Idea philosophiæ moralis sive Compendiosa institutio, auctore Francone Burgersdicio

151쪽

& fugiunt, nisi necessitate quadam adigantur ad pugnandum, aut spe destituantur sibi perfugam consulendi. lib. 3. Eth. cap. 8.X X. Quarto sequitur, non esse fortes clis stipendii praecipue causa aut spe praedae militant, causa belli susque deque habita. Etenim causa bellum licitum facit, & l1onestum: quare qui lucrum praecipue spectant, iis finis non potest esse honestus , ideoque nec ipsi fortes sunt. Ejusmodi tamen milites utilissi

mi in bello sunt ; quia prompti paratique sunt ad pericula subeunda, - τ βίον

μι- ρκε - Id est . vitam μι-guoq stupermutant. lib. 3. cap. s. XXI. In adeundis ac sustinenllis mortis periculis, vir fortis non vacat omni metu, instar furiosorum, & mente captorum, qui pericula contem n mi, quia non cognoscunt: sed ανεκττληκ ἔς ἔ--αοῦ Δ πω . Id est, imperterritus est ut homo. lib. 3. Eth. cap. T. Pe

aut parum terribilia sunt, aut nullo modo. Iib., Eude .I. Etenim mors & vulnera viro forti per se quidem molesta sunt, invitoque aecidunt ; imo mors tanto magis invito ac- .cidit, quaesomelior est, ac beatior, eoque vita dignior: nam Hvkωαγαθῶν

Id est, maximis bonis visse spoliari.

152쪽

PHIL os . MORA L. Is 3 Quia tamen finis fortitudinis ipsa honestate jucundus est , non tantum illa constanter fert, sed etiam laetatur conscientia suortim factorum, S gloriar factis suis debitae. lib 3. Eth. eap. 9. Et in hoc elucet excelsus animus, quod cum molestum ducat tot bonis spoliari, non detrectet tamen pericula aut mortem ipsam boni publici causa adire. xx D. Pericula vel subita sunt, vel praevisa: utrobique quidem fortitudine est opus:.

λοις. Id est, fortitudinis laudem magis mere-νi videtur is, qui in repentinis metu vacuum atque imperterritumse practat, quam qui in pravisis. Ea enim animi constantia, quae minus habet praeparationis , magis est ab habitu. lib. 3. Eth. cap. 8.xxi II. Fortitudini duplex excessus opponitur, & duplex defectus ; alter in metu, alter in fiduciS. Defectus in metu proprio nomine caret, docendi causa vocari potest αναλγησία, id est, inoentia: excessus in metu appellatur δ λια : eodemque nomine significatur defectus in fiducia: Latine timiditas dicitur, de ignavia:exceu in fiducia voeatur id est, audacia. lib. 3. Eth. c. 7. Quanquam cum de affectibus agitur, audacia non vitiosiim habitum, sed speciem affectus denotat,ut suo loco diximus. .

153쪽

T x I V. Ignavi ac meticulosi, aut metuunt quae metuenda non sunt, aut nimis In tuunt , quae metuenda sunt mediocriter. Ideoque vel detrectant omne periculorum genus; vel, si quae subeunt, non serunt satis constanter; sed fugiunt, ac deserunt incium. A'νάλγδι plane nihil metuunt, ne illa quidem , quae metuere, Vel non est turpe, vel etiam honestum. Audaces temere sese in pericula conjiciunt, idque ut fortes esse videantur , cum non sint. Quare etiam arrogantes sunt: & quia in omnibus non possunt imitari virum fortem, cipe inceptum deserunt: unde & θρασυδδελοι vocantur, hoc est, audaces simul is ignavi. lib. 3. Eth. cap. 7.C A P. XV. '

De Temperantia.

I. I.

Emperantia , Graecis inpe- dicitur, quasi σώζου - Hia φρονησrν, id est, conservansprudentiam. -- luptas enim & dolor corrumpunt

nes, quaspectant id, quo ubactiouem cadit. Nam cum animus voluptate, aut dolore codireptus est, non cernit finem , cuius gnava α ρειδεο 1 πα--Id est, omnia ἰ - eligen-

154쪽

eligenda se agenda sunt. lib. s. Eth. cap. s.

quod certe insigne argumentum est imprudentiae. Quare cum temperantia voluptatem,doloremque moderetur, ne possit mentis judicium pervertere, merito cuctos prudentia nuncupatur.

