Medicina mentis, sive Artis inveniendi praecepta generalia E.W.D.T.

301쪽

rum ope, si saltem iis recte semperque utimur, imposerum cuipiam imp sibile fuerit in falsa incidere, aut veritatem non semper cognoscere, veritatis enim & falsitatis clarissimam notionem , palliina obviam, exhibui: nimirum id, quod potest concipi, es e verum, &, quod non potest concipi, esse falsium; eamque per totum hunc tractatum infinitis sere exemplis illustratam confirmavi,) qua etiam ratione quis semper absque errore possit progredi, nova iterumque nova ae tegendo, modo ad id se velit applicare, infinitas enim deiunitiones formare docui, quae si varie junguntur, varia hinc& indefinita nova formantur) idque exiguo laborer quomo do enim praecipua, quae hic occurrunt, impedimenta. possint utplurimum penitus tolli, satis prolixe declaravi.

302쪽

MEDICINAMENTIS,

METHODO DETEGENDI INCOGNITAS

VERITATES. PARS TERTIA. In quo praeripuὸ objecto perscrutundo vitam suamiser S cum

maximo oblutamento consumere meat.

tum vero tandem non sufficiat methodum sibi acquisivisse, veritatem, ubicunque latuerit, per se ipsum eruet di, nisi in ea nos multum exerceamuS, restat ad ultimum ejus complementum , ut eam etiam statim ipsis rebus occultis detegendis applicemus, quo magis magisque in ea, quantum fieri potest, confirmemur. Ut autem haec quoque Omnia cum

maxima nostri delectatione peragantur, quia nos illa, ad quae nos ipsi propria sponte inclinamus, omnium maxime delectant, judicandum sane est, nihil hic magis e re sor , quam proprium hac de re consulere ingenium, & proprias potius animi inclinationes, quam quicquid alii suaserint, ex-aeae sequi. Sic enim non dubitandum, quin tunc, quia, quo

Diutia ei

303쪽

PARs TERTIA Vrι quo inclinatio sertur, eo etiam tota nostra natura tendit, multo majores in veritatis acquisitione facturi simus progressi is, & majori cum delectatione, ac in ulla unquam realia: quod idem experientia quoque omnimode confirmat. Etenim illi, qui hoc naturae suae instinctu sive ex instituto t. Rsum singulari, sive krtuna sic disponente fecere, magni certe' viri sunt habiti, mundoque exhibuEre singularia. Haec, qui

magnorum Virorum Vitas perlegerit, optime firmata inveniet : cum contra tot Academiae tot annorum absumpto tempore, & tot Collegia virorum studiis quam enixissime ii

cumbentium, paucissima tantum nobis sua, plerumque voro aliorum inventa, aut commentariis illustrata, aut alio

ordine ad discentium usum disposita, tradiderint, nihil au tem dignum, quod cum inventis illustrissimorum virorum qui ad invidiam usque ita noti sunt, ut eos recensere sit supervacaneum comparetur, ne dicam arquipolleat, natato minus palmam iisdem praeripiat. Certe hujus rei ratio non est alia, quam, quod plerique proprias inclinationes ob n cessariam vitae sustentationem vix potuerint sequi, utut opes irint maxime, vel quod una cum stladiis certo adstricti fuerint generi vivendi, ad quod unice propter temporis pen riam attendere necesse habuerunt, aut, quod ad studia at mnet, ea tantina tractare coacti sunt, quae ipsorum genio di recte adversabantur. Quod adeo verum est, ut ex inera parte viderim, homines admodum rudes, qui semper propriam animi inclinationem ab ineunte aetate secuti sunt , eo persectionis evasisse, ut, quod oculis saltem inspiciebant, id manibus feliciter essicere, lices fuerint destituti speciali magistri mantiductione, non sine omnium haec non attende tium admiratione scirent. Ideoque non ambigendum est, quin, si quis bona instructus methodo , propriis insuper desideriis circa haec haudquaquani sit contrarius, sed potius si dem, quantum potest, indulgeat, sit exhibiturus non solum

sui moliminis progressus si hilares, sed etiam tanta cumsui bini dei

304쪽

r MEDici NAE MENTis delectatione, ut suavius hoc ipso omnium bonarum acti num nequeat excogitari praemium. Quin imo mihi praeter ea certo persuadeo, si ii, qui literis dant operam, suo tan tum indulserint genio, fore, ut, licet plures personae circa eadem prorsus objecta disquisitiones suas instituerent, nova semper post nova, & ita quidem, ut cujusque inventa d,

versa ab alterius inventis deprehendantur, sint exhibituri; id quod quanto cum reipublicae literariae emolumento fui rum esset, nemo non videt. Est autem hujus rei ratio es ra: quia unusquisque, qui propriae animi inclinationi obtemperat, diu, multumque unam eandemque rem propter

delectationem, quam ex Et percipit singularem, noete di que animo volvit, ac proinde circa id objectum progressiis potest sperare multo majores, qtiam ullus alius, qui, quamvis bona methodo fuerit instructus, illo tamen studio plane non delectatur. Deinde inquirentium singuli in unoquoque objecto, quod ipsis est delectationi, utut unum idemque fuerit, attendunt ad alia &diversa, pro diverso cujusque ingenio, proque varia in iisdem rebus considerandis constitutione: unde necessario perquam differentia medit tionum inventa nascuntur; id quod variis etiam experiei liis possem elucidare, sed paucis absolvam. Quis crederet, in vilibus illis animalculis, qualia vulgo primo intuitu insem plerisque videntur, aliquid singulare posse detegi λ Imo

multo minus quis credidisset, plures eruditorum virorum propria adductos inclinatione satisfaciendae curiositatis ergo circa ista meditaturos, & singulos eorum singularia a reliquorum inventis valde discrepantia detecturos esse ; quod tamen nostro aevo factum vidimus- Celebris Dominus OH multa in tractatu suo de insectis profert egregia, ex quibus illud inprimis est singulare, quod ostendit, haec insecta nullo modo ex putredine, uti quamplurimi, maxime apparentibus experientiis delusi, crediderunt, sed omnium ad ii star animalium persectorum ea ovo ortum trahere. Curio-- sissimus

305쪽

sssimus D. GMartius vero in suo tractatu de Metumorphosinaturati multa alia recenset, inter quae hoc inprimis stingui re, prout idem cum admiratione de bombyce notum est, naturam tres prae caeteris singulares transmutationes hic spectandas exhibere, sub forma scilicet erucae, chrysalidis & p pilionis ue quod idem sere circa omnia reliqua insecta coim

tingere edocet. Clarissimus autem D. Sisammeratim praeterea de hisce stibjectis prorsiis alias sormat meditationes,& inter alias hanc inprimis peculiarem, nullas hic fieri metamorphoses, ut alii putant, sed tales tantum transmutati nes , quales videntus in omnibus plantis & quibusdam etiam animalibus, videlicet majorem atque majorem, quae op nutritionis fit, partium explicationem i adeo ut meruca jam tum omnia adunt, quae ad papilionis formationem requiruntur. Nec dubito alios successuros, qui plurima adhuc alia & multo magis singularia circa eadem objecta nos docebunt. Naturae enim thesauri sunt inexhausti, & DEiM jestas in parvis aeque ac magnis est conspicua. Ac ego ipse quoque, si DEus vitam concesserit, singularia hic aperiam,& inter alia insectorum primam originem. Licet en o

concedam, esim omnibus Neotericis, omnia animalia ex ovo esse i non tamen concedo, omnia ova ex animali o

tum habuisse. Hac enim de re evidentissimae mihi experia entiae per aliquot jam annos collectae ad sunt, clare ostendentes, qua ratione insecta a principio absque aliorum insoctorum coitti possint generari seu produci. Ut vero ad c empla accedam propinquiora, habes hic quoque unum &singulare, ne longius digrediamur, in hoc ipso tractatu ci

ca evolutionem curvarum. Etenim quod ninc multa alia

eduxerim, quam illustrissimus D. Hugenius, primus haruri tarerum speculator, causa sane lapii est alia, quam quod hic vir circa pendulorum motum ad utilissimam eorum ad limrologia applicationem omnium primus meditatus sit ; &cum facile praevideret, eorum oscillationes haud isochronas Miri 2 . seu

306쪽

Vm , . MEDICINAE MENTIs seu a DE diuturnas sore, ad curvas procul dubio se contu- .lerit,& insigne illud, quod pendulum circa Cycloidem in tum aequali tempore oscillationes absolvat, quam species tionem ingeniosus Anglus D. Neuton in praeclaro oper , quod His ophiae principia matbematica inscripsit, deinde ulterius promovit hic observarit, hocque variis deinde curvis applicando in pulchram hanc, quam exhibuit, de cum

rum evolutione inciderit meditationem. Ego vero exploraturus , qua ratione omnes conceptibiles curvae geometrucae via simplicissima possint et riuari, ubi multum haec meditarer, observavi, simpliciorem hic, quam per focos, d ri non posse ; tentando deinde idem in curvis mechanicis, reipsa comperi, hic necessario socos non esse puncta, sed

