장음표시 사용
111쪽
so MEDICINAE MENT 1slicitum sit, idipsum tamen, quod hinc in nobis excitatur,&quo ita afficimur, sub nullius imaginis ratione percipitur Quod autem hisce tribus generibus omnia entia ina ginabilia complexi stimus, patet partim ex hactenus in e plicatione partis primae hujus regulae, ac passim alibi dictis, partim ex jam dicendis. Cum enim mens nostra ens sit f. nitima, ac eapropter ab externis dependeat, considerari potest vel ut agens, vel ut patiens: qua agit, eam clincipiendi, seu inte i mndi ; qua patitur, percipiendi, seu imaginandi facultatem voco. At vero intellectiis operationes tres novumas: prima peragitur, quatenus intellectus ens physicumciadmodum remote concipit, quemadmodum sit per imaginationis nostrae activae operationes ; secunda, quatenus ille propinquius idem ens abstracte per rationem concipit; te tia, quatenus illud per se, seu immediate, prout in se est, per purum intellectum concipit. Eadem plane ratione Lmaginationis functiones tres tantum dantur.. Nam impressiones externae agunt in mentem vel admodum remote,
quod ipsum per sensus enicitur, quam imaginationis functionem dicemus sentirer vel propinquius, quod peragitur per absentium rerum internas repraesentationes, quodque proprie imaginari appellabimus: vel omnium proxime seu in mediate per passiones, quod aptiori destituti vocabulo, pericipere seu a ci vocabimus. Plures inipressionum gradus nec possum concipere, nec eorum ullo modo surri conscius, ac idcirco constat ex iis, quae supra de intellectus operati Dibus ratiocinatus sum, plures imaginationis iunctiones non dari, hoc est, omnia entia imaginabilia hisce tribus gener, bus comprehendi. Hic iterum facili negotio possem d monstrare, qua ratione haec, quamvis ob tres istas imaginationis functiones tanquam tria diversa considerentur, nihilominus tamen suo modo semper quasi conjuncta sint, seu uniciun idemque ens imaginabile constituant. In re enim
visu percepta tria obveniunt, primo nimii in ens sensibile, . deii
112쪽
PARs SICuNDA. Is deinde, quod interne repraesentatur, ac demum, quod V tum aut ingratum est; quae tria tamen unum & idem ess videntur. Impressio enim haec uno & eodem instanti pe agitur, atque ita unica est, licet a nobis, ac si tres diversae impressiones sorent, spectetur. Quia vero accuratior horum tractatio huc non pertinet, eatenus saltem haecce do claro, quatenus sequentibus explicandis inserviunt. Acquisivimus nobis jam tria nova entium imaginabilium genera: adsumamus autem denuo primum, illa nempe entia, quae sensu percipiuntur, & haec eadem, quae in regula generali praescribitur, ratione tractando debita attei tione adhibita observabimus , I. eorum quaedam talia esse, ut nulla plane conceptu possibilia mihi repraesentent , unde
. nullos omnino de iis conceptus formare possum, ita ut nesciam, sintne entia, an variae entium repraesentationes: cim
jusmodi sunt colores. , soni, lux, tenebrae &c. adeo ut, si ex conscientiae sensu velim loqui, prorsus nihil aliud norim, quam quod diversimode me assiciant. 2. Quaedam eorum esse, quae, licet de genuina illorum natura mihi quoque non constet, possibilia tamen plurima
mihi repraesentant,&se itidem tanquam entia realia sistunt: unde multi conceptus de hisce queunt sormari, ut sunt, e empli gratia, figurae rerum, Varia earum magnitudo, motus
diversi, diversus situs &c. Quis enim in igne & aqua varium motum, magnitudinem in arboribus variam, in lapiudibus varias figuras, varios in animalibus motus, & dive sum in iisdem membrorum situm, formam solis rotundam, Itinaeque vicissitudines &c. non observat, atque advertit, se haec omnia optime concipere, utut interim de tota harumdem rerum natura nullum sorte conceptum habeati Permulta ejusmodi entia observo, quae, tametsi nihil de materia, ex quibus constant, intelligam, tamen omnia possibilia mihi repraesentant, adeo ut hanc persecte ea possim concipere, qualia i Verbi causa, sunt omnia, quae di-L cuntur