II. Temperantia est virtus servans mediocritatem in expetendis, &fruendis iis re- . bus, quae gustum tactumve aliqua voluptate assiciunt. m. Differentia temperantiae petita est. partim ab objecto interno , partim ab externo : objectum internum est cupiditas; externum, voluptas, aut potius ea quae oluptatem adserunt.: Temperantia enim non eo tantummodo, quo reliquae virtutes, voluptatem spectat, nempe quatenus comes est affectuum & operationum nostrarum ; sed etiam, quatenus animo proposita, sui consequendi, ac fruendi cupiditatem in illo

Iv. Temperantia non solum circa vo Iuptatem , sed etiam circa dolorem occupata est, hoc est, circa ea quae dolorem adserunt. Nec tamen hac in parte cum fortitudine convenit. Nam sortitudo versatur circa dolorem επὶ τῆ παρουσια τ λυτ ραεν , id est, quum i ruunt molestat tempetantia,Br τῆ απκσιω-Aών, id est, quum non obtingunt res iu- -δε. lib. . Eth. cap. IIώ - .. V. Tem-

155쪽

1 6 I 1 Ar ' V. Temperantia non versatur circa omnes Voluptates promiscue. nam--ς ἡ δεναι ψυχ λου τε σωφρονες, ου τε δε eλατηι,Μvmm . Id est, qui animi voluptatibus dediti sunt, nequere erantes, neque intemperantes appellad rur. lib. 3. Eth. cap. Io. Nimirum,quia hae vo-Iuptates non sunt excessu vatiosae, sed quo majores, eo meliores, ut si . cap. dictum est.

Quod si cui interdum noxiae sunt, velu ti siquis prae nimio ardore discendi res mathematicas, alia quaedam negligat magis neces 1aria fit id haud dubie per accidens. V I. Non versatur etiam temperantia per se ci a Voluptates, qum ex vis', auditu.atque Odoratu percistiuntur. Nam ne ii quidem, qui hisce dediti sunt, per se temperantes dicuntur aut intemperantes. lιὸ 3. Eth. cap. IO. Neque etiam excessus hic cavendus est, quasi per se vitiosus sit; sed hactenus tantum, ne impediat actiones e/s, quae per se bonae sunt, ct sine culpa non possunt omitti.

VII. Relinquitur ergo, temperautiam solum versari circa voluptates eas, --ταλοι ne ζωα υινώνει. I3 est, qua nobis eum reliquis animantibus communia sunt. Nimirum quar.ex gustu, &tactu percipiuntur. lib. 3. Eth. cap. Io. Hae enim, quia serviles sunt, ac belluinar, ipso excessu per se vitiosae sunt,

ideoque virtute moderandae. -

156쪽

PHILor. MOR A L. . II tactu , temperantia versatur per accidens, 'quatenus scilicet memoriam refricant, aut

spem faciunt earnm voluptatum, quae ad gustum aut tactum directe spectant. lib. 3. Eudocap. 2. Nam etiam belluar voluptaιem ex hisce sensibus hoc modo percipiunt: per se non item. lib. 3 Eth. cap. I . ix Gustus sapores judicat, tactus percipit ac fruitur. Quare videtur temperantia circa tactum magis, quam circa gustum versari. lib. 3. Eth. cap. 13. Imo videtur τῆ μ

opinione quidem esse cirea obiecta duorum sensuum, gustus se tactus, sed revera eirca ob

est, non admodum delectantur saporum iudicio , aut plane non sedfruitione, qua tota intactu efficitur. Ideoque Philoxenus quidam sibi optabat collum haud minus longum , quam collum gruis, ηδ μοι τῆ ἀφῆ, id est, quia delectabatur tactu. lib. 3 Eth. p. IO. x. Sed & in volu'atibus ad tactum perti . nentibuς discrimen constituendum est. Sunt enim aliae liberales, aliae serviles ac belluinae. liberales iunt, quae ex fristione, aut calefactione percipiuntur, quaeque per totum cor

pus sparta sunt: quae hinc exceptae debent

157쪽

intelligi. Quare essicitur, proprium temperanti objectum esse voluptates serviles,quae tactu in determinatis corporis partibus, ex cibo , potu , ac Venere percipiuntur. lib. 3.

Eth. cap. IO.

x I. Ossicium viri temperantis est, illicitas , & inhonestas voluptates aversari, licitas moderate appetere, ac frui eo, quo oportet, modo; & non immoderate dolere , si sorte ne licitis quidem voluptatibus frui licet. Li- citae voluptates sunt, quae conducunt ad sanitatem , ii viris χεξίων , id est, ad bonam eorporis habitudinem, quaeque non sunt e ἡσίων , η-το , id est, supra modum rei familiaris, auiprater decorum lib. b. Eth. cap. II. Adeoque quae neque divina, neque civili lege prohibitae sunt. XII. Temperantiae in excessii opponitur υλαστ α , id est, intemperantia : defectus proprio caret nomine, το μὴ Id est, quia pauei reperiuntur qui in defectu peccant. Si cui enim nihil fuerit jucundum, nihilque differre alterum ab altero videatur, ν ει η ,- πορρώ Fia ρωπου ειν-. Id

est; is profecto fluidis aeris, is ab humani

tate remotissimus. lib. 3. Eth. cap. II. XIII. Vocabulum ἀκολοις di a pueris apstissima similitudine transsatum est ad intema perantes. Nam quemadmodum pRer ο μηυλοψ. Fidi, id est, qui non castigatur, cupiditatem

