Medicina mentis, sive Artis inveniendi praecepta generalia E.W.D.T.

211쪽

Igo. MEDICINAE MEN Tismateriam universi per impenetrabilem extensionemn: hinc multa alia praeclara deduxit, ac circa similia a vulgaribus praejudiciis se liberavit magis, quam ante ipsum quisquam

corum, quorum scripta habemus. Sed aut valdd erro, aut ipsum non capio, aut recte assero, eum sitam inprimis ab imaginatione hausisse sententiam, dum Observavit, omnia corpora reipsa esse extensa, haec illa suis ex locis pellere, nec penetrari possis , cujus etiam plurima perquam curiosa dantur exempla, quae alii ob metum vacui fieri credunt. Et hi ii quidem elati mei haec est ratio, quod alias, si in teriam seu extensionem, prout est in puro intellectu, im penetrabilem concepisset, non habuisset opus recurrere ad indifferentiam materiae, ad motum & quietem. Extensii

nem enim absque motu concipere , juxta me repugnata

Verum haec pertinent ad principiorum Physices explicationem, ubi clarissime demonstrabo, quietem ejusmodi, qua lena Vulgus putat, in natura absolute non dari, sed hanc ipiatri

vel imaginationis figmentum, vel ens rationale seu abstractum Mathematicorum esse, nequaquam vero aliquid in rerum natura existens. Credo, me hisce aliquo modo reapse ostendisse, qua ratione extensio ab aliis repraesentetur, vel ut spatium permagnum nigrum, aut si mavis lucidum, vel ut abstractum quid, seu tanquam spatium ubivis a marteria penetrabile, vel tandem ut impenetrabile seu realiquid. Si jam eadem ratione naturam motus & quietis tra stare, ac innumeros illos errores, qui orti sunt ex tribus

hisce diversis rem aliquam physicam concipiendi modis,

monstrare pergerem , nimius hic essem. Occasio vero isthaec accuratius tractandi dabitur eo loco, in quo sum stensurus, per haec tria tantum accurate expressa, prout sunt in puro intellectu, quatenus hic nimirum omnia tanquam realia concipit, minime vero, quatenus ea imagination percipiuntur, aut etiam abstracte a nobis concipiuntur, per

haec, inquam, tria quaevis in physicis ardua haud adeo dissiculter

212쪽

PARA.SECuNUA. IlIculter posse explicari. Iam milii interim videor satis expe- ille, quod in re ob tot diversitates, quae hic confunduntur, clissicillima yiam monstraverim, quae Gla sit calcanda . Nec hoc exiguum debet censeri, cum videamus tam in gnos viros lapsos, aut saltem lapsui proximos fuisse, quorum nominum hic & alibi mentionem feci, non eo fine, ut ubio modo eqrum fama minueretur, plerosque enim praece piorum loco veneror, sed ut fieret manifestum, quam proclives simus ad errores, & quod haec Qta, quain sipra aperui , eorum sit origo. Ex his omnibus rite perpensis possiunus judicare, quot& quantis ideo mens nostra fuerit involuta praejudiciis quod ab ineunte aetate ea, quae nos bene assiciunt, secuti λδε. mus, hoc est, facilioribus magis quam difficilioribus, ac proinde imaginationis impressionibus, quae absque ullo labore

nostro nobis se offerunt, nos unice regendos potius commiserimus, quam intellectus operationibus, quae non nisi peculiari actione a nobis excitantur. Haec qui bene perspexerit, ac quanto temporis spatio in tot confirmati fuerimus praejudiciis, consideraxerit, non mirabitur, quod ista iis, quorum contraria diu credidimus, attentio tam dissicubter figatur, quodque proinde se talibus applicare intelle tui sit difficile. , cum imaginatio contimio in contrarias quasi partes Vergat. Nec ideo quoque mirabimur, ingenia limmana iis obsessa esse adeo firmiter, ut plurimorum ab iis liberatio sere impossibilis esse videatur, quamvis evidentissimis , praevalidis,. & plane ad assensum cogentibus utamur argumentis, nisi ipsorum imaginatio ipsis experientiis comtrarium clarissime exhibentibus in alium denuo statum redibgatur z perinde ut olim accidit, cum novus detegeretur o

bis , quod negotium plerisque antehac, nequicquam persuadentibus rationibus utut finitissimis, incredibile visum , posse videlicet alicubi homines existere, qui tali situ supra terram incedant, ut pedes sitos nosta is semper adversos h

