Idea philosophiæ moralis sive Compendiosa institutio, auctore Francone Burgersdicio

171쪽

qui obscuritatis suae immemores, illustriumvirorum mores imitantes, vel facultates suas exhauriunt, vel splendorem quaerunt sibi in decorum: veluti si sutor aut sartor sibi principe dignum Mificet palatium, aut curet fieri marmoreum tumulum: tum qui magnos sumtus faciunt, in opera vel non satis splendida, vel nullam utilitatem, neque publice, neque privatim habitura. XXIV. Μικροαπεχαῖς dicuntur, qui nimis anxie dc parce sumptus praebentes, operibus detrahunt splendorem. C A P. XVII.

. De Magnanimitate O Modinia.

I. I.

Agnanimitas Graece γα dicitur hoc loco non significat sortitudinem, ut saepe, sed virtutem quae servat mediocritatem in cupiditate & studio magnorum hono-

χ i. Objectum magnanimitatis externum, est honor; in ternum, honoris cupidi ias.Ma- gnanimitas enim in magnis est, ut ipsum nomen indicat. Μ enim dicitur. μεγαλων αυάν-α ι ν ων. Id est, qui,

172쪽

At inter bona externa nihil majus est honore, ut qui ipsi Deo tribuitur, im ου μ λιτα ἐφώροπι οι - αξιιουρ I, e G επὶ τεις

ἀθων, id est, is quem ii, qui in magisratu

sunt, maxime expetunt, quodque rerumpulcherrimarumpramium est. tib . Eth.cap. s. MI. Ossicium magnanimi est, magnos

honores decenter expetere, oblatos modeste admittere,diligenter tueri ac conserVare.

Est ergo magnanimus --ν-ακρω- τύ ωεδει, μισγή, id est, magnitudine summus;at quatenus ita ut oportet , honoribuου sudet, medius. Ibidem. Iv. Fundamentum quo studium magnorum honoru nititur, est ipsa virtus. Magnanimus vir optimus est, habetque in unaquaque virvute magnum aliquid atque excelaens, ipsaque magnanimitas υσρους πις ὲMπ νmν. Id est, virtutum quoddam ornamentum ea. Nam majores eas efficit, atque ampliores. Ibidem. Quare cum honores sint pramia & veluti merces quaedam virtutis, justum est,ut virtuti ac metitis eorsi, quibus . . tribuuntur, respondeant, & magnis ac ma- gna virtute praeditis, cedant magni; & mediocres iis, in quib' mediocres virtutes sunt.

nos honores, & a bonis ac claris tantum vij

xis deferri solitos; idque non nimis cupiddis 3 aut

173쪽

17 I D a Aaut sollicite , ne rem novam sibi, ae insolitam, sed ut mercedem virtutis sibi debitam. petere videri possit. Quam etiam ob causam non effuse gaudet, si forte magnis honoribus a bonis viris afficiatur, sed moderate ποικειων τυγχανων, ἡ Φελατ alii. Id est, quas cilicet sua, vel etiam virtute suaminora consecutus. Interim eos aequi bonique consulit:

quia novit, sibi nihil posse majus honore tribui. Honores, qui sibi a vulgo, vel ob res

parvas, tribuuntur, non aliter negligit,quam ignominiam ; existimans, neque illos neque hanc ad se jure pertinere. Ibid. VI. Porro ma gnanimus non in honore in olom, sed etiam in divitiis ae principatu, in omni denique fortuna moderatum sese pre- hebit, e ἔτι ἀχυέν ἔ- , ουπατυμ- λυπι . Id est, neque in seeundis rebus efferetur latitra, neque in adversis superabitur narrore. Nam cui ne honor quidem magnus est , ei principatus aut divitiae non poterunt esse tanti, ut eos immoderate appetat, aut nimis cupide possideat. Novit quidem, τα id est, res secundas ad magnanimitatem eonducere: sed tum demum, cum bonis viris ob- tingundi Est quidem solus vir bonus τρωντος, id est, honore dignus: si cui tamen virtus obtingit cum fortuna se αξ λα πιμης , id

est,honore dignior habetur. Quibus vero sine

174쪽

Ρ H I L O sa MUR A L. 27 virtute talia bona obtingunt, hi nhn magnanimi, sed Ἀπεροπτα -υς εαι , id est, contem tores O contumeliosi evadunt, quia alios fastidiose, & cum injuria deprimunt. Qua in re etsi similes magnanimo videri possint,plurimum tamen ab iis distant. Nam clim magnanimus τ οι Abων vi, φρονει, id est, alios δε-