158쪽

ditatem phtius, quam paedagogum sequitur

ducem; ita quoque, nisi τὸ a ratione castigetur ac coerceatur, sensim Vires. acquirit, dc primo contra rationem insurgit, eamque tandem elidit, atque evertit, suoque vivit arbitratu, ut fieri solet in intemperante. lib. 3. Eth. cap. I2. XIV. Intemperans, & in voluptate peccat, & in dolore ἔ-, in voluptate tantum. Intemperans enim voluptatibus invitus caret; ἀνοι Sisi , suapte sponte. Ideoque intemperans peccat, & quia omnes Voluptates promiscue expetit, iisque nimis cu-

p ide fruitur, & quia nimis dolet, si desideratis voluptatibus non potest frui. At αναιβηος solummodo peccat, quia omnes voluptates aspernatur. Non potest autem peccare in dolore , quem forte capiat ex usu voluptatis; quia voluptas nemini invito obvenire , ac proinde neque dolorem adferre potest. x P. Voluptas in unoquoque desiderium sui, & cupiditatem excitat. Id enim quisque expetit quod sibi jucundum est. Cupiditates, vel naturales sunt, & toti speciei communes, ut cupiditas cibi, potus , & veneris: aliae aduentitiae& unicuique peculiares, ut cum quis hunc vel illum cibum, potum, aut venerem expetit. Non enim omnes eodem cibo aut potu capiuntur, sed alius alio, lib. 3. Eth. c. II.

Hinc sequitur, voluptates alias communes esse

159쪽

isso I D. E A esse, alias proprias ac peculiares, 'ut cap. s.

dictum es,

xvI. In cupiditatibus, ac voluptatibus naturalibus ολινι αμορτανουM , - ἐσεν , επι eta πλειον. id est, pauci peccant, atque id uno modo, nempe in excesu. Non enim peccant, qui cibi & putus tantum sumunt, quantum satis ad sedandam famem, aut sitim: at edere aut bibere quamunq; ineruntur, εως--ερπλη- id est, donec pleniorsis,quam natura ne-

tura convenient e copia superare. 3. Eth. c.υ. Hujusmodi homines appellatur id est, helluones, glutones, comedones, ventres. xv II. In cupiditatibus ac voluptatibus propriis, πη-οὶ E-αμαρτανουσr. Id est, multipeccant o multis modis Intemperantes enim η τύ γ. μέν oli 3 ιη' ai

id est, modum superant,vel quod iis rebus δε- Iedientur quibus non oportet, vel quod nimiu delectentur, vel quod ita ut vulgus, vel quod non ita ut oportet,vel quod no quώparte opodiret, & si quae aliae circumstantiae in fruendis

voluptatibus observandae suntil. 3.Eth.c.Itiiii X V III. Intemperans Omnia , quae jucun-

da sunt, aut certe quae jucundissima sunt, ita. avide concupiscit, itaque a sua cupiditate trahitur, ut illa omnibunobus habeat potiora. 1 Διο

160쪽

ρ p λυπης μ ἡ ἐπιθυμ ία. Id est, Ideo dolore angitur, ct cum voluptatibm potiri nonpotes, ct cum eas concupiscit: semper enim cupiditas cum dolore conjuncta es. lib. 3. Eth. cap. I. Atque hac etiam in parte m odum excedit. XIX. Intemperantia deterior est ignavia, ε timiditate. Primo, quia actiones singulares, quibus comparatur temperantia, magis sunt voluntariae, quam quibus comparatur fortitudo: illae enim circa voluptates versantur, hae circa dolores: quorum illae optabiles sunt, hae vero fugiendae. Deinde, quia facilius est, voluptatibus moderate expetendis &pem fruendis, quam periculis intrepide adeundis, ac sustinendis assuefieri: illud enim crebras habet occasion es, & sine periculo; hoc raras, & cum periculo conjunctas. lib. 3. Eth. cap. m. X X. Temperantia dividitur in frugalita tem & castitatem . Frugalitas est temperantis in cibo aut potu:quae in cibo est, abstinentia; quae in potu, sobrietas dici consuevit. Quanquam haec vocabula saepe confunduntur. xxy. Frugalitati in excessi opponitur vo- racitas, & ebrietas; illa in cibo, haec in potu: in defectu, nimia a cibo . vel potu abstinentia. Uoraces, aut ebrii sunt, qui quantitate

cibi, aut potus, corpus Onerant, & mentem

impediunt , majoremque suavitatis, quam an itatis , aut facultatum suarum rationem habent: