장음표시 사용
41쪽
lo MED Ici NAE MEN Tiseo magis nos assiciunt. Hoc autem patet exemplo cibi ac potus , qui summopere nos riciunt, ubi valde estirimus& si tinuis; sed nauseam in nobis excitant, ubi satiati co-
Errore cluibis gimur eos contra appetitum sumere. Sic comoedia, licet -- elegantissima, sat magnum tamen taedium afferret, ni incertos divideretur actus, aut si saepius eadem spectaretur.
Hinc etiam fit, ut, qui splendidissima inhabitant palatia,
aut hortos cultissimos possident, tantopere iis non affcbantur ob usima eorum continuum )quam quidem alii, qui tantum spectandi gratia eo tendunt, praesertim si vel raro vel nunquam talia viderint. Narrationes iiistoricae, quas Galli Romans appellant, multos admodum delectant semel tantum perlectae, Vel longo post tempore relectae; Nonnulli hunc errorem quidem tacite in se ipsis animadve tunt, sed utuntur varietate ac novis semper delectationbbus, sicque huic incommodo sese obviam ire & id emei dare credunt, velim quia tamen impossibile est, res suasi cunctas ita ad arbitrium ordinare, ut unius delectationis pertaesi cupa quavis alia eam statim pro lubitu permutar queant, est enim ea rerum humanarum conditio, ut sese delectationibus nostris varia, & saepe satis acerba misse ant nunquam vel ideo optatum finem hi assequuntur. Mirum sorte videbitur, si dixero, eas nos non solum inubio magis assicere, si eis rarius fruamur, sed etiam quam
maxime, si iisdem potius resistamus. d quod vulgo plune ignotum fuisset, quippe quod potius credit, quod delectationes eo magis nos assiciant & laetitiam pariant, quo eisdem magis indulgemus, & plus tristitiae afferant, quocis magis resistimus) nisi cogeretur, iis quandoque resist
M. Nam vel idcirco nos cibus ac potus magis assciunt,
si appetitui nostro statim non stat satis, sed si ad excessum
ES 'modo' iis usque eidem repugnemus. Propterea qui sensualibus de- lactationibus raro fruitur, iis praecipue, quae nos omnium
his: alsii isti maxime assiciunt & si, dum eis uti statuit, nillil eorum ,
42쪽
PARs P RiMA. II per quae appetitus maximas acquirit vires, intermiserit, objecta etiam , quae ipsum alliciunt, sensibus objiciendo ;sitis interim inclinationibus ita repugnarit, ut corpori eas non indulserit, nisi quando per pugnam auctae ad magnum
excessum pervensire ; nae is in ipsis sensualibus tantas e perietur suavitates, quantas pauci homines experti sunt. Ubi vero perceptionibus nostris ita indulgemus,&co pori omnia illa, quae illud bene assiciunt, largimuri saepe in inactis, iit, ut, quod nos quam maxime delectat, nobis interiri UMM M u seu maxime noxium sit: non aliter ac bestiis, deliciis ciborum deceptis & captis, accidit. Hoc autem, quia, quam pri iis re eo pinismum advertimus, nobis tristitiam parit, conamur tanquam striuntur, ubi
incommodum aliquod nos male afficiens, quantum in nobis est, declinare. Et o felices nos, si, quae tristitiam gugiatuit seu dolorem, semper nobis noxia, & contra, quae laetitiam seu voluptatem pariunt, nobis semper utilia 6 rent i hoc dato sane ad malum tam proclives haud ess mus, quam jam sumus ue nec dubitandum, quin tunc, quae nobis bona & innoxia sunt, proprio naturae motu eligere mus. Hinc ego, cum in delectationes summas & perpetuo duraturas sedulo inquirerem, illas vero econtrS, quae post rem patratam tristitiae causa sunt, vitare conarer ; ob servavi, maximam in nobis excitari laetitiam, si rei alicui, quae quidem nos summopere delectat, sed nobis interim, quantum damni secum ferat, ratione aut experientia constat, obfirmato animo resistamus, inclinationesque, quae
nos in contrarium perducere conantur, superemus.
