장음표시 사용
61쪽
I D E A magnae rei quasi mercede. lib. Eth. p. r. x XII. Interdum quaedam necessitas ingruit, cui ferendae impar est humana naturara qua, si quis se impelli patitur ad ea agenda,
quae indecora sunt, modo scelerata non sint, non tam reprehensione, quam venia dignus est, & commiseratione. lib. 3. Eth. cap. I. , XXIII. Quae cum scelere, aut improbiatate conjuncta sunt, ne extrema quidem vi, aut necessitate coactis facienda sunt: quin moriendum potius est, quam tale quid in se admittendum, quod cum virtute, aut ossicio viri boni pugnet. lib. 3. Eth. cap. I. x x I v. 1ssiones invitae, moraliter indisserentes sunt, hoc est, nec bonae, nec malae. Omnis enim actionum bonitas, ac malitia moralis ab animo aestimanda est , non ab opere, aut eventu. Ex quo sequitur, non invitas actiones , sed spontaneas ad Philos phiam moralem pertinere. CAP. VI.
De Spontanearum actionum principiis.
Ctiones spontaneae ηπαξεις ML stoteles appellatὶ sunt actiones imperatae, hoc est, actiones fusi modi, quae ab aliis actionibus, quas philo
62쪽
PHILos. MORA L. σ3 Philosophi elicitas appellant, ut a causis suis,acprincipiis proficiscuntur. II. Actiones elicitae, e quibus actiones spontaneae proficiscuntur, partim pertinent ad eam animae partem, quae per se ratione praedita est, partim ad eam quae, cum siua n tura rationis expers est, μετω μοι mi λογου. Id est, aliquo tamen modo rationis particeps Mi. Atque hae sunt , id est, assectus, de quibus cap. sequent. III. Actiones elicitae, quae ad rationalem animae partem spectant, vel sunt intellectus, vel voluntatis. Actiones volun talis sequuntur judicium intellectus practici ; nihil enim Voluntas appetere, aut aversari potest, quod intellectus n on indicavit, imo non j udicavid appetendum, aut aversandum esse: & quicquid intellectus judicat appetendum, aut aversandum esse, id etiam voluntas appetit aut aversatur. Voluntas enim est potentia caeca: ideoque movetur quocumque ab intellectus practici j udicio ducitur.
IV. Cum autem Voluntas moveatur ab
objecto, prout ab intellectu apprehenditur, eique ut bonum aut ut malum proponitur; sequitur voluntatem non appetere malum sub ratione mali, nec aversari bonum subratione boni. Bonum enim cum natura volantatis congruit, malum pugnat.Et cum in
xellectus in boni & mali discretione errare
63쪽
. 64 IDE A possit, sequitur, voluntatem interdum appetere quod revera bonum est; interdum, quod revera non est, sed apparet esse bonum: &interdum aversari, quod revera malum est; interdum quod malum esse videtur. lib. 3. Eth. cap. . V. Actio voluntatis vel est vela αἰρεως; illa finis , haec mediorum est. lib.
VI. Cum autem nihil melius sit fine, imo nihil melius possit voluntati proponi , quam id quod sub ratione finis proponitur; sequitur, voluntatem in finem ferri, non quidemo κροτως , acra oe πος ι τώς, id est, non e
pravio judicio, sed e pravia deliberatione.
lib. 3. Eth. cap. 3.vII. Iudicium intellectus practici velabsolutum est , vel comparatum; illud considerat res in se, atque in natura sua, & decernit quid bonum sit, aut malum; hoc res cum aliis rebus, ac circumstantiis comparat, &decernit, quid melius sit ac deterius. . Absolutumjudicium intellectus sequitur velleitas; comparatum, volitio. Sic enim Scholastici βουλη πν barbare quidem, sed tamen apposite distinguunt. Velleitas est actio, qua voluntas fertur in finem sine proposito consequendi; quo modo appetere solemus ea, quae aut fieri aut saltem per nos
fieri non possunt, lib. 3. Eth. cap. 2. aliaquo, quae
64쪽
P H i L o s: MORA L. quae voluntas in se quidem ut bona probar, non astectat tamen, quia cum majori malo, aut majoris boni dispendio videntur esse conjuncta. Volitio est actio, qua voluntas fertur in finem cum proposito consequendi. Discrimeρ harum actionum his formulis exprimitur: vellem, volo: quarum illa velleti tis, haec volitionis est. Ix. Cum intellectus practicus aliquid judicat absolute bonum esse, quod cum aliis collatum, judicat esse malum; aut cum aliquid judicat absolute malum esse, quod judicat esse bonum cum aliis collatum: volun us etiam velleitate quadam appetit, quod volitione aversatur, & aversatur velleitate,
quod appetit volitione: quod videre est non solum in incontinente, aliisque, quibus contingit illud Medeae, Video meliora,proboque, Deteriora sequor , sed etiam in omnibus, quorum animus ab objectis disparibus distrahitur: in qua distractione voluntas, quod ap petit ut bonum, meliori rei postponit, aut quod odit, & aversatur ut malum, deteriori rei preseri. . Itaque quemadmodum judicium com- p ratum practici intellectus, perfectius est judicio ab luto, & ejus velut quaedam corrrectio ; ita volitio perfectior est velleitate. Etenim velleitas est actio suspensa, interdum qu/m inhibita, a judicio comparato, dc Voli
65쪽
-66 I D 2 Atione in aliud objectum tendente r volitio contra soluta est, plena, atq; imperio similis.
