장음표시 사용
241쪽
diosam, qua infinitas praxes seu exempla unico theoremate seu praecepto addisclinus. Ut itaque a talibus impression
bus liberemur, earum origo est notanda. Meundo origo Videtur autem haec res, si ad primam attendamus aeta-
η in tem, & qua ratione impressiones aliae aliis circa haec successerint, ita evenisse. Quia natura nostra indiget continua quasi contervatione, haud dubium est, quin primae nostrae cogitationes iis potissimum in rebus, quae natura ut nece sarias seu utiles appetebat, fuerint occupatae, adeoque sica apris i. incepimus a primo quasi vitae termino ea solum, quae utilia sint, magni aestimare. Ubi deinceps externa sensibus nostris se obtulere, magisque nos in ea obtutum, ac in alia , direximus, tunc quidem ob plurima nova eo cogitati maliquantillum convertimus, quin & plurima etiam aestimare, ut nobis grata, incepimus : at vero quia his cogitationibuS diu vacare non potuimus, eo quod necessariae nostrae
conservationis a natura commonefasti fuerimus, omnes γα - jusmodi speculationes cito seris reliquimus, & nos ad ea , quae magis necessaria, hoc est, quae utiliora sucre, iterum convertimus i atque hoc ipsb assuevimus ab illis, quae non apparebant utilia, saepe nos avertere. Quia Vero eorum, quae in speculationem veniebant, quaedam quandoque o servavimus nostrae naturae utilia, plus quidem prae reliquis
externa tunc cordi fuerunt, non tamen aliam ob causarria,
quam ob solam plura nobis forte insiervientia detegendi spem. Atque ita tandem eo prolapsi sumus, ut nullam d inceps scientiam, nisi ejus utilitas aliqua statim apparuerit,
aestimaverinvis. Et hinc omnes veritates, quarum utilitas
non illico se nostro sistebat conspectui, tanquam inutiles speculationes rejecimus. Quum vero in his omnibus totam consuluerimus imaginationem sunice siquidem a prima aetate de sola corporis nostri utilitate cogitavimus vix fieri potuit, ut ullas magni fecerimus veritates, praeter illas, quae aliquam conservationi corporis inservientem utilitatem n bis reapse patefaciunt. 4 Haec
242쪽
Haec omnia tam clara stat, ut haud opus videatur ut , an risi. lis ad ea firmanda exemplis, cum tota vita nostra hujus rei non nisi clarum sit exemplum i adeo ut nemo non, cui de scientiarum nudam tantum veritatem explicantium dignitate facta fuerit mentio, brutum illud ogganniat: Non est de pane lucrando. Non itaque jam mirabimur, cum sciemiam veritatis I. consi
longissimh post se relinquat utilitatis notitia, & multo ta'
tius, quam dici potest , nostras occupaverit cogitationes plerosque omnia sita etiamnum eo dirigere, ut satis elast possit colligi, eosdem solius corporis, minimE vero memtis , cura tangi, quicquid ispissime contrario ore negent. Qua quidem in re condignas pessimorum suorum ratiociniorum iuunt poenas, adeo ut, lichi ad corporis utilitatem , ex suo quidem judicio maxime conducentia sibi acquisivisse videantur, illa tamen omnia, quia mentis curam instiper . habuerunt, intellectumque, qui legitimum omnium bon rum usum solus edocet, quo nobis in solidam delectati nem omnia cedanid ut par erat, excolere neglexerunt, iuta, inquam, omnia ad mentem non tranquillandam , sed
quam maxime potius perturbandam inserviant, atque irata, in magna bonorum abundantia miserrime crucientur, stultitia absolutum in eorum corpora exercente imperium.
