Medicina mentis, sive Artis inveniendi praecepta generalia E.W.D.T.

181쪽

iso MEDi CINAE MENTI scrassitudinis vitra magno cum fragore diffringuntur. Ex his omnibus genuina fermentationis natura me judice haut

disticulter addisci potest, quod videlicet illa materia, vide

principia Philos hia Pari. IV, Artis. ιδ, Cartes b) quae in liquiadis turbidis, in quibus varii generis particulae junctae inviscem sunt, alias ab aliis successsive separat, ita ut hae postmodum pellucidae admodum reddantur, ultimo denique etiam subtilissimas omnium separet particulas ; & quia hae subibliores levioresve illis fluidi particulis, hinc quoque sub se ma bullarum alta petunt: Cumque hae ipsae nihil aliud se

te sint, nisi aut aer, qui in generatione vegetabilium iisdem, dum creverunt, immistus fuit, aut certe ejusmodi subtilis materia, quae vim quandam elasticam habet ; hinc etiam, quam prirnum aerem supra liquorem existentem saltem a tigerint, vim istam iterum recipiunt, atque se ita expandunt, ut initio quidem vesica, quae remittere solet, sursum versus prematur 3 postea vero, cum copia bullarum successive ascei dentium nimium excreverit, vel ipsum vitrum rumpi iisdem possit. Sed de his suo loco plura. Hic in tantum saltem ejus rei mentionem seci, in quantum ea ad genuinam se mentationis natur ana indagandam, atque ad praecepta nostra illustranda facere quid videbatur. Ubi tamen adhuc notari velim, me de sermentatione tantum hic locutum esse, non autem de effervescentia, quae, quamvis cum ista a non paucis coniundatur, meo tamen judicio e causis longe alii; o tum habet. XII. Admiranda plurimis videntur, quae multi de montibus ardentibus referunt. Oblata mihi fuit occasio, eos pene omnes, qui in Europa sunt, lustrandi, non quantum satis erat sed quantum a peregrinante fieri potuit. Videbar autem mini, eorum omnium, quae partim ipse tunc observare potui , partim ex aliorum sermone hausi, rationem commodissime me posse reddere: Accurate enim notando, quoad

tunc

182쪽

tunc facere licuit, quae ad ejusmodi effecta producenda hic

concurrunt, quatuor sequentia observavi, I. materiam inflammatu facilem, nempe sulphur. Nam illis locis ubique Venae, in quibus nascitur, conspiciuntur, & sulphura effossa praeparantur. Licet autem alia quoque materia, & in exigua quidem copia, ibidem inveniatur, nulla tamen igni

concipiendo alendove idonea visa est. a. observavi terram Valde porosam, φ. aerem, . aquam seu mare. Cum itaque horum naturas experientia notas prius separatim, postea etiam

conjunctim perpenderem, nihil occurrebat, cujus, ut & alioserum similium efffectuum, probabilis sive satis intelligibilis cam sa ex iisdem naturis dari non posse videretur. Quia enim aqua in continuo quasi motu, & mare inprimis raro tranquillum est, hujus concitati fluctus aerem semper, quantum pote, ei contiguum quaquaversum, maxime vero subterraneum, concitato admodum motu ob terrae porositatem prope, Iunt. Si ergo terrae pori materia inflammabili careant, haud adeo intensium edunt calorem; sed talem saltem, quulem in subterraneis fere ubique locis observare licet, & qui, mea sententia, ab hac potius causa quana ab igne quodam centrali, nimis ad hoc praestandum remoto, aut a sele, qui ad tam profunda non penetrat loca, videtur derivandus. Hinc etiam clare intelligitur, quare in locis subterraneis mari vicinis calida valde exhalatio, eaque paulisper cessante, denuo alia atque alia per vices teri ae specus intrantes hospites e

cipiat. Simile quid contingit in subterraneis, paululum a Puteolis urbs est Italiae) distantibus. Si vero praesto est m

teria inflammabilis, aer propter angustias terrae porosae colerrime, pariterque ob marinorum fluctuum accessus rece sitisque admodum inaequaliter motus, tales etiam hujus materiae Venas pervadens fumum movet, qui levium more su

sum tendit & quidem motu inaequali, atque per vices, seu undulatim, hoc est, modo parum fumi ascendit, modo fore nihil, prout primus undarum motus contentum in poris

terrae

183쪽

isa MEDIC1NAE MEM iis terrae aerem & inflammabiles hujus materiae venas undul tim. percutit. Quia autem plurima ejusmodi loca in int rioribus montium cavernis observantur , quibus crateris nomen dedere, unde fumus continuo adstendit, fit, ut nunquam non ingens fumi copia sursiam seratur, eaque paululum cessante, nova denuo prodeat &c. prout observavi in Vesuvio, AElna, Strongylo, inprimis autem in Vulcano, qui in Eoliis seu Liparaeis insulis reperitur, quia ibidem ad ipsum craterem patebat accessus et quem profundo satis ii travi , usque dum pervenirem ad ingens quoddam foramen in medio situm, verum minus profundum, quemadmodum ex sono eo projectorum lapidum constabat. Hic ipsa loca, ex quibus circa venas sulphureas fumus undulatim adstei debat, quique admot1 ad tempus manu calidus sentiebatur,

ac materiam floribus sulpinuis haud absimilem formabat, spectavi, & puros sui iuris flores ex fumo tali concretos ab ipsis lapidibus, quibus adhaerebant, abrasi. Atque ita sis,

ut illi montes continuos quasi fumos edant. Porro, si v qua in istis crateribus esset, fumus procul dubio instar bublularum adscenderet , atque haec thermarum milii videtur origo: nam in illis omnibus adscendentes ejusmodi bullae conspiciuntur, sulphurisque exhalationes sorti odore nares occupant. Unde hujusmodi plerumque aquae calent, & ii terdum ita fervent, ut coquendis ovis susticiant. Imo quia intra terram dantur res varie inflammabiles, non est natirandum , si aliquando videamus, uti observatum legimus in Ephemeridibus Gassicis CDumal de Scavans) aquae, ut ut frigidae, superficiem totam concipere flammam admota fac . Sed quando denique mare tempestate vehementiori agit tur, ingensque inflammam facilis materiae, diutino illo tempore concretae, copia adest, facile tunc fieri potest, aera inter varias pororum angustias tam impetuose tantaque celeritate moveri, ut sui motus vehementi percussione inflam- mabilia corpora in ignem vertat. Quia autem tales sere

184쪽

PARs SECUNDA. tempestates per aliquot tempus durare solent, ingens nonnunquam ejus materiae vis vertitur in flammas , dehinc tanta sortium exhalationum, cujusmodi sunt sulphureae, copia, quaquaversum exitima quaerit, & eo ipso terrae anotus, ho . renda flammarum fulgura, ingentes terrae saxorumque ob viorum moles in altum projicientia, immanes tonitruum,

subterraneorum mugitus, & his similia phaenomena neces sariis excitat, usque dum in exteriori aliqua parte, qua ii beriorent exitum terrae strata relinquunt, alicubi plenum nanciscatur exitum. Hinc etiam terra, igne absumptis venis sulphureis, magis fit cavernosa, & ob id ab exhalationbbus exitum quaerentibus facile disrumpitur, ita ut lapsu in seriora versus ruat, & hac ex ruina magnae formentur c ' vernae, seu, ut alii dicunt, crateres, in quibus ingens dein ceps materiae ab igne liquefactae copia congregatur, ubi vel ex ejus copia nimis aucta, Vel ex natura, quam omnia liquida aestuantia non adeo ponderosa, habere solent, bulliendo assiirgunt, per haec foramina se effundunt, & inde per decli via, fluidorum more, defluunt i atque ita illa hujus materiae fluidae strata fiunt, quae undiquaque in his montibus conspiaciuntur. Memorabile inprimis est, quod circa monten AElnam, cum almo I669. ardendo maxime saeviret, observatum: fluidam nempe talem materiam usque ad urbem Ca taneam per aliquot milliaria Italica defluxisse ; ubi, qui cursu obliquo maenia petiit, & ea satis alta ac firma fuerunt ad fluminis impetum aggeris instar arcendum, proprio pones dere coacta fuit , succedente alia aliaque materia, cursum deflectere, & mare versus dirigere. Haec vero stratorum materia non nisi terra vitrificata est, ubi consumpto sulphu: re reliqua materia, quae igne non potuit consumi, ob e cedentem ignis calorem in Vitrum, non tamen pellucidum fuit transmutata. Ex his jam permulta patent: nimirum quare eiusmodi incendia in thermis non observentur. . Es enim ibi non tam vehemens motor, mare scilicet , . sed sal

