter Ptolemaeum, qui eam ad latitudinis gradus ε. ZO., longitudinis δ8. o. ponit, Geograph. lib.II. cap.IV pag.36. In quibus porro numis resolvendis si qui operam deinceps locarunt, unius Rhenserdit industriae potissimum eos debuisse existimarem . Uterque autem num us in adversa sistit caput Herculis , leonis exuviis tectum , in retro, clava . Pisces comparent duo, seu thunni,
quos inter ima epigraphes pap Suari, Tibaal Kanah, i .e.
Dominabitur Xanaca , sive Canaca , uti ego ipse interpretor . CanacenSes vero, quorum tunc temporis
Carthaginienses urbem tenebant, hanc in suo num oepigraphen usurpasse, ad victoriae alicuius ex hoste relatae memoriam & erga Herculem, Deum tutelarem suum pietatis testificationem , probabile est. Illud praeterea observatu non plane indignum , quod , quemadmodum in Gaditanis numis, ita in uno duorum Canacensium , quos Tabul. numorum Phoenicio-Punicorum n. S. & 6. ex Museo Borgiano exhibebimus , loco stellae insculpta habetur littera p Poph ,
qua nota Carthaginiensem in urbe dominatum indicari censerem . Cl.Bayerius, loco paullo ante cit. pag. 37 I. eorumdem numOrum typos varios protulit quidem , sed nullum illa Signatum nota .
Rhenserdium ipsum ego quidem video , epigra Phes litterarum potestatem caeteroquin recte definie tem , haud parum tamen incertum,quid sit τὸ ,vIn , quod interpretatur ΤοBHOL, TOBHOLicum, Ioc.cit. col.
110쪽
o, Phoenicum litteratura illustrando 399 inutiliter. Eo tamen no in ine celebrandum Rhen
lardium existimo, quod ad num os duos uni C,
139a.; in quo nihilominus barbaro vocabulo , aerariorum S serrariorum , immo metallicorum omnium Principem Vulcanam, sive Tubathainum , Genes. IV. 22. sese deprehendiSSe opinatur . Sed hanc conject ram quam maxime infirmam atque inanem nult iusque idcirco omnino ponderis, ipsi Rhenserdio relinquamus. Illud satis nobis sit, eo facem praeserente, per se obscuri epigrammatis & veram litterarum potestatem & urbem veterem Canacensem, hodie Gua di- Anam , in voce pap Ka NaK dignoscere , & quantum ego judico , sine ullo erroris discrimine nos posse . Qua sane re de hac litteratura bene meritus Rhen sese dius est. Μajorem profecto ab harum litterarum. Studiosis gratiam iniisset si modo tum in aliquot num o-rum Phoenicio-Punicis enodandis characteribus , tum
in eorumdem diagrammate ab se delineato vide si pra pag. 348. 338. & seq. tantam industriam posuisset quanta in Pap , felici conjectura eruendo fuit . Sed Rnenserdius, quantumvis hisce Orientalibus doctus disciplinis, quid ex hujusmodi monumentis in docta manu sibi descriptis, eruere ipse poterat, nisi harum litterarum alphabetum , nullo absolutum numero , & illorum epigraphis enucleandis nihil nisi ab archetyporum fide plane alienum λ Quamquam & illud non tacendum , toto ineunte noltro atque etiam
progrediente saeculo , hoc in studii genere , non dicam superiorem Rhenserdium habuisse, sed & ipsum
Scio , Cl. viros Vela ZqueZium , Eusavo pag. I 34. seqq. & Pereatum-Bayerium , De la tengua de los F nices pag. 37 I. seq., in priori epigraphes Canacensis vocabulo resolvendo , non solum inter se dissentire , verum etiam ab Rhenserdici discrepare. Alter enim