Est autem delectatio haec multo major delectationibus sensualibus ; quod facile exemplis probari ' potest erum, qui mundo & sensualibus delectationibus maximam -- partem valedixerunt, ac vitam austeram ordinariisque ho- 'minum cupiditatibus contrariam agunt. Hi enim dulcedinem delectationesque internas, quas in se ipsis experiuntur, nobis explicare & satis extollere nequeunt, uti eo- B et rum
43쪽
D Mgni CINAE MENTIsrum scripta abunde testantur. Idem vero adlaue emacius . per eos probatur, qui quaevis suppliciorum genera passi, etiam in mediis flammis plena delectationis indicia exhi-
μω i, tribuere; idque non falso: fictioni enim hic non datur lo---cus. Verum enimvero hic permagni errores possunt committi, nempe si ratio nostra non satis in veritate instituta sit. Homines namquesumus, hoc est, infinitis obnoxii errori bus, luessiciunt, ut saepe credamus, aliquid esse bonus , . quod tamen maximum nobis damnum parit. Licet vero non negaverim, si ab late superemus inclinationes, quae
nos ad e quae mala judicamus,perpetranda seducere conaimi tur, eam victoriam magnanishbsequi delectationem: H - modi tamen interim delectatio seu animi tranquillitas, quanta quantarit, neutiquain est indubitatum signum, adibones nostras ideo bonas elle. Nec enim minus laetitiae experiemur, si posito hoc, qui priori contrarius est, casu, falsissimas perceptiones, sub specie tamen veritatis nobis appaream tes, secuti superemus contrarias hisce inclinationes, quae quidem in se optimae, nobis vero pessimae videntur. Satis mullita quoque in historiis occurrunt exempla eorum, qui aeque constanter, & siimm1animi tranquillitate maximos suppliciorum cruciatus ferre non dubitaverunt pro pessii a licet causa; si vero successu temporis major intellectui affulsi rit lux, & lainc apparuerit eorum, quae ante credideramus vera esse, fessitas, danurumque, cujus nosmetipsos aut 1 res judicamus ac inculpamus , non potest non acerbus ii de subsequi dolor.
SU Ut itaque tale quid praecaverem, nec ulla nisi utilia,2 hoc est, ea, quae esse meum conservant, seu conservationiis,ctauio,is meae Londucunt, amplecterer, &contra, quae mihi nocent, num mucc hoc est, spiae esse meum destruunt, seu conservationi meae
obsunt, declinarem, ac sic essicerem, ut felicitas mea esset durabilis , & absque continua interruptione, quantum si ii popini copserva tur i, ingenium meum excolere do
44쪽
i PARs PRIMA. ucrevi, quantum humanitus fieri potest, quo veia utilia ab
iis, quae talia duntaxat videntur, certo dignosceret Dum hac in re totus es siem, expertus sum siummam & m Detinat purissimam delectationem omnium, quae modo naturali in homines in hac vita videntur poste cadere, eam nimi O tantur smina, quae ex acquisitione veritatis oritur, & cui aequipa- quin se et randam nunquam sensi aliam. Hoc autem facile conc dent ii, qui multarum veritatum magni momenti notitiam Andisse,
adepti sunt inprimis vero illi, qui eo usque progressi
fiant, ut eam proprio Marte sibi acquirere queant: hi enim sine dubio reipsa experti simi, quantam hoc sibi delecta- 'tionem pepererit, si nova inventa vel theoremata, quae sit gulares veritates includunt, & admodum utilia sent, per seipsos detexerint. Et haec delectatio tanta est, ut, cui plures, qui alios ae nimio sensualium delectationum iniabducere conantur, id siccessu parum felici praestent, quibuscunque' etiam coloratis persuasionibus utantur ; hi econtra, delectationibus hisce, quae ex veritatis acquisitione ase, ..percipiuntur, degustatis, facillime si mas vulgi volum
res pro nihilo reputarint, nec raro omnium Caeternorum
quasi obliti vixerint, ac cibo potuque, mno, & caeteris, quae inprimis homines voluptatum nomine insigniunt, facile abstinuerint, quo liberius veritatis inquisitioni vacare Apossent. Quinimo fuere, qui cum essent eo in statu, &ejusmodi ornati dotibus, ut comparare sibi non difficulter potuissent honores, divitias ac delicias hujus mundi clivit hujusmodi res omnium fere hominum praecipua quasi id la sint; non dubitarunt tamen iis plane nuncium rei se tere, eo quod praeviderent, haec .forte futura esse impediamento , quo minus in acquisitione veritatis , uti incep xant, postent progredi. Nec mirum i qui enim majores delectationes reipsa gustavit, minores facile relinquit. Nequit autem hic fieri, ut unquam decipiamur, licet V
hoc admodum facile fiat in caeteris desectationibus: id quod
45쪽
M MEDICiNAE MEN Tis' υ δε ipere , levi neqotio constabit, si attendamus, ex veris non nisi ve
'amti ip ιγ 6ra te lui, ac promae omnibus, quae ex iis fluunt, necessaeoninii; riam quoque & indubitatam veritatem inesse. Nec dein-ri ' . de hic verendum est, fore, ut sententiam hujusmodi sum damentis semel stabilitam ob certas sorte rationes mutaretione , quam cogamur, aut ut censer aliquis futuris seculis inventa no-ii ηρ - ρμ' stra falsitatis arguat, &, demonstratis erroribus nostris, ex nam eis, Dab hominum memoria ea deleat. Verum namque falsuri L. iis, εο quod fieri nunquam potest: quod Mathematici inprimis expe-ερς non obsecr- rientia addidicire. Dummodo enim hoc solum observ cuncta non ex probabilibus , sed tantum ex iis, quae cuivis manifesta, & in quae ne minima quidem satisitatis suspicio cadere potest, deducantur, aliter fieri nequit, quin hodieque extent Theoremata, quae ante duo annorum millia sunt inventa, eaque talia, ut, licet primo intuitu prorsus incredibilia videantur, adeo tamen certa sint, ut ad hoc usque tempus a nullo potuerint convelli, aut unquam metuendum sit, ut ab aliquo, quamvis ingeniosissimo, falsa esse demonstrentur. Nec mirum: Glaenim veritas immutabilis est, quae proinde sola sui amatores bonis, quae nunquam pereunt, aut murantur, bear potest; adeoque haec sola quoque nobis potest adferre de-- lectationes, quae unice solidae sunt, seu quae in tristitiam , nunquam convertuntur. Si autem hic omnem prorsus e rorem vitare cupimus, in primis necessum erit, ut, quod maxime notandum, nullum alium in finem, quam ob meram delectationem, quae ab ea profluit, veritatem acquirere studeamus; ideoque gloriae cupiditas surrimopere hic fugienda est, nec ulla laus propterea apud homines nostri aevi aut posteros aucupanda. Etenim quicunque ejusmodi cupidine capiuntur, nae ingentes sibi animi perturbati nes atque anxietates conciliant. Veritates enim detectae, quoniam ab initio sepe non tam utiles apparent, quam revera aliis rebus applicatae postmodum cognoscuntur, do
46쪽
diti illi vanae gloriae subito tristitia anguntur, si sitorum timventorum non statim appareat insignis utilitas , quia ubdent, se propterea eos, quos sectantur , honores cons quuturos apud alios non esse. Inprimis autem supra modum anguntur, si in disquisitionibus sitis in ejusmodi ii cidant inventa, quae licet sint utilissima, interim tamen ab aliis jam dudum fuerunt in lucem edita ; atque ita perspiciunt, gloriam, quam impense sectantur, sibi ab aliis esse praereptam. Si porro observaverint, alios ad similia studia, quae ipsi tractant, feliciter promovenda idoneos esse, eo
que nactos occasionem, ea ex voto prosequendi, summinpere timent, ne ab illis sibi gloria praeripiatur, & ea docausa, quantum possimi, clanculum tamen, ne insatiabilis gloriae cupiditas, aliis animadversa, in turpem ignominiae pudorem desinad iisdem adversantur. Denique si gregia ingenii aliorum specimina viderint, ac audiverint, ejus miliorem eorum summis extolli encomtis, mallentea non audire, atque invidia exesi orationem alio deflectentes aegerrime ferunt, se solos stio Marte ista non aperuissse. Econtra vero, qui veritatem solius delectationis, quam privbet, gratia detegere studet, ex omnibus hisc circumstantiis sibi voluptatem quaerit. Hic. siquidem uti ob innumeras rationes, ita praeprimis propter has, gloriam parvi iacit, tum quod, cum ipse sit solius veritatis amans, melliis se ipsum, quam quisquam alius, noscere, &, quanti sint dotes siuae faciendae, scire queat, ac proinde existima tionem, quam apud alios obtinet, semper aut justo maj rem, aut justo minorem esse videat ; tum, quod nullo non tempore & multos fautores & multos invidos praeter instibtutum sibi conciliet, qui utrique ipsi multum temporis Gripere Valent, atque ita efficere, ut eo minus illa stuatur delectatione, quam ex veritatis acquisitione percipit. Quantum ad inventorum utilitatem attinet, licet. non statim
