장음표시 사용
291쪽
PARs SECuNDA.2M eorum notiones, quae conVeniant, quaeve non, statim ab incunabulis vivide imprimantur: notiones vero veri & falsitum demum, ubi paulo adultior aetas successierit, & omnia hic necessaria bene fuerint praemissa: sed ultimo notiones boni & mali, ubi mundi constitutio per experientiam exactius aliquanto fuerit explorata. Quam late autem ejus, qui talem naetius fuerit educationem, imaginatio extendatur; quamque huic omnia, quae praecipue circa veritatis ii quisitionem tentaverit, evadant facilia, ac aliis contra bona educatione destitutis admodum difficilia ; nemo credet, nu
si cui talia per ipsam prudentem praxin inspiciendi irequens
fuerit occasio. Quamvis autem jam omnia tandem eo reducta ess tibi videantur, ut nihil nobis circa incognitarum veritatum acquisitionem superatu dissicile amplius appareat, ac proii de etiam nihil supersit, quam ut nos ad ea omnia obtinenda accingamus, attamen, ecce, aliud denuo impedimentum nobis fit obviam, nimirum, nos tempore & commoditate ad ea facienda non raro destitui. Ita cnim in mundo stares habent, ut, quibus sat temporis & subsidiorum est ad experimenta aliaque ei negotio necessaria facienda, saepis Ibme ignorent, qua ratione ea sint instituenda, aut suscepto licet gnaviter opere, dissicultates dissicultatibus cumulando sese magis magisque intricent potius quam extricent: cum e contrario hi, quos non latet ratio omnia talia ita dirigendi, ut plurimae magnique res momenti quarum quaedam se nunquam casu offerent) indagentur, tempore tamen, sumptibus ad id necessariis, imo coadjutorum necessariorvi opportunitate non raro destituantur. . Horum omnium origo non dissiculter detegitur: s, quidem eorum ratio in oculos plus nimio incurrit, dum vel certo vitae negotio adstricti cogitationes alio convertere te
nemur 3 vel, a publicis occupationibus soluti, cogimur de rei familiaris conservatione cogitare, vel, si satis bonorum
tuamur , ea, qua ad ex e utionem inperitatis a quisitione requiruntur, ad esse
292쪽
rM MEDICINAE MEN Tissuppetat, ut rerum domesticarum curas aliis queamus de mandare, sorte in eo vivimus statu, in quo multam curru, aliis conversationem non semper licet honeste declinare,
ubi utplurimum cogimur cogitationibus a nostris valde diaversis & percipiendis & referendis multum esse occupati ;vel denique, si quoque liberi a conversatione sat nobis fuerit temporis serio studiis incumbendi, quamplurima tamen
circa calculum analyticum absolvendum in mathematicis,
circa experimenta iacienda in physicis &c. atque sic alia in aliis scientiis) occurrent, quibus praestandis soli non sufficimus. Et durum utique videtur rerum inventoribus, tantum sibi temporis in ejusmodi laboribus, qui vel a rudioribbus possent peragi, perdendum esse ; cum satius sane sit, cogitationes interim suas iis potius detegendis, quae non ita a quovis in lucem erui queunt, destinare. Existimo vero haec omnia iis esse notissima, qui singi
lare quippiam, & quod publico apprime fuerit utile, sibi
firmiter proposudre in studiis exequi, adeoque credo, taediosissimorum exemplorum memoriam quibusdam, dum illaec legent, in mentem esse venturam. Quare haec speci libus exemplis illustrare superfluiuii foret. Nullo itaque modo mirabimur, multos, licet qualitatibbus quibuscunque, quae ad magni momenti veritates in i cena protrahendas necessario requiruntur, praediti essent, atqu1 ita multum valerent in singularibus hoc in negotio praestandis, hic tamen viribus deficere ; adeo ut bonis stu diis saepe penitus cogantur valedicere, cum tot tantaque hic se offerant obstacula, quibus superandis pauci pares sunt. At vero hic & hujus illius ratione specialia quoque dantur remedia, quae unusquisque, si statem serio consulat intellectum, levi negotio indagabit , & si iis, quae hic suadet,
reapse perficiendis non desuerit, eiusmodi superare imp dimenta cum tempore poterit, quae tamen primo intuitu videbantur insuperabilia. Ego vero constitui generalia
293쪽
PARs SECuNDA. 263 tantum hujus rei remedia hoc in loco jam attingere, &quidemia .