ia tem

185쪽

i MEDICINAE MENTI stem per declivia libere decurrens aqua. Patescit etiam e inde, quare saevissimae plerumque procellae eo tempore, quo

istorum montium incendia maxime tumultuantur, mare i quietent , Et quare etiam econtra talia quandoque exoriantur incendia mari satis tranquillo. Magna quippe inflam' mabilis illius materiae vis ita abundare, item mare raro qui erum vel mediocri motu aerem per terrae meatus, qui prompter materiae inflammabilis accretionem successu temporis

angustiores redditi sunt, majori vi cogere, & ob id, attritu

aucto, calor adeo intendi poterit, ut tandem flamma exestetur, qua vehementer accensa, cum satis materiae ad eam& concipiendam & alendam suppetat, licet mare non adeo fuerit inquietum, similia tamen hac ratione possitiat provenire phaenomena; quod alias, nisi mari, ut dictum, summopere saeviente, non contingit. Patet ulterius, qua istiusmodi montes non semper ardeant: multum enii

temporis requiritur, quo absumpta ex tali aliquo incendio materia inflammabili, nova iterum accrescat. Nec mirabar quoque, Strongylum montem, qui ab omni parte mari circumdatus est, & ita quidem, ut ejus vertex tantui conspiciatur, nocturno tamen tempore continuo quasi flammas undulatim eructare: item, loca a mari remotiora non tantopere incendiis ejusmodi esse obnoxia ; & in littoribus

maris, ubi ea montes habent vicinos, terrete motus obse vari frequentiores: item in iis locis, qui terrae motu mersi

fitere, lacus seu aquas stagnantes plerumque existere, ubi econtrario prius omnia sicca, & vel oppida, vel montes, vel similia erant, & ejus generis alia plura. Quin mihi firmi, ter persuadebam , non videri improbabile , aliquo modo posse essici, ut imposterum tales montes tantam non sint e liniri stragem, nec proinde amplius adeo metuendi, si modo nempe magna hominum multitudo in sulphureis v nis destritendis effodiendisque multum occupata foret. Multo plura his addere possem in dictorum confirmatio

nem i

186쪽

PARs SECuNDA. ijinem; sed talia hic accurate pertractandi mea, ut dixi, -- praesentiarum non est intentio: sufficiat aliquot hactenus speciminibus ostendisse, quanta facilitate hujus methodi asininiculo aditus patefiat ad solvendum problemata, quae alias

tam difficilia tamque mira primo intuitu nobis apparent. Iam hic non soret abs re, ulterius progrediendo ostem dere, hanc methodum omnino esse universalem, atque ad quaevis alia solvenda se etiam extendere. Ita si cuipianti,

ex. gr. circa rem quandam procurandam, negotium quoddam suscipiendum incumbat, is hoc sibi ante omnia ducat praecipuum, ut probe perpendat singula, quae ad hunc pr ducendum effectum. conjungi debent , veluti sunt, ut propriam quis naturam ac dexteritatem, num ea rebus gerendis sufficiat, absque ullo affectu propriaeve per nae blandis mento candide exploret: tum ipsius negotii suscipiendi, seu potius objecti, circa quod negotium illud versatur, nat ram, num sibi haec satis sit perspecta aut ejus notitia brevi acquiri possit &c. postea illorum, quibuscum tractandi Gest, naturam, quae ex frequenti cum iis conversatione, vel

ex aliorum, qui eis familiariter usi fuerunt, narratione sibi potest innotescere: illius denique loci, regionis, Aulae &c. ubi res gerenda, naturam & id genus alia sedulo expendat. Et quia aularum status continuae mutationi est obnoxius, is circo extranei principes suos plerumque ministros, quos vulgo Residentes vocant, in quavis Aula, quo ejus status semper sibi exploratus sit, continuo morari jubent, a quibus satis superque , re exigente, edoceri possunt. Talia, &quae hujusmodi sitiit alia, si ante bene nostantur, quid eorum unumquodque singulatim postulet, expendatur, haud dissiculter poterit colligi, qualis inde, si isthaec deinceps debito modo conjungantur, sperandus sit effectus. Haec, i quam ,& plura his similia hoc loco declarare non foret abs re, quo hac ratione evidentissimum evaderet, quod coinmuniter omnes, licet rogati, fateantur, se genuinam ignoti a rare

