장음표시 사용
71쪽
o bis Dacis AE MEN Tistem, hoc omnibus quidem semper fuisse notum , sed a nubio, quod sciam, concessum, hoc ipsum scilicet, nec ullum aliud, genuinum veritatis & fallitatis tantummodo est
a. Eua caueteia Atque haec omnia quidem sine dubio ita se habent, hoc μ' ac in iis adeo acquiesco, ut, licti totus mundus, si fieri posset, in re tam clarii mihi impudenter contradiceret, eam hactenui nihil omnino tamen communi suo dissensit ad me ab hac φρος - - , im dimovendum sententia proficeret. Imo , si omnia hacte': bis, ab se nus in hujus rei probationem allata non siissicerent, pl
iis ι fecerint ne autem sussiciunt d distiteri tamen, lumine naturali coimprrires , nequeo , me icinge certius, ac quisquam alius, , iis '' posse scire, num actio illa, manum, verbi causa, quovis pue manifest sere momento, & quotiescunque placuerit, extendendi, si mei arbitrii. Nemo profecto hoc me ipso melius e periri poterit. Quanto magis ergo ex me ipso certus ero, quam ex quolibet alio, num aliquidi concipere Valeam , necneΤ Et haec quidem ita, ut dari, sunt. Verum enimvero non possiim non candide fateri ea videlicet, me, quaedam posse, quaedam non posse conciperei) utut aeque
certa sint, nor tamen aequδ perspicua esse. Hoc enim
multo evidentius mihi videtur , ine quaedam nullo modo posse concipere, ac illud, me quaedam concipere posse, qua in re unicuique propria conscientia validissimus erit testis. Hinc quoque perspicere licet, omnes demonstrationes ad absurdum seu impossibile deducentes omnium maxime nos ad assensum adigere. Ac proinde Mathem rici in rebus obscuris, aut ubi praevidebant, adversarios
aliquid dissiculter accepturos, exemplo sit Archimedes)ejusmodi potius demonstrationibus, quae hujus similisve sint formae, si int usi. Quantitas aliqua alia quadam aut
major, aut minor, aut aequalis est : quartum non datur.
At impossibile est, seu nequit concipi, eam esse qtavis lia proposita quantitate vel majorem, vel minorem, A qualis
72쪽
qualis igitur erit. Qui demonstrandi modi, etsi menti non aeque faciant satis, ac ii, qui ostensivi dicuntur, quia nobis acceptius est, aliquid posse, quam non posse concipi, prius
enim potentiam, posterius nostram indicat impotentiam )multo interim sortius adversarium ad assensum, qui unicus . eorum est scopus, cogunt. His rite perspectis, tum hujus diversitatis genuina causa determinanda, tum huic dissicultati praesens inveniendum est remedium. Hoc ut fiat , notandum, nemini in omnes suas cognoscendi facultates ac curatius inquirenti, sore observatu dissicile, non tantum per externos, visum, auditum &c. sed etiam per internos sensus, quando nullum externum objectum adest, hoc est, tam per absentium rerum imagines, quam nostros appetutus plurima nobis innotescere. Unde patet, alias insuper cognoscendi dari facultates. Quia vero hae facultates aliquid commune habent, & omnes a re quasi externa saepe
enim praeter voluntatem in nobis excitantiio originem ducere videntur, eas omnes quoque tanquam unicam considerabo, & quia harum facultatum opera sub specie imagunum pleraque nobis exhibentur, hac de causa eandem in posterum dacam Imaginationem. Qui igitur attentius hanc facultatem, quam modo Imaginationem vocavi, considerat, eum latere non poterit, hanc cognoscendi facultatem non
videri ita a nostra natura dependere, ac priorem illam, de qua ante dictum est, quamque inusiectum nuncupavimus. Ubi enim intellectu quaedam concipimus, vel conciper non possumus, ea omnia quasi a nobis ipsis peragi videntur ;at per hanc posteriorem, imaginationem puta, omnia potius quasi extrinsecus, uti comoedias spectantibus accidit, adveniunt seu repraesentantur, adeoque tantummodo percipi--tur , non Vero concipiuntur: quoniam nobis invitis saepenumero occurrunt, ut sunt, dolorum perceptiones, absentium rerum imagines, quae nobis observantur, externa item
73쪽