213쪽

Ise . MEDICINAE MENTI s

beant. Non videtur operae pretium, haec praejudicia magis particulatim recensere, eisque diutius immorari, modo opportunum remedium, quod omnibus sic haustis erroribus certo tollendis sussiciat, producatur. Terti. re. Si itaque ad genuinam eorum originem animum rite applicemus , observabimus prim), remedium hic situm esse in iolo intellectq; adeo ut, hunc unich sequendo cum nullos, juxta superius dicta, inos errores committere polle jam certo sciamus, rem denuo ab ovo, omnibus posthabitis a- , I . liis impressionibus , semel in vita ordiri serio statuamus. Hinc primo in id unice incumbendum est, ut bene cognoscamus, in quo omnis nostrae certitudinis fundamentum consiliat, quod aliud non est, qualia hoc, nos quaedam poS' se concipere, quaedam non. Cognitis ergo solis intelle issoperationibus, necessum deinceps erit, ut assuescamus, ejus operationes bene ab imaginationis operationibus distinguore. Ut denique veram addiscamus viam eadem temper cem

titudine in veritate progrediendi, quousque placuerit, pro ut per ea, quae supra sunt dicta, haec tria, quantum in m fuit, omni conatu studui docere. Quia vero intellectus nostri potentia admodum limitata, rerum autem multitudo fere infinita,& imaginatio in errores proclivis est, Opus erit secundo, ut intellectus in veritate investigat da ab imaginatione, directa a bona indagandae veritatis me thodo, juvetur. Multis hic sorte erit inexspectatum, in illud, quod tantas nobis ad nos decipiendos struit insidias, in auxilium advocare ; sed advertant illi quaeso ad sequentia. Vidimus supra in errorum origine, ex tribus illis in

dis, quibus externae in nos fiunt impressiones, unum ess , per quem res, quae sunt diversae, etiam ut diversae nobis ex hibentur, atque adeo hinc quoque imaginationis ope verbialem oriri. Si itaque id semper egerimus, ut, quae tanquam diversa a nobis concipiuntur, etiam ut diversa semper nobis repraesententur, hoc ipso imaginationem ad leges

214쪽

PARs SECuNDA. ' in intellectus ita reducemus, ut ea deinde utendo nulli err res sint timendi, haud secus', ac si solum sequamur intellectum. Quanta ista fiant cum utilitate, videbit iste haut dis-

ficulter, qui sequentia attente lustraverit, praesertim siliorum quaedam ipsa experientia cognoverit. Ut autem im

ginatio bene directa intellectui sit alumento, idipsum diversis modis effici poterit. I. Per voces, quando diversis conceptibus diversa etiam jungimus vocabula. Ut itaque hinc imaginationis oper tiones eodem, quo veritatis investigandae via juxta intellectum instituitur, ordine procedant, diversae definitiones dueversis vocabulis sunt exprimendae, ac primo collocandae loco; tum eodem habenda sunt modo axiomata, theoremata , corollaria, scholia, problemata, omnia nimirum per voces exprimendo, distincteque, prout se invicem in intellectu sequuntur, ordinando. Si vero plura ejusdem gen ris theoremata, problemata &c. extiterint, non solum ordo

numeris distinguendus est, sed etiam circa demonstrationes singulae novae politio nes enumerandae, & sub se invicem pem pendiculariter collocandae sunt. Quod ultimum si a Mathematicis in Euclide observatum fuisset, Autor hic incipientibbus captu multo facilior esset. Etenim hoc modo, cum ea, quae intellectui sunt diversia, etiam imaginationi ut diversa repraesentantur, omnia, sive ab intellectu, sive ab imaginatione, facillime poterunt perlustrari, nec ullus error uspiam timendus, aut certe, si quidem aliquis fuerit commissus, non adeo difficulter detegendus erit. Sunt enim demo strationes finitae , adeoque omnia hic constant ex finitis positionibus, quae si fuerint separatim & ordine examinatae juxta omnis humanae certitudinis principium, non poterunon fieri manifestum, ubi Iateat error, si aliquis adiuerit. Hunc soli fere Mathematici ordinem haetenus sunt secuti: unde haud mirum, istos inprimis ab erroribus sibi cavisse. Deinde D. des Carus quaedam sic ordinata circa secundas