187쪽

rare methodum quaevis ignota solvendi, e 1 tamen in operibus assuetis, si quidem ad intentum obtinendum rite princesserint, saepissime utantur. Verum nihilominus tamen existimarem, methodi hujus universalitatem absque prolixiori talium commemoratione satis jam innotuisse, partim ex variis modo solutis problematibus, ubi perquam diversa uia eademque tractavi methodo, partim ex ipsa hujus me

thodi natura probe considerata. Quicquid enim de aliquare nosse datum est, id ex sola ejus natur i, sive genuina dei,

nitione , tantum seu unice poterit derivari, nec est, ut credamus, aliunde quippiam posse colligi. Eam ob causam, concurrentibus pluribus diversis ad effectum quendam producendum naturis, si, quid a quopiam his in rebus sciri praestarive unquam possit, scire desideraverimus, omnii uncine, quae sic junguntur, naturae seu definitiones erunt praecognoscendae: deinde quaevis earum separatim bene veniet consideranda, ut notari queat, quid speciatim ex istarum definiationum vi sequatur ; ac si tandem haec omnia, quae ante ut separata Vidimus, nunc ut conjunista spectentur; necessaridi

sic cognoscetur, quicquid hic sciri poterit, hoc est, desideratus explicabitur effectus. Et haec ipsa nulla certe alia existit est melliodus, qua omnes, qui Algebrae student, tuntur, & cujus ope talia solvuntur problemata, quae cuivis humano ingenio indis lubilia primo intuitu videntur. Proposito enim problemate, res integra quasi jam inventa ob

oculos ponitur, ut ita clare appareat, quaenam res hic inter se invicem conjungantur: harum naturae seu definitiones vel jam notae sunt, vel reipsa exhibentur: deinde unaqua que diversarum naturarum seorsim expenditur, & per diversam aequationem simplicissimis, quantum fieri potest, in , raeteribus exprimitur : tandem singulae harum aequationum varie inter se tam diu comparantur seu junguntur, donec unica inde oriatur aequatio, cur hae naturae, quae ante dive sis aequationibus exprimebantur, inclusae, hoc est, omnes si-

188쪽

mul junctae sunt, & quae proinde clare ostendit, quo pacto proposita quaestio sit solvenda.

Iam igitur satis superque explicatum est non tantum,3- ex quo pacto omnis generis problemata Physica, Mathematica, ex hisce mixta &c. una eademque constanti methodo sem bis tradidi, per sint solvenda, secus ac plerique existimant, qui diversas μή μ' potitis methodo, quam eadem,an quavis scientia opus esse

judicant ; sed etiana, quomodo illa quasi pro norma quadam inservire possint, secundum quam levi negotio poterimus examinare, qui ratione aliorum inventa a priori det ela fuerint, imo, quod potius est, anne problemata ab aliis recte sint soluta nec ne: summae enim utilitatis est ea considerare; pos emque hac in parte singulares Autorum etiam ingeniosorum errores indicare, sed hac vice sequens saltem sufficiat. Plurimi affirmant, ideo quaedam corpora coli rere, qiuod superficies persecte politas habeant i nec parum in hac opinione confirmantur, ubi reipsa observant, polutas ita cohaerere superficies, ut corpora, quorum planities haud adeo magnae sunt, opinione majora levent pondera, antequam a se invicem divellantur. Sed statim liquet ex hac nostra methodo, hujus rei causam, quam hi perhibent,' nullatenus genuinam esse. Nam persectae politu rae natura in eo sita est, ut partes omnes aequam ubique superficiem habeant, ho est, ne una pars prae altera emineat. Si igitur duae ejusmodi planae superficies uniantur, id utique saltem ex earum natura concluditur , quod ex ea sequitur: at

ex earum natura nihil aliud potest concludi, quam quod partes propter talem polituram partibus sese persectissime lint applicaturae nullo, ne minimo etiam, si ita pIacet, relicto interstitio 3 neutiquam vero, ut isti quidem volunt, ideo etiam cohaerebunt, & nulla ad eas divellendas vi opus erit. . Datur igitur alia hujus cohaesionis ratio, & per coim sequens aliquid, quod receiiseri debebat, omissium erat, quod aliis junctum hunc produxit effectum, cujus proinde natura non fuit considerates V ι Pose