Primo, si consideraverimus, quaenam a nobis ipsis au- Tertu, store intellectu expectanda sint remedia, hic sciendum,n, ' 'hil ad hoc stiperandum impedimentum fortius esse, quam si semper propriam in studiis inclinationem sequamur. Qui
enim contra hanc dirigunt studia, alio cogitationes vertunt: nec itaque mirum, si non tantum, quantum alii, proficiant, nec singulare quid praestent. E contrario autem , quia unus' quisque a natura formatur ad certa quaedam peragenda
aptior, quam ad alia, eaque interna & genuina cujusvis videtur elle vocatio ; si quis inde hanc fuerit secutus, quicquid etiam ejus ductu aggrediatur , facillimum sibi evadere comperietur, ac ipse omnia ejusmodi jam recensita obstocula, continuo ipsius sufflantia progressiim, propria natura removere, quantum in se erit, allaborabit. Et quamlibet nobis non omni, quo desideramus, modo id fuerit possibule, magnum tamen poterit habere usum. Quia enim tunc nos externa impediunt, inclinatio autem ad illa prosequet da semper addit stimulum, hinc fit, ut ea solum aggrediamur, quae intellectu facilia, & quae valde sunt generalia , , atque ut sectemur potius experientias vulgares, quam dissiciles & abstinasses ; id quod alias vix fieret. Si vero obse vaverimus, quaedam esse in nostra potestate, perutilia quidem , dissicilis tamen executionis i tum varia ad ea obtine da annitimur excogitare compendia, quae alias non quaesivissemus. Talia postea his omnibus fieri possunt, ut, quamvis magna adsint impedimenta, haud exiguum interim progressiim in veritatis acquisitione nobis facere liceat. Si vero ea impedimenta nobis, quicquid tandem conemur, revera evadant insuperabilia, suadet intellectus, ut aliquid publicemus, quod speramus aliis placiturum, ne alios lateat, quid ellicere , quidve non queamus, & num utilia publico revera possimus praestare, si ab aliis, ut decet, juvemur.
294쪽
Nulla siquidem res est, quae errori tantopere exposita, quantopere isthaec; cum ad talia praestanda se ignarissimus quisque valde idoneum judicet: ideo hic apprime neces larium est, ut propriae de potentia nostra persuasioni publicus er
ditorum allenius suffragetur. Si hic generalis, ut requirutur, applausus obtineatur, spem nobis praebet, iare, ut tandem mundus sapientior sit evasurus. Tot enim egregios ibla amisit viros, qui ipsi praeclara magna facilitate poterant exhibere, quae jam ne summo quidem labore posset cons qui ; adeo ut credam, ipsum similium virorum tandem singularem habiturum esse rationem, & quidem in tempore, dum studiorum tractandorum vires per aetatem adhuc suffciunt. Atque si hoc contigerit, tum fieri tandem adhue poterit, ut non plane desiderato auxilio destituamur. Secundo, videamus, quid adjumenti a bona veritatem indagandi methodo iit expectandum. Haec autem, modo in ea recte procedamus, talia suggerit compendia, ut & paucis opus sit adjutoribus, & breve temporis spatium tussiciat ad singularem progressum faciendum. Porro, si quaedam , in lucem edere suerimus coacti, quo nostri aliis innotescant profectus, hujus quoque methodi auxilio non dissiculter ea sic di i ponere licebit, ut lectori placeant. Et licet scribendi materiam a nostris speculationibus quodammodo rem tam eligere necesse fuerit 3 quia tamen ad expediendas res tales methodus lim nos reddit aeque aptos, ideo nec ista quoque adeo magnam nobis pariet dissicultatem. Demus tandem, nullum ab aliis auxilium, quemadmodum desideramus, sperandum esse: at si nihil hac in parte aliud, certe tamen id haec methodus cssiciet, ut, quanquam cjus op non tantopere progredi, quantopere adjuti ab aliis, possim mus, progrediamur tamen semper pedetentim : nam ubia ubi vel tantillum saltem temporis fuerit relictum, id unum ad imulta exequenda opportunum erit iis, qui bona instructi methodo, multumque in ea sani exercitati. .
