Medicina mentis, sive Artis inveniendi praecepta generalia E.W.D.T.

251쪽

'PARs SECuNDA. aliquantulum perglimus, videbimus omnes alias externas impressiones ita pedetentim superari, ut brevi sensuri stamus, nos eo in statu esse positos, quo liceat magna facilitate progredi. Sic, si quis ex. gr. in problemate quodam mythematico solvendo per solum intellectum difficulter possit procedere, brevi, modo Analyseos adhibeat calculum, hac re ratione essiciet, ut in seipso facilem sentiat progressum . Sic quoque, si quis in meditando parum silccessus experitur, ut primum suas cogitationes occeperit in chartia consignare, illico in statum veritati cum facilitate acquirendae magis idon in sese rediget. Adde, bonam methodum reipsa quo

que ostendere normam omnia, quae nobis in arte inveniet

di sunt contraria, impedimenta corrigendi, prout idipsum in hac tertia sectione haud obscure effectum do. Omnia igitur, quae in quolibet tali impedimento recensentur, remedia ad hoc idem, id est, ad hoc quartum impedimentum tollendum potissimum faciunt, ut adeo majori facilitate voritatis indagandae methodum in praxin deducere liceata Tertio, si ipsam etiam hac in re experientiam, dirigei te intellectu, considamus, haud sane peccaverimus. Hic . pauci, quia id nondum experti, credent, tantam diu Versitatem, quanta revera hic est, observari: auctor ergo fuerim, ut aliquis in utroque statu, hoc est, tam praesentibbus, quae modo recensui, impedimentis, quam absentibus, veritatis investigandae methodo sese applicet. Sua sponte hinc non solum, quam incredibilis hic detur differentia, a, discet, sed etiam certam quandam, si hoc saepe reiteret, in se animadvertet perceptionem, quam quoties imposterum iterum apud se observabit, toties interne admonebitur, Qjam absque dubio eo in statu versari, in quo ad veritatem inquirendam perquam aptus est. Non est autem res parvi momenti, hoc sibi ita per experientiam acquisivisse. At memorare subit hic ea, quae meipsum praxis hac de re docuit. Expertus itaque sum felicem in studiis progressum, Ee 3 I. Quo-

252쪽

ira. MEDICINAE MEN Tisi. Quoties modico pastus eram. 2. Qusties satis temporis a cibo si pio effluxerat. 3. Horis nocturnis, quia tunc Omnia fere externa in silentio & quiete sunt. Quoties horis matutinis ante solis ortum , ubi aer nondum calor adeo agitatur, midiis incubui. Hyemali tempore, quod ideo destinavi ratiociniis meis in ordinem redigendis, aestia in vero tempus faciendis praecipue experientiis. 6. Quoties Scriptores, qui suas cogitationes bene concatenabant, ita, ut aliud ex alio facile videretur fluere, legeram , quo ipso multas mihi jam videbar addiscere veritates, similem qile simul in me ad varia inveniendi dispositionem experi bar. 7. Quoties mihi fuit occasio conversandi cum viris, qui similia sectabantur studia , cogitationesque meas, simul atque illis explicatae erant, literis consignandi. 3. Quoties sentiebam me ad studia ineptum, ab iis etiam abstinui, quaerens interim cum aliis conversandi occasionem : ubi vero sic per aliquantum temporis indulseram innoxiis potius se suum oblectamentis, quam meditationibus, revertendo admidia primo equidem die , quia permultae adhuc rerunia praeteritarum imagines, haut omnimode ad eadem aptus

mi , proptereaque tunc seriis studiis non incubui, nisi quod

reviderem, quae de similibus antehac annotaveram, atque hac ratione scientiae acquirendae ardore tum denuo quasi in

me resuscitato, postero sic demum die & sequentibus opibmos feci progressus. 9. Qupties matutinis horis eum ista modum, qui hic sequitur, nil usus. E sorsino nempe per alios mane excitatus in ea leni corporis positurii , in qua, cum expergiscerer, situs eram, aliquantisper quietus per mansiue quo ipso Desia multorum somniorum, quae dormibens antea habueram, recordabar; cumque inter alia coiit,

nilo cursu in illis praecipue cogitationibus, quas memin ram me habuisse, antequam expergiscerer, perseverarem, semina facilitate in iisdem progrediebar. Io. Simul ac per senti, solitam in corpore meo membrorum agilitatem alib

