장음표시 사용
91쪽
fo M Dici NAE MtNTIscinnstantia variam in nobis, sed ab extra quasi oriundam , excitant cognitionem. Quatenus igitur intellectus & im
ginatio eadem ratione conveniunt, nullum quoque circ iveritatem & falsitatem suboriri potest periculum, sive hac sive illo utamur, qua de re in tertia sectione prolixius:)verum quia saepissime imaginatio intellectui plane con ria
nobis persuadet, infinita nimirum nobis cognita esse, quae tamen cognita neutiquam sunt, haeque duae facultates facillime etiam inter se confundi possunt; ideo cuidam philosophari incipienti nec ea, quae supra annotatione primam eidem hac sectione exposui, nec quaecunque alia ab aliis circa haec in publicum edita extant, sussiciunt, sed necesse
est, ut certum insuper signum exhibeatur, quo certiores reddamur, num rem concipiamus aut imaginemur. Hinc
secundo osteridi, praestans admodum in hoc negotio considiurnesse, ut quis scripta ejusmodi authorum, qui omnia sua bene conceperunt, sedulo attenteque pervolvat, quia hinc ii de duas hasce facultates tape a se invicem per ipsam experientiam optime distinguendi datur occasio, atque sic haut difficultet praecavetur, ne ab eo saltem, quod verum est, aberremus , id quod clarissime per experientiam confirma tur. Etenim qui in Mathematicorum demonstrandi are versati sunt, certe evidentius plerumque & firmioribus rationibus, quam hujus scientiae ignari, omnia nobis explicare
solent. unde 3e liquido patescit, quae ratio sit, cur Cartesium sequentibit; notio haec, in clara 3e distincti perceptio
ne sellani veram cognitionem consistere, evidens admodum videatur. Niruirum quia Dominus Cartesius in Mathesi sit gulari se ipsum ratione exercuerat , eo ipso duas has iaculiates Uptime ab invicem distinguere didicit, ut adeo imagis natio tam facili eum negotio, quam alios, fallere non posset; qua etiam ratione in Physicis talia, quae optime sane coimcipiuntur, & tanto quidem numero, quanto ante ipsum nonio, exhibuit: qiue cum ejus sectatores sepe legerint, so
92쪽
PΑRs s EcuNDA. Orioque meditati fuerint, non mirum est, si ad detegendam postmodum veritatem nihil aliud sibi opus esse arbitrentur, quam, qui sit clara oe disincta perceptio, probὸ intelligere At vero in hoc error admittitur, quod sibi persuadeant, id omne , quicquid est cognitionis suae stiique ducis, ex sola hac
notione ortum habuisse. Quamlibet enim hanc ipsam notionem tantum ignoranti sutiacienter proposueris, videbis tamen indubie, hanc solam ad veri falsique cognitionem ebdem minime suila,miram, eumque proinde nihilominus saepe a veritate aberraturum essh. Id quod etiam Cartesius variis in locis expresse fatetur, innuens, haecce melius eX-plis de usu, quam descriptione ulla, addisci. Si itaque vel hac vel istis notionibus, quarum in hac objectione fit memtio, alii videntur in veritate indaganda magnos secisse progressus, hi ipsi certe ex earum mera notitia enati non sunt, sed potius ex eo, quod viri illi alioquin in acquisitione v ritatis per ejusmos rationem, quae supra numero secunduinitioque tertii, ut & hic loci tradita est, valde essent exe
citati ; qui adeoque reipsa in semetipsis compertum habent, hoc, quod subministravi, consilium, serium puta Autorum probe concipientium lectionem ad praedictam dissicultatem
curamque illam, num concipiamus rem an imaginemur, tollendam perquam praestans esse remedium, & propterea nullo modo negligendum. Hoc evidentius adhuc futurum
esset, si quis laborem in se susciperet, & sequentia in hoc ipso libro, qui ad manus est, serio atque diligenter pervolveret. Quemadmodum enim hactenus de facultatibus comcipiendi & percipiendi generalia quaedam & admodum pau' ca in prima hac sectione attuli r ita in secunda deinceps &tertia sectione multo ius is exemplis compluribus illustrata eadem persequor: & ita quidem, ut in secunda sectione solam concipiendi facultatem , omnes illius operationes particulatim recensendo, & quam plurima, quae optime coimcipiuntur, exhibendo, considerem; in tertia vero sectione i , H 3 solam