295쪽
PARs SECuNDA. 26sTertio, fatendum , quaedam inprimis hic insuperabilia nobis, quicquid conemur, fieri, nisi huic negotio unice
competenti rerum mere externarum subsidio adjuvemur. Nec etiam omni penitus spe decidimus, hoc praecipue seculo, in quo studia literarum plus, quam ullo antecedentium, florent, & in quo non tantum integrae Academiae huic rei incumbunt, verum etiam rarioris eruditionis viri singulares certatim prodeunt, singularia edentes inventa, quae appria me studiis nostris inservire possitnt. In stiper, ne hic aliquid desit, permulti viri celebres variis in locis aliorum scripta, labores, inventa, observationes &c. in synopsi non sine magna eruditorum utilitate singulis mensibus exhibent. Hinc ortae Ephemerides eruditorum, Gallice Durnal de Scavans P
risiis ; hinc Philosiophical Transactions Londini ue hinc Gismnale de Leuexuti di Roma. Verum, quia sic certae tantum
n)tioni ob peculiaria idiomata, quibus utuntur, fit adjumentum ue omnes eruditos sibi summopere devinxere Cel berrimi Lipsienses, qui in Actis Eruditorum applausit unive sali idem exequendi latino idiomate in se suscepere munus. Nec multum abiit temporis, ex quo hoc ipsum non minus haud quidem Latino, sed Gallico sermone, suinina vero cum approbatione inchoavit praestantissimi vir ingenii, Roterd mi philosophiae &Historiarum Professor, in libro, cui titu lus : Muvesies de la republiques decet tres. Hac ratione pati cis si1mptibus, paucoque labore nobis innotescit, qua ratione alii sua dirigant studia, quae ubique prodeant praeclarata, inventa, & similia, quae studiis nostris promovendis maxime sunt idonea. Non est autem hic negandum, quia unusquisque pro diverso, quem sibi praefixit, scopo, diversam ab aliis sectatur viam; alia nobis esse ustii, alia in aliqua re deficere , quam tamen, cum nostris ea unice inservire possit disquisitionibus, inprimis desideramus. Deinde plurima etiam restant eruenda, quae nunquam casta se offerent. Et licet eorum quis Veritatem jam tum solis rationibus deten. Ll mina
296쪽
166 MEDICiNAE MEN Tas minasser, nemo tamen, qui bene judicio utitur, suas circa haec meditationes cum publico facile communicabit i cum eae ad alios convincendos parum futurae sint sussicientes, imo plerisque hae nimis hyperbolicae possint videri, nisi experientiis quoque clarissimis eas comprobare liceat: quas Vero experientias nemo feliciter inibit praeter ipsum istarum in ditationum scriptorem, utpote jam dudum de hujus rei v ritate persuasum , ad minimum necesse erit, ut illae sub ejus directione, quin & praesentia quandoque instituantur. Sed& hic porro non dubitandum, etiamsi necessaria ad lingularia publico communicanda defuerint subsidia merito enim pecunia omnibus istis impedimentis praestantissimum habetur remedium non tamen, inquam, dubitandum est, quin& hic se oblaturae sitiat occasiones ad tantam subsidiorum copiam , quanta ad hanc rem requiritur, impetrandam. Nam
ipsi Magnates jam inprimis studiis delectari incipiunt, mi
tum in studiorum cultores impendunt, largosque totis Aca demiis suppeditant sumptus. Et quia Principes viri in gnam pecuniae copiam annuatim frustra consumunt, haud facile crediderim, eos, maximia ubi propensionem ad curiosa studia in seipsis observaverint, certam harum profusionum partem indesellis admirandorum naturae scrutatoribus
esse denegaturos. Illi enim inprimis sunt, si qui quam alii,
qui avent mentem suam oblectari, & sane nescio, quae stim .dia eos, etiamsi Principes sint, magis delectare possint, quam quae hoc inprimis seculo excoluntur. Dolendum Vero est, quod ejusmodi hominibus nummorum satis conce' datur, qui ad singulare quid hoc in negotio praestandum aut non, aut parum sunt apti, eo quod nulla ad hoc bona in thodo instructi, nunquam, nisi ipsis esset Maecenas, in animum inducerent suum bona serio tractandi studia: raro autem iis subvenitur, quibus bene perspectum est, quid ult rius hic stir facto opus, ut posteris singularia detegantur, qui etiam summo illorum studiorum amore flagrantes a nullo