253쪽

PARs SECuNDA. ar quantum deficere, certamque eis ponderositatem inest , quia id ex majori, quam requirebatur ad corporis conservationem , materiae copia fieri suspicabar, superfluitates hasce, licet alias satis valerem, sudore mox excernendas statui : quo rite peracto, haud obscure animadverti, me non solum plus virium acquisivisse, sed etiam interea cogitando multo majores in veritatis acquisitione progressus secisse . II. Quoties arrepto calamo meditationem scribendo juvarem, maximum studiorum silccessum fui expertus. 12. Sed

omnium maxime milii profuit, quod ob multa, quae hactenus habebam, impedimenta non semper ex voto id quod in eorum solatium, quibus accidit, simile adjicio) progredi

potuerim. Clim enim haec, ut a studiis abstinerem, haudquaquam valuissent eisicere, quo insigni illa delectatione , quam ex iis tractandis hauriebam, saepius assicerer, cogebariis necessario inter medios quandoque multorum tumuli antium strepitus. vacare, quo exercitio frequenter iterato non solum habitum interdum admodum curiosa , non o

stantibus externis impedimentis, inveniendi mihi compar vi ; sed etiam postea, ubi quietior mihi concedebatur stolus, eo facilius citiusve ab omnibus externis & impertinet tibus cogitationibus me liberare, siquidem huic rei vel ii ter strepitum jam assuetus eram) brevique magnos hac ratione facere progressus potui, non secus ac ii, qui hi storias ejusmodi, quae post singulares, quos continent, casus laetum& felicem sortiuntur exitum, legendi cupiditate magna seruntur , si in multorum praesentia consueverint ejusmodi historias legere, hoc sibi brevi acquirent, ut adstantium

strepitus, quamlibet valde effusi sint, ipsorum cogitationes non magis, ac si soli essent, aut horum nihil fieret, possint

turbar .

r. Postquam igitur quis interna quadam, quam sentit, dispositione certior fuit factus, se jam in eo esse statu, in quo sibi liceat studia magna facilitate tractare, tunc praecia

254쪽

ar MEDICINAE MEN Tispud erit attendendum ad hanc dispositionem , quando vel

major vel minor sit, aut qua ratione ea circa superius dicta varietur, ut adeo ex iis optimam seligere queat. Equidem, quia omnia modo recensita in nostra plerumque sunt potestate, imo pleraque quotidie sere possunt exerceri, observavi, quo plura talia sic conjunguntur, eo majorem nobis meditandi facilitatem acquiri. Sic ex. gr. post multam cum aliis conversationem habui circa finem autumni primum , valetudinis rationem , tunc revidi ea, quae circa hyemale pensum alias eram meditatus, & dum singularem talia coim tinuandi in me excitatam animadverti propensionem, stimsulis diebus parciori prandio usus a coena plane ab stinebam,& ejus loco aut cum amico similium studiorum perito coim fabulabar, aut libros talia continentes legebam. Dein i

multo mane, cum adhuc omnia essent quieta, experrectus,

ea, in quibus sentiebam imaginationem jam esse occupatam, meditando primum persequebari sed ea tamen, si forte ab

his, quorum tum temporis tractationem susceperam, dive in erant, sensim reducebam ad praesentes meas lucubrati nes, dumque in his magnam experiebar progrediendi facitilitatem, seu multas noVas advertebam cogitationes, id statim interea agebam, ut scribendo juxta genuinam acquiret

dae omnis veritatis methodum meditationes continuarem:

atmie ita tota hyeme perrexi. Quempiam hic miraturum esse, etiamsi dixero, me tunc singularem deprehendisse facilitatem, vix mihi persuaserim, quia, quae antea partices tim recensui, & quorum unumquodque seorsim meditatio- mi promovendae conducit, omnia fere hac ratione conjunguntur. Nec magis quis mirabitur, si dicam, quod hoc pacto per aliquot tempora continuando omnia mihi multo expeditius licuerit exequi , adeo ut mihi tanta tape facilit te, tantaque copia Optimae fuerint suggestie cogitationes, ut calamus ad omnia tam subito consignanda sufficienti celeritate destitueretur. Nec facilem saltem atque aptum ad vo

