Medicina mentis, sive Artis inveniendi praecepta generalia E.W.D.T.

241쪽

PARs SECuNDA. 2IlHaec omnia tam clara sunt, ut haud opus videatur ul- Iis ad ea firmanda exemplis, cum tota vita nostra hujus rei' 'non nisi clarum sit exemplum ; adeo ut nemo non, cui de scientiarum nudam tantum veritatem explicantium dignitate iacta fuerit mentio, brutum illud ogganniat: Non ende pane lucrando. Non itaque jam mirabimur, clim scientiam veritatis '.- ν-

longissime post se relinquat utilitatis notitia, & multo QNE 'ntius, quam dici potest, nostras occupaverit cogitationes, plerosque omnia sua etiamnum eo dirigere, ut satis clare possit colligi, eosdem solius corporis, minime vero mentis , cura tangi, quicquid saepissime contrario ore negent. Qua quidem in re condignas pessimorum suorum ratiociniorum iuunt poenas, adeo ut, licet ad corporis utilitatem .

ex suo quidem judicio maximi conducentia sibi acquisivisse, videantur, illa tamen omnia, quia mentis curam insuper habuerunt, intelle binaque, qui legitimum omnium bon rum usum solus edocet, quo nobis in solidam. delectati nem omnia cedant,) ut par erat, excolere neglexerunt, ibia, inquam, omnia ad mentem non tranquillandam, sed quam maxime potius perturbandam inserviant, atquo ita in magna bonorum abundantia miserrime crucientur, stillutitia absolutum in eorum corpora exercente imperium. porro non mirabimur, illos etiam, qui summo studio veritatem quaerunt, potissimum respicere ad aliquam utilitatem, &, nisi ea statim apparuerit, quanquam scientia revera in se est utilissima) hanc ideo veritatem, ad alias veritates inde deducendas diu considerare non possie, quia haecogitationes , veritatis nimirum atque utilitatis, hactenus quasi semper conjunctae, aut parum separatae fuerunt, ut jam exercitio ad eas sejungendas sit opus. Quo itaque a tam noxia imaginationis nostrae constitutione , quae nos avere utilium, quae intellectus docet, prosecutione abstratiit,

D d i liber

242쪽

Tertio remessium.

in MEDICiNAE MENTIs liberemur, audiamus quaeso, quid hic nobis consilii optima nostri pars, sana ratio, suggerat. Notandum igitur

Primo, intellectum econtrario nobis suadere, ut nul quam utilitatem in veritatis inquisitione respiciamus, sed puram tantum Veritatem, quae, etsi nobis nullatenus videatur utilis, nos tamen hoc solo, quod novam quandam Veritatem detexerimus, contentos reddere debet , cujus rei ratio est,

quia aliter faciendo nobis ipsis viam ad utilissima quaequo perveniendi occludimus. Nam quam maxime notandum est, Omnem, quae a nobis acquiri potest, utilitatem a sola

naturae potentia esse exspectandam. Ita ope acus magneticae novus detectus orbis, eique acceptum ferendum est, tot jam mari commercia tanta hominum commoditate fieri posse, quem usum non metalla, non mineralia, non Vegetabilia, non animalia, non machinae variae &c. usquam no

bis praestare poterunt. Atque idcirco, quo nobis ejusdem naturae potentia magis obvia est, eo plus utilitiatis consequimur. Ut autem haec nobis magis magisque aperiatur, nihil hic nobis magis prodesse poterit, quam genuinam habere methodum absque errore, & constanti quidem ratione, quicquid est ignotum detegendi. Nil ergo melius fieri

potest, quam si talem excolendo methodum omnes, quas mens humana scire poterit, conemur hinc derivare veri tates , in nova autem detecta veritate nulla, si in se consideretur, primum apparet utilitas: nihil enim aliud sequitur, quam aliquid posse concipi, hoc est, tantum possibile

quid, seu nova naturae potentia, detegitur. Et ideo, cum hinc omnem nostram utilitatem provenire sciamus, adeo ut, si omnis nobis cognita foret naturae potentia, hinc sane Omnium temporalium maximam, quae exoptari posset, uim sitatem consecuturi essemus; merito nos sola detecta verutate contentos esse decet, & quo longius inoffenso pede in Veritate detegenda progredi licet, eo magis nobis de feliciatate nostra poterimus gratulari, nullo licet usu talium v