ipsas curvas i &cum ulterius perspicerem, quomodo omnia analogice omnibus modis consentirent cum prioribus, ii cidi praeter intentionem in eandem curvarum evolutionem. Inde vero eandem rem diversis modis applicando, diversa plane eduxi, quemadmodum horum quaedam supra explicui fusius. Unde clarum est, num nos ratione debere deterreri, quod praeclari viri eadem objecta, in quibus nos o cupamur, jam tum ante nos magno cum applausu tractarint, modo nobis ad ea magna fuerit inclinatio : inprimissi talia fuerint, quae singularem includant utilitatem. Quan 'obrem, ut spero, benevolus Lector milii non vertet vitio, quod post tot ingeniosissimorum virorum lucubrationes, aliaque praeclara cogitata concernentia methochim deteget dae Veritatis, notiora, quam ut ea hic prolixe recenseam)meas etiam cogitati0nes in publicum edere non dubitarim; cum videam, res inter humanas absolute nihil esse arte imveniendi utilius, neque quod scire plus reserat. Quinimo cum in votis habuerim, ii vitam unquam rem, certe hanc ipsam inveniendi artem perfecte addiscendi; ideo nihil milii hac in parte optabilius ,& magis ex animi sententia cedet, quam si aeque feliciter, ac quidem optaveram, id is rim

307쪽

rim executus 1, adeo ut laoc idem etiam inter exempla, do quibus jam sum locutus, haut falso referre lectores, si vellent, posse C.

Verum enimvero, quamvis. concesserim, optimum es-

se, ut quis, propriam secutus inclinationem, aut haec aut illa, ad quae inclinat animus, sectetur studia i quaedam ta- modo hAmen studia nullatenus videntur es. omittenda, ob rationes, p. 't ' me judice, sat validas. Cum enim per genuinam omnis veritatis detegendae methodum sempςr in studiis juxta pro mi is appli priam animi mi inclinationem progrediendum , veluti mo- do monstravi; primarium autem hujus methodi praeceptum

sit, ut semper a simplicissimis incipiamus, & gradatim addes in muri magis composita pergamus, cui quidem praecepto inprimis satisfit per exercitium; nec etiam ulla studia dentur, quae, qua ratione id optimό fieri possit, reipsi tam evidentibus illustrent exemplis, quam quidem studia mathematica: sequitur sane, quod, etsi quis in eligendo studii genere ingenio suo, quantum voluerit, possit indulgere, studia tamen mathematica negligere nequeat. Ex illis ensim persectili; mae metiaodi idea persecte elucet, ut vel ideo nobis quasi pro norma possit inservire, ad quam respicientes, si imaginatio nobis insidias struxerit, satis mature nos corrigamus. Videmus insuper, paucos extitisse Philosophos, qui aliquid laude dignum praestiterunt, nisi simul Matheseos fuerint gnari: impossibile quippe sere videtur, aliquem nobis sit gularia in physicis, absque hujus scientiae cognitione exponere posse, quod adeo verum est, ut viri, licet alias modestissimi, se vix interim 1 risia temperent, ubi audiunt, ii

mines Matheseos penitus ignaros in physicis philosophari , nisi id forti in talibus fiat, quae ipsis, ut dicitur, oculis phtent. Est autem horum omnium ratio, quod mens nostrae tot ab ineunte artate praejudiciis circa haec fuerit praeoccupata , quibus ea a Veritatis indagine avertitur, ut sere impossibile videatur, quenquam singulare quid in ipsis posse pro-

ducere,

308쪽

χ MEDICINAE MENTis ducere, ni ab illis per evidentissimas experientias liberetur: praestant autem id praeclare scientiae mathematicae. Auserunt enim e vestigio tria primaria, de quibus modo in ter, tia secti ne partis secundae mentionem seci, impedimenta,

quae nos mirum quantum remorantur, ne progrediamur in

veritatis inquisitione. Consistunt autem in eo, i. quod ii mines principia assumunt incognita pro cognitis, 2. quod, licet principiorum loco mera supponant cognita, ea tamen, ut omnia alia facilia, non magni faciunt. 3. Quod, licet horum praestantiam sibi persuaserint, in eorum tamen uim litatem semper, non solam veritatem, inquirunt. Haec, inquam, praejudicia in Mathesi statim ab experientia reselluntur. Nam in illa mere talia traduntur, quae perlaeta possunt concipi ; quod efficit, ut ab obscuris imaginationis perceptionibus sensim liberemur. Porro ex facillimis ii tellectu, & quae vix ulla attentione digna videbantur, praeclara admodum deducuntur, & horum ope res tam dissicialis solutionis explicantur, ut ante solutionem unusquisquo ab lute pro impossibili habeat, tam levi cognitione eanti posse praestari. Denique hic formantur theoremata, quae in se spectata nullius usus esse videntur, rebus vero diversis applicata, incredibilem in Astronomicis, Geographicis, Opticis, Mechanicis, &c. asserunt utilitatem. Sublatis igitur , his tribus per experientiam praejudiciis, in nobis oritur dis spositio, theoremata talia per nos ipis inveniendi s atque sic ipsi discimus meditari. Etsi, dum in eo stimus, compe tum nobis fuerit, talem dari artem, qualis a Mathematicis inprimis hoc demum seculo detecta fuit, qua nimirum &sacile & certo per nos ipsos liceat indagare ea, quae antea mirabamur ab humano ingenio potuisse determinari; tunc accidit, ut magna artis analyticae discendae seramur cupidistate. Hac autem recte percepta, tria reliqua impedimet

in , de quibus supra dixi, levi negotio tolluntur: in hoc enim solo praecipue consistunt, quod homines, quicquid