diei ,juste illud facit. - ἁληθῆ. Id est

recte enim vi unoquoque judicat, & magnosm agni, parvos parvi aestimat: & illos sibi pares, hos inferiores se esse judicat. Ibidem. VII. Haec magnanimi in utraque sortuna moderatili, non est Stoica quaedam απαθεια. Nam certe gravioribus casibus afficitur, ut hominem decet, saltem cum sine arbitris est. Et hos tamen ipsos ita seri, ut nihil faciat praeter dignitatem suam. Inprimis cavet, ne sit ολυφυμυς η , id est , querulud aut supplexu Id enim hominis est nimiam curam in reshumanas conferentis. Ibid.; vut. Magnanimus neminem metuit Hinlefit ut sit Φ ιμε μιστε φανεροφιλ γ , id esthus veru se vel inimicum, vel amicumprosit rumutqae veritatem potius curet,quam vianionem, omniaque agat & dicat aperte, nihil dissimulet, nisisorte apud vulgus. EX quo sequitur, nihil dissicilius magnanimo esse,

quam alterius nutu atque Abur tu vivere, est enim hoestoriis. I v

Ix. Magnanimo nihil est magnum prae se

175쪽

r s μ I 1, a Α ac virtute se a. 'QAare non est , memκeς. Id est , non fariis qμippiam admiratur. Non est etiam ιινηeri νικύλ, id est, memor iniuriarum. Nullas enim iniurias tanti aestimat, ut non negligendas eas putet , ac pro nihilo ducendas potius, quam vindicandas. Praeterea non est a 'ρωπιλογν. Neque enim de se, neque de aliis libenter loquitur. nam neque ut ipse laudetur, magnopere curat, neque ut alii re prehendantur. Quare non est , id est, laudator, sui scilicet ipsius , τ , id est, neque malediem, ne quidem in inimicos. Ibidem. Quod additur , ω κη δουυςειν , id est, nisi illata conrumetireprome rus , directe pugnat cum Servatoris nostri praecepto, Matth. c. s. v ψ . Tx. Magnanimus Omnia metitur virtutis ac dignitatis suae splendore. nihil enim iudieat virtute aut honorem us. Quare non patitur voluptate, aut dolore, aut quaestu, aut damno aut injuriis, aut ulla alia res virtutis

suae cursum interrumpi: quin ipsam vitari virtuti & honori postponit. Non est quidem ψι κώλου , aut μκροκώδι- , sed μεγαλο κώλ- , hoc est, non temere se aut parvis rerieulis objicit , sed magnis, & magna necessitate urgenter atque id iis-Fβωὲ id est, nonpartis mira sua,' sed statuit gloriose potius moriendum, quam vivendum perisculis turpiter declinatis. Si tamen interdum

176쪽

PHILos. MORA L. II fugiendum est, existimat non esse fugiendum sibi d est, manibm demi sis, aut manuum demissarum jadtatione, ceu remigio quodam cursu id acceleranti. Ibid. XI. Magnanimus paucas res aggreditur, sed magnas & celebres: atque in his ipsis cunctator est, nisi ubi magn us honor proponitur. Ibid. . xi I. Beneficia libenter date non accipit, nedum ut petatὶ nisi cum verecundia: iliud enim praestantioris, hoc inferioris hominis est. Si qme tam en accipit, ea statun majore mensura compensat; & bene de se meritum novo beneficio devincit. Hinc fit, ut acceptorum citius, quam datorum beneficiorum, memoriam deponat: libentiusq; audiat commemorari quos ipse beneficiis ine est,, 'quam a quibus beneficiis assectus est. Pra

terea ita comparatus est, ut res pulchras acisplendidas, easque steriles malit possidere, quam fructuosas, & utiles. Ibid

xIH. Magnanimus aliis se prudenter ac commodate inter magnos ac graVeS, magnum se ac gravem praebet, inter medio cres ot humiles, gravitatem comitate temperat. Generosim enim est, inter magnos inr-

ρινυua, id est, gravitatem prosesexre: interihumiles , ridiculum est. Utrumque enim magni animi est, & locum inter aequales ct inscrtorea asin contemnere. Ibid. ,

177쪽

ου I v. Loca honorata raro frequentat: ne aut petere honorem videatur. aut cogatur aliis sese summittere. Incessu utitur tardo, voce gravi, & oratione sedata. neque enim festinare solet, 'uia multis negotiis se non implicat, συνυνί , id est, neque vehe- menter contendit, quia nihil ei videtur esse magnum .Ibidem. x v. Magnanimitati in excessu opponitu υνο ras, id est. 'sem, in defectu μικρο- id est, pusillanimitas. XVI. Κοίνοι proprie dicuntur fungosi: &quia, quae fungosa sunt, vento repleri solent, factum est, ut dicantur hoc loco , qui virtute vacui, sola virtutis opinione tumeat, virtutesque sibi inesse existiment, aut quae . non insunt,aut majores quam insunt, honoresque sibi arrogent indebitos, & munera quibus gerendis omnino sunt inepti.Praete e a--μουνται e , id est, ornatum . Hi quarunt ex vestitu atque habitu corporus i&similibus aliis: divitias jactant, quasi ex his honorem consecuturi: & quod caput rei est,

alios prae se contemnunt. Ibid.

