장음표시 사용
221쪽
te dudum satisfactitam esse, dum eo ipso, quod terram inli bitent, in quadam coeli stella revera existunt. Quod si quis
hac in re adhuc magis confirmare se voluerit, praeter jan dicta etiam Galitii de vero mundis emate dialogos consule re, aut, si lii ii nium prolixi appareant, licet utilissima scitu complectantur, celeberrimi Megertini argumentis infrictis demonstratum mundi spem ovolvere poterit, aut, si tandem hi libri seria nimis continere videantur, lectio jucunda exbmi cujusdam ingeniosissimi Autoris libelli, qui inscribitur ,
os entroiens de la pluralite des mondes, non miniis hac ua ,
parte animo satisfaciet. Hac quidem methodo , si recte proceditur, ab erroneis impressionibus imaginatio adeo perfecte liberatur, ut viderim, qui, quae antea pro absurdissimis habebant, non ita multo post firmissime crediderunt , ad quod ipsum tamen solis rationibus, iisque vel maxime convincentibus, frusina adducendi fuissent. Ex quibus perspicuum fit, quantum nobis ad bene philosophandum conducant experientiae, si intellectu dirigantur, ac quanti sit
aestimanda conversatio cum eis, qui mentem a mille falsis, quas ab ineunte aetate, animo nequicquam renitente, liberi L me admiserant, impressionibus bene purificarunt: inprimis, quia nulla res est, quae atque imaginationem nostram ultra omnes terminos veteribus olim notos, & ratione quiadem intellectui perquam conformi, extendit, ac vitra Dioptrica iaciunt i quemadmodum celeberrimi viri D. H in sua Micrographia, Malpi ius in variis eruditissimis operibus, Leeujenbois , aliique perquam curiosa hac de re publicarunt. Optandum sane esset, ut tam utilis ars, quoad ejus fieri posset, perficeretur: nec enim credendum , hic jam tum omnia, quae dari saltem queunt, in praxin esse deducta, cum alia & alia indies etiamnum incrementa singularia prod cantur, non solum circa ipsam vitrorum persectionem, sed etiam circa ea, quae illorum ope revera praestari possunt 3 qua in re specimina nonnulla exhibui in Acto Eruditorum& suo tempore plura proferam. Posti
222쪽
i E MEDIC1NAE MEN Tispostquam igitur rem eo deduximus, ut nullus nobis dum, sat error timendus, hoc est, postquam artis inveniendi prae ς , P ςρ cepta omnia sic jam ordinata sunt, ut, sive intellectum, si- Tve imaginationem sequamur, nullae res, quae diversae fue--gni facia rint, inter se possint confundi, atque lic in psa luce simus '' contituti , ubi a lapsu sibi cavere non adeo dissicile satis a τοῦ ι. z. tento erit i idem interim plerumque hic nobis evenit, quod hae an nid iis, qui usu oculorum suffcienti & perfecto fruuntur, quem ri, tamen non magni aestimant: sit enim, ut eo mentem ob rei simplicitatem convertere dedignemur, impossibile esis rati , nos per tam levia ad rerum dissicillimarum & admi- . - randarum notitiam posse pervenire. Quemadmodum quis falsa hac persuasione idipsum decipit: ita certe in talibus, quibus minus asstvetus est, attentionem diu continuare admodum dissiculter poterit: qua in re is facile est assenturus, qui saltem expertus', quanta dissicultate alii facilia quaedam, quae in mathematicis occurrunt, doceantur, adeo ut Euclidis ' axiomata vix diu meditari, & aurem facillima x auditu notissisma narranti praebere vix per horam queant. Fiat perici
et V V lum. Propositum sit alicui, talia in publico auditorio in .
