장음표시 사용
331쪽
SEU COGITATIO MEA ADMODUM PROBABILES
DE CONSERVANDA VALETUDINE. Una juxta sapientiorum sententiam, ejus, qui veritatibus incognitis detegendis operam dederit, prima & praecipua cura esse debeat, ut bene vivat, certa Lque sibi regulas, secundum quas vitae suae ratio disponenda sit, conveniente praevia meditatione , comminiscaturi non ideo posthabsiada ipsi esse videbitur cura, qua mature & a principio de certis solicitus sit regulit obtinendis ad valetudinem conservandam iacientibus, cum ea primum fuerit omnium nostrarum actionum basiis. Ad priorem igitur quod attinet curam, quia in praecedenti Tractatu eam expeditam dare allaboravimus ; crediderim ,
hoc mihi jam negotii supereste, ut ratione posterioris curae, ingenuo veritatum inquisitori Medicina aliqua provisionali, ut sic dicam, id est qua interim, donec melior suppetat,tantis erutatur, pro tempore subvenirem. Qua quidem isia Medicina propositurus sum, si non meras apodieticis demonstrationibus evictas certitudines, at tales saltem, quae perquam probabiles mihi videntur, quasque experientia sa
tis confirmatas huc usque notavi: paratus interim causaec de e , opinionemque meam absque mora mutare, quam
primum, vel per me ipsum, vel per alios, major successu temporis lux in re tam obscvia affulserit. Primo autem id ostendam , quod experientia me hactenus didicisse existimo, conservationem valetudinis tam-
332쪽
a MEDic INAE CORPOR is etsi strictae alicui diaetae non adeo scrupulose &ad amussim adhaeserimus, nihilominus non tantae molis opus esse sutu
Secundo; quaenam sint signa praecipua de malo nobisset vicino nos commonentia, quibusque mediis istud malum praecaveri possit rTertio ; amissa valetudo quomodo recuperanda , sive quaenam, si morbo nos premi contigerit, securissima sint remedia, quorum ope experientia nos doceat commodissime
PRimum quod concernit, fateor ad valetudinem conse vandam bona & rite ordinata Diaeta nihil inveniri praestantius, per quam a vario cibi potusque genere abstinemus, aut si iis utimur , destinato hoc fit tempore, variisque praeterea corpus exercitiis, dummodo ne nimis fuerint vehementia, saepe movemus. Hac una enim bene observata diaeta, multi communem humanae vitae terminum ab omni
morborum molestia liberum longissime transgressi sunt: ci jus rei nobis speciale exemplum per notabilem experienti, ani in se ipso exhibuit Cornarus nobilis Venetus in tractatu suo de Sobrietate. Possient huic aliae adhuc similes addi r gulae: nimirum valetudini non parum conducere, si, prius suam cibis utamur, calido quopiam jusculo stomachus suerit praeparatus: quippe comperimur eo ipso cibi appetentiam augeri, ex adverso eam, si vel optima tuerit, ubi cibum potus frigidi alicujus haustus praecesserit, fere omnino extin- sui. Praecipue vero senio consectis haud modicum confer. re victu nutriri utplurimum fatis calido. Porro animadvertimus, ad concoctionem facilius absolvendam prodesse, si cibus non diglutiatur, nisi probe mansus dentibusque comminutus , aut, ubi ob senectutem defecerint, in minutissima
discindatur frustula. Et sic multa alia ad eundem scopunta
333쪽
PARs PRIMA. . 3 ducentia in medium asserri possent: ut omnia corporis membra a stigore externo arcere : locum in quo maximam juventutis partem consecimus, ob res, quiolas natura nostra
