Medicina mentis, sive Artis inveniendi praecepta generalia E.W.D.T.

51쪽

ro MEDI cINA MEN Tissiones, quae senae rationi adveriantur, perquam dissicilis est quin imo non magis, quam par est, tam nobili inclinationi , quae ipsim incitat ad studium veritatis, poterit

indulgere, quoniam omnia, quae in bonum tendunt, quo vehementiora, eo meliora, delectationesque hinc exortae tam solidae sunt, ut nullus in iis excessus metuendus, nubia interturbans tristitia timenda, nullumque, earum C dium exspectandum sit. Quia vero nec melior, nec ex virtute magis fluens actio a nobis potest fieri, quam si totiri indaganda veritate occupemur, tam illustrem actionem jucundissimae ac omnium suavissimae delectationes nequerint non subsequi; cum ex ea cognoscamus tanti momenti veritates, quae actionibus nostris, in tenebris hujus

vitae absque lapsu dirigendis , instar splendidissimae iacis

praelucent, imo sine quarum cognitione. aliorum actione& tunc, cum maxime credunt, pas se optime institi sie, sapientibus, quasi in densissimis tenebris oberrantium aut ebriosorum titubationes videantur.' Tandem ratio bene exculta efficit, ut etiam sensuales delectationes, & quae,

dum Virtutum opera exercemus, oriuntur, magis nos assuciant, ac vulgo fieri solet, & nunquam in tilstitiam ut vulgo saepissime accidit, commutentur, atque etiam animum omni ex parte tranquillam nobis quod vulgo nui quam contingit,) reddant. Haec siquidem mens bene e culta genuinam nobis exhibet normam, qua ratione omnis bus delectationibus huc est non solum illis, quae sensitates sint aut ex virtutis praxi, sed & his, quae ex ipsa veritatis cognitione oriuntur,) ita sit utendum, ut nobis nunquam

noceant: eatenu& nempe tantum utendum, quatenus nobis eas prodesse comperimus ad nos aptiores reddendos in detegenda incognitarum rerum veritate, sed iis abstunendum, quatenus culturae ingenii obsunt. Quae omnia bene perpense nou certos reddunt, o sola veritatis cognitione talam virtutem,quae suo merito virtutis titulum in

retur,

52쪽

PARs PRIMA.retur, originem ducere, & ex ea denique persectam an, mi tranquillitatem, vulgo nimis ignotam, necessario oriri, seu, haec tria, sapientiam, virtutem ac animi tranquillit tem persecte in nullo homine , nisi conjunctim, existere ,& in his tribus, ita conjunctis, summum hominis bonum, quod in hac vita via naturali possideri potest, Qtum comsistere. Si itaque omnia haec jam in medium allata justa animi attentione examino, non video, quicquam posti excogitari, quod omnibus majus calcar addat solidis illis bonis sibi comparandis, & quorum acquisitio quasi a n bis ipsiis dependeat, quaeve via facilior, & expeditior sit his impetrandis, quam illa, quae ad omnium tristitiam nobis afferentium declinationem, & delectationum cum tanta utilitate conjunctarum acquisiitionem nos perduci Ex hisce omnibus jam satis superque constarecredo, Conclusio' qua occasione &methodo praecipua delectationum generare observaverim, earum abusum notaverim, & legitimum usum determinaverim ; adeo ut sane haud dissiculter &absque errore hinc potuerim judicare, quae me omnium maxima & constantissima laeti ti1 affecerint, quodque per consequens, praesantis via, quam in hac vita inire licet , fit veritatis per nos ipsis inventis