243쪽

ritatum interim perspecto. Est enim hic apprime notai dum , quod detecta quadam utut periitili veritate, quatenus

in se consideratur illa utilitas , non tantum nulla obserVetur, quemadmodum modo declaravi, sed ne tunc quidem queat ulla observari, quia utilitas tum demum innotescit, cum inventa veritas ad quosvis usus humanos applicatur. Ita inventa acus magnetica gubernandis navibus, vitra pellucidis fenestris, vasculis, speculis, telescopiis &c. metalla infinitis usibus applicata demum inserviunt. Quum vero infinitis rebus homines occupentur, non statim harum omnium applicationem scire poterimus, quantopere scilicet,& ubi, & qua ratione usui forte futura sint, & vel in subsesquentibus, si plura dentur, seculis quaedam utilissima poterunt esse, quae jam apud nos nullius habentur usus. Non ita diu est, quod telescopiorum usus tuerit detectus, licet Vistrum jam ante multa secula fuerit notum. Nota quoqu 'am dudum fuere sulphur, nitrum, carbones, sed pulveris tamen pyrii notitia, ejusque ad bombardas exonerandas msus multo est recentior. Magnes antiquis notus fuit, sed non aeque acus magnetica, & usus illius. Adeoque prosocto, qui imaginatione suadente ideo quandam rejicit vertitatem , quia ejus utilitatem non statim cognoscit, sibi eo ipso viam ad subtilissima juxta ac ad omnium utilissima perveniendi praecludit ; quam notitiam antea habere nequit , adeoque nec quidem de utilitate ejus judicare potest, priusquam veritatem illam applicuerit ad omnes omnino usus humanos, qui omnes nobis quoque nondum sunt perspecti. Haec hisque similia diu mente volutata ad erroneas imagin

tionis impressiones corrigendas haud parum facient. Cui rei multum insuper inserviet, si

Secundo re ipsa videamus, qua ratione in nostria sit potest te, per inveniendi artem certo semper tales indagare veritae tes, quae perquam utiles sunt. Nam ex ea constat, quomodo

omnia possint explicari definitionibus generationem inci

244쪽

li4 MEDICINAE MENT 1s dentibus. Quam incredibilem autem ejusmodi definiti

mes prae omnibus aliis adserant utilitatem, revera experietur

ille, qui periculum in his ipsis fecerit, uti talia quaedam si

pri aperui. Porro hic omnia ex valde generalibus derivantur: nihil autem hac notitia potest esse utilius, qua unius theorematis ope sic infinita simul explicantur, quemadmodum latius in secundo impedimento haec indicavi. Tandem omnia per istam methodum eo dirigo, ut omnis demum cognitio ad genuinam Physices scientiam eruendam, id quod attendenti clare constabit, inserviat. Quum autem hac cognitione nihil nobis queat esse utilius, omnis enim, quam jam possidemus, aut sperare possumus, utilitas praecipue a naturae potentia, prout in se conssideratur, derivaturo utique hanc methodum, ut decet, bene excolendo non possumus non hinc utilissima deducere. Verum quia tempus & commoditas singularis ad haec omnia, uti par est, praestanda re quiritur, impossibile fere est, ut erroneas imaginationis impressiones tam cito & ad arbitrium corrigere adhuc liceat, quin continuo recurrant & contrarium suadeant. Optismum ergo videbitur hic remedium, si intellectus per senstabiles experientias in hunc finem prae caeteris electas imaginationem eum in statum, quo sibi eam obsequentioren ta reddere ad nutum queat, tandem reducere studuerit. Hoc autem fiet

Tertio, saepe considerando, quam valde omnes homines, qui imaginationi auscultant, in modo dictis fallantur. Si enim quis alicui ostenderit, acum magneticam impulsu motam atque tunc libere sibi relictam ad certae lineae in t bula quadam ductae normam semper quiescere, hoc quidem curiosum esse asseret, sed tamen, quam habeat utilitatem , se non videre dicet: quasi id ex ipsa statim veritatis notitia,& non potius ex applicatione ad omnes humanas actiones, notas pariter ac ignotas, seu adhuc infectas, dignosci simul

possit ac debeat. Ast ille contra, qui rationem ducem se-

245쪽

PΑRs GCuNDA. 2IFquitur, nullam licet observet utilitatem, in eo tamen maxime, se novam quandam hoc modo detexisse naturae pote tiam, acquiescit, & certo interitia scit, hoc posse esse utilo, si non nostro seculo, certe sequenti, si tam diu quidem te ra duraverit, uti revera in jam dicto acus magneticae exporimento successit. Quis enim, obsecro, simul ac ista det gebatur proprietas, potuisset credere, fore, ut ea ipsa homines aliquando vel aureorum missiones lucraturi sint, uti