1 MEDICINAE MENTis Advertimus praeterea eorum quaedam, quae nos imaginari ac a nobis percipi diximus, esse, quae possumus concipere, quae dam vero esse, quorum infinitus est numerus, de quibus nullum conceptum formare licet. Ita quaevis mechanica facile a nobis concipiuntur ; cum contra, exempli gratia, de colore rubro, quamvis ejus perceptio clarissima, hoc est, talis sit, ut eum nunquam cum alio colore, aut alii quavis
perceptione confundamus, nullum prorsus conceptui , quemadmodum mox clare demonstrabo, formare queamus. Priusquam progrediar, quaedain hic bene notanda iunt.arbino quidem, quod plerique vulgi, duos hoς loquendi m dos, aliquid non posse concipi, &, nulIam nos de aliqua re conceptum habere, pro iisdem habeant sed me hac in parte confusito apud lectores oriatur, utpote qui duo haec ab invicem probe distin guo, obsereandum est, nie qVan
dico, ali uid non posse con ip i, liton alio id intelligere, quana qui apud omn5Mathemati os inviti est , m- mirum, duos quosdam coincepis non posse conjungi ; ab que ubi hoc ipsum contingit, ibi salsam rem esse enuncio. Cum vero dico nuthim me de ali lux re conceptum habere , idem hoc mihi est , ac si die diti, nescire me, num albquis de te quadam conceptus possit sorinari, nec ne 3i atque cum hoc ipsum accidit; tum rem mihi lincognitam esse prinfiteor. Verum hae de re prolixius disserendi infra pag. J7. dabitur locus. Interim secundo notandum quoque bene est, me nunc non indagare, qhia ratione haec omnia in sua natura spectata se habeant. i Pertinet hoc ad alium t cum, & in iis explicandis , quae prblaturus si non requis
ritur. Certum tarnen est, litas duas copioscendi facultates,
concipiendi sub forma actionis , percipiendi sta forma ono,
nos diverso modo assicere'; & me id, quod concipere nequeo, verbi gratia , baculum integrum in parta ab eadem abscissa minorem esse, nullatenus posse ima inari: econtra me ea, quae percipio seu imaginor, partim posse concipere, veluti
74쪽
de quibu*dam eorum me nullum conceptum habere, veluti
de coloris rubri, aut etiam, ut modo dictum est, doloris perceptione, de quibus utique nihil concipios cum de lusne quidem ullam possim imaginem formare. l
. i i Hinc advertimus, quare inicertitudinis acquisition ea, quae concipere nequimus, nos plus assiciant, &devictos teneant quam quae concipere nobis datum est ;inempe , quia ea neque concipere, neque imaginari valemus. Adeoque perinde est, umini illa capiendi impossibilitas intellectui, inamaginationi sit adscribenda, cum objectum tes nobis utroque modo sit quasi aliquid incogniti: sed e contrario; quia quae imaginamur, quandoque possimi concipi,
quandoque nullus de iis habetur conceptus; magni refert, ne, qu*d tantunxii aginamur, cum eo, quod concipimus, confundamus. i i Quippe illincticile poterit fieri, ut quaedam a nobis concipi putemus, Dae, vera tantum imaginamur, hoc est, ut credamus, inobis quaedam esse 'ora, quae tamen ignota sunt. , Ac proinde non pari afficimur certitudin , seu, non ita sortiter ad assensium cogimur in rebus, quae comcipiuntur, prie iniecit, ne, si minus circumspecti simus, fablamur, quam quidum ire rebus, dς quibus ς ςemum nullum habemus, cum in ius nullum unquam. deceptionis peruculum sit metuendum, ut jam ante clare demonstratum est. Hinc porro certum remedium elicitur, in quo omnes
periculum faciant, num aliquid. concipi ni, nec ne, si nimbrum addiscant multa. Dequemii exercitio pcipere , atqui ita ipsa experientia, pissime ς'gnoscant differentiam inter facultatem concipiendi se nisu um, & inter facultatem percipiendi leu imaginationem, quas ideo deinceps faciliori
negotio discernere poterunt. Ita qui bene concepit, qua ratione Neoterici omnia natum phaenomςna quae vulgo ob metum vacui fieri dicuntur, explicent per solam corporum
pulsionem; sacile agnoscit, alios de horrore vacui, quem
75쪽