53쪽

MEDICINAM E N T I S,

Siv TENTAMEN GENUIN AE LOGICAE, ibi disseritur

METHODO DETEGENDI INCOGNITAS

PARS SECUNDA Artis inveniendi generalia praeceptri

His aluit, fieri non poterit, ut unquam infalsa incidamus, sed potius veritatem semper certo assequamur , adeo ut hisce mediis absque tisio errore ulterius progressi fio mus,continum re quantum nobis libuerit , semper nova detegendo, si modo a sit animus, s satis temporis nobis supcrsit ad nosmui os ad id ilium anticandos, idque exiguo labore. T. PracuniM S jam accurate perpensis, pla quaedam; U ne quidem persuasus eram, nihil da-θμi miseri p stantius ad vitam beatis limetraducendam acquisitione veritatis: verum quia lianc rem nolle tantum nondum sufficit, sed nostra etiam , plurimum interest, ut ipsam hanc veritatem acquirendi possideamus scisentiam, cuius ope id certo praestare possimus: quibuscui que tum temporis hujus mundi deliciis, mihi impedia

mento

54쪽

mento laturis, posthabitis, omni studio fidem fere si pera0 in id incubui, ut ejusmodi scientiam, qua media

te omnis generis veritas certo acquiri posset, ut verbo dicam, ipsam inveniendi artem milii compararem. Hanc ut possiderem, mirum in modum incitabar, penitius: con- De ν siderando, quanta homini accederet perfectio ex tanti boni possessione. Hac etenim scientia, quandoquidem ea sememta se ad omnia, quae mens humana scire potest, extendit, nulla universalior dari potest. Exhinc hominum inventa , quanta & qualiacunque sint, seu omnes aliae scientiae omium duxere. Unde revera via regia seu ars universalis ad

omnes scientias & artes nulla alia quicquid aliud praete dant alii) datur, quam haec ipsa ars inveniendi. Quemadmodum vero omnes hae scientiae, cum circa singularia objecta versantur, nos tantum aptos reddere queunt incertis quibusdam perficiendis: ita haec e contrario essicit, ut in omnibus excellamus, seu aeque apti ad omnia evad mus. Imo Propterea omnes aliae scientiae non tam propter se, quam quia ad hanc quicquam conferunt, sunt aestimandae. Caeteriim dum semper novas novasque det gimus veritates , eo usque hac ratione progredimur, ut

tandem habitum acquiramus, immutabilia bona, & quae aeterna haut falso dicimus, nobis certo comparandi. Quid enim veritate immutabilius, quid antiquius y Hinc autem, cum omne id, quod verum esse demonstratione evincitur, Deo etiam, qui tamen cuncta & unico quidem intuitu perspicit, ab aeterno fuerit notum, colligo, nos ope ejusm di scientiae cum Deo, utpote a quo solo omnis veritas, tanquam ab ipQ veritatis sonte, originem unice ducit, quasi colloqui, ac proinde nobis, etiam hoc naturali m do, concedi certa quadam ratione mentem divinam cognoscere. Quinimo sit scientiam hanc pro dignitate sua aestimare liceat, longe adhuc ulterius ope ejusdem progredimur. Ea namque nostram naturam quasi in supra - h

manam

55쪽

manam transmutat, quin in talem, quae haud parum de divina natura participare videtur. Qua enim quaeso ramtione poterimus ipsi Deo magis magisque similes evadere, quam ea, qua nostra natura eo perseditionis evehitur, ut plane sit arbitrii nostri, quandocunque & quomodocuimque nobis placuerit, non tentando, non laboriose & hinc& inde vagando, sed certa ac constanti methodo, alia Milaque ignota absque errore semper detegere t Poteritne praestantior in homine potentia, insignior voluntas, aut sublimior intellectus concipiὶ Qui, quaeso, melius exemplar divinitatis exhibere naturaliter aut exprimere post mus, cum hac ipsa ratione in nobis tanquam in imagine potentia DEI unice juxta leges aeternae sapientia: omnia ad commune omnium bonum dirigens eluceat λ Qua re a tente considerata nil plane video, quod naturam hum nam ope luminis naturalis ad majorem evehere queat per

