장음표시 사용
171쪽
sint iri g. , ubi ABCD&EFGH, licet diameter EHst quavis ratione major ac AD; notum tamen est, aquae massam in ampliori tubo EFGH aequali vi versus inse- uriora premere cum exigua aquae mas A. in angustiori tubo ABCD, hoc est, altitudinem ejus semper terminari horigontali linea A D E H. . Quaeritur genuina ejus ratio λQuia hoc loco nec vasis, nec aquae specialis natura exigitur, cum in quocunque vase, & in quocunque fluido idem accidat, nil aliud considerandum est, quam, quae communis cujuscunque gravis corporis natura sit, & qua vi, ratione alterius corporis gravis, versus inferiora nitatur. Sit
crassitiei, & m teriae , & in eo dem etiam situ:
H NRostenditur autem levissimo negotio, corpora AB & CD eodem tempore de cendere ad terram linea Κ S repraesem. tatam, ex quacunque ruant altitudine. Nam corpora AB& CE inter se aequalia eodem certe tempore decident ad terram KL & MN. Idem demonstratur per eandem rati
172쪽
PARς SECuNDA. I IEF, FG &c. eodem tempore ad NO & OP, esse per i turas, quo cylindrus AB ad KL; adeoque & omnes simul partes, hoc est, totus cylindrus CD eodem, quo AB, tempore terram continget, & per consequentiam, corpora duo, dummodo ejusdem materiae sint, diversae lices magnitudinis, aequali nisu tendent versus inferiora. Ex detecta ergo tali gravium similium natura evidens est, quare tam exigua aquae portio ABCD aequilibris sit, seu in aequipondio consistat cum tanta aquae EFGH massa et nempe quia id, quod diunoquoque ejusdem materiae corpore ostensum est, etiam aquae competit. Cum itaque aquae EFGH massa aequali nisu vhrsiis inferiora ruere conetur cum massa ABCD , hinc aequali illo conatu inferiora versus se mutuo impediunt, &idcirco pari altitudine ADEH terminantu
pendeant ex funiaculis AD & BE in n. B - , recto bacillo AB
annexis, duo globi, D io,&E 1 librarum. Quaeritur punctum Rin quo bacillum si
L perimpositum fitu ho-rigontali aequilibrium servet λFacile patet, meditationi nostrae objici bacillum AB ;funiculos AD, BE; pondera D &E ; & tandem aequilibrii
naturam super sustentaculo CHF. Haec enim omnia hic conjunguntur ad hunc effectum producendum. Quod ad bacillum & funiculos attinet, quia specialem non requirunt materiam, ut ab omni impedimento, quod a materia provenire possit, abstrahamus, ea hic tanquam meras lineas rectas putemus. Globos quod spectat, cui
173쪽
ua MEDICINAE MENTIS parum intersit, qualis iberint figurae, modo graves sint, si mamus eorum loco simplicissima corpora ex. gr. parallelepipeda, vid.)j -9 quae omnium facillime ad mensuram reducuntur. Quod nnaturam, si corpus tale ita suspendatur in Κ, ut linea I K sit aequalis ΚM, manifestum est, id hariZ
bique & aequalia pondera, & aequales distantiae L Κ, ΚΜ
His bene perpensis, cum omnium, ad hunc effectum producendum, naturae sint notae, ipsa res haud dissiculter determinabitur. Nil enim aliud erigitur, quam ut haec parallelepipeda longius longiusque extendantur, us a dum, uti in unum idemque parallelepipedum constituant, quod problema est perfacile. Ut autem hujus s lidi longitudinis, hoc est, lineae Lo medium inveniatur,
bisecetur haec in R, &, ut aequilibrii punctum ipsius solidi LO determinetur, linea Pinn C bifariam dividatur, erit que hoc punctum C punctum aequilibrii qua sit inι Hinc
174쪽
PAxs fg CuNDA.ncillimε illud in Medium derivatur: parallelepipeda LMR MO, &per consequens, quaevis corpora, eam inter seli bent rationem, quam reciproce distantia BC ad distantiam ejusdem Ata Possem insiuper tria' quatuorve corpora eadem ratione stispendere, & eadem methodo horum omnium aequilibbrii centrum invenire ; vel etiam centrum aequilibrii prismum assumere, & assumptis quibuscunque gravibus dete minare distantias, ex quibus suspensa, aequilibrium servant:
Verum qui modo dicta intelligit, quaecunque facile talia bpse praestabit.