MEarica N E MENTIs dicunt haturae inesse, de attractione ac rumilibus , nullunia plane, veluti praetendunt illi, formare possis conceptum inec tam facilὲ imposterum a similibus se decipi patietur. Unde etiam clarissime patet, cur nulli fere magnos hactenus in Physicis secerint progrestus, quam qui valde in Mathesi
fuerunt exercitati. Mathematici quippe, repetito saepe e perimento , didicere, quanta sit differentia inter concipiet di & imaginandi facultatem. Patet quoque, cur quibus dam, quae de cognitione intellectus traduntur, dissicillima videantur, imo, cur potius autument, se aut nihil, aut pa' rum didicisse , cum tamen tam praeclara exhibeantur, tam seque perspicui te tractentur, quantum hujus rei natura in
philo phandi initio postulat; Imaginationis scilicet oper
tiones hactenus nos totos ita occuparunt, ut fere ea, quae intellectus. sunt, non animadverterimus, & quamvis ostendantur, nobis tamen quasi non entia appareant, nisi haec res
multis exemplis ad intellectus cognitionem faciliorem reddendam bene declaretur. Venim ejusmodi exempla in dissciplinis aliis, praeterquam in Mathesi, rarissima sunt, cujus tamen elementa pauci vix a primo limine salutarunt. P tex denique, quare ipsa veritatis investigatio adeo sit dissicilis, ut nostra meris non sine aliquo labore ac defatigatione possit ad ullas res attendere. Id quod sane non aliunde accidit, quam quia extrinsecus quasi continuo tot in nostram naturam ope imaginationis fiunt impressiones, quibus actus intellectus, seu, qui a nobis immediate peraguntur, ultra modum impediuntur; tum etiam, quia , cum otium, labore gratius sit, ab ineunte aetate curiositate quadam allecti potius ad ea attendimus, quae nobis absque labore ac dissi. cultate, qualia dantur in imaginatione, cognoscenda osseruntur, quam ut multo continuoque labore, multis insuper ingruentibus impedimentis ac tanta, quanta in intellectus usii requiritur, cura, scientiam acquiramus. Unde inni meri errores, quos paucissimi postea maturis annis valent
76쪽
PARs s Ecu NDA. AF deponere, quin assidue redeant, & eorum credulitatem tali, quam longo usu & familiaritatis jure sibi devinctam occupent, nisi ipsis juxta legem & hujus remedii, ut dixi, d erum stequens has duas operationes bene a se invicem dis sternendi detur occasio Licet autem hujus remedii ad praedictam difficultatem
haud si menda mihi iniicimerit oraestantia. - ν i
tollendam haud spernenda mihi innotuerit praestantia, u pote cujus solius ope praeclari viri singulares secere progres' inprimu δε---siis; fateor tamen, id accuratius examinans, hoc non nisi mura ηρωμ iis usui osse posse, qui multum in detegenda veritate sant exercitati, qui commode sese parum concipientium consor minae imagitio sitbducere queunt, & inprimis,' quibus tantum contii nation- μ' git otium, ut satis ad rem, in qua occupantur, sint attenti Deprehendimus enim, quosdam eo plures & utiliores percepisse fructus, quo majores ad has res oblatae illis fuerunt
Occasiones.. 3 Verum enimvero, cum eae raro offerantur,
paucis, hoc remedium poterit multum prodesse. Hanc ob causam, eo quod res magni momenti, imo praecipua est, de qua nos certos securosque initio philosophandi esse opo tet, in vestigandum erit tale criterium, quo notum redditur, an res quaedam concipiatur, nec ne; ut minus exercitati
perpetuo ab omni errandi periculo sint liberi, si animus sit . omnem hic tollere dissicultatem. Hunc ini finem notandum primo, concipiendi sive imrelligendi facultatem in omnibus aequalem es se, uti parto prima hujus sectionis ostensum. Si ergo verum est, me liquid concipere, potero sine dubio essicere, ut eundema conceptum , qui nchi est, aliis etiam eandem mecum coimcipiendi potentiam habentibus notum facere possim, & visce Versa procurare, ut, quod mihi conceptu impossibile est, alii idem quoque se concipere non possie animadvertant. Demonstrationes Mathematicae hujus rei praesentissimi sint testes. Has, utut prolixas captuque admodum difficiles, quando aliquis intelligit, aeque bene, ac Mathematicorum
77쪽