assiievit, innumerabiles, non multum mutare, &c. Verum enim vero fateri omnino cogor, ad isthaec omnia iisque com similia rite observanda neminem sussicere, praeter solitariam vitam viventes, aut eos, qui, ut dicitur, sui juris sunt, seu nullius obedientiae subjacent, quod utrumque, totoque Vi tae tempore, obtinere posse difficultatis certe non mediocris res esse videtur. Nec multos proinde ejusmodi proficer regulis posse in consesso est. Imo observavi contra, iis, quibus nulla cibi potusve seligendi potentia concessa est, nihil magis noxium esse, quam ordinatam ejusmodi victus rotionem. Si enim a consueta sua vivendi norma vel tanti, tum recedere cogantur, in gravissimos plerumque morbos incidunt, quin, quod multos qui diaetae cui assueverant limilates nimium excesserunt, ipsam mortem subiisse saepenumero compertum est. Et sic communiori exemplorum observatione notavi illos, qui quovis indiscriminatim cibo, prout buccae obvenerit, uti dubitant, quemque capiunt pastum nonnisi parcissime capiunt, & insuper certo se in hoc ali vant tempori, cum huic ordini tam stricte semper inhaerere non possint, eos, inquam, deterioris ut plurimum condit onis esse, quam ii, quibus ista omnia neutiquam curae sunt. Ninc est. Quod multi, qui haec non considerant, non raro mirant , eos, qui quam possunt eXactis in victu disce nendo sibi cavent, inque omnibus suis actionibus accuratis. simo procedunt ordine, morbis saepe magis vexari, quam, duos in his omnibus graviter excedere vident. Unde ii hanc imprudentes delabuntur opinionem, ut satius esse credant. nullum in his certum sequi ordinem, nisi eum quem consuetudo introdu erit, in quo non minus falluntur, prout tot morbi, quibus tapenumero affliguntur, contrarium,
ipsis facile persuadenx- inxeruirumque iῖ tur errorem am
334쪽
vatio est, sed non continuata: alter mera consuetudinis i
quela, id est, omnium pene regularum neglectio. mediocritatem proponere per sequentes Regulas arbitratus sui . Quarum
Naturam noseram, quam diu in tali fuerimus tu, quo Niresnosrae satis seunt validae, assuefaciendam esse, ut omnia, quae
in hac vita nobis communiter obtingere possunt, contraria perfrre disicat, eaque non tantum med ostia, sed etiam alta quantum , non tamen nimium, excessi a d Ut Sitim, a C,
bis ab nentiam o contra etiamuroqualem cibi potu ue, cum superquitatem, cum varietatem, cum vilitatem e frigorisas que injuriam: laboriosarum expeditionum molestam ,σ id genus alia s.
Movet me ad id sequens ratio: quia notavi ejusmodi
exercitatione naturam nostram multo reddi validiorem, & ad omnia sere toleranda aptiorem, adeo ut a levioribus incommodis non facile vincatur. Sic videmus eos, qui castra sequuntur, quantumvis infinitas molestias, multaque valetudini quam maxime adversa stequenter experiri cogantur, nihilo secius valida stui corporis sanitate, ac robusta durabilique natura, ad morbos, si in aliquos inciderint, superandos. Sic plerumque etiam videmus eos, qui provectiores aetate sunt, ubi multa in juventute, quae valetudini eorum adversa sufferre coacti fuerunt, non pauca fraestar posse, quae alii sine satis magno sanitatis detrimento non si stinerent. Multa etiam sunt, quorum expeditio a sceminis' suscipi, non ex earum naturae desectu, sed ob nimis mollem earum educationem, non potest, quin iisdem multum sibi contrahant mali, quae tamen masculis & faciliora expeditu,& nulli prorsus damno futura sunt: eo quod ad talia eorum naturam, magis quam sceminae, assuefacere non dubitarunt. Nec
335쪽
PARs PRIMA. INec minus etiam ii, qui corpus assiduo usu ad varia quaeque' adaptarunt, aut vehementi exercuerunt labore , ejus statutam prospero fruuntur, ut Omnibus communiter oboriri so.