sectionem , ac proinde hic utique ultimus perfectionis gradus est, ad quam intellectus adminiculo non solui nobis, sed & quibuscunque aliis hujus universi creaturis,

si ex mente aliorum tales sorte darentur, eaeque longo Mlioquin intervallo nos intellectu iuperarent, pertingere dativn. Nihil enim praestantius potest concipi, quam Deo, enti perfectissimo, ita veritatis auxilio uniri. Quemadmodum vero sapientis mens DEO, divinisque seu immutabilibus rebus, magis magisque semper in hac via unitur: ita & mentis ejusdem tranquillitas exinde constantior usque evadit; cum contra mens ignorantis, seu homo saltem naturalis de quo statim plura) non nisi cum corpore suo, terrenisque seu mutabilibus rebus magis magisque semper conjungatur, atque adeo ab externis itisce mirum quantum agitetur & turbetur. Quodsi autem maximum

hujusmodi cilicissimumque fructum conciliet tibi scientia haec, quantas delicias tibi allaturam eam esse existimas , cum non solum hac mediante omne id, quod ab Anteces-

56쪽

PARs SECuNDA. risoribus ingeniose excogitatum, quodque non semel admiratus es, ac sorte credidisti, ipsos ad illud inveniendum , ingenium plusquam humanum possedisse, per te ipsiunx, perfacile inveniri posse ipsa experientia cognoveris, sed etiam quotidie nova & nemini adhuc cognita semper menti tuae ejus ope comparaveris λ Quia vero haec omnia raro ab hominibus bene, & ut rei dignitas exigit, considerantur, ac multo minus, quanti sint pira omnibus aliis quae multi summa laude efferunt) facienda, satis serio petpei

diantur ; non mirum est, paucissimos ullo unquam talem sibi scientiam acquirendi amore aut ulla ejusdem cura trahi. Et cum porro omnia quae excellentia, rara non minus sint; non est, quod miremur, occulta per se ipsus eruendi aptitudine nullam fere rariorem virtutem inter homines reperiri. Plurimi dantur, qui circa varias artes& scientias eadem & aeque bene perficere Valent D sed raris lini sunt, qui occultarum rerum genuinas causas det gere norunt. Numerus eorum, qui huc usque scriptis publicis circa haec innotuerunt, exiguus admodum est,habita scilicet ratione temporis, quo tot hominum millia vixdr . Nolim autem quis existimet, me hisce annumerar nim

vulgares Philosophos. Vix enim isti tali titulo sunt digni, cum potius verbales quam reales sint dicendi. Tota qui' H ., pe illorum scientia nil fere aliud comprehendit, quam , Mea quod citivis obvium est, juxta ac magnam farraginem ob- scurorum terminorum, qui ignaris nescio quid sublimioris scientiae promittere videntur. Quid, quaesis, discriniinis

est inter rusticum , qui rogatus, cur e. g. acus magnetica

se potius septentrionem versus, quam versus aliam amundi plagam vertat, candide ignorantiam suam fatetur , & ii

ter talem Pliilosophum, qui profitetur, id per sympathiam aut occultam quandam qualitatem fieri y nullum cane, nisi quod hic finxerit vel ab aliis didicerit vocabulum sym- D palliis,

57쪽

r6 MED1CiNAE MENTIS pathiae, aut occultae qualitatis, ad suam ignorantiam colore quodam inducendam. Nullus artificum ignorat rationem, quare aliquod opus perficiendum in se recipiat, nec ipsum latet, ad id elaborandum materiam industrian que suam requiri ue licet ipsi non constet, Philosophos illiusmodi res appellare caulas, nempe finalem, materia lena, essicientem & tarmalem. Unde haud mirum est, istos profiteri, rusticos etiam habere naturalem, ut amant loqui, Rhetoricam, Logicam, &c. imo addere potuissent, inter riistici notitiam & istorum Philosophiam cum pleraque corum, quae hi sciunt, non minus iste noscat, exceptis subtilibus nugis, quae nullius sunt usus, nillil aliud discriminis esse, nisi quod illi praecipue rebus omnibus cepta imposuerint vocabula, & entia imaginabilia, non re Iia, in certas redegerint classes. Quin nec rusticus quisdem Tropis abstinet, quamvis ipsum sugiat, eos nominari Metonymiam, Metaphoram, Synecdochen, Ironiam &quatuor tantummodo istorum species apud authores dari. Hinc apparet summum & praecipuum scientiae, quam profitentur, splendorem, quo se magnifice efferunt ,& in sin plicium animis tantum excitant admirationis, solum in eo consistere, quod de re obiaca per aliquot horas disserere,