189쪽

i13 MEDICINAE MEN TisPorro quoties aliqua difficultas enodanda proponitur, omnes fere incerti in limine haerent , quibus potissimum c gitationibus mentem suam praebeant: plerique in rebus, quas arduas & difficiles credunt, statim ab omnibus, quae evidentia sunt, cogitationes avocant, & potius ad dissicilibilia quaeque se convertunt, dubii huc illuc vagantes, utrum hac vel alia via negotium sit aggrediendum. At vero huic, qui hanc, quam modo declaravi, methodum probe noverit, id ipsum haud continget, nec incertus hic, quid sibi agendum sit, ambiget ; mentem potius ad ea tantum, quae evbdenter novit, convertet, nihil magis declinans, quam si lutionem problematum absque certa methodo moliri. Ce

tum enim est , ingenia per ejusmodi inordinata studia &confusas meditationes nullatenus excoli & erudiri, verum ,

obcaecari, ac ad quaevis negotia, ut decet, pertractanda timeptiora reddi. Ex hac modo explicata omnia problemata solvendi methodo non dissiculter quoque capi potest, qua ration intelligendae sint regulae quatuor, quas Dominin des Cartes ad omnes difficultates in scientiis superandas nobis exppsuit. Conqueruntur enim multi, illas quidem valde bonas videri, sed difficile tamen esse, eas in praxi accurate observar Cujus rei haec praecipua causa est, quod in illis optime quiadem docuerit, quid a nobis in detegenda inc0gnitarum rerum veritate sit observandum ; sed, quia in his regulis non declaratur, quomodo hoc, quod observandum esse docet, obtinendum sit, hinc maxima difficultas iis, qui nullo modo in talibus exercitati sunt, relinquitur. Quod ipsus quia ad utilitatem eorum, quae modo docui, apprime perspiciendam non parum conducit, specialius paulum id hic prosequar. Est autem harum regularum, quae nobis in di sertatione de methodo recte utendi ratione & veritatem inscientiis investigandi exhibuit

190쪽

PARs SECuNDA. 7J9 Prima: Primum crat, inquit, ut nihil unquam veluti v rum admitterem , nisi quod certo re evidenter verum esse cognoscerem; Id autem assequi dabitur, si omnia quae assumis, per fecte concipiantur, juxta ea, quae prolixe explicavi in secundae partis prima sectione, inprimis pag. 13. & sequentibus. hoc es, ut omnem praecipitantiam atque anticipationem in judicando Hligentissme vitarem, Hoc meo judicio non melius assequemur, quam si omnium rerum, quae in quaest onem veniunt, accur ias exhibeamus definitiones, & hinc inde axiomata genuina deducamus, secundum illa, quae modo in si cunda hac sectione exposui. Etenim quia I. raro thles definitiones, quales hic desiiderantur, taliaque axi omata apud Autores inveniuntur, optime sic praecavetur anticipatio, sive, quae peream intelligitur, assum ptio alicujus sorte iundamenti ex alio quodam Autore, quod ipsum bene examinasse credimus, cum res revera se aliter habeat, hoc est, praejudicium omnς alienae autoritatis tollitur. Et quia a. non possiimus in detegenda incognitae rei veritate progredi, prius' quam accuratas defitutiones & inde deducta axiomata obtinuerimus, sciverimusque, num definitione nostrae genuinae, numque axiomata legitima sint; & vero semper ego circa superius dicta normam, secui dum quam infallibiliter cuivis concludere licet, an definitionum & axiomatum vices certo subire possint, exhibui ; utique hinc optime omnis praecipitantia praecavetur, hoc est, praejudicium omne autoritatis propriae tollitur, nihilque amplius conclusione amplecterer, quam quod tam Haias di inm rationi mea pateret, ut nudo modo in dubium Po

sim re care. 2

side