litis aegrotationibus multo possint resistere facilius. Ceterum quanti detrimenti opus sit, naturam ad certas quasdam res, certumque vivendi modum contia hujus regulae praxinassuefacere, maxime in statu, quo alterius nutui subjecti a soluta vivendi libertate destituimur, non est, quod ulterius verba faciendo urgeam, cum id ante monuerim, cum mentio eorum fieret, qui definitam aliquam diaetam , rigorose quidem , non autem semper , Observant saltem addam ,, quanquam alias sussicienter notum, quod qui contra stigora corpus nimium tueri solent, illico male habere incipiant, quoties consuetudinem mutaverint: ubi contra alii ingenticipe stigore saeviente male vestiti, & tantum non plane nudi incedunt, absque ullo sanitatis incommodo. Quid communius, quam capite tecto noctu dormire solitos extemplo amigi, si vel unica nocte id non continuaverint 8 Cum contra, qui caput nullo unquam velamine, media licet hyeme, nec stigus sentiant ullum , nec ullos capitis dolores aut catarrhos, &c. ut illi qui contra consuetudinem caput vel semel revelatum aeri exponunt. Quatenus autem hanc regulam sequi oporteat, ut ne excessus isti in nimium excrescant, quilibet proprio sensu in se ipso optime scire poterit: videlicet, ut dixi, in quantum suarum quisque virium vel
augmentum vel decrementum apud seipsum animadverterit; unde hoc magnopere , praecipue juventutis annis attendendum, qua utique aetate crescentibus viribus consultum in xime duxerim operam dare, ut natura cito variis rebus assuefiat; minime vero , cum ob decrepitae aetatis ingruentiam vires jam declinationem urgere occipiunt. Quanquam& senes in hoc non parum peccant, quod molliter plerum. que vivendo profriam naturam minus, quam par est, exer
336쪽
6 MEDI cINAE COR po RIssessione pedes ad motum inepti redduntur, dorsum cum tur, cibi appetitus deficit, &c. Ex adverso memini me vidisse octoginta annorum senes, qui, cum assidue cursitando aut equitando in perpetuo essent motu, tam pedibus valuerunt, quam multi juvenum , quique & cibos appetenter,& somnum quiete ceperunt. Quod si vero praeter intentionem haec regula in largissimo accepta sensu aliquantum impingat, facili negotio per sequentem ipsi poterit subveniri regulam, quae isthanc ad sensum paulo strictiorem redu- cit, in quam incidi, dum explorarem, quatenus huic regulae obtemperanduin sit, tam circa victum, quam circa alias res, quae valetudini particulariter vel prodesse vel obesse videntur. Hinc enim profluxit REGULA SECUNDA. bos, antequam asumantur , non esse praelibandos , ad reficiendum an nobis conducant nec Her nec opus esse ut rem
viscamur, an palato antehac fuerint grati , nec ne, quod plerique tum temporis facere sient; sed eorum saporem abseque usio, sive pragusta ,sive resectu ad praeterita habito , be-nὸ sibi imprimendum esse , non aliter ac si, ad eos jamjam
comedendos, accingeremur. Tum enim si internum aliquem apud nos a reisum persenserimus, eos co pori maxime salutares o contra si nausiam, maximὸ noxios futuros: imo quo major appetitus Ave nausea fuerit , eo magis strue profuturos stis obfuturos.
Qui hanc regulam proprio usu nondum approbarunt,
ejus veritatem citius absente cibo aut potu animad-- vertent, dum eos sibi quasi praesentes & jam jam sumendos fingent. Revera enim praesentes nimis plerumque movent gustum, quo minus aversionem illam internam nocituramque ciborum qualitatem facile percipere .queant. Neque etiam negligendum puto, quod monui, ne imaginemur eorum gratum, quem antei nobis reddiderunt, saporem.