appareat, delectatio tamen, qua asscitur, ipsi ficit. As
47쪽
G M rvrcIMAE MENTIs haec nihil novit utilius esse hac dote, qua semper nova detegit: hac enim ratione aptior evadit ad utilissima quaeque producenda. Nec opinandum est, eos , qui hominibus utilissimae aperuerunt, statim ab initio in tam utilia inci disse, sed, tentatis primo multis inutilibus. Licet quoque
inventa sua cum aliorum cogitatis congruant, multum tamen delectationis ex eo capit, se tantiun scientiae nactum esse, ut etiam valeat ea detegere, quae a magnis viris sui .ma cum laude publicae luci jam pridem exposita fuerunt Quoniam vero infinita detegenda supersunt, neque solus iis orianibus ex tenebris eruendis par est, merito laetatur, alios etiam ignotarum veritatum indagationi aptos inveniri. 1ca enim absque ullo labore suo multo in animo po simi excitari delectationes ob tot nova & curiosa, quae ab aliis inveniri queunt. Et proinde si sui esse ossicii unquam crediderit, aliis inservire, hoc praecipue tum sibi incumbere judicabit, cum occasio similium rerum inventoribus grata officia praestandi sese obtulerit: quandoquidem sic aliis inserviens sibi ipsi inserviet: perinde ut omnes, si non nisi duetii rationis veritatem ambirent, nec quicquam liud agerent, quam ut sibi ipsis hac in re prodesse conaren tur, nec aliud nisi sibi ipsis pro viribus prodesse cogitarent, eo ipsis etiam aliis necessario & quam optime inservirent, hoc est, & sibi, & aliis prodesse eodem rediret, nec est rum absque altero existeret. Ita omnes vere generosi essent; cum e contrario si solum, quod e re nostra esse vi detur, ductu asseetitum quaeramus, atque hinc mundi gloriam , aut ejusmodi alia, praeter solam veritatem, sectemur, necessario aliis adversemur. Denique solius veritatis cultor aliis nova inventa in lucem publicam edita nullatenus invidet, hinc siquidem voluptates aliquas percipit, quibus alias caruisset, quaeque ad dissiciliora detegenda , & pr pterea ad majores sibi creandas voluptates adjumento esse
a. possimi, misce vero omnibus, quae modo dixi, bene per
48쪽
PARs PRIMA. 17 pensis, non poterit utique dubitari, quod sapiens infinito P intervallo ignaris sit beatior. Quod etenim tu nunquam solidam animi tranquillitatem sibi acquirant, ejus genuina aequisiuioris haec est causa: partim quod sere semper unice ad id atten- rimtu ad nos
dant, quod ipsis deest, cumque hoc magni aestiment, li' se.
cet saepissime non nisi ad mutabilia bona spectet ac, in reae, Hur
quocunque statu Vivant, necessario contingat, ut ipsis sem-qμ mu num-
per aliquid desit, frequentissima etiam tristandi datur o V., ' casio: partim quod nunquam aut raro ad id, quod ipsis ad- est, seu, quod revera possident, sat bene respiciant. Et quia quoque, quanti haec sint aestimanda, ignorant ; laetitia,
quam eam ob rem animo concipiunt, aut non nisi puerilis, aut stulta est. Adeoque utrobique, tam cum bonis carent,
quam cum ea possident, nunquam animo perfecte hilari fruuntur. Econtra sapiens non attendit, sibi aliquid dee se ; scit enim, hoc perquam necessarium esse in ente finito, in quocunque etiam statu vel gradu persectionis existat ;multo minus propterea tristatur, cum bene ipsi perspeetium sit, hoc ipsum idem esse, ac si tristaretur, tres angulos in tria angulo aequari duobus, & non potius tribus rectis. Sed prae, sentissimae ejus cogitationes sunt circa bona, quae possidet, ac quanti ea sint facienda. Quae consideratio nonnisi si lidam laetitiam in mente ejus potest excitare. In hac enim dum versatur, observat Primo, quod sapiens animi multo liberioris sit, seu . infinitis gradibus majorem prae ignorantibus potentiam h beat, tum propter majorem notitiam, tum propter intanita impedimenta sive praejudicia, a quibus proin sapiens