93쪽
solam percipiendi inprimis facultatem expendam, speciatim
. illius impedimenta & quam multorum errorum causa existat imaginatio, reserendo, adeo ut mihi certo persuadeam,
quod, si quis haec attente perlustrare, atque sic experientii in se ipso duarum harum operationum differentiam addisce-- re voluerit, his perlectis id negotii tam feliciter ipsi post-
modum cessurum sit, ut absque ulla dissicultate certus secum in lioc esse valeat, num assirmare vere possit, se rem albquam concipere, aut saltem imaginat i, numque unum cum altero confundatur. Verum quia hoc remedium, quod ii
tellectus & imaginationis confusionem praepedit, quodque usque huc exposui, a posteriori saltem, ut ita loquar, dedi citur , exhibere etiam aliud volui a priori, seu ex ipsa rei naturi, derivatum , idque inprimis hanc ob causam, quia consilium jam exhibitum inultam ejusmodi authoriim, qui sua bene conceperunt, lectionem praesupponit, proptere que in principio philosophandi optimum remedium esse nequit, utpote in quo potius ex ipsa intellectus & imaginationis natura deviter, & in quantum saltem tum necesse est, cognita remedium statim quoddam, seu certum aliquod has duas facultates a se invicem distinguendi signum derivari debet. Quapropter nec adhuc tum circa superiora acquiescere, sed tertio certum quoddam & infallibile signum, quo quilibet absque mora imaginationem ab intellectu distinguere possit, producere lubuit. Perhibent e.g. Omnes, cae cum de coloribus non posse judicare , quod utique verissumum, quia, quod ab imaginatione dependet unice, nec ad intellectum ullo modo spectat, non nisi per imaginationem solam addisci potest. Et quia infinita talia exempla circa colores, inos, sapores &c. exhiberi possunt, qualia & nos supra dedimus non pauca ; exhinc primo conclusi, clarissumum esse, quod imaginatio in omnibus hominibus non sit aequalis. Postea exinde deduxi , si cognitionem aliquam h beamus, scireρος velimus, num cognita res perfecte a no-
94쪽
PARs s ECuNDA. ' 6, bis concipiatur, nihil aliud ad hoc opus esse, quam ut eandem consideremus tanquam plane ignotam, ac si nempe ea de re nihil unquam comperti essemus, hoc est, quasi nil quicquam hujus cognitionis a rebus externis nobis advenerit, sic enim hanc ab imaginationis operationibus optime separabimus ; atque si hoc non obstante tum clare cognoscimus, nos nihilominus 'cum alio quopiam cognitionem, eam certo communicare posse, ita ut ille aeque ac nos eas dem cognoscat, certum erit, nos istam rem revera cognoscere. Sed, mente tua in hoc ipso nondum acquiescent , magis tutus adhuc atque certus ibis, si alium, qui hanc cognitionem sibi prorsus ignotam esse supponit, tibi quaestu
ris, viderisque, num, hac conditione rigorose observata, essicere valeas, ut ille non minus ac tu rem eam cognoscat iatque si hoc peragere possis, quod ipsum, si alter rem a te
expolitam expositione reciproca bene explicet, statim innotescet,) certissimum erit, te rem concipere: nam concipiendi facultas in omnibus aequalis Est, ac proinde efficere etiam
poteris, requisitis ad hoc necessariis , quae in sequentibus exponuntur , adhibitis, ut hanc eandem experientiam i , quam in te experiris, alter quoque aeque ac tu in seipso ex pi tur. Re itaque ea ratione exposita, ut & supra prolixius id egi, non video, mihi jam posse objici, quod omniabus ferme aliis, assirmantibus, se rei alicujus claram distinctamque cognitionem, aut veram sive adaequatam alicujus rei ideam obtinere &c. opponi solet, inade nimirum certi sit , rem ita se habere, uti fidenter asserunt. Haec, inquam, mihi objici nequeunti Nam si quis mihi statuenti, me rem quandam perfecte concipere, objiceret, unde scirem, me eam perfecte concipere ; exhiberem ipsi signum certum, ex quo cognosci facile posset, qua ego de causa hac in re ce tus sim, alius vero noti item : nimirum quia tunc in potestate mea est essicere, ut alter, hujus scientiae plane milis,a γε mecum rem concipiat. Ita Mathematici vere aliquid
95쪽
ε MEDet CINAE MENTI sconcipientes levi negotio praestabunt, ut & alii prorsus Ldem, licet ab humana cognitione remotum quid esse prima facie videatur, in se ipsis deprehendant. Pariter & M chanici artificiosam detegentes machinam, si ipsi eandem
vere concipiant, utique etiam efficere poterunt, ut certit. dinem successus, quem praetendunt, multisque promittunt,
alius quoque hujus relignarus aeque ac illi mente sua videat. Nec conjicio quicquam amplius, quod a me, vel ab accur Tissimo, queat hic exigi. Iudicent interim alii ex his omnibus, quae differentia sit inter illa, quae ab Autoribus aliis, &intei haec, quae a me hac de re luci publicae sunt exposita Iudicent etiam, num res tam paucis, quam quidem alii hae sua objectione affirmant, absolvi possit, & an non potius pli
ira adhuc praecognoscenda veniant, quae ipsa tamen a me si1Lficienter exposita esse spero. r. Licet aliquis praejudiciis ibis impeditus de re quadam nequeat ambigere, quamplurimos enim videmus in falsissimis ita acquiescere, ut satius ducant mortem subire , quam ab iis vel tantillum discedere, hoc ipso tamen nomdum habet certitudinem, quippe quae dubitationis privationem non involvit, sed, ut ita loquar, conceptibilitaten aut inconceptibilitatem, quam vero possidet omninovic, qui in se ipso & secure novit rem quandam vel posse vel non posse a se concipi. Quinimo hic ob eandem rationem summam habet certitudinem , qua major dari nequit. Ubi enim notum est, rem posse concipi, aut non posse, nil an plius poterit desiderari ad rem eam melius intelligendam seu concipiendam: ac proinde nullatenus de rei veritat aut falsitate amplius hic ipse poterit dubitare , sed necessse est, ut conscientia ejus absque ullo scrupulo, seu interna animi difficultate, plane in ea acquiescat. Nec ulla ratione
video, quid clarius , quidve distinctius tali cognitione esse
possit , nec etiam conjicio, quare melior veritatis aut salibratis noscendae sit exoptanda norma. Nam certe, sicuti lux
96쪽
PARs SECuNDA. 6ii se ipsam tenebrasque manifestat, sic veritas & sui & falsi est norma, hoc est, quod vere concipitur, non tantum affirmat, id eo ipso esse possibile seu verum, sed simulac ostendit, ejus contrarium eo ipso non posse concipi, & per conse quens, impossibile seu falsum esse. 3. Eadem prorsus ratione, qui voluerit aliorum circa haec meditationes, ubi de intellectu, idea vera, essentia rei, natura rei, luce mentium &c. loquuntur, cum meis hisc conserre, insignem, ni fallor, differentiam semper observabit, inprimis vero hanc , quod, licet illi differentes de vero & falso opiniones habeant, & haec ipsa certis definitionibus, aut, si mavis, descriptionibus, determinare suerint conati, nunquam tamen videantur, si tale quid occurreret, ad eas respexisse, verum potius ad has illasve formulas, quae nieis apprime conformes. sunt, relapsos fuisse, qualis v. c. haec est: Et quan is fortὸ nonnulli aliud profiteantur, non , exsimo tumen, ipseos aliud ea de re concipere. uisquis eorum ad suas attenderit cogitationes, nusio alio intiangibili modo i posse explicari observabito neque enim ullius mentis dimi-Ham possumus concipere partem, quem odum cujuslibet, uem exigui, corporis. Verbo : Quod verum est, id intelligiabile, cogitabile, conceptibile &c. quod falsum, id non ii telligibile, incogitabile, inconceptibile &c. esse affirmabunt ;& per consequens in idem prorsus mecum concurrent, qui quid etiam alibi loquentes de vero & falso statuerint. Cum vero peculiares loquendi formas adhibere moris mei nonis sit, utut ostenderim, has, quibus utor, istis, quae apud omnes in usu sunt, confinisses esse, non tamen renuam, si ita ferat occasio, aliorum quoque formulas usurpare, quoniam non judico, has aut illas alicui obscuras videri posse, maxime, postquam genuinus earum Knsus a me, ut spero, fatis supe que hactenus suerit enucleatus.
Licet igitur magni, meo judicio, sit momenti id obtinuisse, quod hisce paucis in prima sectione extubui, g
97쪽
66 MEDICINAE MENTIS U/- η nuinum nempe omnis nostrae certitudinis tandamentum , ,α-- quo verum a falso certo dignoscere, alterumque ab altero discernere licet ue hoc tamen nondum sussicit. Etenim opus quoque est, ut sciamus, qua ratione in instituto ita procodendum sit, ut omnem veritatem nostro Marte detegamus, hoc est, semper absque errore progrediamur continuo nova detegendo. Hoc autem in secunda lectione summa perspicuitate explicaturus sum.
ratione Definitiones condenda,
xiomam senienda νTheoremata nota notaque ostinendo
'ua ratione quis semper absque errore possu progredi
plura continuo nova detegendo.
Nfinitam rerum multitudinem dum mente volvo, ac summo desiderio ad intimam earum noscendam naturam soror, hoc est, dum meam scientiam ulterius, quantum fieri potest, promovere annitor , nihil aliud opus esse animas vento, quam ut, juxta traditam regulam, observem, quid possim concipere, quid non. Nam solum attendens ad ea, quae Sech. I. num. a. simi dicta, nempe quid queam concipere, eo ipso mihi Videor rectam veritatis viam ingredi. Haec ulterius juxta regulae ejusdem Sectionis num. 3. praescriptum ad examen revocans, eXperior, me de eorum plurimis, quorum conscius sum, nullum plane conceptum habere ue adeoque ne a recta via semel inita unquam aberrem, haec ipsa, de quibus conceptum nullum habeo, ab aliis, quae verta concipiuntur, accurate distinguo, nullus dubitans, quin hac rotione tutissime procedam. Ut autem in Via hac, quam potero, longissime progrediar, levi negotio colligo, nil magis hic e re fore, quam ut omnes possibiles conceptus, quos mentem meam posse sormare observo, mihi acquirere studeam. Quae res ne nimium accrescat, ac finitae meae mei tis potentiam longe exsuperet, & interim tamen omnia ita
98쪽
PARs SECuNDA. 67 adaequald ac omnino complectar, ut certus sim,' nihil a me esse praetermissum, primo omnes possibiles primos conceptus, ex quibus formantur reliqui, redigam in ordinem , eosque imposterum Definitiones nominabo: secundo has ipsas definitiones in se considerabo , & hinc deductas proprietates appellabo Axiomata I tertio definitiones inter se omnibus modis, quibus id fieri potest, jungam, ac veritates inde derivatas Theoremata dicam. Cumque his ita positis, pro viribus attentissime circuinspiciens non Videam, ad quam aliam actionem natura apta siti mentis meae potentia, ac ad quae alia cognoscenda extendere ea se porro queat ue hinc absque dubio statuam, quod his rite peractis tantum scientiae, quantum humanitus fieri potest, nobis comparaverimus. De his tribus ideo solum parandis hic loqui an,
Et circa definitiones quidem notandum in principio ve- De hisioni. nit, Definitionem, juxta dicta, esse primum alicuius rei com
ceptum, seu primum, quod de re conc Bitur. , Hinc clarum, sintd tinil . . Primo, tales a nobis posse formari conceptus, seu, no-
stri plane arbitrii esse definitiones condere. Nam unus q esse quisque in se ipso, quid prius, quid posterius sit concipien- formana.dum, semper observare potest,' nec minus experietur, quid tandem omnium sit primum ; id nimirum, quo aliquid prius concipi posse repugnat. Ita observamus, motum non posse concipi, nisi mobile concipiatur, nec mobile post concipi, nisi ante extensum quid concipiatur, at denique u ro, nil extensione prius concipi posse.