XI. Ex quo sequitur, vi αεριαν, aliasque actiones , quae cirea media sunt occupatae, non ex velleitate, sed ex volitione proficisci. M. Προαίρεως vix potest satis significanter Latina voce explicari. Interpretes eam varie vertunt, electionem, delectum, institurum, propositum , iudicium, desinationem, consilium: ex quibus omnibus vox consilium optime videtur vim illius exprimere. X m. Cum is aωρε- conjuncta est assi ointellectus, media --ρiste non solum Cognostentis, & voluntati proponentis, ne seratur in incognitum; sed ea etiam inter se comparantis, & alia prae aliis eligentis: quod vel ex ipso nomine apparet. Quid enim aliud est--sMν, quam τε ι επιρων αἰρετον, hoe
est, idquodpra alio eligitur 3 Atqui eligi prae alio nihil potest ἄνα λουου η αδ--, id est,
sine ratiocinatione. lib. 3. Eth. cap. 3. x Iv. Haec sive ratiocinatio circa media, vocatur βουλα εις, consultatio: ea autem definiri potest, hoc modo : Consultatio est inquisitio & collatio mediorum inter
se, ut ex ceteris commodiora eligantur, &ad finem decernantur. xv. Finitam consultationem sequitur
quae ex Aristotele definiri potest Sisia δικὴ - εφ' ἐρι b. Id est, esrum
66쪽
PHILos. MORA L. ε' rerum, qua in nostrDotestatesunt,appetitio, ex antecedente consultationeproficiscens. lib. 3. EIh. cap. 2. lib. I. M'. Mor. cap. I . xv I. Quamvis idem sit consultationis &α α ρειπως Objectum, nempe media, quae in nostra, & nostrorum potestate sitnt: de fine enim, de rebus aeternis, ac necessariis, de fortuitis, aliisque quae non sunt in nostra potestate, nemo consultat, aut consilium capit, nisi sit fatuus. lib. 3. Eth. eap.3. aliter tamen media sunt consultationis,aliter προπινιοπως objectum. Nam ἀφων δ ον in τὸ ε ρωρε ν, ε βουκῆς αροκνύειν. Id est, obiectum προοιουρισως definitum iam es, is inconsultatione pralatum. lib. 3.Eth. cap. 3. XVII. Hic ergo est ordo actionum τ4λOPH. Id est, earum, qua a rationesunt: Intellectus primum proponit finem, eundem Voluntas appetit, & intendi, deinde cogitat intellectus de mediis, & cum plura sese offerunt, instituta comparatione, comm in diora ceteris praeponit, & Voluntati proponit: ea voluntas cum amplexa est, corporis membra commovet, ad consequendum finem propositum. In hujusmodi membro rum commotione consistunt sive
III. Actiones elicitae, quas diximus vile principia aftionum spontanearum, sunt '-o, id est, in nonia potestate. Ex quo sequi
67쪽
εῖ ID EA sequitur, & αζοὶ ς ipsas, & habitus, qui ex iis nascuntur, in nostra potestate esse, inque nostro arbitrio positu, ut probi simus aeque, atque ut improbi. Quorum enim principia in nostra potestate sunt, ea ipsa sunt in nostra potestate. lib.3. Eth. cap. s. Actiones elicitas esse principia των-jam dictum est: e in principia, & causas habi-
tuum, virtutesque& vitia consuetudine parari, demonstrabitur cap. a. XIX. Hanc agendi facultatem Graeci vocant e τενσιαν, Latini, liberum arbitrium.