215쪽

i MEDICINAE MENTI sobjectiones in suas Meditationes exhibuit. Quidam item primam ac secundam partemPrincipiorum ejus Philosophiae

reduxit ad ejusmodi methodum. Eadem fere ratione ploraque tractat omnigenae eruditionis vir Asib. Borisus in libro de motibus animalium. Nec desuere , qui omnia sua cogitata Ethica in talem redigere ordinem sunt conati. Idvntum hac in re notandum est, ut maximE caveamus, laenoris utamur vocabulis, sed quantum in nobis est, u sitatas aliorum expressiones retineamus . Si enim nova, & suae imaginationi respondentia vocabula tibi quisque pro arbitrio formaverit, eveniet, ut alii aut non bene, aut magno cum taedio, utpote aliis assueti expressionibus. ipsum capiant. panta etiam iisnc vocabulorum oriretur iacile copia, ut tandem Lexicis opus foret, ad eorum significationes retinendas. Quinimo, tametsi quis cautissime a talibus abstinuerit, evque, quam rei natura permittere videtur, brevitate cuncta disposuerit i nimiam tamen quandoque in hac methodo o servabit prolixitatem, praesertim in longis demonstrationibus , uti quilibet animadvertere poterit, si in prolixo albquo vulgaris divisionis exemplo priesumpseris operationem integram solis verbis explicare. Adeoque hic sicundus erit Modus per Ganracteres, Ut labri rum ea, quae diversa sunt in intellectu, per diversos quoque Characteres, literas ex. gr. sphabeti, Vel quocunque ibbuerit modo, exprimamus, iisque operationes intellectus eodem ordine 4nstituariatis. Sic Analytici hujus artificii auxilio .paucis complectuntur soliis, quae magno volumis

Mathematici vulgares non comprehenderent. Nonne vero egre una est, hisce sillis, sed juxta intellectus vias directis, imaginationis operationibus, hoc est, calculo algebraico, posse incognitas figurarum proprietates quasi ludendoesici, licet quandoque adeo sint remotae, ut iis eruendisiiullum humanum sussicere videatur ingenium λ Si autem

6bjiciatur, haec essici quidem posse, sed quasi caeco, & e

216쪽

rum, quae fiunt, inscio intellectu: respondeo, posse dehinc etiam intellectili, si ad omnia minutissima, quae peraguntur, attente respiciat, hic facillime & plene satisfieri. Imo tanta hic possent patrari, ut inde vel simplex rusticus magno aliquo Mathematico jam eruditior evaderet. Hujus rei alibi specimen quoddam dedi publicum in methodo tangentium, ubi unica & eadem semper opera, infinitarum curvarum tangentes semper determinantur, cujus operationestam iaciles sunt, ut a quovis literas edocto possint exerceri. Viae Acta Erudit. Ann. tua. pag. I. Verum alia hic dantur

compendia, quae sorte paucis erunt nota, & quibus paucis horis, modoque a quovis facile perficiendo, talia possiimus praestare, quae ab aliis ad praxin nullo modo possent reduci, nequicquam hic adjuvante communi algebra: id quod suo loco evidentissimis probabo exemplis. Ex his colligitur, quam insigne, & plus quam credi potest utile, imaginatio bene gubernata intellectui in indaganda veritate adserat ad-jumentum ; sed hic quoque optandum foret, ut singuli si

dem, & ab alio quocunque receptis uterentur characteribus, non Vero novos semper ne Vosque cuderent, utpote qui asmodum inaccepti sunt, nisi ad inventionem veritatis sing larem praestiterint commoditatem: Quicquid enim eo conducit, licitum omnino & hac in parte est. Verum, si quis hac ratione progrediatur, videbit, necdum eosdem quoad omnia penitus sufficere, aut certe, si sus ecerint, laborenti tamen quandoque subeundum esse valde molestum. Quamvis enim Ziphrarum characteribus omnia multo expeditius .exequi liceat, quam solis eundem calculum verbis explicat

do i interim tamen ejusmodi ctiam calculi possint exhiberi exempla, quae solis absolvere Ziphris perquam taediosum esset. Adeoque ultimum, quod hic efficere possumus, peragitur 3. Per Motum. Hic itaque omnes intellectus operationes per motus, qui machinulae ope juxta easdem dirigui