liber est, & quae alios ita detinent, ut propterea in cognitione veritatis miniis progredi, nec quam plurima, etiamsi vel maxime conentur, es tuta 'are possint: Cum hic econtra infinita incognita possit laetegere, quae alii potius mirari quani imitari queunt. Adde, quod permulta siqpossit dirigere experimenta, ut plerumque magnam adla C rant
49쪽
is MED CINAE MENTIArant utilitatem, cum alii quam plurima tentent, quae nublius sunt usus cum temporis & expensarum dispendio, ni si illis contingat, quod gallo gallinaceo apud Esopum, ut margaritam inveniant, quam tamen, quanti siit, aestimare neschini. Sapiens quoque multo sacilius suas superabiti passiones, & animum quietiorem conservabit, quoniam passiones semper ex falso supposito oriuntur ue quod cum ab ipso bene det atur, nec ille falsis acquiescat, eo facialius eas superabit, quo majores progressus in acquisitione veritatis fecit: cum ex adverso alii ob mera falsa supposita seu praejudicia in maxima vitae pericula & insortunia sua culpa saepissime sese conjiciant. Licet vero alii quoquo suas cogantur supprimere passiones: via tamen, qua hoe ab illis obtinetur, admodum est operosa, &, quod pessi
mum, semper incerta. Iis enim remediis, quibus poenae metus, aut spes praemii saepe inculcatur, vera passionum origo minime tollitur. Magno igitur labore, eoque se quentius repetito, opus est ad easdem tam obliqui via sistendas. Quia autem ipse earum sons & scaturigo, unde novae continuo derivantur, sicut dixi, nullatenus obstrui-
tur, quid mirum, sit hi, data occassione a novo passionum
torrente rursum abripiantur atque penitus obruanturi ta. contrario sapientis ad passiones sedandas via multo est pro stantior: partim quia facilior ; dum enim genuinam passionum originem novit, hanc tollendo multo facilius eas coercet,) partim quia constantior 3 radice namque earum' genuina saepe quasi extirpata & evulsa, non tantopere ibinendum , eas data occasione tam levi de causa excitatum iri. Ultimo sapiens quoque ob majorem veritatis cogntitionem multo facilius essiciet, ut saniori corpore, imo tranquillius vitam transistat, quam alii, qui actionibus suis
circa similia clarissime Maonstrant, non majus dari stipplicium stultorum ipsa stultitia , prout econtra priores xeipsa cognoscunt, majus sapientibus solatium dari non posse ipsa sapientia. Secuim
50쪽
PARs PRIMA. 19 Secundo animadvertet, quod sapiens minus habeat tristitiae, hoc est, infinitis desideriis, curis & anxietatibus st solutus sit, quas alii ob solam ignorantiam,& praejudicia, quibus eorum mens occupata & obsessa est, tam de prael ritis & praesentibus, quam futuris sibi formant. Quae enim
hominum mentes praecipue ultra modum turbant & inquietas reddunt, plerumque non nisi mala pure imaginaria sunt. Sic multa, per noctem pro terrore habita, dies vertit in risum. Cui igitur mentem a tam vanarum soli, citudinum poenis liberasse datum est, quique haec attente meditando cum aliis, quae in communi vita vulgo occurrunt, confert, huic tantae felicitatis praestantia seu quanti sit, sibi talia acquisivisse) ignota amplius esse non potest. Hujus cogitata procul dubio non absilmilia erunt illi Lucretii dicto , idem sic exprimentis, sub libri secundi ini
ave, mari magno turbantibus aequora ventis, E terra magnum alterius spectare laborem.
Non quia vexari quemquam est jucunda voluptaN, Sed, quibus ipse malis careaN, quia cernere suave es. Et quae plura ibi praeclara ulterius sequuntur. Tertio perspiciet, quod sapiens plus laetitiae habeat, hoc est, 'potestatem, innumeras delectationes, quae aliis i incognitae manent, in animo suo si vel maxime solitariam vitam cogatur degere,) excitandi, quibusque animus, coimtra quam fieri in sensualibus solet,.nunquam potest exsatiari, sed quo plures majorisque momenti veritates ipsi sunt cognitae, eo plus delectationis percipit, idque omni
tempore, quotiescunque quam certum, & quanti momenti sit, talia scire, aut sibi acquisivisse, &quain pauci sint,
quibus eo usque pervenire concessum est, serio secum e pendit. Caeterum hic quoque opus non habet, ut inclinationibus suis tantopere resistat, quod alias in praxi communi circa actiones bonas seu virtuosas ob tot Milini pa . . t ' C 2 siones,