337쪽
PARs PRIMA. porem. Hoc ipso enim appetitio renovatur, Je impedimento est, ne, si qua interior cibi detestatio in nobis sentiatur. Hinc regulae hujus veritatem paucissimi comprehendunt. Nihil tamen hic magis obstare dixeris, quam ipsam ciborum delibationem , cum magna pars eorum amoenum no
bis saporem excitet, nihilominus non sine subsecuturo nocumento: silc etiam in contrario sensu res sese habet. Ab his igitur omnibus si caveatur, & contra observetur quod dictum est, non facile crediderim a quopiam negatum iri, quod in hia regula continetur, praesertim si insuper attendatur ad sequentia cuivis obvia. Cum sum cienter cibis saturati, ab aliis instantius solicitamur ad ulterius edendum &bibendum, nauseam statim capimus: quod si tunc eorum dictis morem geramus, non ita multo post experimur in nobis
ipsis, quod satius utique fuisset, hisce supersedere potuisti
Neque alia ex causa ubi a convivio mala habem is , si inter alios cibos, quos ibi sumpsiisse imaginamur, is in memoriam redierit, qui hoc malum nobis contulit, singulare in nobis fastidium orietur. Hinc illi, qui bene compoti postero die crapula laborant, a potu, qui illos inebriaverat, adeo abhorrent, ut eum vix limis intueri oculis sustineant: und qui subitaneo aliquo morbo corripiuntur , causam ipsi metverissimam non raro conjecturare sciunt, utut de industria reticeant, ne stultitia ab ipsis commissa erumpat. Porro &ii, qui nimis vel matutino , vel serotino cibo potuve contii eorum consuetudinem & inviti utuntur, non solum insignem a pastu aversationem, sed etiam damnum, quod eo ipso sibi asciscunt, concipient, praesertim si senio confecti
fuerint. Ulterius nonnullibi locorum mos est, in conviviis propinari tam cerevisiam quam Vinum, quo casu non omnes indiscriminatim dapes eandem vini aut cerevisiae appetentiam ciere observabimus, & prout interno nostro appetitui aut satisfacimus, aut aversamur, ita saluti propriae aut consulimus aut nocemus. Tandem multos aegrotantium, cum
338쪽
S MEDICiNAE CORPORI sprimum melius habere incipiunt, acida appetere, eorumque moderatum usum ipsis conferre videmus. Possem jam pem gere ad magis particularia: ex. gr. post lactis usum nequo
revisiam capere neque vinum : vervecinas aliasque carnes pinguiores, praecipue si facile coagulentur, cerevisiae potum reddere ingratum, vinique contra gratum &c. Sed quia isthaec apud me solum aliosque saltem paucos locum forsitan habere possiant, tacendum potius existimo , non possum tamen, quin aperte fatear , me quoque, quoties aegrotaverim, in hujus regulae certitudine propria experientia
maxime confirmatum esse. Vidi etiam alios certa genera ciborum, quos natura eorum tanto avidius appetebat,quanto medici severius eos ut inevitabilem aegrotanti morteata
allaturos prohibuerant assumpsisse, eoque ipso convalui is . Quanquam & dubitare subit, an aegrotis haec regula semper salutaris esse possit , id tamen pro certo tibi assero, m , quando recte valens hanc secutus sum regulam si non semper ratione appetitus i attamen ratione aversationis non
recordari unquam ab ea fuisse falsum : saltem nulla singularia symptomata successerunt: quinimo , simul ac conti a ejusmodi nauseam internam aliquid comedere conatus sum quod data opera interdum experiundi gratia seci) illico dolores, pressiones stomachi, singultus aliaeque incommodit tes subsecutae sunt, quae indicio nobis semper esse judico, cibos nos cepisse concoctionem impedientes. Quia vero unusquisque dum valet, raro ad ea, quae in se ipso intrinsecus accidunt eoque modo, quem ad hujus regulae usum praecipue requiro, attendit, ideo credo paucissimos, quanta ejus utilitas sit, ex nerientia esse percepturos. Facilioremo ergo in medium afferam, per quam non opus erit, tam
certis alligari rebus, & ea quae in nobis fiunt in consilium adsciscere; sed potius ad solum saporem animum reflectere: cujus regulae utilitas valde probabilis evadet, haecque praesens per eam innumeris confirmabitur exemplis. Cum