Aa tur

217쪽

PARs SECuNDA. - ΤῖI. inter atque imaginationem imposterum, quantum quidem per ejus naturam fieri potest, nexus sit, talia nunc poterit invenire & seligere experimenta, quae, si creberrime imagi nationi offerantur, ab omnibus haustis praejudiciis tam i cile nos liberabunt, ut hac via quemlibet, quantumvis pertinacem , optime corrigere queamus. Sic, si persuadendum alicui fuerit, aerem esse corpus grave, & ad instar muri r sistens, adeo ut ab aliis corporibus penetrari nequeat, qui

imo, si nimis urgeatur, ad dura admodum corpora coim

fringenda susticere, & similia, dissiculter utique haec alii parum in his considerationibus versato demonstrarem , nec quicquam inculcatis rationibus quibuscunque, etiam validissimis, efficerem, quod tamen per experientiam facillime praestarem, ipsi ex. gr. ostendendo, Vesicam aliquam cap cem infarto aere tumescentem , quo ipso omnia, quae

modo de aere dixi, ipsi imaginationi extemplo patebunt. Quod si quis hoc experimentum saepe suerit contemplatus,& plura similia cujus generis de aere docentia experimenta sunt tubi Torristagiani , machinae eris ianae, Bylianae &c. quibus aer extrahitur, quorum similia multa exhibentur in libro Italico: Sarai desie naturali experimete, qualiaque lim jus seculi inventa a Curissimo Sturmis parte r. S a. Os gii experimentalis curiosi perspicue admodum exponuntur) brevi imaginatio circa talia, quae junioribus annis de aere hausit, praejudicia persecte corrigetur. Eadem ratione ad alicui ostendendum stupendam quorundam corpusculorum exibmitatem, quod scilicet, licet talia sint, quae omnem efffugiant sensum, semper tamen certo adhuc gradu his minora iterumque minora revera dentur, nihil sane aut parum ese sicerem, demonstrando, materiam semper divisibilem ab que fine concipi. Ut primum vero commonstravero, Solem in coelo constitutum per senestram oculos in conclavi

existentes tam Vehementer commovere, ut eo intuitum di

rigere vix sustineant, atque hoc ipsum sibi quis bene & sae-

218쪽

i33 . MEDICINAE MEN Tispius imaginatus fuerit , jam certe non dissiculter admittet, vitrum poros habere. Qua alia enim quaesb via talis actio

posset ad oculos absque miraculo transire, eosque tanto motu fatigare, quem visus sufferre nequeatὶ Deinde necessario concludet, materiam, quae hos sic transit poros,admodum subtilem esse, cima poros istos ne vitris quidem dioptricis, quae tamen incredibili ratione omnia objecta e hibent majora adhibitis, ob eorum parvitatem, observemus. Tandem quoque clarum erit, materiam hanc partes habere necessario subtiliores aere, utpote qui nullo modo vitrum transit, quacunque licet ad id vi coactus. Porro

hisce frequenti contemplatione bene impressis, si quis postmodum sepe imaginetur mirabiles illos magnetis effectus, quod nimirum acus post tabulam ligneam positas in instanti varie commoveat , itidem haut dissiculter concedet, corpora quaedam subtilia, quae hic etiam per tabula: poros t seant, dari. Et quia materia haec eodem instanti non solum vitrum, sed etiam tabulam ligneam & solidissima quaevis menalia, qualia tamen corpora. subtilis illa materia Solaris, quae vitriura antea transibat, transire nequit, alioquin enim pellucida futura essent, permeat 3 non miniis etiam admittet, materiae hujus partes necessario adhuc subtiliores esse. Adeoque sic per experientiam imaginatio corrigetur, ita ut non adeo difficulter quis conclusurus sit, tres revera dari materias, aerem, materiam Nitri poros transeuntemo,& magnetis emuvia, quae licet tam subtilia sint, ut omnium oculos effugiant, hoc tamen non obstante, necessario e rum partes gradatim adhuc subtiliores sint concipiendae. Si porro plura ejusdem generis imaginemur experimenta, animalcula ex. gr. admodum minuta dari, quae organis suis sint

instructa, & in his organis fluida, quae organa movent: esto quod potius est, haec ipsa tam exigua animalcula adhuc alia sui generis generare, quae suis parentibus adhuc minora sint necesse est, juxta disserentiam, quam experientia inter in jorum