297쪽
PAR, SECuNDA. 267 facile hujus generis labore se subducerent, imodo iis progredi, uti summopere desiderant, liceret. Deinde nec ipsi Principes, nec ipsorum ministri, pecuniis illis erogandis praesecti, ob publica negotia tantum habent temporis ad
aliorum meditationes examinandas, percipiendas, ac proinde aestimandas, an subsidio dignae sint, nec ne: undo quandoque accidit, ut ingeniis bonis tractatio injungatur studiorum istiusmodi, in 'uorum labore praecipue magissensibilis & specialis quaedam quam ulla realis spectatur utilitas, quae studia ideo maxime sunt extra illorum ii stitutum: atque ita tempus pretiosum his solum rebus
male collocare non raro tenentur. Consilium itaque hic
foret, ut viri docti, qui & talia intelligunt, & proinde promeritis aestimare norunt, quique eadem de causa veritatis
acquisitionem & cum hac conjunctam virtuosam animi tranquillitatem, pro fiammo bono, quod in hac vita via naturali potest obtineri, judicare didicerunt, si sorte sibi non liceat per se ipsos propter infinita, quae in quovis vitae gonere occurrunt, impedimenta) progredi, & interim satis opum suppetat; consultum, inquam, foret, ut hi talibus veritatis indagatoribus tantum generose largirentur, quantum ad facienda necessaria experimenta, honesteque vivendum , suffecerit. Nec ullus hic deceptioni esset locus, modo e ga alium non forent tam liberales, quam erga illum, qui non tantum genuinam sciverit methodum indagandae verblatis, sed etiam passionem, ut ita dicam, dominantem in se habuerit eam, quae in veritatis desiderio sita est, qua quo omnes alias ejus superet passiones; adeo ut, licet ipsi non subveniatur, nihilominus constanter& laboriose in hoc progredi negotio non dubitet. Duo enim hinc dubio procul prae omnibus aliis hic ipse essiciet: primum, ut, cum antea absque alterius etiam subsidio, ac frustra obstantibus imp dimentis , in cursu sito assidue pergere fuerit conatus, si
jam certius multo huic rei & magis serio sit jam nunc appli-
298쪽
16s MEDi CINAE MENTI scaturus, ubi nulla amplius suae inclinationi se objiciunt in
pedimenta : secundum, ut, quia bona insuper est instructus methodo, non sit frustra laboraturus, sed semper nova d tecturus. Has quoque duas qualitates, num nimirum serio quis amet veritatem, bonaque sit instructus methodo, in , aliis agnoscere illi haud dissiculter licebit, qui saltem voluerit ad eorum actiones bene attendere. Deinde quia hi, qui dulcedinem, quam Veritatis acquisitio per nos ipsos affert, semel persecte gustarunt, aliarum rerum cura parum tanguntur , ac proinde paucis contenti vivere sciunt ; ideo, si quinquaginta pluresve curiosorum veritatis amatorum inita concordia contribuerent, haud certe magni singulis eorum
annuatim constaret, ut tantum conferrent, quantum sufficeret, ut quis, qui habitum seu facilitatem acquirendi verblatem, & nova semper inveniendi sibi comparavit, vitam suam commode iis iustentaret, intereaque brevi tempor plus praestaret, quam multis seculis alii. Prostant quippe doctorum virorum exempla, qui a nemine adjuti tanta et iam proprio Marte ediderunt specimina, quanta de nostris antecessioribus frustra per multa retro secula hucusque fuerunt sperata. Atque ita alii vitae suae negotia possent prosequi, & absque omni labore suo veritatem stibi acquirere, ac summa illa simul frui voluptate, qua mens in ejus acquis, tione assicitur. Quo vero hoc negotium facilius proced ret, posset lege sancita in hoc collegio caveri, ut, si aliquod . societatis istius membrum absque liberis & consanguineis ad studia aptis e vivis excesserit, definita haereditatis portio coderet bonarum artium cultoribus, pro societatis arbitrio distribuenda. Hujusmodi plura possient constitui utilissima . Adde, quod desiderium illud sciendi doctorum nostri temporis non mediocre ob tot singularia hoc aevo detecta in , bonam eos suspicionem adducit, fore, ut horum plurimi, quia otio veritatem per se ipsos investigandi carent, id mi