255쪽

ritatem indagandam me videbam, sed in eo quoque statu

positum, quo tanti voluptate, quantam in vita unquam fue-xim expertus, fruebatur animus, ita ut, qui oblectationem ejusmodi gustaverit, hanc procul dubio omnium natur lium dulcissimam ac suavissimam, qua homo in hac vita via rationali frui possit, esse occupationem fateri cogatur. Iuvat hac occasione curiosani hic proferre experientiam, quam crebro tali in statu observavi: videbar nimirum mihi tunc noctumo tempore magnam scintillarum lucidissimarum pem quam varie ubique se agitantium congeriem cernere, ad quas ut obtutum defixi, quo earum motum observarem, ubtro disparuerunt illae ; inter meditandum vero quasi neglectae ion tantum tam diu ferme, quam diu ipse meditandi labor, durarunt, sed insuper intensiorem quoque lucem ediderunt. Postmodum, cum haec aliquoties sic noctu e pertus essem, etiam mihi interdiu, postquam ad certum i cilitatis in meditando gradum pervenissem, contigit, ut in albo pariete, aut albi charta a latere posita eiusmodi scii tillas mire inter se volitantes magna copia observaret . Unde, me quidem judice, apparet, quam concitatus tunc sit spirituum animalium motus. Verum ut praesenti proposito faciam satis, notandum venit

3. Si jam internam illam ad studia feliciter tractanda dispositionem ab aliis nostris internis perceptionibus bene distinguere sciverimus, quod erat primum, atque deinde,

juxta secundum, nos eo usque, ut eam revera in nobis dispositionem exoriri persentiscamus, actu praeparaverimus, tum demum tempus talia pretiosum non nugis terendum

nec, ut frustra praeterlabatur, permittendum, sed, quantum fieri potest, opera danda est, ut inprimis veritati juxta genuinam methodum acquirendae totum consecretur. Non

enim adeo diu illae dispositiones durant. Tu ergo, si sapis,

iisdem, dum habes, utere, quantum vales, non certe topoenitebit. Qui haec non attendunt, sed multum studiis ob: Fs magnam,

256쪽

H6 MEDici NAE MENTIsmagnam, quam in iis experiuntur, delectationem quovis indifferenter tempore se applicant, & ideo aliorum conversatione parum fruuntur, hi ad omnes alias actiones hum nas stupidi quassi, vel saltem minus ad illas apti, quam qui plane studiis non incubuerunt, evadunt. Unde eruditi l les politioribus aliis hominibus, & inprimis Aulicis, utpote qui morum elegantia prete caeteris abundant, ac ideo secum dum externas inprimis apparentias alios omnes judicar consueveriint, tape risui esse solent, quinimo hanc genuinam non iniuria dixeris causam, quod passim studia tam in te audiant. His vero, qui studiis convenienti tempor , constantique semper & bona methodo vacant, contrarium prorsus hic accidit. Quo enim tempore certam in se non invenerint dispositionem, tunc nil feret minus, quam studia, cogitant. Sed aptae id potitis impendunt conversationi, quo ipso se perquam idoneos reddunt ad quasvis actiones humanas , adeo ut viderim , eos aliis saepe fuisse admirationi, propterea, quia videbantur suas actiones tanta dirigere dexteritate, quas tamen alias parum exercuerant , & hi potius hic monendi sunt, quia experientia addidicere, quam n tabilis in utrovis statu detur differentia, quantoque cum tindio ui certa interna absit dispositio, omnia peragantur, ne ideo tunc penitus fintermittant studia, neve expectent, d nec talis dispositio ultro oriatur; sed, siquidem haec dela xit, arte, quam docui, ipsi essiciant, ut semper, & certo apud se excitetur. Hum im- Cum igitur jam nunc a nobis quasi dependeat, quaevisita ordinare, ut optima fruamiir dispositione ad studia b M isi minam na facile continuanda, & in iis felices progressus faciamus

rum requimaliud denuo exsurgit impedimentum: nimis nimirum es operosum, mentem ad tam lon as, quales interdum occur

enda uis sis runt, Veritatum catenas absolvendas, attentam retinere ia

turum nimis Rerum enim diversitas infinita, & saepe valde est composita, , is Vcritatum quandoque via adeo longa est, ut perloim sunt