219쪽

PARs SECuNDA. iis jorum animalium corpora, & eorum lembryones common strat: Hisce & similibus tam naturalibus, quam artificialibus' exemplis e quorum numero est incredibilis illa auri in folia extensio &c.) diu consideratis, priores falsae impressiones, quas ab ineunte aetate hausimus, per posteriores, quae in nostra fiunt natura, intellectui conformes, si hunc in m dum saepe repetantur, non dissiculter ope imaginationis per fecte corrigentur. Unicum adhuc adjiciam. Qiaia terrae nos assicit alio modo, eoque admodum diverso ab eo, quo nos corpora coelestia assieiunt, a primis annis credidimus, ea quoque esse diversissima a terra nostra , nec mihi persuadeo, imaginationem hic facile solis rationibus posse cor rigi. Verumtamen, si quis alicui causas, quare Luna crescat & decrescat, clare ostendat, eunaque id reipsa per albquot tempus jubeat observare, ita ut ope imaginationis clare evincatur, Lunam per se luminosam non esse, sed potius eam, quam videmus, lucem non nisi a Solis illuminatione oriri, adeoque eandem cum terra opacitatem habere; smque postmodum, hoc stabilito, non difficulter per tubum opticum demonstret, dari revera montes in Luia1: obse vanius enim in obseuro ejusdem loco lucida puncta, quae absque dubio montium vertices omnium primo illuminari incipientes reserunt, & quae brevi tempore successive, non secus ac in terrae montibus Sole oriente accidit, lucidiora &majora fiunt, usque dum parti illuminatae, nullo interstitio obscuro relicio, penitus sese junxerint , si porro bene observet, quod multas, modo a sinistra, modo a dextria parte,

nigras .cernamus maculas, umbras illorum montium reis

rentes, prout , Luna crescente aut decrescente, illuminatio

in diversias fit partes ; & si tandem ipsi monstret, quanta sit ibi inaequalitas seu scabrities, ubi illuminatio Lunae te in tur, tempore inprimis novilunio propinquo & similium, phasium, hocque nullo posse fieri modo, si Luna exacte esset rotunda, nec magnis inaequalitatibus, hoc est, montibus

A a 3 effet

220쪽

sD MEDICINAE MENTI sesset circumdata ; haec, inquam, & id genus alia, si quis albcui dilucide commonstret, facilius tunc forte essiciet, ut admittat saltem non tantam, quantam hactenus, ille certo sibi persuasis, inter Lunam & Tellurem intercedere differet tiam, cum clare pateat, eam esse opacam , in montibus quamplurimis circumdatam. Tandem, si tunc porro deduxerit, supponendo, nos in Luna versari, terram, utpote quae, non minus ac Luna, a Sole illuminatur, non ut op cum aliquod corpus, prout illam nunc videmus, sed absque controversia ipsa Luna luminosiux tunc nobis apparituram, cum constet, eam multo esse majorem , sique ulterius coimcluserit, quod, quemadmodum Luna pro vario recessu &accessu suo ad Solem diversas phases ostendit, ita etiam te

ra , aeque ac Luna, jam plenam, jam falcatam, & iisdem pli sibus se exhibitura siti eminus spectanti ; Et si denique hinc

derivaverit, quod terra tunc Lunam necessario de nocte magis sit illuminatura, qtiam ipsa jam deprehenditur a Luna illuminari: cui asserto tanto magis fidem ille habebit, si ipsit tubo optico ostenderis, hoc lumen, quo terra Lunam illuminat, in obscura ejus parte reipsa clare videri, & simulta ; haec, inquam, omnia si ordine secerimus, hoc est, si ad

alia non accesserimus, nisi prioribus bene per imaginationem impressis, non dissiculter eo ipso effciemus, ut tantam revera non amplius ille credat inter terram Sc alios planetas Me quibus optima telescopia non absimilia monstrant dari differentiam, quantam a primis annis firmo semper assensu sibi hactenus fuerat imaginatus: siquidem hac ratione pro certo & explorato habebit, terram sibi, si in coelis coimsistere daretur, ea, qua nunc sidera nobis noctu apparent,

luciditate visum iri, nec dubium est, quin ipsam pro stella' quadam coeli, veluti caetera sidera, tunc habiturus sit. ANque hoc modo cognoscet, desiderio istorum, qui admodum exoptant, ut in aliquam stellarum pervenire possint, quo, . quid rerum ibidem existat, queant observare, aliqua ex par