- xvII. Pusillanimes sunt animo adeo dej cto, ut omnes honores promiscua negliganti: etiam eos qui sibi jure merito debentur. xvIII. Neutri duorum videntur esse in

ροι, id est, mati.ἡ ψ--, id est,ailiarenim non tauurti mali. Yttique tamen d

178쪽

pectante namfastuta, sunt inlinesse est stil-tis pusta animes, id est, κῶ, segnes. Quare utrique reprehendendi ; illi, quia se

iis honoribus, ac muneribuS ingerentes, qui bus gerendis sunt impares, Reip. non parum nocent: hi, tum quia fuisse botiis spoliant, quibus digni sunt, malamque de se opini nem apud alios concitant; tum quia Reipia sese abducunt, cui poterant utilem operam navare ; tum denique hac ipsi de sese opi . nione deteriores evadunt. Ibidem. x et x. Modestia hoc loco non simitur proraminentia , aut moderatione,cupiditatum ut sumitur a Cicerone, lib. 3. adHeren. non

pro ἀταξία , ut lib. I. m. non etiam pro temperantia, ut lib 3. Tusc. Sed pro ea vir tute, quae servat mediocritatem in cupidit te , & studio mediocrium , & parvorum homnorum. Modestia enim ita se habet ad ma-:gnanimitatem, ut liberalitas se habet ad magnificentiam. Vtrobique non objectorum ,

diversitas, sed ejusdem objecti diversia quan- :titas duas virtutes facit, gradu potius, quam specie differentes. Quare ut in magnis honoribus magnanimus , ita iii parvis & me dioeribus se debet gerere modestu1. . 'ς - xx. Modestus eos solum honores ambit, qui suae virtuti ac meritis debentur, quosque praesens status Reip. & occasio temporum,

Meiassiculine indulget.

179쪽

xx I. Cum modestia conjuncta est animi aequabilitas & humilitas. neque enim efffuse gaudet vir modestus ob honores concessos, nee immodice dolet ob negatos aut ereptos, neque se supra alios, aeque aut etiam aliquanto miniis honoratos, insolenter ac cum contemtru effert ; sed tantum locumirum si tuetur, ut nihil aliis detrahar. 'i i I - 1 xxII. Modeltiae in excessu opponitur φι- 234Me, id est, ambitio: in deseitu, μοι. id est, nimia animi demissior nisi quod: saepe fiat, ut virtus ipsa his nominibus significetur; quia nullum illi proprium nomen aiGraecis tributum est. II 6. Eth. cap. . .. a lxxII r. Ambitiolas majores honores am-νbit, quam vel sua virtusexigit, vel aequitas ac praesens temporum conditio permittit ; vel aequales ac meritis suis convenientes ambit nimis cupide. Cum ambitione sere conjuncta est praesumptio, &stiperbia. Ambitiosus enim & ea sibi arrogat quae non habet, aut saltem majora quam habet ; & alios super iothose prae se contemnit. p . . ' . . . I rxxIV. Α φιλοπιυς dicitur, qui nulla honorum cupiditate ducitur: adeo ut ne debitos quidem sibi honores ambiat, ultro delatos vel repudiet, vel aegre admittat, indiligenter gerat, ac nulla plane cura custodiat. ,Ρ

180쪽

C A p. XVIII. t . De Mansiuetudine.

I. I.

Ansuetudo primitus videtur bestiis

tributa, quae essent cicuratae, Smanibus tractari assuetae; postea veris adhibita adsignificandum animum tractabilem, &irae suae moderantem. Griecedicitur moeomw: quanquam non satis proprie. nam qui proprie vocatur σπαν, nonnihil declinat a medio ad defectum, eo quod non tantum συγ- αικος esse videa tur , id est, non adulciscendum, sd tantum ad ignoscendum onus cum tamen mediocritati utrumque adesse oporteat. lib. q. Eth. es. S. Nam non minus irascendum est, &ulciscendum , quando oportet , quam non iraseendum & ignoscendum , cum non in

1 L Mansuetudoeli virtus servans mediocritatem in irascendo es vindicando. In principe, aut magistratu dicitur clementia. III. O ectum maniuetudinis internum est ira: objectum externum sunt ea omnis quaeiram provocaresolent, ut offensio , d mnum, injuria, ignominia, ολιμωα, id est, cantem a sui S suorum &id genus alia. t