. H. M a medium proferre, quae, licet unica rerum praestantissimarum ostenditor. sundamenta sint, vulgaria tamen,& omnibus sint notissuna; eventus docebit, num omnes auditores per integrum horae
spatium attentioni sint vacaturi, & tanta frequcntia rediti ri, ut deinde quoque percipiant, quomodo illa, quorum spem secerat, hinc deriventur. Optime hoc norunt, qui in quibusdam artificiosis, quae aliquid, quod incredibilo, praestare videntur, spectantium visui objiciendis occupantur, ideoque eorum causas spectatores celare, quantum possinit, annituntur, certo persuasi, artificio detecto omnem spectam lium admirationem, ac simul & ipsius artificii ,&, per coi sequens, authoris, qui talia producit, existimationem ess cessaturam. Evidens etiam hujus rei argumentum in eo habemus, quod ingeniosissimi viri quandoque admodum diseficilia
223쪽
ficilia optime explicarint, cum tamen econtrarid genuinas valde facilium rationes nobis nullas exhibuerint, eo quod non tam diu ad ita facilia, quam ad rectam omnis indagam
dae veritatis methodum necessario requiritur, attendere po-
tuerint. Quantum hic quoque cum maximo dat o suo plures aberrent, eo quod simplicia medicamenta parvi faciant, indicabo infra, ubi de cura corporis sermocrit: jam
enim selum ad ea , quae mentis curam spectant, attendo. Ut itaque ab hoc quoque impedimento liberemur, genuina t. r.
ejus origo est detegenda. Quia nimirum ab incunabulis, uti in primo impedi- mento dicit, nos imaginationi potius, quam intellectui re Ggendos commisimus, itinc eo ipso de iis, qVae fieri vel non, plurima hausimus praejudicia, quae, multis quas experientiis persuasi, tanquam certissima firmiter suppo submus. Si jam attendamus, qua ratione id nobis evenire po
1. Quaedam a nobis cognosci ut talia, quae possunt δε o psti. fieri, & quae etiam reipsa ita fieri experimur. Quae autem sic cognovimus, ea ut talia vel intelleximus, vel imaginati fuimus. Si intelleximus, seu Vere concepimus ea, necessum est, ut in natura perpauca ejusmodi extiterint: veluti is in parte prima abunde ostensum est, nos admodum paucorum naturae effectorum initio philosophandi habere nox, tiam. Si vero ea fuimus imaginati, necesse est, nos ejusmodi multa hic non observasse, sed tantum pauca quaedam, quae in vita ad ordinari quaeVis peragenda occurrunt. Quia igitur in nobis experimur, talium cognitionem per adna dum ordinariam cunctisque communem hominibus fieri potentiam, nec ulla per illam alia, praeterquam vel valde pauca, Vel perquam communia percipimus , hinc tacite conclusimus, ordinariam notitiam seu potentiam non sui
cer nisi ad pervulgaria intelligenda aut praestanda. Hinc ratio in promptu est, quare omnia, quae persecte intelligu
224쪽
mus, tam parvi aestimemus, quia nimirum ad nil aliud n bis inservire videntur, nisi ad perquam communia intellis genda aut praestanda, quae jam tum scimus t, imo quo aliqua prae caeteris intellectu faciliora sunt, eo viliora magisqu obvia ure putamus ista, ad quae intelligenda inserviunt, ac
proinde tanto minus aestimanda esse. Observamus porro, nos quaedam cognoscere ut talia, quae possint fieri, cum tamen contrarium potius evenire experiamur. Quia vero omnia, quae intelligimus, seu vere concipimus ut possibilia, etiam talia necessario sunt manentque; alias enim sequer tur, id, quod verum est, fieri falsum : necessario quoque evincitur, nos talia, quae pro possibilibus habuimus, & coi
uarium tamen, de iis postmodum experti sumus, revera non concepisse, sed tantum imaginatos fuisse. Nec miruuta, cum omnium rerum ignari nascamur, unde permultae, ut stipra vidimus, erroneae ortae sunt impressionec nos deinde in rerum natura non pauca illis ipsis, quae sic imaginamur, offendere contraria, quae vel ideo a nobis veluti extraordinaria spectantur. Quia igitur potentia, qua illa sic imagisnamur, est ordinaria, nec suffcit ad ea, quae extraordinaria nobis videntur, explicanda ; inde collegimus, ordinariam notitiam, seu potentiam, ad ea, quae nobis extraordinaria seli miranda videntur, explicanda aut