46 MEDICINAE pMENOs subtilistimus, nec pi is nec minus, eas concipit. Notatbdum secundo, percipiendi seu imaginandi facultate ni in hominibus inaequalem esse, ut dictum est parte: hujus. sectionis secunda, unde consequitur , non semper nos posse praestare, ut, quam ipsiimet de quadam re habemus percepti nem , eandem &alii, sicuti nos , liabeant. Sic enim coecis, exempli causa, natura factis, qui nec de coloribus, nec de ullo vitiis objecto quicquam sentire possunt, nullis verbis, ita ut hi aeque ac nos percipiant, quid insigniamus nomine coloris rubri, luminis, tenebrat Vm , explicaret valemu et perinde ut surdis, quid nobis veniat nomi'es'ni , quo ean-Mm ii, qu)m in nobis experimur , perceptionenii habeant,
neutiquam exponere possumus. i blI '
Ex hi lce duabus notis seu positionibus, quas lindubias ς se, nosti a testat 3r ςons entia, regula Mero arii qua ob- a vat i qηilibet iri iis i estigationes saccdum i exercitus , ςerxst distilagu pot*rit num xem suo Marte colacipiat , anne vero eandem im ginetur. His enim si positis tanquam ce tisim , certum estis, si etiam, Hiquid mi-ώ notum, alii igno um cF, sljobservem, in mea esse potestat i Q. se rein Mihi, haut lante , s is verbis ea dem, es κε habeo, notitiam
in Ure M lite cic NHῆ ce cum,/nquam, erit, me sam tunc rem no' maginari , sed concipere. Sή contra addiero, me atii, seu posui ignaro, nullis verso talem notitiam impertire posse , ita ut non minus ac ego. Idem cognosiat; tunc expost ri ιρ mnesquet , me.rem tanti m imaginari, non Pero conis cister . Si ultimo observavero, me mee tem habere cum alio, quem plane mea Iatet cognitio , aut quem saltem eam Iatere pono, quaedam communicani, quaedam vero cum eodem me communicare non posse, ita ut ei aeque ac mihi innotestant; hine certo conc*do, me tantum jus rei parrem cognoscere, eantis . nimirum, quam cuM alio Poteram communicare, reliquam voro , quam non pote m, sol in imaginari. .
78쪽
PARs fg CuNDA. 47 Quam facilis autem haec sit regula, quilibet tum ipso usu potissimum addiscet, tum ex eadem fiet planum, ipsos Usilosoplitae tyrones hujus ope levi negotio plurima obse vare, & jam feliciter assequi posse, quae subtilissimos Phil
sophos, ad eam non satis attendentes , ac ideo incognita pro cognitis saepe assumentes, decepsirunt, & mire vexarunt, ut suo loco luculentis ostendam exemplis. Certitudo in
super ejus innumeris posset firmari experimentis. Norunt quidam, Verbi causa , quod, licet niachina quaedam valde composita & prolixa.sit, quia tamen illam persecte concipiunt, ideo quoque dato tempore ad id remiisito eisicero valeant, ut alii ,'qui alioqui de ea ne quidem cogitarunt, eandem aeque perfecte, ac illi ipsi, assequantur sive conclupiant. Fingamus eodem modo, me ex aliqua regione, irrqua sola ignis usus innotuerit, devenisse ad quandam'terrae plagam, cujus incolis hoc lesementum plane iri nam foret, quo accersitus id propter fiterit , ut riplbs haturaim ignis, proprietates , effecta, ace variis rebus ei mi elicietidi rati nem docerem ; nihil aliud hoc in negotio ad cognoscet dum illum possum praestare, quam docere eos , ignem remotae extensam , diversimo G mobilem; vae tae mamitudinis, modo majorem, modo minorem , d Erlis imis novas quovis fere momento induentem formas 'istum integrum de loco in locum posse transferri, & his similia: quia nihil non horum concipio, & nulliis dubito, quin illi ex meis verbis eum in tantum aeque bene sint concepturi: Quae vero porro de igne dici queunt, seritione meo; ut illi non minus ea ac ego inrelligant, efficere haut potero ; nempe quid id sit, quod lucem ac calorem nolnino, quomodo in loco obseuro, simul atque accenditur, omnia illico objecta conspiciamus, quomodo membra nostra frigore rigida calore suo foveat & recreet, quomodo pleraque destiuere, quasi penitus absumere vid eatur , quomodo hostrum attii gens corpus acerbissimum pariat dolorem, quam repente
79쪽