Rex Hispaniarum in America ejus opera detecta, & aliae post

ipsum Nationes summo suo crina commodo revera sunt ex

pertae t Quis arbitratus fuisset, multos hominum, si hoc ignoretur inventum, notabile vitae discrimen subire posse: id quod vero omnino fieret, si navigantes longe id altum provecti pyxidem nauticam casu amitterent. Ita quoque eat dem ob rationem homo Philos phus naturae potentiam tam

singularem, & quae sorte pro incredibili antiquitus habita fuisset, nimirum globum tot librarum ope pulveris pyrii tanta celeritate, tantumque per spatium explodi, digne aestimat, licet nullus hujus rei ipsi perspectus fuerit usus, ipsique necdum innotuerit, uti postea deprehensum est, ejus adminiculo bestias, etiam ferocissimas, facillime vinci, poreas durissimas diffringi, latentia in iis metalla facilius erui, ponderosissima quaeque facile elevari aut destrui, & alia plurima praestari posse. Multo autem magis vulgus despectui

haberet hominem Philosophum, aliquantum aestimante seu multum considerantem, ut omnia naturae possibilia, sic etiam hoc, quod videat, nihil aquae intrare in concavum vasis vitrei aquae inverso situ immersi, praecipue si hoc ipso multa florenorum millia se posse lucrari assereret. At enim

ab hoc unico dependet, quod quidam sub lignea Hagna

campana fundum maris petere ausi fuerint, quo tormenta bellica naufragio demersa recuperarent, nec irrito conatur qualia plura, si rite procedatur, magno cum emolumento

possent institui. Rusmodi exempla diu multumque sunt

246쪽

M6 MEDICINAE MENTI sconsideranda, quo isthaec tandem praejudicia radicitus ex antimo tollantur , quod inprimis siet, si usque serio nobiscum repetierimus, res etiam vilissimas, seu veritates, quia admodum familiares sunt, haudquaquam aestimatas, perutiles ii terim esse. Concusso lapide prosilit ignis, aqua & ignem extinguit, & suo cursu alia secum corpora vehit. Quis ne scit, talia nobis incredibiles in variis vitae occassionibus asserre usust Nec ideo dubitandum est, adhuc Oia plurima etiam utilia posse adinveniri, cum ex levissiosis quandoque

observationibus exquain utilia profluxerint, quae tamen non continuo & eodem simul tempore de tecta fuere. Hoc

facile credet, qui probe perpendit, quam levibus opus suerit observationibus ad Typographiae, papyri conficiendi, fi- ,

lorum tam sericorum quam lineorum tendendorum, t ei

dorumque &c. artes primo inveniendas. Quod sit jam s. milia magno satis numero nobis quotidie obvia bene pensiteinus, quodque nec in ullo adhuc humanorum operunti quae alias satis utilia esse facile concesserim genere demonstratum sit, omnium optimum utilissimumque esse modum illum, quo jam quisque utitur, ne quidem circa agriculturam: & si insuper in memoriam revocemus, quam praeci ra hoc seculo saltem detecta fuerint, ex hoc uno, quod jam huic praejudicio non tantopere ab hominibus, ac praeteritis temporibus, indultum amplius fuerit 3 adeo ut etiam in ipsa Mathesi, quae plurimis videbatur ad majorem evehi noi posse persectionem, hoc nostro seculo ea , quae omnia omnium antecessorum inventa infinito superant intervallo, .

in lucem fuerint producta i haec, inquam, omnia, si bene introspicere dignemur , haud ambigendum est, fore, ut adepti rei simus habitum multa adhuc utilia, & valde singi

laria eiciendi, modo solam considerare Veritatem, ean que, quantum humanitus fieri potest, excolere seu augere studuerimus , neutiquam vero tam falsis imaginationis nostrae persu ionibus fidem ulteuus habuerimus.