nus iis, quos scient aliquid hac in re posse praestare haud ita
299쪽
PARs SECuNDA. 269 a quovis alio praestandum, necessario sint delaturi, tandemque ad haec hisve similia salutaria consilia, acti sciendi ardore , coniugere necesse habituri. Si autem hac quoque spe Dustremur, non desunt sapienti, siquidem tale quid appeteret, tot aliae viae satis opum ad isthaec necessariarum colli
gendi etiam ab ignorantibus, si placet, & vulgi turba. Quale quid fuisset, ii ille , qui primus telescopia invenit, oporam dedisset, ut in celeberrima urbe, in qua multi habitant novitatis avidi, cuivis volenti objecta e longinquo per tet scopium conspecta, tam senstibili apparentia specie, celato artificio, ostendisset, idque vili accepto a singulis pretio ihaud dissiculter ingentes hoc invento pecuniae summas potuisset lucrari. Sic haud dissicile soret artis inveniendi porito plurima comminisci, quae, tecto artificio, magis admiranda apparerent, quam omnia ea, quibus multa saepe imcrari videmus. Ita variis insuper modis quos de industria subticeo, quum viro ingenioso, si ad ejusmodi acquirendi modos se saltem velit applicare, nequeant esse ignoti) in jorem opum copiam per alios sorte pollent colligere, quam ad institutum suum requireretur. Si denique haec remedia non arrideant, vel ea usurpandi nulla se offerat occasio , &idcirco studia publico utilia prosequi non liceat, nisi velumus ipsi rebus nostris obesse, nullum tamen sane talem via deo statum, quo ad minimum nos ipsi non possimus sapiet tiae operam dare , & cum aliis non, nisi damno nostro, pos simus inservire, nobis solis pro viribus. prodesse erit satius, hoc est, nobis solis tunc studendum erit , quod quidemia tradita hic methodo tam facile cuivis successiirum spero, ut existimem, qui eam bene norit, se, & nullo quidem serme
negotio, tantisper a mundanis abstracturum negotiis, ut mnia, quae ad mentis suae beatitudinem conservandam n
cessaria sunt, sussicienter semper indagare queat: atque haec iunc illi, qui nihil omnino nisi ex sana ratione appetit, abunde suiscere possunt.
300쪽
diro MEDICINA MENTis Spero me hisce cum satisfactione etiam Lectoris te tiam Sectionem posse concludere, in qua reor, me satis evidenter explicuisse: quid faciendum sit, ut meritatis acqui tio exiguo talore perficiatur. Unde Lector elare potuit colligere causas, quare ipsa attentione nihil absolute sit distic, lius, hoc est, cur nihil dissicilius sit, quam uni & eidem rei diu inhaerere: causas enim has eadem hac sectione speci
tim enumeravi, quae tam communes tamque frequenter obviae sunt, ut saepissime in singulari saltem solutione alicujus problematis omnia haec sex impedimenta simul concurrant. Quia vero attentione nihil homini salutarius est, imaginationem, utpote quae sola esticit, ut nequeamus esse attenti, ubique in quolibet impedimento adeo ad leges intellectus
reducere conatus sum, ut imposterum circa veritatem a
quirendam intellectus & imaginatio iisdem, quantum possibile, legibus in nobis regantur, ac proinde jam aeque faciis Ie sit, veritatem ope solius imaginationis cognoscere, ac antehac juxta superius datas secti nes solius intellectus asminiculo. Atque ita rem arduam expedivi, videlicet d cendo, qua ratione id, quod omnimodae mutationi obia xium, sicuti est imaginatio, in immutabile quid, seu intellectum, hoc est, humana natura in divinam quasi, ut sic loquar, quantum lumine naturali potest fieri, sit transmutanda. Et sic clare constabit, quo pacto cum perniciosissimo nostro hoste hinc enim unice derivavi, quodcunque nobis in veritatis acquisitione noxium fuerit) in gratiam sit redeundum, ut nobiscum reconciliatus maxima hic praebeat nobis bona ; cum existimem, jam haud adeo difficile futurum, ut quisquam, in statu licet vixerit minus quieto, haud contemnendos iaciat progressus, atque hac ratione se paulatim ad summum humanae perfectionis gradum evehat. Denique confido, me generalia artis inveniendi nam forsan de specialibus alias agam praecepta tradidisse, quorum