E aquae F, in vasculo ABCD comtentae : hic pro diversitate materiae, e qua compositus est, vel petet fandum, vel aquae innatabit, aut intermedio loco consistet. Quaeritur
hujus rei causa Τ . Primo si meditemur, quaenam
ad ejusmodi producendos effectus hic loci conjungantur, perfacile AHquet , nil praeter aquam & globum adesse. Jam quia in variis corporibus ac fluidis eadem prodeunt efffecta, neque globi neque aquae natura speciatim pi noscenda venit, nec quid aliud, nisi haec perquam generalia: quod scilicet corpus quodcunque, ubi alterius in locum ingreditur, illud alterum nece sario expellat, & quaevis fluida omnes sui partes in perfecto retineant aequilibrio. Haec Secundo seorsim considerando videbimus, globum Eeo ipso, quo sub aquam deprimitur, nihil aliud essice ,
quam ut omnem aquam, quae erat antea in spatio E, ex eo excludat , atque sic aqua in vasculo contenta necessario alti
175쪽
i MEDICINAE MENTis quantulum elevabitur. Deinde, quia omnes aquae partes , dum nulla externa vi agitantur, inter se aequilibres' sunt ;ideo alia aliam non protrudet, seu, ex loco suo expellet,
sed unaquaeque in eo, quo est, loco subsistet. Ex liis , Tertio tequitur, quod globus E in aquam F projectus, & intra
eam tantisper detentus, donec aquae
superficies, ob aquam ex spatio Eexpulsam, magis elevata, ad quietem & aequilibrium redierit, postimodum vero hoc in statu sibi ipsi liber relictus , hic, inquam, globus,
si ejusdem cum aqua in spatio E contenta fuerit gravitatis, ibidem neces ario stabit ; quia scilicet nulla aquae pars, propter perfectum arquilibrium, loco suo exturbatur, ideo nec globus, qui enim dem locum, eandemque gravitatem cum aqua, in spatio Eante immersionem contenta, habere stipponitur, ex suo linco deturbabitur. Idem, eandem ob causam, fiet, quocunque intra quam F spatio globus E ponatur. Si vero globus E sit inimia aquae quantitate, quanta spatio E capiebatur, vel levior, vel gravior, necessario aut summam aquae superficiem, aut landum petet: quia hac ratione vel a partibus aquae cim cumstantibus gravitate stiperabitur, atque ita globus ab ipsisciquae particulis inseriora versus ruentibus ad superiora propelletur 3 vel a particulis aquae eum cingentibus non poterit ob minorem harum gravitatem in aequilibrio retineri, atque ita globus, ipsis aquae partibus superiora versus tendentibus, necessario descendet. Quoniam autem isthaec admodum generalia sunt, &quibuscunque corporibus & fluidis circa terram constitutis aeque competunt, hinc manifestum quoque est, quare oleum
176쪽
PARs SEcuNDA. I Smper aquam natet, levia sursum tendant, nubes, utut vabde magnete, nullisque ferme ventis agitatae absque ullo lapsiis metu in libero aere praeter miraculum suspendantur, & id genus quam plurima alia.
Possem non minus per eandem methodum aeque facile solvere Opticorum regulam, nimirum angulum incidentiae aequalem esse angulo reflexionis, itemque ea, quae de reis ctione traduntur, non spectando ullas causas finales , sed meram genesin. Quia autem haec .in alium reservantur locum, hic reticebo.