Porro non mirabimur, illos etiam, qui summo studio veritatem qua runt, potulimum respicere ad aliquam ut, litatem, &, nisi ea statim apparuerit, quanquam scientiata, revera in se est utilis lima hanc ideo veritatem, ad alias veritates inde deducendas diu considerare non posse, quia haecogitationes, veritatis nimirum atque utilitatis , hactenus quasi semper conjunctae, aut parum separatae fuerunt, ut jam exercitio ad eas sejungendas sit opus. Quo itaque a
tam noxia imaginationis nostrae constiturione, quae nos avere utilium, quae intellectus docet, prosecutione abstrahit,. Dd 2 libere-
243쪽
liberemur, audiamus quaeso, quid hic nobis consilii optima nostri pars, fana ratio, suggerat. Notandum igitur
Primo, ii uellectum econtrario nobis luadere, ut numquam utilitatem in veritatis inquilitione respiciamus, sed puram tantum veritatem, quae, etii nobis nullatenus videatur utilis, nos tamen hoc solo, quod novam quandam veritatem detexerimus, contentos reddere debet ; cujus rei ratio est,
quia aliter iaciendo nobis ipsis viam ad utilissima q-quo perveniendi occludimus. Nam quam maximh notandum est, Omnem, quae a nobis acquiri potest, utilitatem a sola
naturae potentia esse exspectandam. Ita ope acus magneticae novus detectus orbis, eique acceptum ferendum est, tot jam mari commercia tanta hominum commoditate fieri posse, quem usum non metalla, non mineralia, non vegetabilia, non animalia, non machinae Variae &c. usquam n
bis praestare poterunt. Atque idcirco, quo nobis ejusdem naturae potentia magis obvia est , eo plus utilitatis cons quimur. Ut autem haec nobis magis magisque aperiatur, nilui hic nobis magis prodesse poterit, quam genuinam h bere methodum absque errore, & constanti quidem rati ne, quicquid est ignotiun detegendi. Nil ergo melius fieri
potest, quam sit talem excolendo methodum omnes, quas mens humana scire poterit, conemur hinc derivare verbiates , in nova autem detecta veritate nulla, si in se cons. deretur, primum apparet utilitas : nihil enim aliud sequiiatur, quam aliquid posse concipi, hoc est, tantum possibile
quid, seu nova naturae potentia, detegitur. Et ideo, cum hinc omnem nostram utilitatem provenire sciamus, adeo ut, si Omnis nobis cognita foret naturae potentia, hinc sanEOmnium temporalium maximam, quae exoptari posset, uti litatem consecuturi essemus ; merito nos sola detecta veritate contentos esse decet, & quo longius inoffenso pede in veritate detegenda progredi licet, eo magis nobis de feliciatate nostra poterimus gratulari , nullo lichi usu talium V
244쪽
ritatum interim perspecto. Est enim iiic apprimh notandum, quod detecta quadam utut perutili veritate, quatenus
in se consideratur illa utilitas , non tantum nulla observetur, quemadmodum modo declaravi, sed ne tunc quidem queat ulla observari, quia utilitas tum demum innotescit, cum inventa veritas ad quosVis usus humanos applicatur. Ita inventa acus magnetica gubemandis navibus, vitra pe lucidis fenestris, vasculis, speculis, teles copiis &c. metalla infinitis usibus applicata demum insemiunt. Quum vero infinitis rebus homines occupentur, non statim harum o mnium applicationem scire poterimus, quantopere scilicet,& ubi, & qua ratione usui forte futura sint, & vel in szubsequentibus, si plura dentur, seculis quaedam utilissima pol
runt esse, quae jam apud nos nullius habentur usus. Non ita diu est, quod telescopiorum usus fuerit detectus, licet v, trum jam ante multa secula fuerit notum. Nota quoquo jam dudum fuere sulphur, nitrum, carbones, sed pulveris tamen pyrii notitia, ejusque ad bombardas exonerandas siis multo est recentior. Magnes antiquis notus fuit, sed non aeque acus magnetica, & usus illius. Adeoque pros M, qui imaginatione suadente ideo quandam rejicit veritatem , quia ejus utilitatem non statim cognoscit, sibi eo ipso viam ad subtilis lima juxta ac ad omnium utilissima pe veniendi praecludit i quam notitiam antea habere nequit, adeoque nec quidem de utilitate ejus judicare potest, priu quam veritatem illam applicuerit ad omnes Omnino usus humanos, qui omnes nobis quoque nondum sint perspecti. Haec hisque limitia diu mente volutata ad erroneas imaginutionis impressiones corrigendas haud parum facient. Cui rei multum insuper inserviet, si Secunia reipsa videamus, qua ratione in nostra sit potest,