339쪽
PARs PRIMA. 9 enim isthanc regulam exactissime observarem, examinaturus quinam ciborum palato appetitum quique nauseam excitarent, deinde si plures cibi adiuerint, quemnam appetitus ordinem in singulis servare soleat, obtulit se mihi
TERTIA REGULA. I, edendo F bibendo satis inoria te nos procedere possea que usio repentini alicujus damni subsecuturi indicio , dummodo ad ea, quae gustui valia inter se discrepantia videntur, ut sunt humida re Acca, pinguia s macra m. attendamuo
ut ea inter edendum alternatim ita invicem commutemus,
ut jusa quasi ex iis temperatura exsurgat: si quae vero rati- one saporis sibi contraria esse aliquomodo videantur, out dul
cia re acida, persalsa oe insulsa , feroidis N figida) ut
primum subsentimuου , alterutrorum nimium nos comedistia, iis talia , quae priori ου via ex parte M omnino contraria
sint, super addamus , ut excesius hac ratione inter se aliquo
Haec regula cum experientia adeo concordat, ut, si probe ad talia attentionem direximus, experturi simus, quod eam quivis velut ab ipsa natura incitatus observet. Hoc
nos ipsa docet natura in cibo & potu, quibus alternatim ut, muri Hinc videmus, ipsas bestias, si nimis sicca comederint, solo naturae instinctu ad aquas , Iicet interdum valde dissitas, celerrime festinare. Quantum naturae nostrae prosint ea ciborum genera, quibus & mandicando & sorbendo sevi possiimus, attestabuntur ii, qui saepe id experti sunt. Imo si esculentorum quaedam, quae nimis sunt humida primum, post denuo alia sicciora comederimus, multum nobis seluti esse animadvertimus. Ita quoties poma aliosque fructus valde humidos in abundantia comedi, nullum ab iis incommodum passus sum, dummodo alius generis vel stuctus cibos siccioris qualitatis, aut si non aliud, saltem panis fiustulum simul comederim. Hoc autem quia plerumque non b 3 obser-
340쪽
ro MED Ici NAE CORPORI sobservatur, tape alvi profluvium aliaque morborum genera sequuntur. Sic potus, quem nimium quandoque in epulis haurire coactus sum, dummodo simul edere parum panis licuit , non mihi unquam nocuit. Porro si rebus nimis dulcibus vescamur, acidis vel ad minimum minus dulcibus subveniendum. Sic cum aliquando largius vinum exhauriendum fuit, nihil obfuit, modo cibis acidioribus, citreorum succo aliisve, stomacho succurrerim. Nimis salsa magnam excitare sitim plus quam notum est; ubi vero haec comesia , exceperint vel minus salsa, vel quod melius plane instillata, subito excessiim fuisse correctum persensi. Hoc autem neglectum, quantum detrimenti asterat, testabuntur maritimi, qui pisces sale conditos , aliaque salsamenta ut plurimum
edere coguntur: hinc iacilό crediderim ipsis provenir scorbutum , aliosque illis in locis seequentiores morbos. Nec desunt exempla eorum, qui frigidis nimium cibis, iisque copiosis & saepe usi, cum tamen stomacho non satis calido, ut dicitur, praediti fuerint, multas sibi morborum incommoditates attraxerunt. Qujn &. cibos fervidiores, aliis refrigerantibus vel tepidis temperari proficuum nobis ess sentimus 3 praecipue, cum a vino nimis largiter poto intemnum percipimus calorem , refrigeriis juvamur, quod ni fiat, insuperque calefacientia potius addamus , febres non raro ardentes gravissitamque exoriuntur morbi, quod maxime experiuntur aestuosis in regionibus peregrinantes, qui, nimio caleiacientium vinorum usu, in cephalaliam, febres ardentes aliasque infirmitates incidunt, quod aliis, qui usitatas ibidem aquas artificialiter congelatas usurpant, non evenit.
Caeterum quam subitarium moxque percipiendum ejusmodi excessibus talis correctio auxilium praebeat, vel ex hoc solo saepius deprehendi, quod multi, qui a singultibus nullo modo potuerunt liberari, ne potu quidem, communi alias ir , hoc casu remedio, simul ac citreorum staccum adhibuerint, momento liberati sint, quae omnia usque modo commemo-