257쪽

ΡARs SECuNDA azygum saepe iter siit emetiendum, antequam ad ultimum, quod 'imo, res desideratur, pervenimus: hinc fit, licet certo sciamus nos praestantissinia detecturos esse, ut nimia tamen rei dii siculi manis late deterriti saepe prorsus ab. incepto opere desistamus. Quo itaque impedimentum tam noxium, quantum fieri potest, tollatur, operae pretium est, ut genuinam ejus originem investigemus, Circa prioris impedimenti originem clare suit psteiam prendo o- sum, intellectim aequali facilitate semper pergere, nisi fal- ira μ'

tem res externae impedirent eum, operationes suas exerce- '

re, utut longum iter ita emetiendum venerit , quia tota dissicultas est a rebus externis i quibus remotis effecta e sitis causis aequat. necessitate ac facilitate sequuntur : adeoqu

quod quaedam nobis sint dissicilia, id totum ab imaginatione provenit. Dissicultas vero, quae hic occurrit, vel revera talis est, ubi veritatis iter admodum longum est , vel secundum apparentiam saltem i quod posterius e sequenti causa originem ti millie videtur. Quia nempe ab ineunt aetate ad nulla alia, quam quae fuerunt facile imaginabilia, . nos convertimus, quae vero non sunt talia, aut saltem istia non esse primo intuitu apparent, statim aversati sumus; hinc tanta in nobis adhuc dum est aversatio ab omnibus, quae talia videntur. Sic permulta dantur, quorum notitia perfacile acquiri posset, prout sunt quaevis opera mechanica ;quia vero horum quaedam ob multarum partium composiationem primo adspectu dissicilia imaginatu videntur, ideo

ad illa parum respicimus. 'Unde multi horologia in mar supio multos per annos circumserunt, qui tamen ignorant, qua ratione moveantur. Factum porro est propter tantam rerum varietatem & delectationem, quam haurimus ex earum cognitione, ut etiam plurima, quae apparebant dissic,

lia, suerimus imaginati, sed quia ea saepe imaginando magis nobis familiaria reddidimus, ideo hoc ipso imaginationem nostram quadantenus magis extendimus, ut, ubi talia . . Ff r occur-

258쪽

ris MEDICINAE MENTI soccurrunt, haec exercitatis facilia videantur, quae aliis diff-cilia: sed quando talia imposterum occurrunt, quae illam e tensionem superare videntur, quandam denuo aversionem in nobis excitent. Sic videmus illos, qui prolixas calcula

tiones tape exercuerunt, tam in computo communi, quam analysi, minores non multiim timere, quas tamen antehac

dissicillimas judicassent, nec facile tentare sustinuissent. Si quid vero eos jusseris ad calculum revocare, quod multo

majorem imaginationis extensionem requirit, quam ea , omnia,quae ante imaginari assueverant, deponunt hic statim animum, & e contrario, alios talia tam expedite posse exequi, mirantur, eo quod autumant, hos extraordinaria aliqua vii imaginationem suam posse extendere. . Tandem , licet inprimis curiosi naturae scrutatores imaginationem sic longe extenderint, pro majori sua externorum ob delectationem, quam adserunt, speculatione: quia tamen eo ipsis etiam entia ab imaginatione mirum in modum multiplica tur, dum haec nimirum multa, quae ejusdem prorsus naturae sunt, veluti diversa nobis repraesentat, prout circa originem primi impedimenti aperud ideo' qui ad haec multui respiciunt, a similium speculatione plane abstinent, utpote qui cognitionem tantii

rerum varietate, quae Vures nostras videtur Ioi excedere, jesertare

a m ser/- putant. Id quod itidem - exemplis illustrabo. Sitio A. 17 ΚGE Hype bola, cujus axis AF Ω ymptoti AH, AI, angulo recto ad A conjuncti. Si igitur cuia piam in mathematicis haud multum versato dicer ν

259쪽

PARs s Ecu Nn A. 229 dicerem, dari curvam, cujus haec natura sit, ut rectangulum. quodcunque ADCB semper aequetur quadrato AMGL , 3c rursum dari curvam, cujus natura talis, ut rectangulum , quod ex dupla AG una cum GF in GF sit semper aequat quadrato perpendicularis FE; hic certe, cum hae naturae ii ter se videantur esse admodum diversae, crederet dictas cu Vas etiam diversas esse, cum tamen eadem. hyperbola Κ Ehanc utramque habeat proprietatem. Quod autem sic ab aliquo rerum mathematicarum non valde perito committitur, id in hac scientia peritissimis quotidiε accidit, ut scilicet easdem prorsus superiorum generum curvas pro diue rem sissimis habeant. Ita dantur curvae ABC & DEF infig. &s, quarum una ad B sormam quasi cordis r praesentat, altera vero ad E quasi acuminata existit, quae ideo natura

admodum diversae videntur, cuIT tamen unam eandemque constiti

ant curvam Aurae sio per literas ACEDCB repraesentatam. Haec & stamilia non mirabitur, cui aliquomodo perspectum, ductum regiae rem perquam varie inflexum & reflexum in se redeuntem, in charta aliqua sere non posse exprimi, cui

non respondeat curva aliqua geometrica. Accidit autem ob tot d, versissimas in curva proprietates, ut magna hic curvarum diversitas fit gatur, ubi tamen non nisi unica exitistit, e cujus unicae proinde definibtione infinita talia diversa facile sic

concluduntur, prout ea nempe ad alias ac alias rectas semper refertur.

260쪽

manaee.

Q rao MEDICrNT MEMTis Cirta entia quoque physica ope Chymiae producta ejusmon di occurrunt exempla quam plurima, cum hic ex quolibet metallo, minerali &c. varia talia praeparentur, quae divertissima videntur esse, & quae nihilominus non tantum disterunt, quantum apparet, cum saepe ad prima sila corpora reduci facile possint. Verum circa ipsa naturalia, prout ex pater hominis directionem natura producit, talia infinit se osserunt. Ita eadem animalia non solum ut homines diversiae nationis, sed multo etiam magis inter se disserunt, prout vel in sylvis, vel penes homines, vel in diversis terris , aquis &c. vel iutra vel extra aquam enutrita sitiat. Sic dantur in nostris aquis ejusdem naturae pisces cum marinis, viii quod magnitudine differant. Hinc est, quod multa vulgo animalia diversistima esse credantur, quae tamen ejusdem naturae sutar, seu quae eandem prorsus initio generationem habuere. Nec aliter quoque circa, vegetabilia , mineralia &c. hujus rei plurima eaque singularia exempla posset

recensere, ubi communiter magnam comminiscuntur di-i Versitatem, quia nos certo quodam respectu diversimode afficiunt. Sed luec omnia aptiori loco reservantur.

Qui vero haec & similia non probe perspexerit, nae ille immensas sibi finget difficultates. Ex quibus omnibus patet infinita dari, quae difficillima judicamus, &quae talia tamen nullo modo sunt. Nec mirum proinde, si egregia etiana ingenia, satisque valida ad incredibilia in veritatis detectione praestanda ad talia se nullo modo accingunt 3 nesciunt enim, quantum hic suae vires revera valeant, quinimo in falsis' mae imaginationis suae persuasione acquiescunt, cunx tamen certum sit, quod etiam omnes illi, qui egregium quid publico exhibuerunt, si eo tempore, quoale quidem d hisce adhuc cogitabant, ipsis fuisset praedictum, se aliqua: do talia tradituros esse, id pro impossibili absque dubio du- .

xissent. Ut ergo tam noxiam, qua omnes videntur esse obcaecati, persuasionem ad pauca tentanda e medio, quantum