te, per inveniendi artem cerio semper tales indagare verit tes, quae perquam utiles sunt. Nam ex ea constat, quomodo
omnia possint explicari definitionibus generationem inclin
245쪽
ar MEDICINAE MENTI Identibus. Quam incredibilem autem ejusmodi deseri
nes prae omnibus aliis adserant utilitatem, revera experietur
ille, qui periculum in his ipsis lacerit, uti talia quaedam
pra aperui. Porro hic omnia ex valde generalibus deris vantur: nihil autem hac notitia potest esse utilius, qua nius theorematis ope sis infinita simul explicantur, quemadmodum latius in secundo impedimento liaec indicavi. Tandem omnia per istam methodum eo dirigo, ut omnis demum cognitio ad genuinam Physices sitientiam eruendam, id quodattendenti clare constabit, inserviat. Quum autem hac cognitione nihil nobis queat esse utilius, omnis enim, quam jam possidemus, aut sperare possisnus, utilitas praecia h a naturae potentia, prout in se consideratur, derivatuo utiaque hanc methodum,ut decet, bene excolendo non possimus non hinc utilissima deducere. Verum quia tempus es commoditas singularis ad liaec omnia, uti par est, praestanda r quiritur, impossiibile serE est, ut erroneas imaginationis impressiones tam cito & ad arbitrium corrigere adhuc liceat, quin continuo recurram & contrarium suadeanti optiamum ergo videbitur hic remedium, si intellectus per senibbiles experientias in lumc finem prae taeteris electas imaginationem eum in statum, quo sibi eam obsequentiorem reddere ad nutum queat, tandem reducere studuerit. Hoc autem fiet Tenio, sepe considerando, quam valde omnes homines, qui imaginationi auscultant, in modo dictis fallantur. Si enim quis alimi ostenderis, acum magneticam impulsu motam atque tunc libeὰ sibi relictam ad certae lineae in t bula quadam ductae normam semperquiescere, hoc quidem curionim esse asseret, sed tamen, quam habeat utilitatem , se non videre dicet: quasi id ex ipsi statim veritatis notitia,& non potius ex applicatione ad omnes humanas actiones, notas pariter ac ignotas, seu adlvic infectas, dignosci simul possit ac debeat. Ast ille contra, qui rationem ducem sequitur,
246쪽
quitur, nullam licet observet utilitatem, in eo tamen maxim , se novam quandam hoc modo detexisse naturae potentiam, acquiescit, & certo interim scit, hoc poste es e utit si non nostro seculo, certe sequenti, si tam diu quidem te ra duraverit, uti revera in jam dicto actis magneticae experimento successit. Quis enim, obsecro, simul ac ista detegebatur proprietas, potuisset credere, fore, ut ea ipsa homines aliquando vel aureorum milliones lucraturi sint, uti Rex Hispaniarum in America ejus opera detecta, & aliae post
ipsum Nationes summo stio cum commodo revera sunt e
pertae t Quis arbitratus fuisset, multos hominum, ii hoc ignoretur inventum, notabile vitae discrimen subire posse : id quod vero omnino fieret, si navigantes longe in altum provecti puxidem nauticam casu amitterent. Ita quoque camdem ob rationem homo Philosophus nanirae potentiam tam
singularem, &quae forte pro incredibili antiquitus habita filii set, nimirum globum tot librarum ope pulveris pyrii tanta celeritate, tantumque per spatium explodi, digne aesti-inat, lices nullus hujus rei ipsi perspectus fuerit usus, ipI que necdum innotuerit, uti postea deprehensum est, ejus adminiculo bestias, etiam ferocissimas, facillime vinci, petras durissimas diffringi, latentia in iis metalla facilius erui, ponderol illima quaeque facile elevari aut destrui, & alia plurima praestari poste. Multo autem magis vulgus despectui
haberet hominem Philosophum, aliquantum aestimantem, seu multum considerantem, ut omnia naturae possibilia, sic etiam hoc, quod videat, nihil aquae intrare in concavum
vasis vitrei aquae inverto situ immersi, praecipue si hoc ipsis multa liorenorum millia se posse lucrari assereret. At enim ab hoc unico dependet, quod quidam sit b lignea magna
campana fundum maris petere auli fuerint, quo tormenta bellica naufragio demersa recuperarent, nec irrito conatu: qualia plura, ii rite procedatur, magno cum emolumento
possent institui. Ejusmodi exempla diu multumque sunt
247쪽
conlideranda, quo isthaec tandem praejudicia radicitus exanimo tollantur; quod in primis fiet, si usque serio nobiscum repetierimus, res etiam vilissimas, seu veritates, quia adin dum familiares sunt, haudquaquam aestimatas, perutiles imterim et se. Concusso lapide prosilit ignis, aqua & ignem extinguit, & suo cursu alia secum corpora vehit. Quis nescit, talia nobis incredibiles in variis vitae occasionibus adferre usust Nec ideo dubitandum est, adhuc alia plurima etiam utilia poste adinveniri, cum ex levissimis quandoque observationibus perquam utilia profluxerint, quae tame . non continuo & eodem simul tempore detecta fuere. Hoc
facila credet, qui probe perpendit, quam levibus opus tu rit observationibus ad Typographiae, papyri conficiendi, Glorum tam sericorum quam lineorum tendendorum, texe
dorumque &c. artes primo inveniendas. Quod si jam similia magno fatis numero nobis quotidie obvia bene pensitemus, quodque nec in ullo adhuc humanorum operum quae alias satis utilia esse facile concesserim) genere demo stratum sit, omnium optimum utilissimumque esse modum illum, quo jam quisque utitur, ne quidem circa agriculturam: &li insuper in memoriam revocemus, quam praeci in hoc seculo saltem detecta fuerint, ex hoc uno, quod jam huic praejudicio non tantopere ab hominibus, ac praeteritis temporibus, indultum amplius suerit , adeo ut etiam in ipsa Matheli, quae plurimis Videbatur ad majorem evehi non , polle perfectionem, hoc nostro seculo ea, quae omnia omnium antecelsorum inventa infinito superant intervallo,
in lucem tuerint producta , haec, inquam, omnia, si ben introspicere dignemur, laaud ambigendum est, fore, ut adepturi simus habitum multa adhuc utilia, & valde singularia essiciendi, modo solam considerare veritatem, eamque, quantum humanitus fieri potest, cxcolere seu augere studuerimus, neutiquam vero tam falsis imaginationis nostrae persuasionibus fidem ulterius habuerimus.
248쪽
PARS SECUNDA. 2II, - postquam itaque hoc etiam impedimentum planh su aia tom -- peravimus, atque in eo jam sumus, ut in emenda veritatem -- ad ullam utilitatem nuspiam respiciamus, ac lichi nulla plane animadversi fuerit, non ideo minus progrediamur, vas novasque ibinde veritates juxta genuinae methodi prae- rimur, dum cepta continuo eliciendo ; accidit denuo, ut reipsa sing larem, ut ita dicam, indispositionem ad hoc negotium in mia Ismia
nobis non raro observemus. Non loquor hic de mala di- tem inquiren-spositione, quae ex morbis Oriture,'hac enim de re, quia hoc nimis hic foret prolixum, cogitationes meas peculiari tractatu proferam: nec quoque de illa, quae ex mala educ tione originem trahit ; nam ea de re disserendi occasio siein sequenti impedimento offeret: sed solim de ea, quae efficit, quo minus quovis tempore aequb simus apti in verit iis inquisitione. Omnes fatemur, se experiri, horas quasdam aliis longe Primo eon' esse seliciores, & auroram Musis esse amicam. Quam n b - rei tabilis autem sit differentia talium in nobis dispositionum P is experientia addiscet, qui statim post cibum copiose sium- , ptum percipiendis mathematicis demonstrationibus se applicuerit , resumpta post somnum horis mamtinis eaderrta opera. Imo sunt, qui, licet multum in genuina indagandarum veritatum methodo fuerint eXercitati, hoc tamenta, non obstante de magna quandoque difficultate, quae ad praecepta ejus accurath, ut decet, adimplenda occurrit, conqueruntur. Opportunum igitur huic rei remedium ut inveniatur, istius indispositionis prae primis origo erit dispicienda. Notandum itaque est, Si effectus quidam producitur, omnia ea, quae ad Se G oris.' ipsum producendum requiruntur, necessario. debere esse , - ' intur,
praesentia: & si jam omnia ejusmodi requisita adsint, talem