aut ingens de eadem volumen conseribere valeant: a,

miratio vero ejusmodi scientiae absque dubio apud omnes cessaret, modo attente secum considerarent, totum ill rum artificium in hisce paucis consistere.' Qui in varia hominum celebritate versatus est, multorum libros peri git, ac diversa in hoc mundo observavit; is de quacunquere perplurima, utut ipse Vix advertat, ii vis, ut vel ideo, . si aliqua de re colloquendum sit, sat multa, etiam tempore, in medium proferre queat, saltem cuncta, quorum notitiam habet, ipsi tunc suggerat memoria. Talium e

go Philosophorum classes perlustrando qualia non pauca in arte magna illi, Logica, Metaphysica & occurrunt,

58쪽

aut insuper quivis ipse sibi pro lubitu in usum quotidi

num universalia his similia excogitare potest cum univem sales sint, ac propterea ad omnem materiam applicabiles,

brevi adhibiti meditatione facile pleraque; quae sibi alias

hac de re innotudre, in memoriam revocabit. Taedet sere, nie tot hoc de negotio feci si e verba, adeo ut exemplis supersedeam. Si cui tamen placet hujus experimentum capere, thema quodcunque, ut dicitur, simplex stimat, idque per locos ejusmodi universales, praedicamenta, verbi causi, Logica deducat, videbit, quantam de re quacunque, etiam vilissima, dicendi materiam memoria ipsi suppeditatura sit. Si praeterea ordinarias disciplinas, prout .

omnia referuntur ad praedicamenta, adire, vel authorum indices, vel locos communes, ut vocant, proprio compi' latos labore, consulere non recuset, tanta ipsi materiae copia accrescet, ut levi negotio magnum quivis de re proposita volumen compingere queat. Si vero Hiema sit compositum, loca topica, ope canonum ibidem relatorum, haud dissiculter quam plurimas rationes, quas recordytur aliis in materiis sibi aliisve ad alia probanda inserviisse, ipsi suggerent, & si lias syllogistice disponat, majoremque ut&minorem iterum novis probet rationibus, similibus, exemplis, apophthegmatibus&c. ex Polyanthea aut Florilegio aliquo conquisiitis, sat ampla nugas quoque se- .rio & operose tractandi non deerit materia. Profecto, si rem exacte& absque partium studio pensitemus, quaenam, quaeso, nova omnes illi, qui operam suam inliis perdunt, in medium proferunt λ Sane nulla. Illa enim tantum, historicorum more, recensent, quae jam pridem & sibi & aliis cognita fuere, ut ignorantibus sint admirationi, quibus, utpote hujus artis prorsus ignaris, tot res sine magno labore in memoriam redire non potuissent, licet omnes in se jamjam non ignotae iis fuissent. Nonne igitur istiu

modi Philosophus cum pulchra hac sua scientia aeque igno-

59쪽

H MEDICINAE MEN Tisrans permanebiti num propterea suo Marte ignotas e. g. causas naturalium phaenomenorum, iridis scilicet, toniatruum &c. licet diu de iis disseruerit, unquam deteget t& anne eas in lucem producendi ullam sibi potentiam hoc