exstinguatur &c. Haec quia tantummodo imaginor, qui quaeso veram illis horum perceptionem, qui ea nunquam vi ldre, absque monstratione sensibili persuadere possem tPari ratione hujus regulae modo datae, eadem facilitate ad omnes res phyticas translatae, auxilio discemus, nos nullam fere notitiam de sonis, coloribus, aqua, aere, metallis &c. habere, imo sui actiones, quae ad nos multo propius spe- stant, prosoram,) nos ignorare , quid sit, hos ridere, illos orare, alios stemutare, alios oscitare, quin etiam, qua
ratione ipsimet manum, linguam, aliave membra moveamus , & infinita alia his similia. Hinc luce clarius est, quid idipsum sit, quod ignaris tantae est admirationi, ubi audiunt, Physicos de hisce philosophantes candide fateri, se nihil horum, aut certe valde pauca intelligere, quae tamen isti quam persectissime se scire, nihilque physica scientia evidentius esse posse arbitrantur:
quia scilicet omnia t3ntum imaginantur, & imaginari ac intelligere pro uno eodemque habere non dubitant ; siquiadem haud raro fiat, ut admodum vivide ab iisdem assiciantur, & inde existiment, se nillil adeo perfecte ac ea ipsa iam telligere', cum tamen lii nullam rem miniis ea intelligant ;scuti ex iis, quae de luce & tenebris traduntur, perquam est manifestum, utpote quibus, juxta praedictam regulam, nihil ferme ignotius: sed quia tamen hic imaginatio omnium vividissime assicitur, alii haec econtrario sibi adeo cognita esse existimant, ut plurima, quae se dissiculter intelligere opinantur, hisce, quasi notissimis, declarare conentur. Nec amplius porro mirabimur, apud plerosque locum habere,
ut quascunque sormas absque ulla mentis repugnantia in alias quascunque mutent i jucunda hujus rei exempla enai
rat Lucianus in Dialogo, qui inscribitur incredulus) quia
scilicet res, uti easdem imaginantur, conjungunt aut etiam disjungunt, cum concia, si earum tentarent formare conceptus, ipso eventu perspicerent, se eas vel posse tantum, Vel
80쪽
vel non pos e conjungere, licet summa ope anniterentum, 'a que ita a ficta dubiaque cognitione liberarentur. Ultimo mirum nobis haud erit, quare multi intellectium , licet tanta praestans sit bonum, omni modo spernant, & ei valde tri- quas adscribant operationes , quia nimirum imaginationem cum intellectu confundunt, & quae soli homini naturali, hoc est, ei, qui imaginationem tanquam ducem sequitur, erant tribuenda, & qui propterea per sensus innumera praejudicia seu falsa hausit, atque per internas imagines seu Phantasiam fovit, ac solis passibilibus autoribus, quicquid agit, perficere m0litur: quae, inquam, homini naturali, hoc est,
ita constitutb, quemadmodum omnes sumus natuna, tantum erant imputanda, ea homini intelleruiali, qui non nascitur, sed ope demum intellectus & genuinae Philosophiae
talis evasit, quique praejudicia, ab ineunte aetate hausta, sic emendavit, ut novum quasi hominetia induerit, falso ad scribunt , cui tamen 4sta omitia minime sinit attribuenda. Haec regula denique tam evidens est, ut, licet ea initio quibusdam aliter se habere forsan videatur, nulla tamen hi jus diversitatis alia futura sit causa, quana quod rarissime supponant, eos, quos instituunt, istorum plane ignaros esse. Hac de causio aliquando petii ab iis, qui jactitabant,
se artem quandarii callere, ut me docerent,' simulans me eam penitus ignorare: ubi desiderio meo conabantur satisfacere, levi negotio praeter opini nem eorum detrionstravi,
illos eandem non persecte intelligere. At hi non erant ex obstinatorum de pertinacium hominum numero, ad quorum desiperatum morbum nullum a Psilosophia remedium. Hoc igitur, si & ab aliis probe observaretur, nempe ut alios, quibus quaedam aperire animus est, semper eorusii plane ignaros esse supponerent, evestigio hujus regulae evidentiam notarent i adeo ut omnis fere lis inter homines de scientiis orta, ni state ri propriae reluctarentur conscientiae, ejus ope semper ipsa experientia posset dirimi, & tunc nullus an