FCDG infig.ήδ, cui immergatur vasculum HI, apertum in K, elai sum in L ; accensa intra ejus caritatem papyro, Videbimus, aquam sat subito vasculum HI intrare, &contra naturam suam superi'ra petere, usquedum videsio.) si iulud sat capax, nec aquae nimia tu rit copia, omnis aqua eo intraverit. Quaeritur causa hujus tam inexspectati effectus QS' Omnia, quae hic conjunguntur , sunt vascula, ignis, qua, aer. Vascula quod alimnet, quia , qualiacunque ea sint, idem sequitur effectus, generalis istorum notitia sufficit. De igne per experientiam constat, eum esse actionem vehementem, quamdiu satis pabuli habet, omnia alia
177쪽
MEDICINAE MENTI scorpora e loco , quantum potest, expellentem. Quod γquam concernit, quia idem in quovis fluido non nimium ponderoso fieri videmus, fluidorum hic natura in genere, quod puta duris corporibus facile cedant, tantum venit coim sideranda. De gere nos docet experientia, eum in omnia loca ab aliis corporibus sibi relicta cum impetu ruere. Quod si iam hisce datis effectus propositus explicari non post et,
tuin alia aeris, ignis &c. natura, quae per experientiam nota allumenda, aut earundem harum rerum natura a priori cognoscenda foret; & si tunc quoque nondum explicaretur, id omnino indicium esset, adhuc aliud quid prieter aerem ad hunc effectum concyrrere, cujus natura ideo prius foret determinanda: atque hoc modo certo semper in potestate nostra erit id omne determinare, quod potest inveniri Sed videamus, num ex his evidenti experientia comitis effectus ille queat explicari. Haec itaque omnia, uti praescribitur, conjungendo, clarum e li ex natura ignis, eum in A accensum inde esse e pulsurum omnem aerem quaquaversum, vase vero aquae in
meri ignem tum statim exstinctum iri , cujus vi cessante, aer pro natura sua magno conabitur impetu spatium sibi in vase relictum occupare, ac aquam obstantem, sed secundum uam naturam facile cedentem, eo loci magna vi trudet ;atque sic aqua propelletur in vas, quo spatium. ab extinctoagne Vacuum occupet.
Notandum : clisa perquam generales naturae multis aliis convenientes assiimuntur, generalior etiam pinterit sormari conclusio ad talia plurima naturae effecta explicanda. Si ex. gr. corpus aliquod magna vi effluvia emi tens aerem ex toto illo spatio, in quo atmosphaera similium est emtiviorum, expulerit, hac paululum actione remittente , aut penitus cestante, aer maximo rursiis impetu, quo ex majori loco pellebatur, .in pristinum locum redi conabitur : corpore autem solido id impediente , annitetur
178쪽
PARs SECuNDA. r 7tetur vel fissuras ejus cum sibilo pro viribus penetraro , vel eo magna vi, ubi subito aperitur, ruet, vel, si hoc solidum minus durum fuerit, illud etiam diffringet. Hinc, me judice, videtur, facile posse explicari, qua ratione se mentatio fiat, & quae omnium ejus effectuum causa sit, prout in cerevisia recenti, musto, flagrantibus admodum , floribus contusis & aqua conspersis, similibusque observare licet. Datur cerevisiae in Batavia species, dicta mortet eriquae una cum vasculi operculo, si hoc paululum removeas, magno impetu in sublime sertur ; nec dissiculter colligitur,
aerem esse, qui eo tanta violentia ruit: hic enim se intime cerevisiae miscet, quemadmodum ex bullis ad oculum patet,& hinc cerevisiae quantitas adeo augetur, ut multo majus, ac ante, occupet spatium, & tunc ob majorem cerevisiae gravitatem aer denuo expellitur, reditque cerevisiae ad priorem statum. Adiui aliquando, cum vas vitreum medico mento chymico repletum in conclavi summo cum fragore rumperetur, & in quamplurima comminueretur ustulata, ,
maxima cum praesentium consternatione ac admiratione .