309쪽

, PAR s TERTIA. z79 laboriose inquisitores invenerunt, id declinare soleant. Ubi vero animadvertimus, ejusdem opera tum admiranda, tum pulchra, & maxime utilia, & nondum antea nota nos posse theoremata determinare, nulla hic ad ea acquirenda laboris habetur ratio , atque ita sensim in nobis qualitatem formamus perutilem, ut scilicet laboriosi seu infatigabiles evadamus, noc est, nullum in indaganda veritate laborem subterfugiamus. Hisce autem mens ad magna praestanda gradatim, nobis quasi non advertentibus, disponitur atque optime praeparatur. Nec haec omnia absque singulari de- . lectatione nobis contingere, putandum est; siquidem hucusque neminem vidi, qui, si in ullis aliis, in his praecipue studiis singularem inesse delectationem inficias iverit. Et nihil notius est, quam communis illa & plerisque usitata querula: deditos multum hisce studiis sensuales etiam deleetationes magnam partem negligere; ut adeoque non sit dubitandum, studia haec, quae majorum in nobis delectationum, quam solent excitare in nobis delectationes, quas vocavi sensuales, causa sunt, absque controversia omnibus et iam aliis delessationi futura esse, modo ea cuncti actu, ut decet, tractarint, atque ita rem ipsi perceperint. , Notai dum autem maxime esst, quod ideo nolim credi, me in ea esse sententia, omnes mathematicas disciplinas cuivis es ta discendas ; sed id solum urgeo, ut quis tantum ex iis intelligat, quantum requiritur, nimirum, ut Mathematicorum

methodus, qua ad omnia sua invenienda & demonstranda uti solent, bene innotescat: quae notitia certe, si mihi credis , comparari potest vel manuductione cujusdam, cui haec methodus bene est perspecta, brevissimo tempore, exiguo labore, & magna dubio procul delectatione; vel Giam lectione exigui istius libelli, cui titulus: Elementa Geometriae una cae senis cum selectis ex Archimede, ambore Andrearac ei; in quo omnia tam perspicue explicantur, ut multos noverim, qui hunc minorem aggressi, absque ullius

magis

310쪽

1so MEDi CINAE MEN Tis magistri institutione, sua sponte hanc sibi scientiam satis selis citer acquisiverunt. Cogor etiam necessario fateri, me pauca illa, quali ualia sint, quae mihi hactenus per tot impedi-- menta in quocimque scientiae genere discere licuit, huic potissimum debere rei, quod jam tum a teneris delectatus studiis mathematicis quaedam, admodum lices xulgaria, discendi nactus fuerim occasionem ue sed inprimis singulari deputo fortunae, quod hactenus studiis incumbere licuerit, si non semper ex voto, attamen, quoties concessiim id erat, nulla milii necellitas fuerit imposita ad certa studia prosequenda, sed in iis potius, quibus maxime delectabar, et, .gendis studiis integra mihi semper fuerit libertas.

. a o ctia Haec omnia quamvis ita se habeant, necessum tame hei Noe a fateri, me ad omnes scientias respiciendo, in quibus h mines occupantur, tandem observasse, ratione delecti tim

itii trionem nis magnam inter eas dari dillerentiam; uno inter omnes

-- - illas unam esse, quae absolute summam prae omnibus aliis

stientiis philoiphicis delectitiiteiri cunctis absque dubio.

bia. exhiberet, modo ejus notitia omnibus, ut decet, esset per specta: ideoque hanc ipsam omnium praecietiam esse, in qua , applicando me laodum indagandae omnis veritatis, modo perceptam operam nostram collocare optime possimus. Mihi autem haec videtur esse scientia naturulis. Scio equidem multos isthaec legentes a me esse dissensuros, cujus causa me minime latet: quia nimirum ejus, de qua loquori Physicae ideam hactenus parum recte mente formarunt, multo minus fructus ejus perspexerunt, omnium v ro minime reipsa eos gustarunt. Quod enim ad me attinet, nihil aliud hic per Physicam intelligo, quam scientiam univeri accurata Mathematicorum methodo a priori demonstratam, & evidentissimis experientiis, ipsam imagin tionem convincentibus, a posteriori roboratam. Vide mus autem, num talis scientia iit possibilis, & num ulla d tur delectabilior. Si intuemur omnem, quam de entibus