247쪽

Postquam itaque hoc etiam impedimentum plane superavimus, atque in eo jam sumus, ut in eruendi veritate ad ullam utilitatem nuspiam respiciamus, ac licet nulla pia ., ne animadversa fuerit, non ideo minus progrediamur, no--im vas novasque subinde veritates juxta genuinae methodi prae ' cepta continuo eliciendo i accidit denuo, ut reipsa singu- dum non talarem, ut ita dicam, indispositionem ad hoc negotium in se nobis non raro observemus. Non loquor hic de mala dia et 'spositione, quae ex morbis oritur , hac enim de re, quia tran in uia hoc nimis hic foret prolixum, cogitationes meas peculiari tractatu proferam: nec quoque de illa, quae ex mala educ tione originem trahit , nam ea de re differendi occasio se in sequenti impedimento offeret: sed solum de ea, quae es ficit, quo minus quovis tempore aeque simus apti in verit

iis inquisitione. -

Omnes fatentur, se experiri, horas quasdam aliis longε 'seri comesse feliciores, & auroram Musis esse amicam. Quam ntabilis autem sit differentia talium in nobis dispositionum, pisio is experientia addiscet, qui statim post cibum copiose sumptum percipiendis mathematicis demonstrationibus se applicuerit, resumpta post somnum horis matutinis eadem , opera. Imo sunt, qui, licet multum in genuina indagaim darum veritatum methodo fuerint exercitati, hoc tamerta non obstante de magna quandoque dissicultate, quae ad praecepta ejus accurate, ut decet, adimplenda occurrit, coim queruntur. Opportunum igitur huic rei remedium ut inveniatur, istius indispossitionis praeprimis origo erit dispici, cnda. Notandum itaque est, Si effectus quidam producitur, omnia ea, quae ad i- psum producendum requiruntur, necessario debere elim tin is , praesentia: & si jam omnia ejusmodi requisita adsint, talem etiam ex iisdem effectum necessario secuturum esse ; si vero tandem effectus hic non producatur, necessum' est, in

Secundo

248쪽

os MEDICINAE MENTIs ducendum nullo modo requiruntur, necessario id essicere . Omnia haec lumine naturali nota sint. Hisce itaque sic positis, si quis magna facilitate sibi novit acquirere veritatem, necesse est, eum singularia hujus methodi praecepta scire; si vero insuper demonstratione evinci potest, nihil in ea methodo desiderari, eadem semper facilitate in veritate acquirenda perget. Quia autem nihilominus experimur contrarium, & idipsum etiam illi, qui genuinam sequitur meth dum, nonnunquam evenit, colligendum sane est, externata hic aliqua impedimenta huic negotio contraria accede , hoc est, nos impediri quibusdam impressionibus, quae vel sensuum, vel phantasiae, vel passionum ope excitantur in nobis. Insigniri autem supra omnes hasce impressiones ab externis nobis ita advenientes nomine imaginationis , adeoque clarum est, solam imaginationem hujus impedimenti

causam esse. Haec omnia jam multis confirmare exemplis non est opus, cum nulla dies transeat, quin unusquisque

experiatur, haec satis superque jam confirmata esse, qui ad se ipsum saltem attenderit. s. apositiris Ponamus quendam in se deprehendere aptitudinem, quam selicem nonnulli dicunt venam, aliquid expedite coim scribendi, superveniant autem negotia externa ipsum a comceptu rei conscribendae avocantia, sumatque ille deinde ex. gr. prandium , quo sumpto redeat ad prosequendam suam scriptionena , nae ille observabit se jam vix, nec sine taedio, tres quidem expediturum esse lineas tanto tempore, quanto antei multo plures, multoque majori facilitate e

araverat.