Quidam id aegri mortem portendere existimabant; & forte si hoc aeger rescisset, etiamsi non mortis, singularis tamen alterationis causa ipsi potuisset esse. Hujus ruptionis rationem me non latere credebam. Colligebam enim tam ex
- fragranti odore, spirituumque abeundi conatu, qui singularem in colligato orificii tegumento intumescentiae causam praebeba quam ex vasis debilitate, frustisque certa ratione dissilientibus,haec juxta modo dicta perfacile potuisse contingere. Haud aliter, paucis tantum mutatis, explicari posset, quare omnes liquores, si saltem non nimis graves sint, ubi ad certum caloris gradum fuerit perventum, sub sorma bubiarum vasa egrediantur; ut & alia plurima phaenomen , quae multis mira apparent, cur ex. V. pleraque calcinata, aeri rursus exposita, solvantur ; & quaedam chymica exposita aeri reddantur graviora, curque flaccinum, vitrum, &alia
179쪽
i g MEDici NAE MEN Tispolita, si aliquantum perfricentur, papyrum attraliant M. At vero hic probe notandum venit, quod, si generales saltem naturas, quae plurimis rebus communes simi, cognitas habeamus, caute admodum procedendum nobis sit, ne so te universaliores, ac quidem p missae permittunt, genere tur conclusiones. Qua ratione autem idipsum praecaveri
possit, exemplo jam speciali, siquidem magni momenti res est, declarabo. Quicunque haec, quae de genuina fermentationis natura impraesentiarum dicta simi, bene secum perpendit, non negabit sorte, ea magnam veritatis speciem prae se serre. Sed quia tamen res haec ex ejusmodi naturis, quae rebus aliis compluribus communes sunt, deducta est, singulares sane, ne quis error admittatur , instituendae sunt experientiae, atque attendendum, num etiam omnia & singula in particularibus hisce experientiis occurrentia effecta
δ prius data hypothesi accurate pleneque explicari possint. Accipiamus, exempli gratia, vegetabile quoddam, quoscunque s limus, ex eodem rite exprimamus succum, hun que vitro cuidam immittamus. Vitrum hoc deinde vesicii quadam, quae tam diu aquae subjecta fuit, usque dum cra sitiem quandam probe consistentem contraxerit, tegamus atque ob firmemus. His ita peractis brevi post concavit tem quandam sensibilem in eadem vesica sormatam obse
vabimus; e quo phaenomeno singulari facile quis iterunta
conjiceret, genuinam fermentationis naturam ea ration ,
quam supra dedimus, omnino esse detectam. Putaret enim quis procul dubio, se ita oculis suis quam optime observare posse, quod externa vis aeris, postquam illa esstuviorum vis exeundi per obfirmationem vitri impedita fuisset, in vitrum agere incipiat, atque vesicam, eo quod haec cedere violentiae soleat, intra ire cogat, concavamque reddat. Sed hic tandem adhuc notandum est, si nec in hisce ad veram eis
eius alicujus causam indagandam decipi nolimus ,distinctionem aliquam inter experientias iaciendam es te, easque imprimis,
180쪽
PARs s ECuNDA. 3 9 primis , quae generationem totam, & modum procedens includunt, prae caeteris eligendas, sicque postea observandum es e , an hypothesis formata omnia hic obvenientia phaenomena explicare possit. Si res ita se habeat, tunc pluribus aliis experientiis nobis haut opus est, nisi sorte ad alios ,
qui nonnisi experientiamna multitudine convinci se patiuntur, eo magis confirmandos adhibeamus plures,) satisque hac in parte certi sumus, nos rei naturam revera invenisse. Sic e. D. in naturi fermentationis indaganda varios ex vogetabilibus succos expressi, eorumque causa insignis crassis tudinis Vitra, quae tam firma, ut nulla sermentatione rumperentur, tamque perfecte clausa seu obfirmata erant, ut evaporare nihil quicquam posset, praeparari mihi curavi, posteaque phaenomenis omnibus bene observatis, cognOVi, hypothesin fermentationis supr1 recensitam, utut ea ma- .gnam certitudinis speciem prae se serat, haut genuinam esse. Etenim hic phaenomena se exhibent sequentia : I. quidem vesicae, qua vitrum adopertum fuit, concavitas quaedamia,
uti jam ante dictum est, contingit ; quo ipso etiam intro tus aeris externi manifeste admodum probatur. Deinde a. varia sedimenta sensim atque sensim fundum vitri occupant, quod liquorum alteri citius, alteri serius accidit. Et haec quidem sedimenta parsim per diversam partium gravitatem, partim per aliam quandam causam, de qua mox sum dicturus , ita efficiuntur. Tandem s. omnibus, ut ab extra vid tur, in diversa sedimenta separatis, ex ultimo sedimento pauculae primum , deinde phires multaeque admodum prodeunt bullae, quae ascendendo liquorem transgrediuntur, &vesicam hactenus depressam seu concavam successii temporis elevant, adeo ut in concavitatis locum convexitas qua
dam valde sensibilis succedat. Atque hoc tum demunia sempet accidit, quando, juxta modo recensita, omni nam sedimenta formata sunt, ac adeo nonnunquam post aliquot tandem dies praeterlapsos, ubi tum saepe etiam non exiguae T 3 crassi-