Quid enim aliud est liberum,sive ο ξουin . este, ac dominum siuarum actionum; quam agere, & non agere, quicquid, quantum de quando lubet, praeeunte consilio λx T. Hominem esse ρωπειοπον, neqcessarium est. Duorum enim alterutrum portuit, η α λονν ἡ λεον, αὐ-ξουπιον εἰναι. Id est, aut rationis
hominem expertem esse, aut, si ratione sit praditus, liberum habere arbitrium. Qui enim
ureαh. Id est, non solum contemplatur ea quΔ sunt, sed etiam deliberat de iis qua fieri δε-bent, ut quo in consitispralatum es ceteris, eligat, is agat, quod elegit. Nemes de nat. hom. c. I. Etenim deliberationes, consilia,
68쪽
P H I L o s. M o R A L. 6saddo etiam hortationes, laudes, reprehensiones, leges, praemia, poenae, & id genus omnia, frustra sunt, si Μαξ ς, si virtutes, &vitia, & quicquid exactionibus nascitur, non sit in nostra potestate. 4ν. 3. Eth. caps. Xx I. Potestas nostri arbitrii sese non extendit ad amonum eventus, sed ad actiones tantum, &ad ea quae ex amonibus necessario sequuntur. Nam hoc quidem in nostHi potestate est, ut bonae famae, valetudini, divitiis studeamus: ut autem bene audiamuS, bene valeamus, ditescamus, non est arbitrii, aut potestatis nostrae. Haec enim pendent ab externis causis, quae non sunt in nostra potestate. Nemes cit. Ioc.
xxi I. Objici solet adversus liberum arbia trium, actiones uniuscujusque &studia esse talia, qualis est vitae finis; bona, si bonus; mala,si malus. Finem non eligi, sed appeti id est, sine pravia
deliberatione ae consiliori ac proinde no posse non appeti, quod finis rationem habere videtur. Non esse in nostra potestate, ut quod nobis proponitur, finis rationem habere aut non habere videatur, cum non simus κυνοιφ-bmας. Id est, cum nonsit in nostrapotestate, quaspecies nobis eratur. Verum haec
insumus, Anem proponimus. Quocirca cum
69쪽
' o ID EA unusquisque sibi sit causa P Θως, a qua sciliacet error circa finem proficiscitur , e s φ- ας et ς ε η mn , hoc est, in causa eris, eursui illud portivis, quam aliud finis rationem habere videatur. lib. I. Eth cap. 6. xxiv. Solet etiati objici, improbos, hoe est, eos qui longiori consuetudine habitum peccandi sibi pepererunt, non posse aliter quam male agere.Consuetudo enim est veluti altera natura, quam frangas citius, quam corrigas, ut est Quinctilianus,ubi in pravum induruit. Quales autem sunt habitus, tales actiones inde prodire necesse est. Ut ergo non est in potestate improborum, ut impro binon sint, aut, ut esse desinant,si forte vellent; ita etiam non videtur in eorum potestate esse, ut aliter agant, quam male.quo videtur emes, ut improbi in peccando non sint μι ξουστοι.Verum & haec objectio frivola est. Nam id omne tu nostra potestate est, cujus principia in nostra potestate sunt, ut ante dictum est: principia habituum sunt actiones qualescumq;,& habitus vicissim sunt principia actionum sibi similium, boni bonarum,
mali malarum, ut ostendetur, cap. 2. Quocirca, qui sua sponte ea egit, quibus improbus evasit, sponte sua profecto improbus est,&sua sponte peccat, etsi non possit non pei care: prauertim cum ignorare non potuerit, e F μι--ευιμ, τας ειεις-
70쪽
PHItos. M o R. A L. 7IId est, exactionibus, qua insingularibu3 versantur, habitus nasci. lib. 3. Eth. cap. 6. xxIv. Quomodo liberum arbitrium consistat cum di vina providentia, semper visum fuit explicatu dissicillimum. Stoici, ut providentiam assererent, om nia fato subj ecerun i,& ab ineluctabili causarum serie pendere contenderunt. Peripatetici, ut liberum arbitrium tuerentur, singulares acti ones,& quicquid in nostra potestate positum est, divinae providentiae subesse negaverunt. Christiani providentiam cum libero arbitrio sociant, humanasque actiones , tam singulas quam universas, decreto,scientiae, & gubernationi divinae subjiciunt:&in iis tamen liberum arbitrium recte collocant. Deus enim, ut est sapientissimus , secundas causas gubernat, singulas secundum naturae siuae modum: n cessarias, ut necessario, liberas, ut libere
operentur, & quidquid ex actionibus sequi debet, libere producant. C A P. VII.
Ic de principiis spontanearum acti num , quae spectant ad rationalem animae partem ἱ sequuntur ea, quae