etiam ex iisdem effectum necessario secuturum esse si vero tandem effectus hic non producatur, necelsum est, impedimenta quaedam externa, seu quae ad hunc effectum prin apri. i. Ee ducem
249쪽
ducendum nullo modo requiruntur, necessario id effcer . Omnia haec lumine naturali nota sunt. Hilce itaque sic positis, ii quis magna facilitate tibi novit acquirere veritatem , necesse cst, eum lingularia hujus methodi praecepta scire; si vero insuper demonstratione evinci potest, nihil in ea mothodo desiderari, eadem semper facilitate in veritate acquirenda perget. Quia autem nihilominus experimur contrarium, & idipsum etiam illi, qui genuinam sequitur meth dum, nonnunquam evenit, colligendum sane est, externa hic aliqua impedimenta huic negotio contraria accedero, lioc est, nos impediri quibusdam imprellionibus, quae vel sensuum, vel phantaliae, vel passionum Ope excitantur in nobis. Inligni vi autem supra omnes hasce impressiones ab externis nobis ita advenientes nomine imaginationis ; ade que clarum est, solam imaginationem hujus impedimenti ἀ causam cise. Haec omnia jam multis confirmare exemplis non est opus, ctim nulla dies transeat, quin unusquisquo experiatur, haec satis superque jam confirmata esse, qui ad . se ipsum saltem attenderit. a.---i. Ponamus quendam in se deprehendere aptitudinem, o quam felicem nonnulli dicunt venam, aliquid expedite com' scribendi, superveniant autem negotia externa ipsum a cor ceptu rei conscribendae avocantia , sumatque ille dein ex. gr. prandium, quo siuripto redeat ad prosequendam suam scriptionem, riae ille observabit, se jam vix, nec sine taedio, tres quidem expediturum esse lineas tanto tempore, quanto antea multo plures, multoque majori facilitate ex
nctui inde Non itaque mirabimur, si etiam ii, qui optima circa - α ς --methodo instructi sunt , in veritatis juxta eam ipsam methodum eruendae progressit difficultatem quandam experiuntur. Si quis enim optima hic sciat, tempore auter non convenienti squo nimirum multa in ipsum externa
gunt se ad veritatis inquisitionem applicet, progressus quia dem
250쪽
dem ille aliquos facturus est, sed tamen non sine satis magno labore, nec sine singulari opera atque potentia adhibiata id peraget: & hinc potest fieri, ut idem studia bona
prorsus relinquat. Nec mirabimur quoque, quod, qui veritatis acquirendae praecepta optimd norunt, aliquot mei sium spatio majores, quam alii per multos anno', Candem
licti methodum secuti, faciant progressus , quia nimirum se convenienti tempore ad ejusdem exercitium applicant, ad quod alii parum attendunt. Nec magis etiam mirabimur, quod ii, qui omni plane methodo destituti, multum tamen meditati sunt, idque non nisi tum temporis, clim se optime ad id dispotitos persensere, nobis quidem, tam circa physica quam circa alia objecta, permulta & lectu quandoque curiosa aperiant, sed quae non nisi merae analogiae, seu vividae admodum imaginationis humanae perceptiones, sive fictiones sunt, ipsam interim rei, prout in se est, Veriatatem nullo modo explicantes. Videamus jam, quid consilii nobis circa haec suppeditet intellectus.
Primo notandum est, talem statum, quo quasi aequali- visiorem oter apti sumus ad omnia, & in quo, per consequens, Ver . - . tas magna facilitata acquiritur, revera, non Obliantibus tot . 6 imprellionibus externis, dari, nosque in talem quandoque statum nosmet ipsos posse redigere. Nam externa illa, quae laic pollunt adesse, potentiam nostram circa praesentia e terna vel plane destruunt, ut mors , de quibus exi is jam non loquimur; vel eam tantum diminuunt, ita ut ad acti nes humanas simus inepti, veluti si somno, morbo, ebri tate, passione aliqua vehementi &c. capiamur, quae ipsa tamen quandoque non adsilit; vel tandem potentiam dimi- . nuunt hac solum ratione, ut ad actiones humanas apti quidem simus, sed non aeque faci . Hoc ultimum autenta provenit ves ab externis talibus , quae in nostro corpor
sunt, sed tamen abesse possent, toti nostra natur1 lalva &cadem permanente, vel a talibus, quae in corpus nostrum E e a reci-