praestanda nullatenus sussicere. Hinc in promptu est ratio, qua de causa vulgo omnes notitiam, quam intellectus opera obtinemus, non tantum parvi faciant, sed etiam omni modo sipernant, Omnesque, qui huic vacant Hidio, inde, tanquam a re haud magni momenti, quantum in ipiis est, avertere conentur: quia scilicet extraordinariis, seu mirandis, intelligendis ac patrandis eandem haud suiscere existimant, imaginationem cum intellectu nimiopere confundentes. Hinc porro mei tem ad ea, quae omnium facillime intelliguntur, converterempersederunt, nec ullam tam vilipendendis, ut putauri rebus attentionem, ne minimam quidem, tribuere dignati
225쪽
PARs SECuNDAE. Imsunt, quin potius tanquam condigna contemplationibus suis objecta sibi tractanda susceperunt ea tantum, quae miranda, seu, quae extraordinariam potentiam requirere atque exhibere visa sunt, haecque fuerunt, quae uniue aestimarunt. Tandem observavimus, a nobis quoque quaedam cognosci ut talia, quae non possunt fieri, &impossibilia dicuntur: a tamen, eo non obstante, experientia didicimus, isthaec revera esse possibilia. Quia vero omnia , quae intelligimus ut vere impossibilia, seu ut talia, quae non possunt concipi,
necessario ita comparata sunt, ut eorum etiam contraria
nequeant accidero, nisi dixeris, id, quod absoluti falsum
est, verum fieri , hinc sequitur, nos ea ut falsa tantunia imaginatos es e, non vero concepisse. Nec quoque mirum est, cum tot ab externis hauserimus errores, hisce nostris pissime cogitatis contraria, seu extraordinaria ostendi.
Quia igitur illa potentia, qua sis quaedam ut falsa imagin
mur, ad ea nobis repraesentanda, quicquid tandem con mur, haud sufficit, nisi sit extraordinaria ue interim autenia se his contraria, & quae proinde ejusmodi tam extraordin ria revera praestandi potentia pollent, se offerunt , in conclusimus, solam extraordinariam notitiam, seu potet tiam, ad extraordinaria explicanda dc praestanda sufficer . Hinc facile causa redditur, quare nemo prae discendi de quid miri praestandi cupiditate unquam intellectum consuluerit, sed unusquisque ad experientias potius confugerit. Etenim hic talia offenderunt, de quibus arbitrati sunt, ea extrao
dinariam plane habere potentiam, adeoque his similia fieri
per experientias singulares tantum posse crediderunt: hinc praejudicio hoc occupati nunquam ad ulla naturae ess cta . . quae valde communia ac rationi convenientia sunt, verunt potius ad illa, quae quam maxime rationi videntur adversi ri, mentem unice suam applicuerunt. Et quia talia quaecunque , quo magis rationi dissentanea, eo nobis admirabuliora videntur, inam nil magis admirabile laret, quana si,. Bb d ex
226쪽
ay6 Manici NAE MEN Isex vero fieri Alsum vel contra, posset fingi) hinc tales tanto
magis quaesiverunt & dilexeriint experientias, quanto caeteris admirabiliores visae sunt. Aurea sciliceti axiomata, & dbgna, quae ab insigni adeo doctore, imaginatione puta, ii manae dictata naturae, eidemque ad perpetuam vel mem riam tam firmiter impressa fuerint. Adeoque magna hic talia corrigendi dexteritate ac studio nobis opus est. Sed priusquam hoc suscipiamus, praecipua eorum, quae dixi, quibusdam firmabo exemplis. . a. perexpG Quia, ubi rerum possibilitatem aut impossibilitateirtari Wi m. observanius, eas ut talia , quae ordinariam saltem potentiam ostendunt, nullo modo aestimamus, sed ea potius magni t cimus, quae credimus possibilia, & impossibilia tamen e perimur, Vel, quae impossibilia credimus, & pos Iibilia e perimur, hoc est, uno verbo, aestimamus Sc admiramur quae Disa sunt: hinc fit, ut ea hominum artificia potissimum
magni iaciamus & admiremur, quibus aliquid, quod credimus impossibile esse, fieri posse videmus. Sed simul ac animadvertimus, in quo artificium consistat, cum hac ratione contra quam judicaver mus, non nisi possibilia quaedam observemus, omnis confestitia tum cessat aestimatio. Inaestigiatorum artificia, quibus in publico simplices in
sui admirationem rapiunt, non ce