113쪽
σὶ MEDICINAE MENTI scuntur arte facta, machinae diversae, structurae item aedificiorum, navium & similium. Atque ita facile video, me iterum hic nihil omisissG. Quicquid enim extrinsecus sentio exhiberi, id ad aliquod horum generum reduci posse deprehendo. Quia' vero haec demonstratio a posteriori tantum, ut dicitur, est desiumpta isatius erit, unam ex iis, quas a priori nominant, adhibere,
qua liquido constet, impossibile esse, his plura ejusmodi posse concipi. Patet autem facile, aliquod ens imaginabile mihi repraesentare possibilia vel nulla, vel quaedam, vel omnia ea, ex quibus componitur , quartum concipi nequit. Ex quibus tria nova genera obtineo, quorum unumquodque eadem methodo tractandum. Sumamus ex. gr. secundum genus imaginabilium modo inventorum. Hinc rursius ob- semo nova genera exoriri, eorum nimirum, quae vel lucem emittunt, ut lucida: vel transmittunt, ut pellucida: vel romittunt, ut opaca. Ad quae D. des Cartes videtur maxime respexisse. Explicemus porro eandem hujus regulae secundam pamtem de entibus Rationalibus. Omnibus hic exacte perpe
sis, quae in quibuscunque particularibus Matheseos objectis milii nota sunt, obtulit se in hisce nihil aliud considerat dum, quam 1. Quod ejus objecta vel aequalia vel inaequalia ; quosque ea, si inaequalia, vel majora vel minora sint. Adeoque haud opus erit plura hic considerare objecta, sed haec eadem tu uno eodemque objecto, quod hoc admittit discrimenta, spectare: ex quibus tale prae caeteris eligendum est, quod facillime imaginationi respondet,& ad quod particularia qua
vis Matheseos objecta levi negotio reducuntur : non aliter ac supra triangulum vel ut figuram, Vel ut numerorui
progressionem, ves ut mobilis alicujus velocitates consuderabamus.
114쪽
r. Quod . ideo nihil hic haberi possit ad propositum
convenientius rectis lineis. Has enim solas facillime im ginamur , atque ad easdem omnia Mailleseos objecta levis-siuno reducimus negotio. Nam hae universas, quotquot in quibuscunque aliis scientiarum Mathematicarum objectis occurrunt, proportiones seu relationes commodissime repraesentant. Sit enim vel quaecunque progressio, sive ea sit ,rithmetica, sive Geometrica ; vel omnium successive partium in solido, figura curva, aut curva superficie &c. dimensio, seu quadratura ι vel alicujus mobilis, quomodo libet accelerati , velocitates &c. haec omnia profecto quam aptissime poterunt repraesentari per rectas bg,ch, di, eh, fl&c. 3. Quod talium rectarum extremitates g. h. i. h. l. &c. curvam formar incipiant. Hinc ergo clare colligo, ad omne Id, quod in tota Mathesi r rum aut absconditum est, detegendum
requiri tantum, ut omnes curvaS possibiles, quotquot concipi possitiit, consideremus. Hac enim ratione omnium Mallaeseos objectorum relationes poS- sibiles nos exhibituros esse confido , ' . . adeo ut, si postea dissicultas aliqua in particulari quadam ejus scientia occurrat, nihil aliud ad eandem solvendam opus sit, quam curvam illam, quae rei isti respondet, ostendere :atque ita eadem opera semper infinita, ob totidem curvae puncta, solvemus. Scientiarum idcirco, in qua omnia coimtinentur, quae quidem ad talium objectorum, seu curvarum, notitiam tantum pertinent, haut insongrue Mathesin univerasalem dicemus, & hoc loco entia rationalia nobis ejusmodi lineae curvae erunt. Si itaque has, juxta regulam modo e hibitam, in sua diversa genera colligere conabimur, depre- .hendemus; infinita earum genera dari. L et I. Da
115쪽
i. Dantur curvae omnium simplicissimae, nimirum lineae reste. 2. Curvae, in quarum formatione priores seu lineae rectae adhibentur, uti sunt Sectiones Conicae, Cissois, Conchoiades, aliaeque infinitae. Has D. des Cartes Geometricas, re liquas vero omnes Mechanicas Vocat. 3. Curvae, in quarum sormatione priores curvae, seu geometricae, iterum usurpantur, quales sunt spiralis Archimedea, Quadratrix, Cycloides &c. . Curvae,sia quariun formatione Mechanicae adhibet tur, quae jam in tertio genere formatae sunt. s. Curvae , in quarum formatione curvae adhibentur, quae in quarto genere sunt formatae. Atque sic eodem modo in infinitum progredi licet. P M. Sed elucidemus jam paucis secundam hujus regulae par tem quoad entia quoque realia. Notandum hic est, quae
vis corpora duorum tantum esse generum : vel etaim sunt eo ora, quae moventur, Vel, quae quiescunt. Nam corpus extra alterutrum statum, quod neque motum neque qui scens foret, concipi nequit. urtia -- Tandem explicanda etiam est tertia hujus regulae pars,
et 'μὴ qua dicebatur, hunc procedendi modum eo usque contu isse V nuandum esse, donec ad talia perventum fuerit entia, quae singula diversam natur ana, diversamque generationem habere observantur & concipiuntur. Haec autem genera tunc omnino exhausta esse hinc patet, quia ab entibus hisce gonerationem diversam habentibus ad alia iterum diversa emtia non datur progressus: nam si progredi ulterius esset a minus, tot sane genera, quot entia, constituenda forent,
quae tamen omnia eandem generationem communem tu
haberent naturam, ac ideoque genera non essenti Sed hic maxime notandum, me, ubi in hac regula loquor de entium diversitate, praesertim intelligere diversiitatem, ut supra quo que dictum est, internam, & in oculos non semper incurrentem,
116쪽
rhntem, sed talem, quae vel ex anatomia, vel alia quacui
que via, interiorem corporum constitutionem pro viribus detegendo addiscitur. Exigui igitur momenti scientiam. augendam magnae illae entium imaginabilium sunt tabulae, quas quidam depictas exhibent, & in quibus externae tam
tum varietates notantur, ut, cum animalia in cornuta &non cornuta dividuntur. Sed vero inprimis hic notari velim, quod, quo magis ad particularia descendimus, non si tum internae constitutionis, sed & organorum generationi inservientium varietas, ac diversa eonim applicatio quam, maxime sit consideranda. Qui enim scientiam, quantum poris est, augere studet, de nullo alio debet esse sollicitus, quain initio de omnium reriim definitionibus, hoc est,prbinis possibilibus, quibus datis omnium entium generationes habentur. Quia itaque eo omnia tantum diriguntur, necessiim est res quasvis saltem in tot disipescere genera, quot diversiae generationes observantur. Atque ideo in entibus imaginabilibus omnia, quorum generatio iisdem legibus a solvitur, ad idem genus reduco, & hoc modo innumerata, superflua, in quae alii ad haec non attendentes prolapsi sunt, praecido, nec tamen quicquam, quod necessarium, praetem mitto. Ex quibus discere est non tantum, quam necessaria
ad bene in his philosophandum sint experimenta, sed etiam qualia esse debeant, seu in quem finem sint instituenda, ne
frustra in infinitis occupemur.
Credo primam nunc regulam, qua omnia possibilia . prima, seu primi conceptus acquiri, ac in ordinem generali cognitione redigi pollunt, plene & plane expositam esse: progrediamur jam ad regulam generalem secundam. Omnibus ad ultima genera reduritis, veluti in praecedenti Rinia on regula explicatum es , 69 omnia denuo haec diversa genera eo μω ordine, quo se invicem subsequuntur, consideranda, re in qu -'
2 is eorum omnia entia particulatim perlustranda ; Et quemadmodum antea ad diversitatem, ita nunc ad id, quod habent L 3 commm
117쪽
cunda reguia pars ex. plicatur.
D ME Dic INAE MENTI scommune , restici ido , observandum erit vel ratione avel experientia , quaenam in quolibet genere ea sint, qua in omnibus singularibus seu concipiendis seu formandis requiruntur , seu semper.adsunt a9 Acquisitis iis, quae de nitionum Elementa voco , accurate, ne quaedam corum omittantur, cavendum, ac ex
iis selis definitiones formandae sunt, oe ea quidem ratione, ut quaedam eorum tanquam fixa seu immobilia, quaedam vero tamquam mobilia confiderentur, atque ex iis Hia junctis alicujus rei generatio deducaturr cyo Haec denique elementa, quibuscunque fieri potes modis , inter se sunt combinanda , ut ita hinc definitiones Jeu omnium primi conceptus , tiformentur. Notanda hic circa primam hujus regulae partem veniunt sequentia. Si quis ex me quaerat, quo pacto ea, quae in ejusmodi entium formatione o currunt, ratione aut e perientia sint determinanda, respondeo, i. Hoc ipsum bene attendenti non fore dissicile. . Id enim, quod in plurimis, imo in infinitis pene rebus occumrit, non potest non alicui debitam attentionem adhibenti
a. Nos posse in entibus, quae persecte a nobis concipiuntur, plurima talia proprio Marte formare, vel etiam ut minuatur labor, authores, qui ejus generis plurima jam so mata exhibent, consulere: quae bene perpensa ac ponder ta harius rei indagationem perquam facilem necessario reddunt. Cum enim talia formare haut datum sit, nisi quaecunque possibilia ad hoc requisiita noverimus, poterimus utique etiam pluribus communia sine dubio semper observare.
3. In entibus imaginabilibus experimentis accurate factis id addiscendum: experientiae autem certas ad regulas instituendae sunt. Quamvis vero haec ipsa ad alium pertisneant locum, haut tamen inconsultum erit, nonnihil e Him hoc loco praelibare
118쪽
matur, partim ut externorum seu circumstantium corporum
naturam, & quid ea in illud valeant, consideremus, cum cujusque rei externa figura in entibus physicis a rebus etiam externis seu circumjacentibus potissimum formata sit, V. c. quae rotu da & dura sunt, formata fite re vel in fluido, in teriam undique aequaliter comprimente, vel in duro, inter nam superficiem habeme rotundam; partim loci quoquo habenda est ratio, ut, quo ordine experientiae sint institue dae, cognoscamus, quia ex iis, quaenam prius, quaenam posterius sint formata, nobis innotescit: res enim, quae rei so mandae locum praebet, prius est formata. Horum quaedam habet D. Steno in pererudito tractatu de solido intra
Secundo, hoc peracto, experimentis postea cognosce dum, quae necessario & sola quidem ad rei alicujus generationem juxta hanc regulam requirantur: in scilicet omnia ad rei generationem necessario requiruntur, quibus sublatis, cinteris licet ut ante disso glis , res generanda non provenit. Et si jam istiusmodi processiis, omnibus modis, quibus id fieri potest, auferendo unum, duo, tria &c. tentetur, eo ipso praecavebitur, ne inutilibus tempus perdamus, more Vulgarium Empiricorum, qui ad jam dicta, in experientiis suis magno saepe numero facilis haut attendentes, laborem ,& dissicultatem rei investigandae non minuunt, quin potius multiplicant, dum permulta .dhibent vel saltem admiscent, ad rei naturam intelligendam minime necessaria sint.
, dum interim aliis puta rebus juncta) alia effecta producunt, nova haec iterum explicanda illis restant: atque ita mirum in modum rebus tam multis variisque implicantur, ut neque exitum, neque genuinam progrediendi viain am--plius videant, sicque modo huc modo UIuc confuse nulla constanti melliodo , sed prout fert castis, progre dientes e clament, naturam esse imperscrutabilem, & quae caetera plu
119쪽
83 MED: CINAE MENTIsra, quibus multos alios, pariter ac seipsos, a talium investis
Tertio : in hisce jam experientiis continuo ulterius procedendum est, donec accessus oculis iisque, si forte nudi non suffecerint, vitrorum dioptricorum subsidio adjutis pateat. Nec sane hinc, plurimis ejusmodi detectis , obse vare dii ficile erit, quae hic communia in pluribus generationibus adsiuit ue quin& ipsum quandoque generationis primae
modum animadvertemus, cum semper eadem in quavis sominatione oculis ita offerantur, & corporum naturalium fommatio nihil fere aliud sit, quam continua primae generati nis quassi reiteratio. Nec opus habebimus, ut ea, quae his mediis non inveniuntur, alia quacunque via detegere laboriose conemur. Sed hic interim consistenduru, &, antequam rem quandam, cujus generatio hactenus ope regularum modo ostensarum nondum innotuit, ulterius prosequamur, omnium prius rerum generationes a priori ope elementorum physices sunt investigandae. Ubi vero eo perventum est, ut intellectui impossibile sit, prae nimia rerum partici larium varietate, progredi i tunc demum juxta hos gener les canones, qui ope Verae Physices conduntur, & secundum quos omnia hujus universi, ubi ubi extiterint, aut quocumque tempore fuerint formata, constanti semper & eademta lege fiunt, experimenta rursum instituenda sunt, quae tunc non poterunt non singularia producere: taliaque inde determinabuntur , qualia praestare omnibus Empiricis, utpote absque ratione experimenta sua dirigentibus, absolute est
impossiibile. Atque horum quaedam, ne quid hic de svideatur, exemplis illustrabo. In omnibus imaginabitibus, quae sensu percipiuntur, generatim consideratis prima elementa, seu quae in omni formatione occurrunt, sunt fluida & dura: in plantis aqua& semen durum: in animalibus semen fluidum ac ovuirta ;quod ultimum omnino ac unice Neotericorum industriae debemus. In
120쪽
PARs SECuNDA. 89 In entibus rationalibus elementa sunt puncta, rectae a que curvae. Nilui amplius luc concipi potest. In realibus nil aliud est praeter materiam, &, quae hic
fiunt, necessario per motum fieri concipiuntur. Sunt autem duae motus operationes, nimirum congregare, seu con
pellere corpora: hinc quies & disgregare, seu ea propellere: hinc Motus vulgo sic dictus; ac per consequens tria tantum in physicis erunt elementa : Materia, Motus ac uies. Haec etiam primae definitiones, seu primi sunt conceptus, quorum ope dein omnium formationem explicamus i adeoque haec hoc loco coincidunt. Id quod pauci videntur attendisse: aliis, si genuinas horum trium duntaxat definitiones, seu naturam, nobis explicuissent, multas facile & pe magnas difficultates superassent, quibuscum plurimi, diversa sequentes principia, etiamnum inter se conflictantur.
Atque ex hoc ipso Dona. dii Bernier, qui ex edito scripto, cujus titulus : r Abregsi de la Philosophie de Monstr. GaD sendi, non incelebris est, ea, quae erudito orbi proposuit, dubia non difficulter solvere ipse posset. Sed cur hoc ipaucis tentatum sit, nec cuiquam, etiamsi idem tentaverit, feliciter omnimode cesserit, ejus causas inserius in sectione tertia indicabo. Si quis porro circa secundam hujus regulae partem quaesiverit, quare horum elementorum quaedam ut fixa, quar- θυα '
dam ut mobilia consideranda, eorumque conjunctione ge-γυnerationes perficiendae sitiat , hoc responsi serat: cum omnia permotum fieri concipiantur, & absque eo nihil , motus autem absque mobili non concipiatur ; sed mobile nihil efficiat, nisi fixo junctum aliquid novi formet ; sequitur omnino, omnem bonam, quae alicujus rei generationem 3