Secundo patet, omnes a rei singularis definitionem sem- Π sempis per ejusdem rei primum formationis modum oportere includere, quem alicujus rei Generationem nuncupabo. Rem z. . , sis enim quandam vere concipere nillil aliud est, quam actio seu formatio mentalis alicujus rei ; atque ideo id, quod de re, aliqua concipitur, nil aliud est, quam illius rei primus formationis modus, vel, si mavis, generatio. Deinde si de-h - I a finitio ι
99쪽
initio est primum, quod de re concipitur , ct quo aliquid
prius concipi posse repugnat , generatione vero etiam nihil prius de re ulla concipi queat, omnis sane legitima seu binna definitio includet generationem. Habebimus itaque hic regulam infallibilem, . secundum quam non sollini definiti nes certo bonae, vel, ut aliis dicuntur, scientificae, hoc est, quae scientiam pariunt, semper proprio Marte condi, sed elaiam , quanti aliorum definitiones aestimandae sint, dignosci
possunt. Quicunque ad hanc normam aliorum examin verit definitiones, errorum inibi occurrentium copiam mirabitur. Liceat nonnullacialtem ejus rei exempla comm
morare, & e paucis hisce de pluribus aliis .colligere. Quod
enim ad Mathematicos attinet, si Euclidis de proportionalbaate definitio esset bona, hoc est, di ea senerationem pro' portionis includeret, tot de ea disputationes procul dubio non suissent oriae. .Quod ad Ethicos apectat, si illorum , definitiones forent genuinae, animi passiones statim ii
nobis excitarentur, simul ac ea adessent, quae ad eas excitandas earundem definitiones requirunt. Sic, si definitio, quae naturam risus explicat, proba esset, subito datis tantum
iis eadem desilitione ad ridendum requisitis, in aliis risummoVeremus i quemadmoduan idipsum futurum est, si quis profiteatur, se quicquam vel consuetudini vel sanae rationi
admodum aperte adueritim commisisse : veluti econtra ivi nusquisque mirabitur, si certo statuatur, aliquid posse fieri, quod sanae rationi aperte repugnare videtur. Nec erit ali cui, qui saltem vovit tum aliorum consuetudines usitati
mas, tum ea, quae alii praecipue pro veris falsisque habent, difficile essicere, ut hi rideant, isti in admirationem conjuciantur. Ita risu iste exciperetur ab omnibus, qui se ignem xx glacie suscitaturitan promitteret 3 sed omnes eum a brarentur, si idem p staret: posse autem id fieri, notum est, si quis scilicet glaciei figuram convexam, qualis causticis Vbtris est, dederit, atque cadem etiam ratio est in caeteris.
100쪽
PARs S EC uND A. hy.Quod Physicos concernit, bona sarie ' ud illos definitione militi rarius. De Domino des Cartes 'uid dicam t Equidem in incomparabili viro id nunquam satis aestimari posse puto, quod ab innumeris praejudiciis, quibus nos omnes ab ineunte aetate nimium quantum imbuti sumus, se omnium -primus adeo feliciter liberaverit, ut anno hujus seculi XXXVII praestantissima ingenii sui specimina edere Posset, uae ipsum a multis retro annis in meditationibus ejusmodiversatum fuisse satis probant, cum tamen fere omnes alii circa has res in crassissimis ignorantiae tenebris tum temporis versarentur. Sed quamvis haec se ita habeant, atque ii ter alia in physicis ea praecipue praestiterit vir ingeniosissiuarius, ut profecto illis paria a quoquam edita hactenus non
viderim: ambigendum tamen non est, motus definitionem, quam tradit ipse, non nisi ejus proprietatem declarare, gemuinam vero motus naturam sive generationem non inclu-χere , unde magnae ortae sunt dissicultates. Nam si, ad ejus mentem, motus nitul aliud est, quam separatio corporis a contiguo corpore, quis inde non concludet ,.uminaque tam quiescens, quam motum corpus moverit Si manum, exempli causa, separavero a mensa, mensa itidem eo ipso separ
bitur a manu, adeoque juxta ejus definitionem & mensa &manus movebithri, id quod sanae rationi ac plane manifestierepugnat experientiae: nam sola certe manus momtur. I L. cet vero alio loco explicet motum . per vocabulum transi tionis., non autem separationis, quisque tamen attentus facile perspicit, motus effectum sic saltem describi, sed causam tessicientem non exhiberi. Hanc si monstrasset, dubio procul haud statuisset, corpus a manu motum & ab eadem se-- paratum continuo, ni corpora obstarent, motum iri, quod, me judice, falsissimuma est, quemadmodum hoc amicis alme aliquot annos per literas claia demonstravi. optime dei de notavit, Philosophos omnes, qui ante.cum Mare, alb. quid pro principio posuisse, quod ipsis plene. cognitum non I 3 iuerit,