ipso acquiret 8 Hac enim arte, veluti ad nauseam usqu ostendi, jamdudum cognita tantum in memoriam hev cantur, nulla vero eorum, quae adhuc sitiat cognoscenda, revelantur. Interim ad haec omnia clarius plicanda atque demon sti anda verbis est parcendum, tum quia nolim Videri disertus in iis refutandis, quod levi negotio posset peragi, tum quia haec ab aliis fiant ostensa, & tot seculo- . rum experientia abunde jam comprobata, hujus methodiope haud ita magnos in indaganda veritate progressus fuisse factos. Obstupescolare, tantam hucusque inveniri hominum multitudinem, qui, licet eruditorum sibi vel

dicent nomen, adeo clarae tamen veritati assensiim nega res tam pertinaciter in hunc usque diem similibus adhaerent. Qui haec considerabunt, mirari desinent, me hunc tractatum Logicam appellasse, dc ne minimam quidem,

interim de syllogisino similibusque in aliorum libellis Logicis magna copia occurrentibus mentionem fecisse: quippe multos ut hoc unicum sipra dictis addam) novi, ad quorum aureς nomina Syllogismi, Soritis, Dilemmatis, thymematis &c. vix pervenerant, quique multo minus, quidnam rerum essent fallaciae Logicae, de quibus quamplurima Logici, sciebant; ratiocinandi tamen artem tam perfecte callebant, ut non solum subtilissimas demonstrationes, idque: multo felicius, quam exercitatissimi quique in vulgari Logica, eruere valerent, sed& nullo sophisim te se decipi paterentur . Nec mirum : Quis enim non multo facilius percipiet, si dixero, sapientiam omnium primo esse quaerendam,& addidero hanc rationem, quod sela menti persectam largiatur tranquillitatem omnes ita

ratiocinantur,) quam si idem hoc modo syllogistice proponam:

60쪽

ponam: Quodcunque efficere duntaxat potest, ut menti persecta animi tranquillitas. concilietur, id primo est quaerendum. Atqui sapientia sola essicit, ut persecta menti tranquillitas concilietur Ergo sapientia omnium primo

est quaerenda. Investigetur deinceps a Logico tali, in qua figuria & modo hic sit syllogismus, num sorte peccet is materia aut forma, similibusque phantasiis morae necta tur: Ego nihil hic aliud requiri video, quam, ut quis fa-pientiae & animi aranquillitatis genuinas definitiones, seu

utriusque conceptum formare norit Etenim exinde evestigio cognoscet, num in prioris natura seu conceptu necessario includatur posterius, ut suo loco sat fuse explanabo. Si hactenus dicta considerassent isti, qui liisce in tilissimis student subtilitatibus, animadvertissent utiqu , Philosophorum nomen sibi neutiquam competere, quum ne quidem illi, qui historialis solum, seu, ut voce magis solita utar, historicus est Philosophus, hoc est ei, qui reales bonasve scientias quidem non ignorat, secreas tamen non proprio Marte, quin potius alius cujusdam realis Philosophi industrii & scriptis sibi comparavit, jure possit a

tribui. Quandoquidem enisi scientias reales tantum historice possidet seu novit, nihil quicquam vero novi suo Marte detegendi ibi habitum paravit ; quomodo de hoc ipso , utut alioquin paulo ante dicto Plailosopho , quem nominavi verbalem, longe praeferendus sit, nomen Philosophi in sensu adaequato jam tum praedicari possit, cum ibli tantum, qui probe inveniendi artem callet, quique sinius mihi dicendus esse videtur Realis Philosophus, debe

tur λ Hic vero, quia inveniendi artem cognitam habet, quaecunque ab aliis traduntur, haud magni aestimat, ni simul inventionum fontes, unde ea omnia derivata sunt, lectoribus communicentur ; aut nisi observet, haec inse vire posse ad artis inveniendi leges melius indagandas, qua etiam in re insigne ejus artificium consistit, ut bonos a