Suid im Non itaque mirabimur, si etiam ii, qui optima circa is ori haec methodo instructi sunt, in veritatis juxta eam ipsam

methodum eruendae progressu difficultatem quandam experiuntur. Si quis enim optima hic sciat, tempore autem, non convenienti quo nimirum multa in ipsum externa

gunt se ad veritatis inquisitionem applicet, progrestus quia

249쪽

dem ille aliquos iacturus est, sed tamen non sine satis in gno labore, nec sine singulari opera atque potentia adhibuta id peraget: & hinc potest fieri, ut idem studia bona

prorsus relinquat. Nec mirabimur quoque, quod, qui V ritatis acquirendae praecepta optime norunt, aliquot mei sium spatio majores , quam alii per multos annos, eandem, licet methodum secuti, faciant progressus, quia nimirum se convenienti tempore ad ejusdem exercitium applicant, ad quod alii parum attendunt. Nec magis etiam instabimur, quod ii, qui omni plane me modo destituti, multum

tamen meditati sunt, idque non nisi tum temporis, cum se optime ad id dispositos persensere, nobis quidem, tam ci ca physica quam circa alia objecia, permulta & lectu quan doque curiosa aperiant, sed quae non nisi merae analogiae, seu vividae admodum imaginationis humanae perceptiones, sive fictiones sunt, ipsam interim rei, prout in se est, veribtatem nullo modo expli&ntes. Videamus jam, quid comsilii nobis circa haec suppeditet intellectus.

Primo notandum est, talem statum, quo quasi aeques, Tretuter apti sumus ad omnia, & in quo, per consequens, ver, tas magna facilitate acquiritur, reveri, non obstantibus tot impressionibus externis, dari, nosque in talem quandoque statum nosmet ipsos posse redigere. Nam externa illa, quae hic possunt adesse, potentiam nostram circa praesentia e terna vel plane destruunt, ut mors, de quibus externis jam non loquimur ; vel eam tantum diminuunt, ita ut ad acti nes humanas simus inepti, veluti si somno, morbo, ebri tate, passione aliqua vehementi &c. capiamur, quae ipsa tamen quandoque non adsunt; vel tandem potentiam diminuunt hac solium ratione, ut ad actiones humanas apti quis dem simus, sed non aeque facile. Hoc ultimum auten provenit vel ab externis talibus , quae in nostro corpore

sunt, sed tamen abesse possent, tota nostra natuia salva dc eadem perman te, vel a talibus, quae in corpus nostrum E e a recu

250쪽

HO MEDICiNAE MENTIs recipiuntur, & etiam ad ejus conservationem necessarii,

sunt, ut cibus & potus, sed a quibus tamen per multas h ras, imo totos dies abstinere, aut, si nimium fuerit assilia γptum, jejunio mederi possiimus ; vel provenit ab externis,

quatenus ea externe corpus nostrum circumstant, ut aer ii

salubris, frigidus, nimis calidus, aliis corporibus nimis r plerus , aut agitatus &c. Sed isthaec nos non semper impodiunt, aut etiam possitnt corrigi. Cum itaque haec omnium praecipua, quae possunt concipi, externa sinat, omnia autem illa impedimenta vel non semper adsint, vel sit adsunt, remedia tamen contra ea habeamus; patet aliquem statum, in quo quasi aeque apti ad omnia simus, certe dari & in nostra quoque potestate esse nos eo quandoque redigere. Si itaque alicujus rei cognitionem ad eam executioni optime dandam habuerimus, non poterit nobis deesse libertas illa omnia ad arbitrium facile exequendi. Suppono autem nos praecepta veritatis acquirendae jan didicisse. Cum ergo eo in statu, quo aeque apti ad omnia sumus, constituti simus, aut saltem potestatem quandoque habeamus, in eundem

nos redigendi, ut modo ostendi, nillil sic impediet, quin

tunc possimus magna facilitate veritatem certo acquirere.

Secundo videamus, bona methodus quid valeat. Vix autem credi potest, quantum hic ejusdem ope, licet indagandae veritati simus minus idonei, possit effci. Dum enim haec quasi norma est, secundum quam progredimur, non inconstanter hinc inde vagando, sed certo, quid faciendum, quidve omittendum sit, addiscendo, hanc exacte, quantum possibile est, sequentes, si non statim, breviori tamen, quam multi sibi persuaserint, tempore potentiam nobis acquir

anus cxterna, quae nobis adversantur, adeo coercendi, ut

magna postmodum facilitate pergere possimus. Quod i cilius adhuc exequemur, praecipue si semper orsi fuerimus ab iis, in quibus imaginatio, sed juxta intellectus operati nes ad regulam ordinata, sola susticit: quo in negotio, si