fiunt, veluti spectatores solent supponere, sed tantum sic videntur fieri. Memini me aliquando vidi se non injucundum experimentum,
in quo globus gravis L videbatur sui sponte ascendere ex F in E, ex E in D, ex D in B, atque ita porro : id quod primo intuitu vatae admiratus
227쪽
sum, & magni feci. Licet autem scirem, non absolute v rum esse, omne grave deorsum tendere, nam certe in , aqua res non semper ita se habet, minimό tamen hoc de ponderoso globo in aere poterat negari. Ubi autem rem attente considerabam, ac jam in eo eram, ut digitum rimae, per quam hoc artificium arcae inclusum conspiciebam, i mitterem , animadverti durum quoddam corpus manibus resistens: quod ipsum erat vitrum aliquod, in loco illo subobscuro ita applicatum, ut visu ab introspicientibus nequiret facile percipi. Cum itaque arcam inspicienti foramen iblud, per quod lux ingrediebatur, superiori parte appareret, extrinsecus autem inferiori in parte arcae reipsa esse obse varem, facile opticum hic latere artificium perspexi. Ex minando ergo vitrum, quo rima ad introspiciendum relicta tegebatur, ex transversali linea non aeque pellucida, triangulare hoc esse prisma iacile patuit, quod omnia in hoc artificio mihi sisteret inversa. Haec igitur nec amplius adnabrabar, nec tanti ulterius aestimabam, perinde ac quis neque miraretur neque aestimaret, cui tanquam singulare quid acrarum proponerem, globum plumbeum in plano inclinato
descendere. Adeoqtie concludebam, hoc me antea non ,
aliam ob causam fuisse admiratum, quam quia aliquid falsi
supposueram tanquam verum. Eadem ratione, si experientia alicui probavero, me aliquid speculo ex glacie conseno posse comburere, nae id & admiratione & aestimation dignum omnino censebit. Supponit enim, rem ultra in dum Pigidam non posse calorem excitare : cujus interua hoc modo contrarium, id est, rem impossibilem se videre credit. Verum si ipsi effectus istius hanc esse causam ostendero, quod nimirum ob glaciei figuram radii Solares sic restingantur , ut plures in magna copia in eodem loco con gregati calorem quam maxime intendant, ac proinde non referat, an talis figurae corpus calidum sit, an frigidum , ,
modo fuerit pellucidum, radiosque Solis dirigens ita, ut in
228쪽
193 MDEIci NAE MEN Tis eundem cogantur locum, quo vis caloris unita fortior evadat, & ad eum usque gradum, qui ad combustibilia in flammas Vertenda sufficit, augeatur: quia hac ratione non alia hic observabit, quam quae facile cogitantur, quodque etiam illud, quod primum credidit, experimento scilicet mo stratum fuisse, rem frigidam calefacere, non verum fueriti tunc admiratio pariterque aestimatio de iis antea concepta cessabit. Ex quibus omnibus per experientiam clare patet, omnia, quae aestimamus, aut admiramur, aliquid semper falsi includere. Nec alia est causa, quare homines specula tantopere admirentur: videntur enim oculos ipsos convincere, quod in iisdem quandoque verae personae aliave corpora satis longe distantia existant, id quod tamen falsum esse scimus. Huc etiam pertinet illud, quod tam intellectu, quam experientia nobis constat, ad durum quoddam compus transpiciendum aliqua necessario requiri foramina: at . observamus interim in vitro, corpore duro, nos illud visu
penetrare, & omnia post id latentia detegere corpora posse, millis licet hic scilicet per imaginationem ) observatis foraminibus. Cum itaque credimus sic aliquid fieri, quod est impossibile, hinc idipsum miramur & aestimamus, quod est
rem falsam, quasi veram credere atque admirari, quema, modum hoc suprii circa primi impedimenti finem latius de claravi. Ita ostendere possem, quod vulgarium ingeni rum homines, hoc est, quales natura sumus omnes, cum de rebus naturalibus, quarum organa plerumque nimis sunt subtilia, & ideo operationes per imaginationem haud ita observabiles, nullum prorsus fanum habeant conceptumia, si curiositate allecti multum desudent in operibus natura: scrutandis, non rufi admiranda, & quae ipsos ad ea satis a
tentos quia pleraque juxta leges imaginationi perquam. contrarias hic fiunt) in stuporem quasi redigere possunt, notare soleant, cum tamen simpliciores, ac proinde inteulactu sacilior , dari nequeant leges, quam illae, juxta qua
229쪽
PAxs s Ecu NDA. Usomnia in universo contingunt. Ut adeoque artificialibus hominum inventis naturalia longe sint simpliciora, illaque haec artificio, quoad inveniendi ambages, multum superent, nec proinde, nisi saltem tot praejudiciis est Mus praeoccupati, tanto ad naturalia, quanto ad artificialia cognoscenda opus sit ingenio; sicuti ex omnibus naturae operationibus, ii quibus organa non adeo sint subtilia , ut omnem effugiant sensum, aut quorum genuina jam nobis detecta est natura, liquido patet, & vel ex hoc evidentissimum est. Si machinae quaedam artificiosae a duobus compositae sint artificibus, eundem effectum exhibentes, hic sane sapientior muIto es dicendus artifex, qui eundem prorsus estectum simpliciorieonstriustione producit, prae altero, qui per vias magis compositas in eundem scopum collineat. Adeoque haud dubitandum, sapientissimum omnium rerum effectorem tari
simplicia ad cuncta producenda adhibuisse principia, quibus
simpliciora excogitare absolute repugnet: etenim si sitias luciora excogitari possent, non esset s,pientissimus, eaqu proinde multo simpliciora erunt illis, quae quivis artificiosiis mechanicus adhibet. Quia vero ex principiis sinapi cissimis a sapientissimo artifice etiam omnium artificiosissima compossita fieri debent, exinde res evidens est, quare, qui ad sola composita seu naturae opera animum advertunt,
sibi contra persuadeant, haec explicatu esse dissicillima: quia nimirum in rebus humanis ut urimum, quo plus est artuficii in quadam machina, eo phis ingenii ad eam capiemdam requiritur: adeoque etiam naturalia, quia hic artis, ciosissima dantur, dissicissime omnium explicari posse cre
dunt. Vertam enimvero hic prorsum contrarium accidit,
liquidem, ut dixi, sapientissimo artifici convenit ex simpliaeissimis, intellectitque facillimis principiis artificiosissima , producere: aliter plane, ac quidam ex crassa ignorantia opinantur, statuentes scillari, per quo dissiciliores hypoth
ses res omnes explicarentur, eo magis DEI sapientiam et cescere;
230쪽
Eoo MEDICINAE MENTI scescere; quam ob causam opera quoque ejus perquam asmiranda seu inexplicabilia esse fingere, quantum possunt, student. Interim summa naturae artificia via simplici absol-Vuntur 3 qua in re obiter notamus, posse meo judicio, simila ex re, certe ex hac a posteriori clarissime cognosci, DEuM existere. Quia enim revera observamus, omnes naturae operationes per leges tam simplices, ut absolute simpliciores concipere repugnet, peragi, quid inde quaeso aliud colligendum, quam has persectas esse, imo continuo proficisci ab ente sapientissimo, adeoque, quod necessario si quitur, D Eurus reveria existere. Sed ne nimium hic digrediamur, mittere haec quia ad subsequens remedium potius pertinent & adhuc alia circa entia rationalia exempla ejusdem rei proferre placet. Sic equidem circa ipsam Mathesin Theoremata pleraque admiranda videntur, ob similes causas, quia praecipue in continua inaequalitate semper observatur aequalitas. Exemplo sit Archimedaeum de Cylindro& Sphaera, ubi quaevis inaequalia stiperficiei Sphaerae segmenta semper aequalibus segmentis stiperficiei cylindricae aequantur: quia vero imaginatio semper nobis dictavit, in continua inaequalitate continuam quoque inaequalitatem reperiri debere, ejus dictati contrarium hic animadvertimus. Hinc itaque talia miramur ; sed quae tamen vilescunt, simul ac, ea nil nisi intellectui valde consonum habere, demonstra' tum intellectumque fuerit, vel ad minimum non fiunt tanti, quanti fiebant, clim nobis derrhonstratio incognita adhuc esset. Optime id norunt, qui rebus suis aestimationem apud alios ambiunt: hi enim, utut theorematum, quae aesti maintur, satis faciles habeant demonstrationes, alias tamen
de industria easque dissiciles admodum fingunt, quo homines in suis detineantur praejudiciis, credantque, Veritates ab ordinariis nostris meditationibus remotas non nisi extrao